Expertisepunt Open Overheid

“Open data biedt ontzettend veel kansen”

De wedstrijd van SODA2017 ging op 9 juni van start tijdens Accountability Hack. Ben je benieuwd hoe het is om mee te doen aan SODA, wil je inspiratie opdoen voor je inzending of wil je meer weten over wat de mogelijkheden zijn met Open Data. Dan hebben we hieronder twee interessante video’s voor je.

Winnaar SODA2016 aan het woord
Startup Bleeve won eind 2016 de eerste Stuiveling Open Data Award (SODA). De HuisScan van Bleeve geeft woningeigenaren snel en eenvoudig inzicht in de beste energiebesparende maatregelen voor hun specifieke woning, op basis van open data. Los van de voordelen die een duurzame woning biedt voor het individu heeft dit ook een positieve maatschappelijke impact.

Paul Geurts van Kessel (van Bleeve) vertelt in dit video-interview hoe het was om mee te doen aan SODA én wat Bleeve precies met open data doet:

“Open data biedt ontzettend veel kansen”
Constantijn van Oranje vertelt waarom hij open data belangrijk vindt en welke kansen open data biedt. Hij roept overheidsorganisaties op het concept van open data te omarmen. “Met open data geef je anderen de kans om mee te ondernemen en hun eigen ruimte vorm te geven.”

Meer weten over SODA2017 en meedoen?
Laat zien wat er mogelijk is met open data en maak kans op 20.000 euro! Deelname staat open voor iedereen die een toepassing heeft gemaakt waarbij open data van publieke organisaties gebruikt wordt, zoals een website, app of visualisatie. Ga naar de website van SODA2017 voor meer informatie.

Tijd voor de netwerkende en responsieve overheid?

Wat voor overheid willen wij zijn? Is het al tijd voor de netwerkende en responsieve overheid? In gesprekken merk ik dat iedere ambtenaar anders op deze vraag reageert. Met elkaar maken al die verschillende ambtenaren ‘de overheid’. Gandhi zei het al: “Wij mensen zijn het product van ons denken. Wat we denken, dat worden we.” Mij valt op dat ambtenaren steeds denken en praten over de vier overheidsrollen van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB): de rechtmatige overheid, de presterende overheid, de netwerkende overheid en de responsieve overheid. En als het gaat om Open Overheid, dan hoor ik ook steeds vaker verwijzingen naar de vier aanvliegroutes: Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording. Dat roept de vraag op: hoe verhouden de vier overheidsrollen en de vier open aanvliegroutes zich tot elkaar?

De vier overheidsrollen
Onderstaat figuur vat de vier overheidsrollen van de overheid krachtig samen. Deze figuur kreeg ik van de directie Participatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu en die baseerde zich op verschillende NSOB publicaties zoals Sedimentatie in sturing.


Bij verschillende departementen, provincies en gemeenten zie ik regelmatig variaties op de vier overheidsrollen: de rechtmatige overheid, de presterende overheid, de netwerkende overheid en de responsieve overheid. Mieke Visch van het ministerie van Infrastructuur en Milieu zei recent in een interview:

“We weten heel goed wat het betekent om een presterende overheid of rechtmatige overheid te zijn. Maar de ambtenaar in de energieke samenleving gaat veel meer richting de netwerkende en de responsieve overheid. Ik zou het mooi vinden als er met een bepaalde vanzelfsprekendheid wordt geschakeld tussen de verschillende kwadranten. En dat de responsieve overheid gewoon als onderdeel van het werk wordt gezien. Wees nieuwsgierig en open. Rondom wetgeving kun je ook – zoals bij de omgevingswet – veel stakeholders betrekken. Als je het hebt over openheid, dan kan dat zeker in alle kwadranten.”

Wat is dan de samenhang tussen de vier overheidsrollen en de vier open aanvliegroutes? 

De vier aanvliegroutes Open Overheid
Het figuur hieronder vat de vier aanvliegroutes voor Open Overheid goed samen.  Deze figuur is gebaseerd op drie jaar werken met Open Overheid vanuit het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO).

Alle soorten van Open Overheid zijn nodig. Zonder Open Contact en Open Aanpak blijft de beweging te technisch en inhoudelijk, vaak ook zonder werkelijke samenwerking. En zonder Open Data en Open Verantwoording is er te weinig inhoudelijke basis. De tip van het LEOO is: start bij één van de aanvliegroutes, de aanvliegroute die bij jouw eigen organisatie het beste past. Dat geeft focus en kans op snel succes.

De vier verschillende aanvliegroutes vormen samen – als ze elkaar raken – het geheel van Open Overheid. Het burgerpanel Open Overheid sprak de wens uit voor een overheid die ‘samenwerkt en samen leert’. Dit past bijvoorbeeld onder Open Aanpak en Open Contact. Andere adviezen van het burgerpanel richten zich juist meer op Open Data en Open Verantwoording. Uiteindelijk zijn alle soorten van Open Overheid nodig.

Good practice: budgetmonitoring
Een voorbeeld van verschillende aanvliegroutes die ‘samenwerking,  is budgetmonitoring: een good practice uit Amsterdam-Oost waarbij inwoners en overheid samenwerken en in gesprek gaan over financiële keuzes. Dit bestaat voor een deel uit het ter beschikking stellen van begrotingsgegevens in de vorm van Open Data. Maar deze data op zichzelf doen nog niets. Inwoners kunnen er pas mee aan de slag als ze de procedures rond begrotingen kennen (Open Verantwoording). Wat zijn bijvoorbeeld de mogelijkheden als een inwoner invloed wil uitoefenen? Die mogelijkheden verschillen sterk per moment in het jaar. Bovendien is informatie nodig om de haalbaarheid van alternatieven in te schatten. Budgetmonitoring in Amsterdam werkt sterk vanuit interactie en rol (Open Aanpak): inwoners en overheid praten o.a. over wat de overheid doet en welke taken inwoners kunnen overnemen. Zonder vertrouwen en zonder het gevoel dat de deur bij zowel de inwoners als de overheid altijd openstaat, is dit niet mogelijk. Zonder Open Contact en het daaruit voortvloeiende vertrouwen is er niet veel mogelijk. Daarom is het voor overheden altijd zinvol om te investeren in goede contacten met inwoners en open te werken via de sociale media en Community Building. Lees meer over de vier aanvliegroutes.


Passen de vier aanvliegroutes en de vier overheidsrollen bij elkaar?
De afgelopen maanden heb ik veel gesproken met verschillende mensen over hoe de vier aanvliegroutes en de vier overheidsrollen met elkaar samenhangen. Gaan beide indelingen over iets anders? Of is er een gemeenschappelijke noemer? Ik denk dat laatste: beide indelingen gaan over de overheid en Open Openheid is een aspect van diezelfde overheid. De figuur hieronder toont de samenhang die ik zie.

Toelichting per kwadrant:

  1. Open Verantwoording past bij het eerste kwadrant: de rechtmatige overheid. Van een rechtmatige overheid willen mensen weten wat de overheid doet. Bijvoorbeeld wat er met hun belastinggeld gebeurt en hoe ze dit kunnen veranderen. Als overheidsorganisaties de inkomsten en uitgaven actief openbaar maken, zien burgers waaraan hun geld wordt besteed en kunnen ze meedenken over alternatieven. In het voorbeeld van watdoetHengelo is ook heel helder benoemd wat de gemeente anders kan doen.

 

  1. Open Verantwoording past ook bij het tweede kwadrant, de presterende overheid, maar Open Data past hier nog beter bij. Steeds meer overheidsorganisaties kiezen ervoor om gegevens kosteloos, rechtenvrij, openbaar, machine leesbaar en volgens open standaarden beschikbaar te stellen. Omdat een gemeente, provincie of waterschap simpelweg transparant wil zijn. Overheidsdata zijn immers op kosten van de burger verzameld en moeten dus ook voor hún doelen beschikbaar zijn. Overheden stellen ook hun gegevens beschikbaar om maatschappelijke en economische activiteit te stimuleren. Eén van de vele voorbeelden hiervan is OmgevingsAlert: een toepassing die inwoners vertelt waar in hun omgeving een verbouwing of een wegopbreking is.

 

  1. Voor de netwerkende overheid uit het derde kwandrant vormen transparantie, Open Data en Open Verantwoording een belangrijk fundament voor de aanvliegroute Open Aanpak. Een Open Aanpak zorgt voor beleid dat beter aansluit op de wensen uit de samenleving. Met een Open Aanpak werken overheden aan een goed resultaat voor alle partijen. Een voorbeeld is Right to Challenge, het recht van buurtgebonden (sociale) ondernemers en bewonersgroepen om lokale voorzieningen en taken van de gemeente over te nemen of in samenwerking met de overheid te te coproduceren, wanneer zij denken dat het beter of anders kan. Dit kan verschillende voordelen opleveren, zoals:
    1. Inwoners kunnen soms taken beter of efficiënter uitvoeren dan de gemeente.
    2. Nieuwe spelers vergroten de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van stad of dorp.
    3. Het verbinden van kennis van bewoners en ambtenaren draagt bij aan een betere buurt.

 

  1. Een responsieve, participerende overheid (vierde kwadrant) voegt Open Contact als aanvliegroute toe, omdat deze overheid dichtbij, laagdrempelig, bereikbaar en betrouwbaar wil zijn. Publieke professionals kunnen zo beter inspelen op de behoeftes van mensen. Door op de sociale media te laten zien wat ze doen, maken zij de overheid toegankelijker en komt de overheid zelf in contact met ideeën en vragen uit de samenleving. Een vaak gehoord voorbeeld van Open Contact is de informele aanpak, zoals van het programma Prettig Contact met de Overheid. Dat betekent dat ambtenaren vaker bellen vóór ze een juridisch doorwrochte brief schrijven. Als een ambtenaar belt met een eerlijke houding en actief luistert en doorvraagt, dan wordt veel sneller duidelijk wat er precies aan de hand is. Zo kunnen ambtenaren dure en tijdrovende juridische procedures voorkomen.

 

Ik vertel op 10 mei tijdens de lunchlezing ‘Ambtelijk vakmanschap en Open Overheid in de energieke samenleving’ meer over bovenstaande en ga dan graag met iedereen in gesprek. Dat is trouwens mijn laatste ‘optreden’ voor het Leer- en Expertisepunt. Dus komt allen!

 

Data in de openbare ruimte

Bijeenkomst bij GeoNovum

Op 31 maart organiseerde GeoNovum een klankbordgroepbijeenkomst over data in de openbare ruimte. De belangrijkste vraag was: hoe gaan we om met het verzamelen van data in de openbare ruimte? Data wordt volop verzameld in de openbare ruimte: via WiFi scanners, Bluetooth scanners, maar ook via vaste of mobiele camera’s.

In publieke ruimte verzamelde data openbaar?
De gemeente Eindhoven schreef eind 2015 in een raadsinformatie brief dat alle in de openbare ruimte verzamelde data ook weer ter beschikking van het publiek gesteld moet worden. Dat wil zeggen, na anonimiseren als Open Data.

Maar wat betekent dit besluit voor innovatie en hoe moet een overheid hiermee omgaan in regelgeving? GeoNovum werkt aan het opstellen van een aantal tools om overheden hiermee te helpen, maar eerst moet vastgesteld worden om welke belangen het gaat.

Inventariseren
Een inventarisatieronde onder de deelnemers van de klankbordgroep levert inzichten op over privacy. Maar ook over de belangenafweging tussen het individu en de maatschappij en over hoe die afweging dan zou moeten worden gemaakt. Het belang van innovatie en open data kwam ook nadrukkelijk naar voren.

Deze input is verzameld met dank aan de gemeenten Zwolle, Nijmegen en Eindhoven. Ook werkten het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid hieraan mee.

Vanuit GeoNovum houdt Marc de Vries zich de komende tijd bezig met het inventariseren en ontwikkelen van tools. Mocht je voorbeelden hebben waarin het verzamelen van data in de openbare ruimte en het maken van een belangenafweging plaats vindt, stuur dan even een bericht naar m.devries@geonovum.nl of naar paul@open-overheid.nl.

 

CBR: Open Aanpak voor innovatie

Het CBR (Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen) nodigde Paul Suijkerbuijk van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid uit om mee te denken over innovatie bij het CBR. Paul doet verslag in zijn blog hieronder:

Rol van het CBR
Bijna iedereen krijgt wel een keer met het CBR te maken. Zodra je een voertuig wilt besturen moet je een keer langs bij het CBR om je rijvaardigheid te testen. De meeste mensen komen via het autorijbewijs in aanraking met het CBR, maar ook voor het besturen van een tractor of vliegtuig moet je bij het CBR zijn. Je laat dan zien dat je voldoet aan de exameneisen en in staat bent om een voertuig te besturen. Dat voertuig kan net zo goed een Toyota Starlet als een Tesla zijn. En dan ontstaat er toch wel een klein probleem: stel dat iemand komt afrijden in een Tesla en die Tesla grijpt al in voordat de bestuurder of examinator dat kan doen, en daarmee was dus de veiligheid niet in het geding, is de bestuurder dan rijvaardig of niet?

Nieuwe technologische ontwikkelingen zorgen voor veel vragen over de manier waarop het CBR de rijvaardigheid van een bestuurder vaststelt. Zeker als de rol van de bestuurder steeds kleiner wordt: een zelfrijdende auto lijkt niet meer zo heel ver weg.

Open Aanpak
Het CBR heeft gekozen voor een Open Aanpak in innovatie om met hun vragen aan de slag te gaan. Er is een bijeenkomst georganiseerd met deelnemers vanuit verschillende hoeken, sprekers met een singularity University achtergrond, maar ook ontwikkelaars van Virtual Reality omgevingen en organisatiedeskundigen van banken. Deze Open Aanpak van het CBR heeft hen zeker verder geholpen in het denken over innovatie. Al moet ik wel zeggen, dat ik zelf al onder de indruk was van hoever het CBR is op het gebied van innovatie. De ontwikkeling van examens met virtuele beelden en de ontwikkeling van beeldmateriaal waarin met eenvoudige animaties een verkeerssituatie voor mensen met dyslexie ook in een keer duidelijk is, zijn hier goede voorbeelden van.

Open Data
Mijn bijdrage, zoals te verwachten, lag vooral op het vlak van Open Data. Welke kansen zijn er om samenwerking te ontwikkelen tussen organisaties die zich allemaal bezig houden met verkeersveiligheid?

Met het beschikbaar stellen van Open Data kan innovatie ook vanuit andere hoeken komen. Denk aan universiteiten voor onderzoek, de auto-industrie voor technische ontwikkeling of maatschappelijke organisaties die werken aan veiligheid in de openbare ruimte.

Lessen voor innovatie
Het was mooi om te zien dat het CBR blij was met alle geoogste ideeën en dat zij deze ideeën meenemen in de verdere ontwikkelingen. De belangrijkste lessen die ik uit de bijeenkomst haal zijn:

1. Een Open Aanpak in innovatie werkt: je wordt geholpen met innovatie op manieren die je zelf niet direct voorzag;
2. Open Data maakt verbindingen met andere partijen mogelijk, die zonder Open Data niet kunnen ontstaan.

10 x tijd voor Open Overheid

Hoeveel tijd besteed jij aan Open Overheid? Vanuit het Leer- en Expertisepunt zijn we er allemaal gemiddeld drie dagen per week erg druk mee. We willen immers bijdragen aan een opener overheid door de community te ondersteunen en hun actie in beeld te brengen. Zo bouwen wij van het LEOO (Leer- en Expertisepunt Open Overheid) aan een community die van elkaar leert en opgedane kennis en expertise borgt. Dit doen we bijvoorbeeld door het voeren van vele gesprekken bij verschillende organisaties. Welke? Lees mee met wat 10 keer tijd voor Open Overheid opleverde.

1. Algemene Bestuursdienst (ABD)
Een aanzienlijk aantal topambtenaren van de Rijksoverheid meldden aan de ABD dat zij graag “met diepgang” meer te willen weten over open data. De ABD vroeg het LEOO of wij hierin konden samenwerken. Dit leverde concrete plannen op voor een dag waarop de topambtenaren in gesprek gaan met Saskia Stuiveling, de voormalig president van de Algemene Rekenkamer en deelnemers aan de SODA (Stuiveling Open Data Award) zoals Bleeve, de winnaar van vorig jaar.

2. Programma Modernisering Openbaarmaking Overheidsinformatie (MOOI)
Binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), de directie CIO-Rijk wordt op dit moment een nieuw programma ingericht. Doel van dit programma is te zorgen voor de doorontwikkeling van de wetgeving op het gebied van openheid en (passieve en actieve) openbaarheid van bestuur en de uitvoering daarvan. Wij maakten kennis met de programmamanager van MOOI en zij neemt vanaf februari van dit jaar ook deel aan de stuurgroep van het LEOO. Of de Woo (Wet open overheid) er nu wel of niet komt, één ding is zeker: Het LEOO wil graag aansluiten op de ontwikkelingen vanuit MOOI.

3. Handvestgroep Publieke Verantwoording (HPV)
Een reis naar Groningen leverde een lang gesprek op dat veel inzicht gaf op in de wijze waarop uitvoeringsinstellingen zoals DUO en de SVB omgaan met Open Verantwoording. Wij zetten de HPV op onze Open Kaart en Kaspar van den Ham schreef een informatierijke blog over het goede werk van de Handvestgroep Publieke Verantwoording (HPV).

4. Algemene Rekenkamer
De Stuiveling Open Data Award (SODA) is vernoemd naar de vorige president van de Algemene Rekenkamer, Saskia J. Stuiveling. Deze prijs, bedoeld om het innovatief gebruik van Open Data te stimuleren en te belonen, is vorig jaar voor het eerst uitgereikt. Om dit jaar de krachten nog meer te bundelen dan bij de eerste editie het geval was, zijn we met de Algemene Rekenkamer in gesprek over hoe we elkaar kunnen versterken.

5. Nationaal Archief
Met het Nationaal Archief voeren we vanuit het LEOO al langere tijd één-op-één gesprekken en dat is niet verwonderlijk. Want, zoals zij zelf zeggen: “Openheid van zaken geven als overheid is een groot goed. Maar: dat kan alleen als je je informatiehuishouding op orde hebt. Als je ervoor zorgt dat je informatie duurzaam toegankelijk is.” De afgelopen jaren resulteerde dit in diverse samenwerkingen. Het meest recente voorbeeld hiervan is de gastblog van Suzi Szabo, de eerste in een reeks gastblogs van het Nationaal Archief.

6. CBR
Het Centraal Bureau Rijvaardigheid (CBR) heeft gekozen voor een Open Aanpak in innovatie. Het CBR organiseerde een bijeenkomst met deelnemers vanuit verschillende hoeken. Zo waren er sprekers met een singularity University achtergrond, maar ook ontwikkelaars van Virtual Reality omgevingen en organisatiedeskundigen van banken. Vanuit het LEOO leverden we een bijdrage aan de onderdelen Open Aanpak en Open Data. Zo heeft een Open Aanpak het CBR zeker verder geholpen in het denken over innovatie. We vinden het indrukwekkend om te zien hoe innovatief het CBR al is. Het ontwikkelen van examens met behulp van virtuele beelden is al praktijk, en het ontwikkelen van beeldmateriaal is ook al heel ver gevorderd. Zo zagen we eenvoudige animaties van verschillende verkeerssituaties voor mensen met dyslexie en die waren voor hen direct helder.

7. Clarity
Clarity is een door de Europese Commissie gefinancierd project waarin een consortium met onder andere De Waag werkt aan het opstellen van uitgangspunten voor Open eGovernement services. Het project Clarity onderzoekt hoe de overheid digitale diensten kan aanbieden die het vertrouwen van burgers vergroten, en hoe daarbij transparantie en efficiëntie te bevorderen. Clarity doet daarom behoefteonderzoeken bij verschillende doelgroepen en verzamelt succesvolle voorbeelden van nieuwe en opkomende technologie. Vanuit het LEOO leverden we een inhoudelijke bijdrage aan de uitgangspunten van Clarity.

8. Stefaan Verhulst
Het LEOO is regelmatig (mede-)organisator van bijeenkomsten waarin we het gesprek aangaan met met toonaangevende sprekers. Afgelopen 2 maart was dat Stefaan Verhulst, Adjunct Professor aan New York University en medeoprichter van Governance Laboratory. Hij houdt zich primair bezig met (impact van) open data en open overheid. Daarnaast is hij editor en curator van de GovLab weekly, een onmisbare informatiebron als je op de hoogte wilt zijn van wat er over de grenzen heen gebeurt in de wereld van digitale overheid, Open Data en Open Overheid. Volgens Stefaan focussen veel data-aanbieders zich op het leveren van data, maar niet op de gebruikerskant of de impact van Open Data. Het doel is dan het openbaar maken en de aanname is dan dat hergebruik vanzelf gaat. Maar dat laatste gebeurt vaak niet. Lees hier een gastblog met een verslag van de presentatie van Stefaan Verhulst.

9. E-democracy
Binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties werken diverse ambtenaren aan ‘e-democracy’: het inzetten van technologische innovatie om inwoners inspraak te geven en democratische vernieuwing te realiseren. Concreet krijgt dit vorm in een aantal pilots bij gemeenten die gebruik zullen maken van de open source tools van het D-CENT project. Hier zijn zeker raakvlakken met Open Overheid, waardoor van beide kanten het voornemen is meer samen op te trekken.

10. Ministerie van Financiën
Een lunchgesprek leverde naast veel inspiratie om met Open Overheid door te gaan ook een prachtige vraag op: “Nu we de datasets geïnventariseerd en gepubliceerd hebben, hoe regelen we dan dat als we nieuwe data hebben, de datasets opnieuw gepubliceerd worden?” Het LEOO hoort variaties op deze vraag vaker, dus we gaven snel een antwoord in onze rubriek ‘Een open vraag over ….‘. Als je wilt weten hoe je Open Data up-to-date houdt, dan kun je het hier dus altijd teruglezen.

Maak jij tijd voor Open Overheid? En voeren wij samen een gesprek waarin jouw vraag of behoefte centraal staat? Neem dan contact met ons op!

Terugblik Gemeentelijk Leernetwerk Open Data

In 2016 vond het Gemeentelijk Leernetwerk Open Data plaats, een samenwerking van Kennisland en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Benieuwd hoe dat was? Kennisland maakte een video waarin de deelnemers vertellen waarom ze meededen en wat hun grootste eye-openers waren.

Publicatie Kennisland

Meer weten over Open Data? Bekijk dan ook de publicatie ‘Open Data: van technologie naar maatschappelijke vernieuwing‘ die Kennisland naar aanleiding van het Gemeentelijk Leernetwerk Open Data schreef.

Vervolg leernetwerk

In 2017 wordt het Leernetwerk vervolgd met een programma over Open Overheid in de praktijk. Nieuwsgierig? Neem contact op met Tessa de Geus voor meer informatie.

 

Quick Scan met bijna 100 Open Overheid voorbeelden

Een kleine honderd voorbeelden komen uit de eerste landelijke quick scan transparantie en Open Overheid. De quick scan analyseert de openheid en transparantie van meer dan honderd overheidsorganisaties: provincies, grote gemeenten, waterschappen en uitvoeringsinstanties. Door goede voorbeelden te laten zien, willen de Provincie Zuid-Holland en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid, als initiatiefnemers van de quick scan, overheden van elkaar laten leren hoe zij nog transparanter en opener kunnen worden.

Voorbeelden Open Overheid

De organisaties zijn onder de loep genomen door het bekijken van vier pijlers: Open Data, Open Verantwoording, Open Spending en Open Contact & Open Aanpak. Enkele Open Overheid voorbeelden zijn:

  1. De gemeente Schiedam heeft een interactieve kaart. Daarop zijn onder andere monumenten, kunst, molens, wandelingen en informatie over de oorlog te vinden. Naast de data en de locatie is er vaak een verhaal toegevoegd. Hierdoor gaat de data leven en wordt er meer duiding gegeven;
  2. De provincie Noord-Brabant ontsluit met haar begroting veel informatie en metadata over de financiële gegevens. Dit leidt ertoe dat de financiële gegevens beter te begrijpen zijn voor de lezer;
  3. Hoogheemraadschap van Delfland maakt de ontvangen Wob-verzoeken openbaar, inclusief de antwoorden. Dit zorgt ervoor dat ze bij een terugkerend Wob-verzoek de aanvragen kunnen doorverwijzen naar de openbare Wob-verzoeken.

Leren van elkaar staat bij de quick scan voorop. Eric Terlien (Provincie Zuid-Holland, opsteller van het rapport): “Het is in het maatschappelijk belang dat niet iedereen het wiel apart uitvindt op het gebied van transparantie en openheid. Dit kan het beste in samenwerking, met leerprocessen, gevormd worden. Deze leerprocessen zijn er al. Deze willen wij versnellen door middel van deze quick scan, waarin overheidsorganisaties van elkaars sterke punten leren.”

Leren van voorbeelden? Kom naar Hoe Open? Festival

Tijdens het Hoe Open? Festival op 12 december in TivoliVredenburg geeft Eric Terlien een workshop over de Quick Scan. In deze sessie worden persoonlijke favorieten toegelicht van Olle de Geest (UvW), Korald Postuma (KING) en Eric Terlien (Provincie Zuid-Holland). Wat kunnen we van hen leren? Daarnaast onthult Eric Terlien hoe spannend het proces was, om ongeveer de 120 grootste overheidsinstellingen met elkaar te vergelijken. Tot slot schetsen we de toekomst van de Quick Scan Openheid en Transparantie en daarbij telt vooral jouw mening! Kom naar deze sessie en maak Nederland meer open en transparant.

Je kunt je nog aanmelden voor het Hoe Open? Festival op 12 december en deze workshop – en vele andere sessies over Open Overheid – bijwonen. Bekijk hier het volledige programma van het Hoe Open? Festival.

De workshop ‘Open voorbeelden, tips en onthullingen’ is onderdeel van de #Voorbeeld track. Bekijk hier de overige sessies van de #Voorbeeld track.

Open Data: van technologie naar maatschappelijke vernieuwing

In april dit jaar ging het Gemeentelijk Leernetwerk Open Data van start, een samenwerking tussen Kennisland (denk- en doetank voor maatschappelijke innovatie) en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Een diverse groep van vijftien gemeenten, van Berkelland tot Amsterdam, kwam in vijf sessies samen om te identificeren welke vragen er spelen rondom open data en hoe de antwoorden daarop in de praktijk gebracht kunnen worden. Op basis van de bijeenkomsten en de blogs die naar aanleiding hiervan zijn verschenen kunnen volgens Tessa de Geus en Lisette Kalshoven van Kennisland vijf lessen worden opgetekend:

1) Experimenteren met eindgebruikers loopt spaak
2) Samenwerking en uitwisseling is een voorwaarde
3) Onduidelijkheid rondom privacyvraagstukken houdt openheid tegen
4) Het openen van data vergt een cultuurverandering
5) Data is een middel, geen einddoel

Op het Hoe Open? Festival op 12 december licht Tessa de Geus deze lessen toe en kijkt zij samen met de aanwezigen naar de toekomst: hoe krijgen we open data in een stroomversnelling? De deelnemers van het leernetwerk zijn aanwezig om hun ervaringen te delen en met de bezoekers van Hoe Open? in gesprek te gaan over de ervaringen met het openen van gemeentedata. Kom dus zeker naar deze sessie als je van ervaringsdeskundigen op het gebied van open data wilt leren.

Met twee workshops Open Data in een stroomversnelling en Maatschappelijke vraagstukken en Open Data én de deelname van directeur Chris Sigaloff aan de SODA2016 jury, is Kennisland volop aanwezig tijdens Hoe Open? Festival.

Stuiveling Open Data Award

Het hoogtepunt van het Hoe Open? Festival is de uitreiking van de allereerste Stuiveling Open Data Award (SODA) door minister Plasterk, in aanwezigheid van Saskia J. Stuiveling. Stuiveling was tot medio 2015 president van de Algemene Rekenkamer. Lees hier meer over de achtergrond van de prijs. De award is bedoeld om het innovatief gebruik van open data zichtbaar te maken en te belonen. De zeven kanshebbers op de award presenteren zich gedurende de dag op het centrale festivalplein.

Je kunt je nu aanmelden voor het Hoe Open? Festival en bovenstaande sessies – en vele andere sessies over Open Overheid – bijwonen. Bekijk hier het volledige programma van het Hoe Open? Festival.

 

De workshop ‘Maatschappelijke vraagstukken en Open Data’ is onderdeel van de #Voorbeeld track. Bekijk hier de overige sessies van de #Voorbeeld track.

Een open vraag over…
datasets en databronnen

Bij het Leer- en Expertisepunt Open Overheid komen regelmatig vragen binnen over uiteenlopende onderwerpen die te maken hebben met Open Overheid. We hebben daarbij vaak de rol van kennismakelaar: wij hebben lang niet alle antwoorden, maar betrekken degenen die ze wel hebben. Omdat de vragen en antwoorden ook voor anderen nuttig kunnen zijn, delen we deze in de rubriek ‘Een open vraag over…’.

De vraag
Het is 26 oktober 2016, een snelle blik op data.overheid.nl leert dat we vandaag de dag 8.959 datasets beschikbaar hebben. Een respectabel aantal! En een flinke groei in de afgelopen jaren. Maar wat is dat nou eigenlijk, een dataset?

Het antwoord
Een dataset is een verwijzing in data.overheid.nl naar data van een overheidsorganisatie. Een overheidsorganisatie kan een account aanmaken op data.overheid.nl en via dit account een dataset aanmaken. In deze dataset zit een beschrijving van de data, de metadata. Die metadata is belangrijk om de data goed te kunnen vinden en goed te kunnen gebruiken. Zo wordt in de metadata opgenomen wie de eigenaar is van de data, wat de geldigheidstermijn van de data is en wat de gebruiksvoorwaarden zijn. Welke metadata moet worden verzameld bij het aanmelden van een dataset vind je hier. Een onderdeel van de metadata is een link naar de eigenlijke data, de databron.

Databron
Een mooi voorbeeld van hoe een databron eruit zou kunnen zien is bijgaand overzicht van lantaarnpalen (lichtmasten): een bestand met daarin de gegevens geordend in kolommen en rijen.

voorbeeld dataset

(voorbeeld van Openbare straatverlichting via data.overheid.nl, 54.525 lichtmasten in de gemeente Utrecht)

Data ontstaat op allerlei manieren – via metingen, processen en onderzoeken – op allerlei manieren wordt data verzameld en bij elkaar gebracht. Op het moment dat deze data bij elkaar komt en in een verzamelplaats wordt samengebracht, spreken we van een databron. Een databron is dus een samengestelde en gestructureerde verzameling van data.

API’s en webservices
Een databron is een elementaire vorm van open data. Gebruikers kunnen een databron downloaden en daar allerlei toepassingen van maken. Het kan voorkomen dat het beschikbaar stellen als databron ingewikkeld is. Zo kan een heel groot bestand met een hoge update frequentie lastig zijn om als databron beschikbaar te stellen. Het kentekenregister kent bijvoorbeeld ongeveer 50.000 mutaties en is van een grote omvang. Het iedere keer beschikbaar stellen van een nieuwe versie van deze databron wordt dan lastig. Er zijn dan ook andere instrumenten nodig om deze data beschikbaar te stellen, bijvoorbeeld via API’s (Applicatie Programmeer Interface). Met API’s kunnen gebruikers databronnen op een eenvoudige manier bevragen. Het is wel zo dat deze bevraging beperkingen kan opleveren. Zo kan er net een andere subset uit de databron nodig zijn dan de API kan leveren. In die gevallen is het verstandig om open data gebruikers, naast de API, ook een volledige download mogelijkheid aan te bieden.

Metadata
Met alleen de dataset zelf ben je er nog niet. Het is belangrijk om uit te leggen wat er in de kolommen en rijen staat en metadata toe te voegen. Kortom: je beschrijft de dataset. Het beschrijven van een dataset doe je om meerdere redenen. Iemand die de data gaat gebruiken moet weten wat er in de kolommen staat om er een goede toepassing mee te kunnen maken. Maar je kunt in de metadata ook aangeven wat een gebruiker mag verwachten van de data. Bijvoorbeeld, hoe oud is de data of hoe nauwkeurig de data is. Ook hiermee help je de gebruiker van de data om betere toepassingen te maken.

De metadata is ook van belang voor het beperken van je aansprakelijkheid. Het kan zomaar zijn dat iemand iets maakt met de data waar de data helemaal niet voor geschikt is. Dat kun je niet tegenhouden, want de data is vrij beschikbaar. Je kunt wel aangeven dat de data geschikt is voor het doel waarvoor deze is verzameld en dat je zodra je er iets anders mee gaat doen, je niet klakkeloos kan aannemen dat dat dan ook goed is. Dit laatste aspect is onderzocht in het rapport “van Erik Engerd naar J.J. de Bom”. Een onderzoek naar Aansprakelijkheid en Open Data door Marc de Vries in opdracht van het Forum Standaardisatie. Om de data goed van metadata te kunnen voorzien, zijn door data.overheid.nl richtlijnen opgesteld.

Open Standaarden
Databronnen worden beschikbaar gesteld voor de ontwikkeling van andere toepassingen. Het is dan natuurlijk handig voor gebruikers van deze databronnen dat ze de data zo eenvoudig mogelijk in kunnen zetten voor andere toepassingen. Dit wordt zo laagdrempelig mogelijk door het beschikbaar stellen van de data in een open standaard. Open standaarden zijn door het forum standaardisatie vastgelegd in de ‘pas toe of leg uit lijst’.

Vragen of opmerkingen?
Laat het vooral weten! Mail paul@open-overheid.nl

Meer weten over Open Data? Kom dan ook naar het Hoe Open? Festival op 12 december in TivoliVredenburg in Utrecht.

Hoe Open? Festival

Van een hand vol naar een land vol (deel 6)

Met enige regelmaat krijgt het Leer- en Expertisepunt Open Overheid de vraag: “Wat is een goed voorbeeld van Open Overheid?” Het is vrij gemakkelijk om voorbeelden te noemen. Er gebeurt namelijk al heel veel op het gebied van Open Overheid. Omdat we veel kunnen leren van bestaande Open Overheid initiatieven, zetten we ze in de serie ‘Van een hand vol naar een land vol’ in de spotlight.

In dit zesde deel deelt Kevin Bakker vijf Open Overheid voorbeelden: “Als stagiair bij Leer- en Expertisepunt Open Overheid zoek ik naar Open Overheid initiatieven en voeg ik ze toe aan de Open Overheid kaart. Hoe meer initiatieven ik toevoeg, hoe meer ik er tegenkom en hoe langer mijn to do lijst wordt. Daarom doe ik nu een stapje terug en geef ik mijn top 5 van initiatieven. Ik noem één initiatief per Open Overheid aanvliegroute en sluit af met mijn persoonlijke favoriet.

1. Create your own SPACE-S – Open Aanpak
Bij de aanleg van de nieuwbouwwijk Create your own SPACE-S worden alle beslissingen over samenleven, de publieke ruimte, stedenbouw, architectuur, budgetverdeling en beheervraagstukken gemaakt door de toekomstige bewoners. Dit gebeurt in overleg met de woningbouwcorporatie en de gemeente. Alle beslissingen voor de nieuwe wijk werden gemaakt tijdens collectieve bijeenkomsten. In de periode 2016 – maart 2017 worden de woningen opgeleverd en dan is het ontwerp-, ontwikkel- en bouwproces afgerond. Voor de daaropvolgende woonfase zoeken de bewoners naar een werkvorm voor het verder doorzetten van deze manier van samenwerken.

2. Where Does My Money Go – Open Verantwoording
Het project Where Does My Money Go heeft als doel om transparantie en burgerbetrokkenheid te bevorderen met het zichtbaar maken van de besteding van belastinggeld. Met Where Does My Money Go zien inwoners hoeveel belastinggeld aan welk doel wordt uitgegeven. Het project is ontwikkeld door de Open Knowledge Foundation. In november 2008 was het project de prijswinnaar van de competitie ‘Show us a better way’. Vanuit hier kreeg het project geld om een prototype te ontwikkelen en in 2010 kreeg Where Does My Money Go financiering van Channel 4 voor verdere ontwikkeling.

3. MEET@CITYHALL – Open Contact
Het Stadhuis van Eindhoven is sinds woensdag 25 mei 2016 vrij toegankelijk voor inwoners, studenten, ondernemers en ambtenaren om gratis een werkplek te benutten, een potje tafeltennis te spelen en de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten. Om het Stadhuis meer van de stad te laten worden, werd het pand opgesteld als flexwerkplek voor iedereen.

4. Waarstaatjegemeente.nl – Open Data
Op deze website kunnen gegevens over gemeentelijke onderwerpen (15 verschillende thema’s) worden vergeleken. De gegevens van de website zijn afkomstig uit verschillende bronnen en onderzoeken, zoals burger- en ondernemerspeilingen, het CBS en andere centrale databronnen. De gegevens worden in cijfers en grafieken weergeven en maken de verhoudingen en onderlinge verschillen tussen gemeenten mooi zichtbaar. De website is ontwikkeld door KING (Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten).

5. Yooforce – mijn #1
Yooforce is een spreekbuis voor jongeren om hun ideeën en meningen over de maatschappij te delen. Door ideeën uit te wisselen en met elkaar te bedenken, ontstaan nieuwe oplossingen. De fanzone van Yooforce bestaat uit mensen van maatschappelijke organisaties, het bedrijfsleven, de pers, politieke partijen, Kamerleden, bestuurders van gemeenten en provincies. Zij kunnen niet actief meedoen, maar mogen de jongeren wel brandende vragen stellen. En het zou zomaar kunnen dat zij door de jongeren worden geïnspireerd en samen met de jongeren ideeën realiseren.

Tot slot: er zijn zoveel initiatieven en er komen er zoveel bij, dat een kijkje op de kaart zeker de moeite waard is. Laat je inspireren!

Lees ook:
‘Van een hand vol naar een hand vol’ deel 1
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 2
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 3 (internationale voorbeelden)
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 4 (Open Data voorbeelden)
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 5 (Open Verantwoording voorbeelden)

 


Een land vol voorbeelden

Oproep: zet zelf een initiatief op de Open Overheid kaart
Op onze initiatievenkaart verzamelen we Open Overheid initiatieven uit het hele land. Inmiddels staan er al meer dan 200 initiatieven op de kaart. Bekijk de kaart voor inspiratie en zet er zelf een eigen initiatief of een initiatief dat je waardeert op!

Kaart van Nederland met initiatieven rond Open Overheid