Expertisepunt Open Overheid

Actieplan Open Overheid 2016-2017

blijf op de hoogte van de uitvoering van de 9 actiepunten

 

Blijf op de hoogte

Via deze Actieplan-pagina informeren we je over hoe het ervoor staat met de negen actiepunten uit het Actieplan Open Overheid 2016-2017 (plus bijlage). Op die manier blijf je goed op de hoogte.

Wat vind je op deze pagina?

  1. Links naar de blogs waarin iedere zes weken de meest recente stand van zaken te lezen is
  2. Een overzicht van de negen actiepunten uit het Actieplan Open Overheid 2016-2017
Zelf aan de slag?

Zie jij kansen voor samenwerking met één van de actiehouders of wil jij binnen jouw organisatie met een van de actiepunten aan de slag? Laat het ons weten, we brengen je graag in contact met de juiste personen!

Papieren versie van het Actieplan Open Overheid

 

Hoe staat het ervoor?

Elke zes weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken voor alle actiepunten vindt. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan. Hier vind je een overzicht van de blogs die tot nu toe verschenen:

#1 Update 1 – 23 februari 2016
#2 Update 2 – 28 maart 2016
#3 Update 3 – 12 mei 2016
#4 Update 4 – 23 juni 2016
#5 Update 5 – 4 augustus 2016
#6 Update 6 – 22 september 2016
#7 Update 7 – 8 december 2016
#8 Update 8 – 21 februari 2017

 

De negen actiepunten

Actiepunt 1: Nationale open data agenda

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries.

In het manifest ‘Onze Overheid, Onze Informatie’ pleiten diverse maatschappelijke organisaties voor het vaart maken met het beschikbaar stellen van data: “Alleen zo kunnen burgers, datajournalisten en programmeurs data op waarde schatten en gebruiken om analyses en interpretaties te maken”. Open data maakt de overheid voor burgers transparanter en toegankelijker én stelt ondernemers in staat om nieuwe toepassingen te ontwikkelen. Alle ministeries maken daarom werk van het beschikbaar stellen van data voor de samenleving. In de nationale open data agenda ontwikkelt het ministerie van BZK samen met de andere ministeries kaders voor deze beschikbaarstelling en kwaliteit van open data. Ook ondersteunt het ministerie van BZK overheden en hergebruikers. Het open data portaal data.overheid.nl is daarbij dé centrale plek waar de overheid data deelt met de samenleving.

Actiepunt 2: Stuiveling open data award

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
In samenwerking met: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

De overheid stelt zoveel mogelijk data vrij beschikbaar. Als mensen de informatie eenvoudig kunnen hergebruiken, kunnen ze nuttige nieuwe toepassingen ontwikkelen. Bijvoorbeeld in het onderwijs, de zorg of ten behoeve van de democratie en goed openbaar bestuur. Om het ontwikkelen van nieuwe diensten en toepassingen te stimuleren wordt er daarom vanaf 2016 de ‘Stuiveling open data’ award uitgereikt aan een publieke of private partij die op een innovatieve manier open data inzet voor maatschappelijke vraagstukken. Overheden en de private sector kunnen op deze manier van elkaar leren wat open data voor beleid kan betekenen. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) versterkt het lerend effect door het uitlichten van de best practices en het maken van handreikingen op basis van de inzendingen voor de award. Ook wordt door het LEOO ondersteuning geboden aan organisaties die gemotiveerd zijn geraakt om (vervolg)stappen te zetten.
De Stuiveling open data award is vernoemd naar de voormalige president van de Algemene Rekenkamer, Saskia Stuiveling, die zich jarenlang heeft ingezet voor zichtbare en effectieve verantwoording, transparantie en (digitale) vernieuwing van de overheid.

Actiepunt 3: ROUTE-TO-PA: Hergebruik van open data in de provincie Groningen

Actiehouder: Universiteit Utrecht, departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap. In samenwerking met: provincie Groningen, de gemeente Den Haag, het ministerie van BZK, Open Knowledge Foundation (Verenigd Koninkrijk) en diverse Europese universiteiten.

Samen met burgers, maatschappelijke organisaties, ondernemers en overheden verkent de provincie Groningen de mogelijkheden die er zijn om met open data vraagstukken inzichtelijk te maken en op te lossen omtrent krimp14. Het gaat dan om vraagstukken gerelateerd aan wonen, werk en zorg.

Het project in Groningen is onderdeel van een breder Europees onderzoekstraject, namelijk het Raising Open and User-friendly Transparency-Enabling Technologies for Public Administraton Project (ROUTE-TO-PA). Dit driejarig onderzoekstraject verkent de impact van open data en transparantie op de samenleving. Het project heeft tot doel om met nieuwe ICT-toepassingen het hergebruik van open data te bevorderen. Zo wordt de overheid niet alleen transparanter en inzichtelijker voor burgers, maar geeft het ook mogelijkheden om met open data maatschappelijke vraagstukken op te lossen.

Actiepunt 4: Actieve openbaarheid van informatie

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries.

Gezien het praktisch en financieel nog niet mogelijk is alle geschikte informatie direct online te plaatsen, zijn in het vorige actieplan informatiecategorieën aangewezen die prioriteit hebben om openbaar te maken. Dit zijn onderzoeksrapporten, inkoopinformatie, subsidies en uitvoeringstoetsen. Door het actief beschikbaar stellen van informatie, ontstaat steeds meer inzicht in de praktische mogelijkheden, kosten en de grenzen van openbaarheid. Op termijn wordt zo toegewerkt naar een systeem van open by design, waarbij het beschikbaar stellen van informatie een steeds meer vanzelfsprekend gegeven wordt.
Departementen geven in dit actieplan opvolging aan de pilots omtrent actieve openbaarheid uit het vorige actieplan, zoals diverse maatschappelijke organisaties vragen15. De pilots omtrent het openbaar maken van onderzoeksrapporten wordt verbreed naar andere departementen. De verkenning naar uitvoeringstoetsen in het vorige actieplan heeft daarnaast het inzicht opgeleverd dat er geen eenduidige lijn is hoe om te gaan met het publiceren van de uitvoerbaarheidtoetsen. Ze worden niet altijd gepubliceerd en ook de wijze van publicatie verschilt vaak nog van elkaar. Er wordt daarom verkend hoe er meer uniformiteit gebracht kan worden in de uitvoeringstoetsen. Informatie over inkoop- en subsidie wordt al zo veel als mogelijk actief gepubliceerd en behoeven daarom geen opvolging in dit actieplan.

Actiepunt 5: Open over geld: open spending detaildata

Actiehouder: Open State Foundation (OSF). In samenwerking met: Provincies, Waterschappen, Gemeenten, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Interprovinciaal Overleg (IPO), Unie van Waterschappen (UVW) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Sinds 2015 stellen provincies, waterschappen en gemeenten hun financiële ‘Informatie voor derden’ (Iv3) volledig en duurzaam beschikbaar via het CBS en www.openspending.nl. Al snel bleek dat gebruikers als raadsleden, ambtenaren, journalisten en burgers behoefte hebben aan meer detailinformatie. Om deze reden startte het OSF in opdracht van het ministerie van BZK een pilot met 5 gemeenten om financiële informatie op detailniveau (detaildata) openbaar en geschikt voor hergebruik te maken. Deze pilots blijken een succes; overheden, bestuurders en gebruikers zien een meerwaarde in het standaardiseren van financiële informatie op meer detailniveau. Met financiële steun van het ministerie van BZK bevordert het OSF dat op termijn alle provincies, waterschappen en gemeenten hun financiële detaildata duurzaam en volgens een gemeenschappelijke standaard openstellen. De pilot ‘open spending detaildata’ wordt daarmee verbreed naar andere decentrale overheden. Als onderdeel van een bredere aanpak Open Overheid ondersteunt het ministerie van BZK deze activiteiten en biedt daarvoor een platform via het Landelijk Expertisepunt Open Overheid (LEOO, actiepunt 9).

Actiepunt 6: Open over besluitvorming bij gemeenten: open raadsinformatie

Actiehouder: Vereniging van Nederlandse Gemeenten. In samenwerking met: de Open State Foundation, diverse gemeenten en het ministerie van BZK.

De raadsinformatie die nu aan burgers en raadsleden ter beschikking staat, is ongestructureerd en niet in een open formaat machine-leesbaar. Gericht zoeken naar informatie of het vergelijken van informatie over hetzelfde onderwerp bij verschillende gemeenten is bij de huidige vorm bijvoorbeeld niet mogelijk. De Open State Foundation (OSF) is in opdracht van het ministerie van BZK en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) daarom een pilot met 5 gemeenten gestart voor het ontsluiten van raadsinformatie in een gestandaardiseerd en machine-leesbaar formaat (als open data). Met deze pilot is een basis gelegd voor het verder ontsluiten van raadsinformatie. De VNG heeft namens de gemeenten aangegeven deze pilot te willen verdiepen en te willen verbreden naar alle gemeenten in het kader van haar Digitale Agenda 2020. Door raadsinformatie als open data te ontsluiten, kunnen raadsleden, inwoners en (lokale) journalisten de besluitvorming van de raad gerichter volgen en waar nodig invloed uitoefenen. Ook kunnen er met behulp van open data innovatieve toepassingen ontstaan, zoals visualisaties, websites en apps. Het geeft raadsleden nieuwe tools in handen om hun volksvertegenwoordigende en controlerende taak beter uit te voeren. Dit zal de interactie tussen de raad en inwoners versterken.

Actiepunt 7: De ambtenaar als vakman in de energieke samenleving

Actiehouder: ministerie van Infrastructuur en Milieu. In samenwerking met: de energieke samenleving en het ministerie van BZK.

Voor een goede dialoog is het essentieel dat de overheid openstaat voor initiatief uit de samenleving, inwoners actief betrekt in haar beleid en met maatschappelijke partners samenwerkt. De overheid is immers onderdeel van een netwerksamenleving waar zij niet altijd meer de regisseur is, maar juist partner bij de uitoefening van publieke taken. Inwoners van Nederland geven dan ook aan dat het gaat om een overheid die ‘samenwerkt en samen leert’. Maatschappelijke partners geven aan dat er geïnvesteerd moet worden in ambtenaren en medewerkers om hen de juiste vaardigheden te leren om met de dynamiek in de samenleving om te kunnen gaan. Dit heeft consequenties voor het zogenaamde ‘ambtelijk vakmanschap’.

Actiepunt 8: Informele aanpak Wob-verzoeken

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse gemeenten en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

Nog veel te vaak leidt het indienen van een Wob-verzoek tot onnodige bureaucratie en een onwenselijke interactie tussen inwoners en hun gemeente. Dit kan vaak voorkomen worden door een informele aanpak van Wob-verzoeken. Met deze ‘informele aanpak’ wordt bedoeld dat een ambtenaar in een dergelijk geval persoonlijk (telefonisch) contact opneemt met de betrokken inwoner(s). De ambtenaar heeft bij het contact een open, eerlijke en nieuwsgierige houding en gebruikt communicatieve vaardigheden zoals actief luisteren, samenvatten en doorvragen. De focus wordt gewijzigd van proceduregericht naar proactief en oplossingsgericht. De toepassing van het project Prettig Contact met de Overheid leidt gemiddeld tot kwalitatief beter besluiten, minder bezwaar en beroepsprocedures, efficiëntere processen, een toename in het vertrouwen en de tevredenheid van inwoners en ambtenaren.

Actiepunt 9. Ondersteuning van overheden: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO)

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: ICTU, maatschappelijk betrokken partijen, diverse gemeenten, provincies en ministeries.

Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) brengt de vraagstukken in kaart die leven rond een Open Overheid en biedt ondersteuning aan mede-overheden bij het omgaan met deze vraagstukken. Het LEOO organiseert kennis- en ervaringsdeling en is betrokken bij de organisatie van diverse bijeenkomsten over Open Overheid. Het ministerie van BZK wil via LEOO overheidsorganisaties krachtiger maken bij de uitvoering van beleid en wet- en regelgeving. Het LEOO ondersteunt overheden vanuit drie functies: als kennismakelaar, ondersteuner voor medeoverheden en als platform voor het vergroten van de zichtbaarheid van de activiteiten in het kader van een Open Overheid.