Expertisepunt Open Overheid

31 inzendingen voor SODA2017

De wedstrijd voor SODA2017 is nu officieel gesloten. Op vrijdag 15 september kwamen de laatste Open Data toepassingen binnen als kanshebber voor de tweede editie van de Stuiveling Open Data Award (SODA). We wachten vol spanning af: wat vindt de SODA jury van de inzendingen?

Maak kennis met de finalisten
De SODA jury bespreekt de inzendingen en maakt vervolgens een voorselectie van de inzendingen. De finalisten presenteren zich tijdens de awardbijeenkomst op 16 november aan jury en publiek. Wil je hier bij zijn? Dat kan! De awardbijeenkomst vindt plaats tijdens het Jaarcongres ECP. Je kunt je hier nu al voor aanmelden.

De SODA jury spreekt zich uiterlijk 1 november uit over de voorselectie. Natuurlijk plaatsen wij dan ook een bericht op SODA2017.nl.

Jaarcongres ECP
Op 16 november 2017 vindt de 20e editie van het Jaarcongres ECP plaats in de Fokker Terminal in Den Haag. Het thema van dit jaar is samen bouwen aan de digitale samenleving. Tijdens het Jaarcongres ECP worden de bouwstenen van de digitale samenleving besproken, van trends als cloud computing, big data en blockchain tot de benodigde randvoorwaarden als digitale vaardigheden, privacy en cybersecurity.

Over SODA
De Stuiveling Open Data Award (SODA) biedt een podium voor de inspanningen van overheidsorganisaties en hergebruikers van open data en beloont bijzondere prestaties met een prijs. In het bijzonder is de Stuiveling Open Data Award bedoeld om zichtbaar te maken wat er mogelijk is met open data en het gebruik van open data te bevorderen. De award wordt dit jaar voor de tweede keer uitgereikt. Meer over SODA.

Vijf vragen over data.overheid.nl

Zorgen dat zoveel mogelijk overheidsorganisaties – ministeries, provincies, gemeenten en ZBO’s – aansluiten op het Open Data register data.overheid.nl. Dat is wat Inger Waling en haar collega’s van het Open Data team bij KOOP (Kennis- en exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties) doen. Ze bemiddelen tussen hergebruikers en aanbieders: “Denk in beide gevallen aan ons, als je data hebt of juist op zoek bent.”

Inger Waling (externe trainee informatiemanagement via DisGover) is datamanager voor data.overheid.nl bij KOOP. “Aanvankelijk was het voor zes maanden, maar het bevalt zo goed, daarom ben ik nog steeds bezig met Open Data.” De redactie van Rijksportaal stelde haar vijf vragen over data.overheid.nl:

Wie willen Open Data van de overheid hergebruiken?
Neem een scheepsbouwbedrijf. Dat wil voor de bouw van nieuwe schepen die in de Rotterdamse haven zullen varen, weten hoe het staat met de getijden, de diepte van de vaargeulen en dergelijke. Dit soort gegevens is er gewoon én ze zijn vaak verzameld met publiek geld. Zolang het geen vertrouwelijke gegevens zijn, kan die data vaak pro-actief beschikbaar worden gesteld voor hergebruik door derden. Dit is maar een voorbeeld, je kunt het zo gek niet bedenken of er is wel data over die nuttig hergebruikt kan worden.’

Een andere belangrijke reden achter de publicatie van Open Data is Wob-verzoeken voorkomen zeg je. Leg eens uit?
Door organisaties te helpen hun gegevens openbaar te maken, besparen we indirect veel werk en tijd en dus kosten. Bij een Wob-verzoek aan een organisatie gaat de juridische regelgeving in werking en moeten ambtenaren zich goed houden aan de gestelde termijnen. Door data die openbaar mag ook als Open Data te publiceren, kan een groot deel van de Wob-verzoeken worden afgevangen.

Met hoeveel mensen werken jullie aan het beschikbaar maken van deze Open Data?
Mijn collega Jelle en ik zijn een soort vertaler, bemiddelaar en makelaar tussen hergebruikers en aanbieders van open data. Er is een team van zo’n zeven technici, vooral ontwikkelaars, die bezig zijn met bijvoorbeeld de doorontwikkeling van data.overheid.nl, en het beheer en ontwikkelen van standaarden om de data beschikbaar en vindbaar te maken. Bij KOOP werken in totaal zo’n 100 tot 120 mensen, maar die werken aan tal van overheidspublicaties, zoals de Staatscourant, wetten.nl en eigenlijk alles wat op www.overheid.nl te vinden is.

Wat wil je dat wij vooral onthouden van jouw werk?
Ik denk dat het waardevol is om als rijksoverheid te weten welke data er beschikbaar is en die data waar mogelijk ook te gebruiken bij het opstellen of uitvoeren van beleid. Veel open overheidsdata staat al op data.overheid.nl, maar heel veel ook nog niet. Daarvoor wil ik heel graag meer bekendheid genereren. Dus: denk in beide gevallen aan ons, als je data hebt of juist wanneer je ernaar op zoek bent.

Tot slot, waar kunnen we het Open Data register bekijken?
Daarvoor ga je naar data.overheid.nl.

Meer weten?
Kom dan naar de gebruikersbijeenkomst van data.overheid.nl op vrijdag 29 september.

Dit interview werd op 13 augustus 2017 op het Rijksportaal (intranet Rijksoverheid) gepubliceerd door Marjolein Mars.

Aanleiding voor dit korte interview zijn de rijksbrede open data-inventarisatie en de Kamerbrief over het Open Data beleid. De inventarisatie geeft een overzicht van de Open Datasets die de departementen in huis hebben, welke datasets er nieuw zijn bijgekomen en welke datasets we het komende jaar kunnen verwachten.

“Open data biedt ontzettend veel kansen”

De wedstrijd van SODA2017 ging op 9 juni van start tijdens Accountability Hack. Ben je benieuwd hoe het is om mee te doen aan SODA, wil je inspiratie opdoen voor je inzending of wil je meer weten over wat de mogelijkheden zijn met Open Data. Dan hebben we hieronder twee interessante video’s voor je.

Winnaar SODA2016 aan het woord
Startup Bleeve won eind 2016 de eerste Stuiveling Open Data Award (SODA). De HuisScan van Bleeve geeft woningeigenaren snel en eenvoudig inzicht in de beste energiebesparende maatregelen voor hun specifieke woning, op basis van open data. Los van de voordelen die een duurzame woning biedt voor het individu heeft dit ook een positieve maatschappelijke impact.

Paul Geurts van Kessel (van Bleeve) vertelt in dit video-interview hoe het was om mee te doen aan SODA én wat Bleeve precies met open data doet:

“Open data biedt ontzettend veel kansen”
Constantijn van Oranje vertelt waarom hij open data belangrijk vindt en welke kansen open data biedt. Hij roept overheidsorganisaties op het concept van open data te omarmen. “Met open data geef je anderen de kans om mee te ondernemen en hun eigen ruimte vorm te geven.”

Meer weten over SODA2017 en meedoen?
Laat zien wat er mogelijk is met open data en maak kans op 20.000 euro! Deelname staat open voor iedereen die een toepassing heeft gemaakt waarbij open data van publieke organisaties gebruikt wordt, zoals een website, app of visualisatie. Ga naar de website van SODA2017 voor meer informatie.

Handreiking Open Data

Handreiking Open Data

Stap 1. Enthousiasme en draagvlak verzamelen

Als je van start gaat wil je weten hoe er binnen de organisatie over Open Data gedacht wordt. Wie zien de meerwaarde? Zijn er enthousiaste collega’s te vinden? Wie zijn vanuit hun functie betrokken bij het onderwerp? Door je eigen enthousiasme uit te dragen en met anderen in gesprek te gaan kun je hier snel een beeld van vormen. Ook politieke en bestuurlijke steun is van groot is belang.

Achtergrondinformatie

Het begon in Eindhoven met nieuwsgierigheid naar Open Data. “We zijn eigenlijk begonnen omdat we het zelf belangrijk én leuk vonden” geeft Gaby aan, “We zijn begonnen vanuit passie omdat we het gevoel hadden dat Open Data iets groots en geweldigs kon worden. Vervolgens hebben we ons enthousiasme overgebracht op anderen, en zijn we het onderwerp verder gaan verkennen”. Joop vult aan: “We hebben een wethouder Mary-Ann Schreurs, die er heel erg kien op is dat we bezig zijn met openheid en innovatie. En ook binnen de directie is er steun. Dat is wel een belangrijke voorwaarde”.

Stap 2: Richt je op maatschappelijke meerwaarde én inzet voor beleid

Het belang van Open Data om meer transparantie te bewerkstelligen en nieuwe toepassingen te laten ontstaan, wordt door velen erkend. Maar ook voor overheidsorganisaties zelf kan Open Data van grote toegevoegde waarde zijn, ook voor de eigen beleidsprocessen. Bijvoorbeeld omdat de organisatie minder informatieverzoeken hoeft af te handelen, of omdat er nieuwe toepassingen ontstaan die de dienstverlening verbeteren. Maar ook omdat nieuwe toepassingen binnen de organisatie nieuwe inzichten opleveren.

 

 “Het is geen feestje erbij. Het moet onderdeel zijn van de staande organisatie.”

Achtergrondinformatie

Joop geeft heel nadrukkelijk aan, dat het belang van Open Data juist ook binnen de eigen organisatie ligt: “Het is geen feestje erbij. Het moet onderdeel zijn van de staande organisatie. Er is een mooie toepassing gemaakt over meldingen openbare ruimte op basis van Open Data. De afdeling die daarover gaat is nu zo ver, dat ze een dashboard willen op basis van die toepassing. Met informatie over doorlooptijden van afhandeling onder andere. Dit is een vooruitstrevende afdeling die zelf nadenkt over mogelijk toepassingen”.

Als je bezig bent met Open Data, heb je al snel te maken met de andere thema’s van Open Overheid, legt Joop uit: “Als je met Open Data bezig bent, ben je al snel met Open Verantwoording bezig. Wij proberen onze data bijvoorbeeld ook aan te leveren aan Openspending. En wethouder Mary-Ann Schreurs, die voorstander is van Open Data, vindt dat vooral belangrijk vanuit de participatiegedachte. Data op zichzelf is eigenlijk niks. Het gaat om wat we er mee kunnen doen, om wat het betekent voor de stad.” 

Stap 3: Begin klein. En vooral: begin!

Het is een veel gehoord devies: begin klein. Durf te beginnen. Hoe klein het ook is, dat maakt niet uit. Begin, en draag het voorbeeld uit. Ga geen dikke rapporten schrijven, of enorme boekwerken. Mensen zijn overtuigd of ze zijn het niet, maar met een dik boekwerk ga je ze in elk geval niet overtuigen. Het is voor heel veel mensen moeilijk voor te stellen wat er mogelijk is met Open Data. Zoek concrete voorbeelden, maak het tastbaar.

 

“Begin desnoods met het bomenbestand en leer daar je kunstje mee. Daar kun je geen brokken mee maken. Maak het zo klein dat je het op kunt lossen.”

Achtergrondinformatie

Wat in Eindhoven voor en vliegende start heeft gezorgd, was de keuze voor het Open Data portaal. Er werd een platform aangekocht om uit te proberen, dat heeft een aanjagende functie gehad. “Het voordeel was dat het platform kwam op het moment dat we de organisatie al mee hadden” vertelt Gaby “Daardoor kon het ook wel zijn werk doen”. Eindhoven koos voor een portaal dat als service wordt aangeboden en dat bevalt goed. Het ontzorgt en de dienst blijft zich ontwikkelingen, waardoor er vanzelf nieuwe functionaliteit bijkomt. Wel raakt dit aan een fundamentele discussie over openheid: hoort bij Open Data ook standaard open source? Joop en Gaby waarschuwen ervoor niet te verzanden in de discussie wat het juiste portaal is: “Bij ons staat voorop wat we ermee doen” geeft Joop aan. Dankzij het platform wordt Open Data aanbieden erg eenvoudig. “Dan is data aanleveren het enige punt. Dit kun je al doen door een data dump te maken en die te uploaden. Het maken van een data dump is een half uur werk voor een systeembeheerder. Het hoeft geen technisch probleem te zijn.”

Stap 4: Vergroot de interne betrokkenheid

Vergroot de betrokkenheid binnen je organisatie. Niet alleen van degenen die in eerste instantie al enthousiast waren, van iedereen.

“Wij willen naar open data als business als usual voor de organisatie en voor de stad”

“Het is voor heel veel mensen een ver van hun bed show” geeft Joop aan. “Collega’s kunnen zich moeilijk voorstellen waar je het over hebt”. Zoek concrete voorbeelden, maak het tastbaar, is zijn advies. Juist ook voor hun eigen situatie. “Ik ga de hele organisatie door en presenteer op elke afdeling wat Open Data is en wat de mogelijkheden zijn. Zo wordt het veel concreter en worden mensen uitgedaagd zelf te bedenken hoe Open Data voor henzelf nuttig zou kunnen zijn.”

“Ik ga de hele organisatie door en laat, op de man af, zien wat Open Data kan betekenen”

Stap 5: Luister naar de omgeving en werk samen

Bij Open Data gaat het niet alleen om het beschikbaar stellen van data. Natuurlijk is dit belangrijk, en er zijn hergebruikers van data die dit voldoende vinden. In praktijk blijkt dat concrete vraagstukken voorleggen, enige tekst en uitleg geven bij de data en helder communiceren de kans vergroot dat er daadwerkelijk mee gewerkt wordt. Biedt het dus beide aan: zowel de ruwe data, als duiding. En wil je Open Data inzetten om een concrete bijdrage te leveren aan het oplossen van maatschappelijke problemen, of kwesties binnen de eigen organisatie? Creëer dan een context waarbinnen die oplossingen kunnen ontstaan.

 

“Het gaat om een open dialoog: hoe ben je transparant en hoe interacteer je met de stad”

Achtergrondinformatie

“Ik zie veel desillusie bij andere organisaties: nu hebben we dit allemaal opgebouwd, een portaal vol met datasets, gebeurt er niks. Wij geloven zelf heel erg in de kracht van delen, maar met alleen maar iets beschikbaar stellen ben je er nog niet” vertelt Joop. Eindhoven heeft daarom in de beginperiode, een aantal jaar geleden, een wedstrijd en challenges georganiseerd. Ook binnen de eigen organisatie. Die wedstrijden zijn zeker in het begin heel erg leuk, geven Gaby en Joop aan. Ze leveren nieuwe ideeën en positieve energie op. “Het leuke is ook dat er inmiddels allerlei challenges en hackathons worden georganiseerd. Dat hoeven we niet meer zelf te doen” geeft Gaby aan. Eindhoven organiseert wel zelf jaarlijks een Open Data congres om de laatste ontwikkelingen te laten zien en met anderen in gesprek te gaan.

Maar wedstrijden en hackathons zijn niet genoeg. Eindhoven kijkt nu vooral naar waar ze slimme samenwerkingen aan kunnen gaan en naar de inzet van Open Data binnen de eigen organisatie. Dit vraagt wel bereidheid om na te denken over de verdienmodellen die bij Open Data horen. Ben je als organisatie bijvoorbeeld bereid te betalen voor diensten en producten op basis van Open Data? Hoe geef je dit op een goede manier vorm?

“Er is weinig zo leuk als dat” zegt Joop over de samenwerking die de gemeente is aangegaan met de TU Eindhoven. “Formuleer een probleem dat je toch al had, kijk of je de data beschikbaar kan maken en studenten maken de meest geweldige dingen. In hele korte tijd”. De gemeente Eindhoven brengt concrete cases in bij universiteit. Uit deze samenwerking is ‘KenOnzeWijk‘ ontstaan, een website waarop je per buurt de meldingen openbare ruimte kunt zien en vergelijken.

“Het gaat over openheid. Zoek de oplossing niet binnen je eigen organisatie. Die zijn buiten.”

Stap 6: Schaalvergroten, massa maken

Naast het zelf beschikbaar stellen van data en samenwerking zoeken met anderen, is een volgende stap om naar schaalvergroting te kijken en massa te maken. Door nog meer de verbinding met anderen te zoeken en te participeren in (online) netwerken.

Achtergrondinformatie

Eindhoven probeert massa te maken en de schaal te vergroten door deel te nemen in verschillende netwerken. Zowel internationaal, als een netwerk van grote steden in Nederland. Evengoed blijft de schaal een aandachtspunt. “Schaal is een probleem, dat klopt” erkent Joop “Maar als je daar te veel aandacht aan spendeert, gebeurt er niks. We kunnen dat probleem niet zelf oplossen. Kijk ook naar lokale toepassingen waar je zelf rendement van hebt. Laat het schaalprobleem en discussies over het juiste portaal niet de belemmering zijn die je er van weerhoudt om iets te doen.” Als concreet voorbeeld noemt Joop de applicatie waarin de meldingen openbare ruimte staan. Deze kan ook bij andere gemeenten worden ingezet. Dit geldt ook voor toepassingen voor vergunningen, parkeren, of milieuvervuiling. Zo kunnen lokale oplossingen toch op grotere schaal bruikbaar worden. Daarnaast wordt alle Open Data van de gemeente Eindhoven ook op data.overheid.nl geplaatst, zodat deze voor iedereen vindbaar is.

Praktische tips uit Eindhoven

Dankzij een aantal jaar ervaring met Open Data, hebben Gaby en Joop inmiddels de nodige tips die ze kunnen delen:

1. Zoek oplossingen niet binnen

Zoek oplossingen niet binnen je eigen organisatie. Ze zijn vooral daarbuiten te vinden.

2. Je hoeft het niet allemaal zelf te doen

In Eindhoven kwam dit bijvoorbeeld tot uiting in de keuze voor het platform waarop de data wordt aangeboden. Door dit als dienst af te nemen, wordt veel werk uit handen genomen.

3. Durf te beginnen

Durf te beginnen. Hoe klein het ook is. “Maar dan heb ik een onnozel eindproduct” is dan vaak de reactie. Dat is niet zo, volgens Joop: “Je hebt daardoor iets, in plaats van niets. De voetreis naar Rome begint ook met de eerste stap”.

4. “Het is geen feestje erbij”

Maak Open Data onderdeel van de werkprocessen en kijk naar de waarde die Open Data kan hebben voor de eigen organisatie.

5. Laat je niet weerhouden door lopende discussies

Natuurlijk gaat Open Data ook gepaard met risico’s en kwesties die momenteel nog onopgelost zijn. “Er zijn lastige kanten, maar laat je daardoor niet weerhouden om ook de leuke en nuttige kanten te zien” geeft Joop aan. “Leer nu hoe die wereld werkt, dan weet je ook hoe het werkt op het moment dat er iets onverwachts gebeurt”. Er zijn verschillende hulpmiddelen beschikbaar die je kunnen helpen om rekening te houden met risico’s, zoals het uitgebreide stappenplan met juridische checks op het Open Data Portaal van de Rijksoverheid.

Resultaten data-inventarisatie beschikbaar op data.overheid.nl

Begin 2017 is door het team van data.overheid.nl een data-inventarisatie uitgevoerd onder alle data-eigenaren op data.overheid.nl. Dit jaar hebben naast de departementen ook gemeenten, provincies en waterschappen meegedaan aan de data-inventarisatie. Hierdoor is een breedschalige kwaliteitscontrole gekoppeld aan de uitvraag naar nieuwe datasets. Uit de inventarisatie blijkt dat in de periode 1 juni 2016 tot en met 1 maart 2017 het aantal beschikbare datasets van departementen met 9% is toegenomen van 2.072 tot 2.251 datasets, en in de periode 1 maart 2016 tot 1 maart 2017 dat van decentrale overheden van 1.432 tot 2.601 datasets (een stijging van 82%).

Download resultaten
De resultaten van de data-inventarisatie zijn in het geheel of per organisatie te downloaden op data.overheid.nl. Nieuwe datasets die uit de inventarisatie zijn gekomen worden per departement aangemeld op data.overheid.nl. Op dit moment zijn de nieuwe datasets die door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties zijn geïnventariseerd (gesloten, in onderzoek en gepland) al aangemeld op data.overheid.nl.

Download hier de resultaten van de data-inventarisatie.

Kamerbrief
De resultaten van de inventarisatie worden besproken in de Kamerbrief Uitvoering Open Data Beleid van 7 juni 2017. Zoals in de brief wordt aangegeven:

  1. In de periode van 1 juni 2016 tot en met 1 maart 2017 is bij de Rijksoverheid het aantal direct beschikbare datasets op data.overheid.nl toegenomen van 2.072 tot 2.251 datasets;
  2. In de periode van 1 maart 2016 tot en met 1 maart 2017 is bij de provincies het aantal direct beschikbare datasets op data.overheid.nl toegenomen van 1.205 tot 1.852 datasets;
  3. In de periode van 1 maart 2016 tot en met 1 maart 2017 is bij de gemeenten het aantal direct beschikbare datasets op data.overheid.nl toegenomen van 227 tot 749 datasets;
  4. Uit de inventarisatie blijkt dat provincies en gemeenten 71 open datasets hebben die nog niet zijn aangemeld op data.overheid.nl;
  5. Ruim 60% van alle data-eigenaren heeft actief meegewerkt aan de data-inventarisatie (deelname aan de inventarisatie was vrijwillig).

 

Dit bericht verscheen op data.overheid.nl

Open Government for Innovation

Op 23 juni was het Leer- en Expertisepunt Open Overheid één van de deelnemers aan de Innovation Fair van het UN Public Service Forum in het World Forum in Den Haag. In onze stand ‘Open Government for Innovation’ lieten we aan de aan de hand van voorbeelden zien dat Open Overheid en innovatie hand in hand gaan. Onze Storify (compilatie van twitterberichten) geeft je een indruk van de Innovation Fair en het UN Public Service Forum. BZK organiseerde het UN Public Service Forum omdat Nederland dit jaar gastland was.

Bekijk hier onze Open Government for Innovation Storify

 

Accountability Hack: aan de slag met verantwoordingsdata

Data, ontwikkelaars en vraagstukken. Deze drie ingrediënten waren de basis van Accountability Hack op 9 juni in het gebouw van de Tweede Kamer. 150 ontwikkelaars gingen tijdens deze hackaton met open verantwoordingsdata aan de slag. Paul Suijkerbuijk van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid was erbij en doet verslag van een geslaagde hackathon op een bijzondere locatie, met veel ontwikkelaars en goed beschreven data.

Accountability Hack?
Wat is dat eigenlijk, Accountability Hack? Accountability Hack is een initiatief van de Algemene Rekenkamer samen met het CBS en de ministeries van Binnenlandse Zaken, Buitenlandse Zaken, Financiën en Infrastructuur en Milieu. De Tweede Kamer was gastvrouw van de tweede editie. De hackathon werd georganiseerd in samenwerking met Open State Foundation.
Onderstaande video van de NOS laat zien wat er zoal gebeurde tijdens Accountability Hack:

Hoe gebruik ik open data?
In aanloop naar Accountability Hack verschenen diverse datablogs over open data op de website van Accountability Hack. In deze datablogs wordt omschreven hoe bepaalde data in elkaar zit en hoe deze data eventueel gebruikt kan worden. Zo is bijvoorbeeld de begrotingsdata van het ministerie van financiën uitgewerkt in deze datablog (of eigenlijk: hoe bewindslieden hun geld toewijzen en aan welke ontvangers). De datablogs hadden het volgende effect: de blogs maken de data duidelijker voor developers en de uitleg helpt om goed na te denken over de duiding van open data. De datablogs dragen er op die manier aan bij dat de beschikbare open data beter benut kan worden. Meer lezen over de datablogs? Dat kan op de website van Accountability Hack.

Vraagstukken
Tijdens Accountability Hack ging het uiteindelijk om deze vragen: welk vraagstuk ga je bij de kop pakken? Wat ga je oplossen en voor wie? En kan dat met de beschikbare data? Een van de grootste uitdagingen – voor sommigen ware een worsteling – was het bedenken van een vraagstuk. Als er verantwoordingsdata beschikbaar is, dan maak je bijvoorbeeld een verantwoordingsapp. De verschillende teams bedachten ieder op hun eigen manier een vraagstuk. Het team Bedden Hack had het vraagstuk al van te voren bedacht en won een aanmoedigingsprijs.

Nieuwe toepassingen
De deelnemers maakten diverse nieuwe toepassingen met de beschikbare data. De prijswinnaar, team Delight, laat met de GemeenteDeler zien of er door het leggen van relaties tussen gemeenten besparingspotentieel te vinden is. De GemeenteDeler geeft inzichten waarmee gemeenten zelf aan de slag kunnen om hun eigen situatie nog eens te bekijken en andere gemeenten te benaderen om tot oplossingen te komen.

De tweede prijs ging niet naar een eindproduct en is ook geen toepassing waar iedereen snel iets mee kan. De bruikbaarheid voor andere developers is echter erg groot.

Een toepassing die ik zelf erg charmant vond was het policy model canvas. Een alternatief voor het business model canvas, specifiek gericht op het maken van beleid. Bekijk hier een demo van deze toepassing.

Over de developers
Een interessante ontwikkeling is dat de samenstelling van de deelnemende developers iets lijkt te veranderen. Er doen steeds meer developers uit bedrijven mee die met collega’s – bekenden dus – een team vormen. Als we naar de winnaars kijken, dan lijkt dat best goed te werken. Dit jaar wonnen collega’s van Deloitte de eerste prijs met hun team Delight en in 2016 won het team van Argu de eerste  prijs. Het was goed om te zien dat er ook volop plaats is voor de individuele developer: de tweede plaats ging naar Roland Bouman.

Side-event: ook als je geen developer bent
Ook voor niet-developers was Accountability Hack erg interessant. Tijdens het side-event werden inspirerende presentaties gegeven over data en daaraan gerelateerde onderwerpen. Dus ben je geen developer, maar wil je wel een keer naar een hackaton? Kom de volgende keer dan zeker naar Accountability Hack!

SODA2017 van start
Voor sommige aanwezigen was het hoogtepunt van de hackathon de lancering van de nieuwe editie van de Stuiveling Open Data Award (SODA). Prins Contantijn van Oranje gaf via een videoboodschap het startsein voor SODA2017.

 

Je kunt nu jouw open data toepassing insturen als kanshebber voor SODA2017. Meer weten en aanmelden? Bezoek dan de website van SODA2017.

SODA2017 van start, doe mee!

“Het wordt vaak gezegd: data is het nieuwe goud. En vanaf vandaag heeft u een gouden kans, als u iets met open data doet”. Met deze woorden opende Prins Constantijn van Oranje op vrijdag 9 juni de nieuwe editie van de Stuiveling Open Data Award (SODA). Als ’Special Envoy’ bij Startup Delta riep hij in een videoboodschap tijdens de Accountability Hack mensen op hun toepassingen met open data in te zenden voor SODA2017.

Economische, maatschappelijke en democratische waarde
De Stuiveling Open Data Award, vernoemd naar de onlangs overleden voormalig president van de Algemene Rekenkamer Saskia J. Stuiveling, is ingesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in 2015. Het kabinet stimuleert het gebruik van open data. De award onderstreept het belang van het gebruik van open data, bijvoorbeeld vanwege de economische, maatschappelijke en democratische waarde.

Saskia J. Stuiveling bij de uitreiking van de eerste SODA op 12 december 2016

Nieuwe toepassingen
Als mensen informatie eenvoudig kunnen hergebruiken, kunnen ze nuttige nieuwe toepassingen ontwikkelen. Zo geeft de winnaar van vorig jaar, startup Bleeve, met de HuisScan woningeigenaren snel en eenvoudig inzicht in de beste energiebesparende maatregelen voor hun specifieke woning, op basis van open data. Los van de voordelen die een duurzame woning biedt voor het individu heeft dit ook een positieve maatschappelijke impact.

Doe mee
Van 9 juni tot en met 15 september kunnen deelnemers hun inzending voor SODA2017 doen via het deelnameformulier op www.soda2017.nl. Deelname staat open voor iedereen die een toepassing heeft gemaakt waarbij open data van publieke organisaties gebruikt wordt, zoals een website, app of visualisatie. De winnaar ontvangt een geldbedrag van €20.000 voor de verdere investering in en doorontwikkeling van de toepassing.

Jury
De jury voor de Stuiveling Open Data Award bestaat uit Arno Visser (Algemene Rekenkamer), Chris Sigaloff (Kennisland), Marianne Linde (Geodan) en Erik Huizer (SURFnet, voorzitter). Ook de winnaar van vorig jaar maakt deel uit van de jury: Paul Geurts van Kessel treedt namens Bleeve op als jurylid. De jury selecteert de beste inzendingen die zich vervolgens presenteren op 16 november 2017 tijdens het Jaarcongres ECP in de Fokker Terminal in Den Haag. Daar wordt vervolgens de winnaar gekozen.

Start wedstrijd SODA tijdens Accountability Hack

De Algemene Rekenkamer, Open State Foundation en Tweede Kamer der Staten-Generaal organiseren samen de tweede editie van Accountability Hack op 9 juni in het gebouw van de Tweede Kamer. Tijdens deze hackathon is de uitdaging voor ontwikkelaars van apps om met gebruik van open data geldstromen en prestaties van de overheid op nieuwe en innovatieve manieren in beeld te brengen.

Accountability Hack is een initiatief van de Algemene Rekenkamer samen met het CBS en de ministeries van Binnenlandse Zaken, Buitenlandse Zaken, Financiën en Infrastructuur en Milieu. De Tweede Kamer is gastvrouw. De hackathon wordt georganiseerd in samenwerking met Open State Foundation.

Stuiveling Open Data Award
Tijdens Accountability Hack is er ook aandacht voor de Stuiveling Open Data Award. Tot ons verdriet hoorden we dat Saskia J. Stuiveling, voormalig president van de Algemene Rekenkamer op 20 april onverwacht is overleden. Saskia was warm pleitbezorger van open data en naamgever van de Stuiveling Open Data Award (SODA). De jury en organisatie van de SODA zetten het werk onverminderd voort om de doelen die Saskia voor ogen had te bereiken. Inmiddels is bekend dat de aanmeldingen voor SODA2017 van start gaan op 9 juni tijdens de Accountability Hack in de Tweede Kamer. Nog een goede reden om naar de Accountability Hack te gaan!

Lees meer over Accountability Hack en meld je aan.

 

Tijd voor de netwerkende en responsieve overheid?

Wat voor overheid willen wij zijn? Is het al tijd voor de netwerkende en responsieve overheid? In gesprekken merk ik dat iedere ambtenaar anders op deze vraag reageert. Met elkaar maken al die verschillende ambtenaren ‘de overheid’. Gandhi zei het al: “Wij mensen zijn het product van ons denken. Wat we denken, dat worden we.” Mij valt op dat ambtenaren steeds denken en praten over de vier overheidsrollen van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB): de rechtmatige overheid, de presterende overheid, de netwerkende overheid en de responsieve overheid. En als het gaat om Open Overheid, dan hoor ik ook steeds vaker verwijzingen naar de vier aanvliegroutes: Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording. Dat roept de vraag op: hoe verhouden de vier overheidsrollen en de vier open aanvliegroutes zich tot elkaar?

De vier overheidsrollen
Onderstaat figuur vat de vier overheidsrollen van de overheid krachtig samen. Deze figuur kreeg ik van de directie Participatie van het ministerie van Infrastructuur en Milieu en die baseerde zich op verschillende NSOB publicaties zoals Sedimentatie in sturing.


Bij verschillende departementen, provincies en gemeenten zie ik regelmatig variaties op de vier overheidsrollen: de rechtmatige overheid, de presterende overheid, de netwerkende overheid en de responsieve overheid. Mieke Visch van het ministerie van Infrastructuur en Milieu zei recent in een interview:

“We weten heel goed wat het betekent om een presterende overheid of rechtmatige overheid te zijn. Maar de ambtenaar in de energieke samenleving gaat veel meer richting de netwerkende en de responsieve overheid. Ik zou het mooi vinden als er met een bepaalde vanzelfsprekendheid wordt geschakeld tussen de verschillende kwadranten. En dat de responsieve overheid gewoon als onderdeel van het werk wordt gezien. Wees nieuwsgierig en open. Rondom wetgeving kun je ook – zoals bij de omgevingswet – veel stakeholders betrekken. Als je het hebt over openheid, dan kan dat zeker in alle kwadranten.”

Wat is dan de samenhang tussen de vier overheidsrollen en de vier open aanvliegroutes? 

De vier aanvliegroutes Open Overheid
Het figuur hieronder vat de vier aanvliegroutes voor Open Overheid goed samen.  Deze figuur is gebaseerd op drie jaar werken met Open Overheid vanuit het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO).

Alle soorten van Open Overheid zijn nodig. Zonder Open Contact en Open Aanpak blijft de beweging te technisch en inhoudelijk, vaak ook zonder werkelijke samenwerking. En zonder Open Data en Open Verantwoording is er te weinig inhoudelijke basis. De tip van het LEOO is: start bij één van de aanvliegroutes, de aanvliegroute die bij jouw eigen organisatie het beste past. Dat geeft focus en kans op snel succes.

De vier verschillende aanvliegroutes vormen samen – als ze elkaar raken – het geheel van Open Overheid. Het burgerpanel Open Overheid sprak de wens uit voor een overheid die ‘samenwerkt en samen leert’. Dit past bijvoorbeeld onder Open Aanpak en Open Contact. Andere adviezen van het burgerpanel richten zich juist meer op Open Data en Open Verantwoording. Uiteindelijk zijn alle soorten van Open Overheid nodig.

Good practice: budgetmonitoring
Een voorbeeld van verschillende aanvliegroutes die ‘samenwerking,  is budgetmonitoring: een good practice uit Amsterdam-Oost waarbij inwoners en overheid samenwerken en in gesprek gaan over financiële keuzes. Dit bestaat voor een deel uit het ter beschikking stellen van begrotingsgegevens in de vorm van Open Data. Maar deze data op zichzelf doen nog niets. Inwoners kunnen er pas mee aan de slag als ze de procedures rond begrotingen kennen (Open Verantwoording). Wat zijn bijvoorbeeld de mogelijkheden als een inwoner invloed wil uitoefenen? Die mogelijkheden verschillen sterk per moment in het jaar. Bovendien is informatie nodig om de haalbaarheid van alternatieven in te schatten. Budgetmonitoring in Amsterdam werkt sterk vanuit interactie en rol (Open Aanpak): inwoners en overheid praten o.a. over wat de overheid doet en welke taken inwoners kunnen overnemen. Zonder vertrouwen en zonder het gevoel dat de deur bij zowel de inwoners als de overheid altijd openstaat, is dit niet mogelijk. Zonder Open Contact en het daaruit voortvloeiende vertrouwen is er niet veel mogelijk. Daarom is het voor overheden altijd zinvol om te investeren in goede contacten met inwoners en open te werken via de sociale media en Community Building. Lees meer over de vier aanvliegroutes.


Passen de vier aanvliegroutes en de vier overheidsrollen bij elkaar?
De afgelopen maanden heb ik veel gesproken met verschillende mensen over hoe de vier aanvliegroutes en de vier overheidsrollen met elkaar samenhangen. Gaan beide indelingen over iets anders? Of is er een gemeenschappelijke noemer? Ik denk dat laatste: beide indelingen gaan over de overheid en Open Openheid is een aspect van diezelfde overheid. De figuur hieronder toont de samenhang die ik zie.

Toelichting per kwadrant:

  1. Open Verantwoording past bij het eerste kwadrant: de rechtmatige overheid. Van een rechtmatige overheid willen mensen weten wat de overheid doet. Bijvoorbeeld wat er met hun belastinggeld gebeurt en hoe ze dit kunnen veranderen. Als overheidsorganisaties de inkomsten en uitgaven actief openbaar maken, zien burgers waaraan hun geld wordt besteed en kunnen ze meedenken over alternatieven. In het voorbeeld van watdoetHengelo is ook heel helder benoemd wat de gemeente anders kan doen.

 

  1. Open Verantwoording past ook bij het tweede kwadrant, de presterende overheid, maar Open Data past hier nog beter bij. Steeds meer overheidsorganisaties kiezen ervoor om gegevens kosteloos, rechtenvrij, openbaar, machine leesbaar en volgens open standaarden beschikbaar te stellen. Omdat een gemeente, provincie of waterschap simpelweg transparant wil zijn. Overheidsdata zijn immers op kosten van de burger verzameld en moeten dus ook voor hún doelen beschikbaar zijn. Overheden stellen ook hun gegevens beschikbaar om maatschappelijke en economische activiteit te stimuleren. Eén van de vele voorbeelden hiervan is OmgevingsAlert: een toepassing die inwoners vertelt waar in hun omgeving een verbouwing of een wegopbreking is.

 

  1. Voor de netwerkende overheid uit het derde kwandrant vormen transparantie, Open Data en Open Verantwoording een belangrijk fundament voor de aanvliegroute Open Aanpak. Een Open Aanpak zorgt voor beleid dat beter aansluit op de wensen uit de samenleving. Met een Open Aanpak werken overheden aan een goed resultaat voor alle partijen. Een voorbeeld is Right to Challenge, het recht van buurtgebonden (sociale) ondernemers en bewonersgroepen om lokale voorzieningen en taken van de gemeente over te nemen of in samenwerking met de overheid te te coproduceren, wanneer zij denken dat het beter of anders kan. Dit kan verschillende voordelen opleveren, zoals:
    1. Inwoners kunnen soms taken beter of efficiënter uitvoeren dan de gemeente.
    2. Nieuwe spelers vergroten de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van stad of dorp.
    3. Het verbinden van kennis van bewoners en ambtenaren draagt bij aan een betere buurt.

 

  1. Een responsieve, participerende overheid (vierde kwadrant) voegt Open Contact als aanvliegroute toe, omdat deze overheid dichtbij, laagdrempelig, bereikbaar en betrouwbaar wil zijn. Publieke professionals kunnen zo beter inspelen op de behoeftes van mensen. Door op de sociale media te laten zien wat ze doen, maken zij de overheid toegankelijker en komt de overheid zelf in contact met ideeën en vragen uit de samenleving. Een vaak gehoord voorbeeld van Open Contact is de informele aanpak, zoals van het programma Prettig Contact met de Overheid. Dat betekent dat ambtenaren vaker bellen vóór ze een juridisch doorwrochte brief schrijven. Als een ambtenaar belt met een eerlijke houding en actief luistert en doorvraagt, dan wordt veel sneller duidelijk wat er precies aan de hand is. Zo kunnen ambtenaren dure en tijdrovende juridische procedures voorkomen.

 

Ik vertel op 10 mei tijdens de lunchlezing ‘Ambtelijk vakmanschap en Open Overheid in de energieke samenleving’ meer over bovenstaande en ga dan graag met iedereen in gesprek. Dat is trouwens mijn laatste ‘optreden’ voor het Leer- en Expertisepunt. Dus komt allen!