Expertisepunt Open Overheid

Open Overheid in de Praktijk – Aardgasvrije wijken

Kennisland is partner en medeondertekenaar van de Green Deal Aardgasvrije Wijken, de afspraak om alle woningen in Nederland in 2050 van het aardgasnet af te hebben. In hun rol als partner organiseren zij samen met het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) het leerprogramma Open Overheid in de Praktijk – Aardgasvrije wijken. Dit traject ondersteunt vijf gemeenten die bezig zijn met de overgang naar aardgasvrije wijken met het toepassen van Open Overheid principes.

Open Overheid
Open Overheid is een set principes en gereedschappen die helpen een democratische en innovatieve overheidsorganisatie te zijn, die effectief kan inspelen op maatschappelijke vraagstukken. Het leerprogramma combineert deze opgave met het thema duurzaamheid. Kennisland biedt – in samenwerking met het LEOO – kennis en expertise aan rondom vraagstukken over Open Overheid. Een open manier van werken voor overheden houdt in dat ze actief informatie delen en interactie en kennisdeling opzoeken met burgers. Open Overheid principes zorgen ervoor dat overheden effectiever met elkaar, samenwerkingspartners en inwoners kunnen communiceren.

Als onderdeel van het leerprogramma schreef Kennisland een reader waarin de verschillende onderdelen van Open Overheid, namelijk Open Aanpak, Open Contact, Open Data en Open Verantwoording, uitgebreid aan bod komen en worden uitgediept.

Meer weten over de reader en het leerprogramma?

  1. Bekijk de reader van het leerprogramma. Deze reader biedt houvast aan de deelnemers van het leerprogramma met informatie over en praktijkervaring met Open Overheid.
  2. Op de website van Kennisland lees je meer over de achtergrond en de inhoud van het leerprogramma;
  3. De deelnemers van het leerprogramma bloggen binnenkort over hun ervaringen. Deze blogs verschijnen ook op de website van open-overheid.nl

 

Quick scan impact Wet open overheid (Woo), deel 2

Op 13 juni verscheen de quick scan impact Wet open overheid deel 2. Het rapport beschrijft de impact van de Wet open overheid (Woo) op de medeoverheden, de koepelorganisaties van openbare lichamen en specifieke organisaties, zoals de Hoge Colleges van Staat.

Bekijk hier de quick scan impact Wet open overheid, deel 2

Wat is de impact van Open Overheid?

Wat is de impact van Open Overheid? Dat is een vraag die veel ambtenaren bezig houdt. Zo ook bij de directie Democratie en Burgerschap van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Deze directie gaf onderzoeksbureau Panteia daarom de opdracht om via een literatuurstudie inzicht te krijgen in wat er in de afgelopen jaren via onderzoek bekend is geworden over de resultaten van de inspanningen om tot een meer Open Overheid te komen.

Pantaia ging met de volgende vraag aan de slag: wordt datgene wat met Open Overheid wordt nagestreefd ook waargemaakt en zijn daarmee de investeringen die worden gedaan de moeite waard?

Het onderzoek van Panteia brengt de belangrijkste recente publicaties over de impact van Open Overheid bij elkaar. De publicaties zijn geordend, samengevat en vervolgens samengebracht in een overkoepelende analyse.

Download hier het onderzoek ‘Impact van Open Overheid, Literatuuronderzoek

impact open overheid

Figuur uit eindrapport ‘Impact van Open Overheid’

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hoe ver kan en moet openbaarheid gaan?

Open overheid leeft! Diverse ontwikkelingen, zoals het initiatiefwetsvoorstel open overheid (Woo) en de impactanalyse van de Woo – die binnenkort in de Eerste Kamer wordt besproken – laten dat zien. De hoogste tijd om weer eens goed bij dit thema stil te staan met een kennisbijeenkomst bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

In opdracht van de directie Democratie en Burgerschap organiseerde het Leer- en Expertisepunt Open Overheid de lunchbijeenkomst ‘Ambtenaren en openbaarheid. De droom, het land en het tekort’. Eric Stokkink (afdelingshoofd Democratie bij de directie Democratie en Burgerschap) opende de bijeenkomst en benadrukte dat uit verschillende internationale rankings blijkt dat Nederland goed scoort als het om open overheid gaat. Dat wordt ook gezien door koplopers op het gebied van open overheid: een groepje Scandinavische landen nodigde Nederland uit voor een open overheid bijeenkomst in klein gezelschap. Dit neemt natuurlijk niet weg dat er nog genoeg uitdagingen zijn voor open overheid in Nederland.

Open Overheid Eric Stokkink

Transparantie als toverstaf
Ton Baetens (van EMMA, Experts in Media en Maatschappij) en Arnout Ponsioen (van Duidt, advies, onderzoek en inspiratie) lichten tijdens de eerste presentatie een tipje van de sluier op van hun conceptessay ‘Ambtenaren en openbaarheid. De droom, het land en het tekort’. Ton en Arnout leggen momenteel de laatste hand aan dit essay over de houding van ambtenaren ten aanzien van open overheid.

In dit essay komt onder meer aan bod dat met de groeiende populariteit van populisten, de verkiezing van president Trump, de Brexit en ‘fake news’, de roep om ‘herstel van vertrouwen’ krachtiger is dan ooit tevoren. Maar zij zien ook dat ‘transparantie als toverstaf´ op steeds meer kritiek lijkt te kunnen rekenen.

Alvast meer weten over dit essay? Bekijk dan de presentatie van EMMA en Duidt.

“Laat het bestaande systeem werken voor meer openheid”
Ton Baetens en Arnout Ponsioen gebruiken de bijeenkomst en input van het publiek als voeding voor hun essay. De levendige discussie onder leiding van moderator Guido Rijnja (communicatieadviseur – Rijksvoorlichtingsdienst en ministerie van Algemene Zaken) komt dus goed van pas. Zijn eerste vragen brengen het gesprek lekker op gang: hoe ver kan en moet openbaarheid gaan? Waar raakt het je?

De meningen van de 40 aanwezigen lopen flink uiteen en zorgen voor een bruisende discussie. Diverse invalshoeken van open overheid passeren de revue. Voorbeelden zijn de mate van ‘beleidsintimiteit’ die beslotenheid rechtvaardigt, de ‘angst’ voor de hiërarchie die maakt dat ambtenaren soms (te?) terughoudend zijn en de zorgvuldigheid om als niet-democratisch gelegitimeerd ambtenaar niet jouw democratisch gelegitimeerde bewindspersoon voor de voeten te lopen.

Guido Rijnja, zelf ook nauw betrokken bij het onderwerp, geeft ook zijn kijk op openbaarheid. Volgens hem kun je “het systeem gebruiken om te veranderen. Voeg bijvoorbeeld aan elk ministerraad besluit een publieksparagraaf toe.”

“Zo werkt het hier”
Tijdens de tweede presentatie deelt Max Herold (van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) de resultaten van zijn proefschrift ‘Omgaan met ongeschreven regels’. Hij laat het publiek in een notendop zien welke ongeschreven regels – ook wel: “zo werkt het hier” – er eigenlijk zijn bij de overheid. Ook gaat hij in op de strategieën die ondernemende ambtenaren inzetten om ‘van buiten naar binnen’ te werken.

Max vertelt daarnaast over zijn open methode om beleid te maken: Open Multi Stakeholder Beleidsontwikkeling (OMSBO). Dit is niet één methode, er zijn meerdere werkwijzen en ‘tools’ voor open beleidstrajecten. En je zou denken dat iedereen buiten de overheid blij is met een open aanpak, maar volgens Max is dat niet het geval: “Niet iedereen is blij met een open methode. Niet alleen binnen de overheid maar ook daarbuiten, zoals bij lobbyisten, is weerstand.”

Bekijk de presentatie van Max Herold voor een overzicht van ongeschreven regels en meer informatie over OMSBO. Let bij het gebruik van zijn informatie wel op het copyright.

De directie Democratie en Burgerschap van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is opdrachtgever van zowel het onderzoek naar de houding van ambtenaren tegenover openbaarheid als van de kennisbijeenkomst op 7 juni 2017.

Leren door te doen!

Actiehouders bloggen over hun actiepunt

Hoe staat het ervoor met de actiepunten uit het Actieplan Open Overheid 2016-2017. Op 11 april bespraken de actiehouders de stand van zaken van de negen actiepunten. Via een reeks gastblogs vertellen ze op open-overheid.nl nog iets uitgebreider hoe het ervoor staat. Vandaag bloggen Joke de Vroom en Mieke Visch van het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) over actiepunt 7: De ambtenaar als vakman in de energieke samenleving.

De ambtenaar als vakman in de energieke samenleving
De overheid is onderdeel van een netwerksamenleving waar zij niet altijd meer de regisseur is, maar ook partner bij de uitoefening van publieke taken. We willen een overheid die ‘samenwerkt en samen leert’ en dat vraagt de samenleving ook van ons. De traditionele manieren werken niet altijd meer. Binnen IenM investeren we in onze beleidsambtenaren om deze (responsieve) rol te ontdekken, te ervaren en hiermee te experimenteren. Dit doen we in een training: werkatelier ‘Kunst van het verbinden’. Iedereen, van Directeur-generaal (DG) tot beleidsondersteuner, doet mee. In dit werkatelier wordt gekeken wanneer je deze responsieve rol kan inzetten, wanneer juist niet én hoe en wanneer schakelen tussen de verschillende rollen van de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB) goed is. Het uitgangspunt hierbij is je eigen werk, de dossiers waar je nu mee bezig bent, kortom: leren door te doen.

Versterking Vakmanschap
Door de werkateliers wordt een gezamenlijke taal ontwikkeld die zeer waardevol is om het gedachtegoed van het werkatelier vast te houden. Deze taal is input voor het programma Versterking Vakmanschap dat begin 2017 is gestart. Je zou kunnen zeggen dat het werkatelier zorgt dat het gesprek over de (mogelijke) rollen van IenM wordt gestart en dat de versterking als doel heeft om dit gesprek gaande te houden. Dit sluit aan bij één van de dilemma’s die uit de eerste tranches kwam :“hoe hou je het vast in je dagelijkse werk?” Een ander dilemma was: “hoe schakel met je met buiten zonder het contact met de binnenwereld te verliezen?”

Een van de ideeën binnen het programma Versterking Vakmanschap is een aantal dossiers te benoemen waar daadwerkelijk gewerkt wordt met het inzetten van de responsieve rol en daarin te experimenteren en de ervaringen met iedereen te delen. Waar de werkateliers een verplichtend karakter hadden en soms op weerstand stuitten, zet dit programma in op een cultuurverandering via andere wijzen. Tips hiervoor zijn altijd welkom.

Inmiddels is tranche 4 van de werkateliers afgerond en merken we dat steeds meer collega’s het gesprek met elkaar aangaan over de rollen en het schakelen ertussen. Er zullen nog 6 tranches volgen, met in elke tranche 6 groepen van ongeveer 15 deelnemers; we zijn dus bijna op de helft. In het eerste kwartaal van 2018 worden de werkateliers afgesloten.

Naar aanleiding van de eerste tranches is een aantal aanpassingen in het werkatelier doorgevoerd, zoals leidinggevenden sterker betrekken voor de start van werkatelier en een gezamenlijke start van alle groepen op de eerste dag. Continue worden de verschillende dagen geëvalueerd en verbeterd samen met de partij die de werkateliers geeft. Ook hier is het leren door te doen!

Meer lezen?
Lees dan ook het interview met Joke de Vroom en Mieke Visch over De ambtenaar als vakman in de energieke samenleving.

Impressie van Proeverij Werkatelier Vakmanschap

Op 10 mei organiseerde het Leer- en Expertisepunt Open Overheid de bijeenkomst ‘Ambtelijk vakmanschap en Open Overheid in de energieke samenleving’. Tijdens deze bijeenkomst maakten deelnemers kennis met de werkateliers van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. Karen Jonkers, een van de begeleiders van de werkateliers, geeft je in haar blog een impressie van het werkatelier op 10 mei:

Kijk daar komen ze binnen… Allemaal verschillend en allemaal uit andere hoeken van onze overheid en maatschappij. De meeste deelnemers komen van de ministeries: Veiligheid en Justitie (VenJ), Infrastructuur en Milieu (IenM), Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Algemene Zaken (AZ). Maar ook zijn er ambtenaren van Rijkswaterstaat (RWS), Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND), inspecteurs van VenJ, van de Gezondheidszorg en van Leefomgeving en Transport. En ambtenaren uit provincies en gemeenten, onderwijs en gezondheidszorg. Verrukkelijk zo’n bont gezelschap, dat zorgt voor mooie verhalen en voorbeelden!

Al deze ambtenaren krijgen tijdens het werkatelier de volgende opdracht: teken de kenmerken van een ambtenaar in de responsieve rol (zoals beschreven door de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur). Deze opdracht levert onherroepelijk voelsprieten, een groot hart, enorme oren en open armen op. Ook de andere rollen worden getekend door de deelnemers:

Dilemma’s responsieve rol
Als het gaat om de responsieve rol van de overheid, geven het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers, het Praktijkteam Palliatieve Zorg en Ruimte voor de Rivieren voorbeelden van een geslaagde aanpak. Maar dilemma’s zijn er ook en die bespreken we met elkaar:

  1. “Welke plek hebben de ambities van de overheid in de responsieve rol?” Natuurlijk heeft de overheid ambities! Ook in de responsieve rol, misschien juist wel. De overheid is zich bewust dat zij deze ambities zonder de maatschappij niet kan realiseren.
  2. “Moet ik gaan zitten wachten tot een initiatief mij vindt?” Nee alsjeblieft niet, ken je ambitie en nodig daar de wereld op uit. Vraag wie je nog meer over dit onderwerp zou moeten spreken.
  3. “Hoe beslis je wat je gaat doen? Mogelijk raken partijen teleurgesteld…” Dat klopt. Je kiest voor een kiem, aanpak of project van de ontwikkeling die je voor ogen hebt. En dat kan eerst een klein experiment zijn en later groter worden. En daarbij kun je niet iedereen tevreden houden. Verwachtingsmanagement is dus nuttig en noodzakelijk.
  4. “Hoe ga je om met fouten?” Oei.. lastig punt. Kijk eens naar de audittool van de Provincie Zuid-Holland voor de responsieve aanpak: vitale netwerken.
  5. “Hoe verantwoord je de tijd die je aan al die gesprekken besteed?” Hoe beter je het spel weet te spelen tussen de verantwoordingseisen en de contacten en het creatieve spel daarbuiten, hoe succesvoller je bent.
  6. “Hoe kom je langs de usual suspects?” Vertegenwoordigers van organen geven zelden energie aan een initiatief omdat ze zelf niets willen. De mensen daarachter weten wat er leeft. In Google op jouw onderwerp zoeken helpt.

De vraag “wanneer schakel je van de netwerkende naar responsieve rol en weer terug?”, brengt meer nuance in het vizier:

  1. Een rondje langs de velden hoort wellicht bij elk project in de eerste fase.
  2. Als je behoefte hebt aan energie en innovatie in een project, dan zoek je naar mensen met dromen. Dat zijn niet altijd de mensen aan tafel.
  3. De gevestigde orde is in staat om een experiment op te schalen. Resultaten van die experimenten kunnen dan maar beter wel goed zijn.

We hebben genoten van het geven van deze workshop. En de feedback gaf inspiratie, energie en bewustwording terug!

Door gastblogger Karen Jonkers
Crealist voor Van Vieren, karen@c-realist.nl, 06 30 414 918

Meer weten?
Lees ook het verslag van de bijeenkomst ‘Ambtelijk vakmanschap en Open Overheid in de energieke samenleving’.

Op bezoek in Oslo voor Open Overheid

Nederland nieuwkomer bij bijeenkomst Scandinavische landen & Estland

Op 9 en 10 mei woonden Eric Stokkink en Roxana Chandali (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) namens Nederland – op uitnodiging van een aantal Scandinavische landen (Finland, Zweden, Noorwegen, Denemarken en IJsland) en Estland – in Oslo de open overheid bijeenkomst bij die deze landen regelmatig organiseren. Hier waren ook vertegenwoordigers van het Open Government Partnership (OGP) aanwezig.

Eerste keer …
Nederland was voor het eerst uitgenodigd voor deze periodieke bijeenkomst, waarin het uitwisselen van kennis en ervaringen over open overheid centraal staat. En dat is interessant voor Nederland, omdat Scandinavische landen en Estland altijd hoog scoren op de internationale ranglijsten over open overheid en openbaarheid van bestuur (Wob) én een lange historie hebben op het gebied van openbaarheid en openheid.

Naast de bijeenkomst met alle genodigde landen, waren er twee bijeenkomsten in kleiner gezelschap, namelijk één over het Noorse documentregister en één met OGP. De bijeenkomst over het Noorse documentregister, het meest geavanceerde documentregister ter wereld, leverde zeer nuttige informatie op over het dit register.

Behoefte aan concrete resultaten
Met OGP is vooral gesproken over hun verzoek om in oktober 2017 een bijeenkomst met hoge inkomenslanden van OGP in Nederland te hosten. Deze bijeenkomst staat in het teken van hoe open overheid en OGP kunnen bijdragen aan het vergroten van het vertrouwen in de overheid, het versterken van de democratie en het vergroten van burgerparticipatie.

Ook kwamen de Actieplannen Open Overheid van verschillende landen – en de rol van OGP daarbij – ter sprake. De behoefte aan concrete resultaten met open overheid wordt door iedereen gevoeld en de uitwisseling van best practices kan helpen om hier invulling aan te geven. In Noorwegen is de politiek gedragen boodschap, ook voor open overheid, bijvoorbeeld: echte probleem oplossen voor echte burgers/mensen. Dat betekent dat open overheid concreet en resultaatgericht moet zijn. Thema’s die door meerdere andere landen worden genoemd zijn begrijpelijke taal en begrijpelijk maken wat de overheid doet, respect voor burgers en openbaarheid van informatie.

Lof voor praktische insteek Nederland
De Nederlandse presentatie over open overheid in Nederland verliep goed en ontving positieve feedback. In de feedback kwam men terug op de praktische insteek, de incentives om anderen te motiveren om iets met open overheid te doen, de ambitie om te stijgen op de internationale rankings en de beweging naar een responsieve overheid en maatschappelijk impact. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid wordt als een grote plus van het Nederlandse plan gezien en is een onbekend fenomeen in de andere landen.

What’s next?
Tijdens de volgende bijeenkomst van deze landen, waarschijnlijk in het najaar van 2017, wordt meer aandacht besteed aan de praktijk en ‘echte’ resultaten. De aanwezige landen waren in ieder geval blij met de aanwezigheid en inbreng van Nederland en zien Nederland graag als lid terug bij de volgende bijeenkomst.

 

Actieplan Open Overheid update 9

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken voor alle actiepunten vindt. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan. Vandaag is het tijd voor actieplan Open Overheid update 9.

Actiepunt 1: Nationale open data agenda

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries.

In het voorjaar is opnieuw de overheidsbrede Open Data inventarisatie uitgevoerd. De resultaten worden op data.overheid.nl gepubliceerd. Een aandachtspunt blijft de toename van het aanbod van datasets, met name de zogenaamde ‘high-value’ data. In dat kader is met VNG/KING een overzicht gemaakt van gemeentelijke datasets. Dit lijstje dient als inspiratiebron voor gemeenten, om zo met voorrang datasets te ontsluiten. Deze lijst is terug te vinden op data.overheid.nl.

Naast beschikbaarstelling is de verbetering van de datakwaliteit ook een belangrijk aandachtspunt. Het doel is om de toegankelijkheid en de gebruikswaarde van Open Data te vergroten. De dataknooppunten kunnen daarin een belangrijke rol gaan spelen. Een pilot helpt wellicht om de mogelijkheden hiervoor verder te verkennen. Binnenkort wordt duidelijk of hier voldoende draagvlak voor is.

Actiepunt 2: Stuiveling Open Data Award

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

Tot ons verdriet hoorden we dat Saskia J. Stuiveling, voormalig president van de Algemene Rekenkamer op 20 april onverwacht is overleden. Saskia was warm pleitbezorger van open data en naamgever van de Stuiveling Open Data Award (SODA). Op 5 april kwamen we nog bij elkaar met de SODA jury en organisatie, waar Saskia zich vanuit haar adviesrol zoals altijd scherp, kritisch en gedreven toonde. De jury en organisatie van de SODA zetten het werk onverminderd voort om de doelen die Saskia voor ogen had te bereiken. Inmiddels is bekend dat de aanmeldingen voor SODA2017 van start gaan op 9 juni tijdens de Accountability Hack in de Tweede Kamer. Wil je daar bij zijn? Lees dan meer over deze bijeenkomst en meld je aan.

Actiepunt 3: ROUTE-TO-PA: Hergebruik van open data in de provincie Groningen

Actiehouder: Universiteit Utrecht, departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap. In samenwerking met: provincie Groningen, de gemeente Den Haag, het ministerie van BZK, Open Knowledge Foundation (Verenigd Koninkrijk) en diverse Europese universiteiten.

De afgelopen twee maanden vonden er diverse positieve ontwikkelingen plaats binnen het project. Zo is vorige maand de voortgang van het Europese ROUTE-TO-PA project als positief beoordeeld door Brusselse reviewers. Dit houdt in dat het project door mag gaan met haar activiteiten.

Op basis van de feedback van gebruikers, hebben de tools SPOD en TET een vernieuwde vormgeving en design gekregen. Dit maakt het voor gebruikers nog makkelijker om open data te analyseren en rondom open data met elkaar te discussiëren. Verder biedt SPOD ook de functionaliteit om online een dataset te creëren.

Last but not least, de Universiteit Utrecht zal naast het project in Groningen, ook een project opstarten met de gemeente Utrecht. Dit project is gericht op het hergebruik van open data voor Utrechtse maatschappelijke vraagstukken. De komende weken wordt samen met de gemeente gewerkt aan het formuleren van doelen en het uitwerken van scenario’s en activiteiten voor het komende half jaar.

Actiepunt 4: Actieve openbaarheid van informatie

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries en uitvoeringsorganisaties.

Donderdag 20 april vond de tweede kennisbijeenkomst plaats bij het ministerie van Financiën. De projectleiders van Financiën, I&M, V&J en BZK spraken daar aan de hand van casuïstiek over het toepassen van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) bij actieve openbaarmaking van onderzoeksrapporten. Ook het op grond van de Wob lakken van informatie kwam ter sprake, bijvoorbeeld van persoonsgegevens of vertrouwelijke bedrijfsgegevens.

In het overleg is afgesproken dat interne onderzoeksrapporten over het functioneren van de organisatie of medewerkers – denk  aan medewerkertevredenheidsonderzoeken (MTO’s) en ‘Gateway reviews’ – niet actief openbaar worden gemaakt en dat per geval de afweging gemaakt moet worden of een rapport wel of niet openbaar wordt gemaakt als er passages in ‘gelakt’ zijn.

Actiepunt 5: Open over geld: Openspending detaildata

Actiehouder: Open State Foundation (OSF). In samenwerking met: Provincies, Waterschappen, Gemeenten, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Interprovinciaal Overleg (IPO), Unie van Waterschappen (UVW) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Voor Open Spending Detaildata gaan we, om context aan de detaildata toe te voegen, aan de slag met drie thematische pilots met lokale overheden. De thema’s van de pilots zijn ‘context’, ‘locaties’ en ‘indelingsweergave’. Deze thema’s komen voort uit een behoeftepeiling onder gemeenten. Hiermee verbeteren we de kwaliteit van de Detaildata, zodat deze voor raadsleden, journalisten en inwoners geschikter is voor hergebruik. In de pilots wordt ook gewerkt aan het standaardiseren van Detaildata.

Aan deze pilots doen minimaal drie lokale overheden mee. We maken op dit moment afspraken met de gemeente Utrecht als eerste deelnemer. Overige geïnteresseerde overheden kunnen zich aanmelden bij Tom Kunzler via tom@openstate.eu. Momenteel werken we aan het mogelijk maken van het wisselen van de indelingsweergave, zodat naast de Iv3-indeling vanuit de Besluit, Begroting en Verantwoording (BBV) het ook mogelijk wordt om de Detaildata te bekijken in de indeling van de programma’s die de gemeenten voor hun eigen communicatie gebruiken.

Actiepunt 6: Open over besluitvorming bij gemeenten: open raadsinformatie

Actiehouder: Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). In samenwerking met: de Open State Foundation, diverse gemeenten en het ministerie van BZK.

Er zijn belangrijke stappen gezet voor Open Raadsinformatie. Tijdens de Praktijkbeproeving zijn door KING tien nieuwe gemeenten toegevoegd aan de API en Zoekmachine. Ook zijn de eerste gemeenten die bij leverancier GemeenteOplossingen zitten toegevoegd. Hiermee is de raadsinformatie van Oss, Zoetermeer, Gouda, Noordoostpolder, Steenbergen, Overbetuwe, Doetinchem, Enschede, Medemblik en Goirle geschikt voor hergebruik. Een aantal van deze gemeenten heeft nu ook stemuitslagen, presentie van raadsleden en tekst-doorzoekbare moties en amendementen mogelijk gemaakt.

In april is er, op uitnodiging van KING, een bijeenkomst geweest waar tien leveranciers aanwezig waren van raadsinformatiesystemen. Er is onder hen draagvlak voor het ontwikkelen van een standaard en enkele leveranciers willen daar actief aan bijdragen. Dit is een zeer belangrijke stap in het ontsluiten van raadsinformatie. Momenteel is KING bezig met het ontwikkelen van een concept-standaard die we in juni willen voorleggen aan de leveranciers.

Actiepunt 7: De ambtenaar als vakman in de energieke samenleving

Actiehouder: ministerie van Infrastructuur en Milieu. In samenwerking met: de energieke samenleving en het ministerie van BZK.

De eerste vijf tranches van het werkatelier ‘Kunst van het Verbinden’ zijn afgerond. Er volgen nog vijf werkateliers. Naar aanleiding van de reacties en de ervaringen van deelnemers, worden regelmatig aanpassingen gedaan waardoor de inhoud (nog) beter aansluit bij de inhoud van het werk en de beleving van de medewerkers. Zo is er bijvoorbeeld een plenaire start ingericht, waarin het kader wordt geschetst en het gedachtegoed van de NSOB-rollen worden ingeleid en uitgelegd.

Ook wordt elk werkatelier voorbereid met een bijeenkomst met de leidinggevenden van de deelnemers van de betreffende tranche. Het gesprek over de verschillende overheidsrollen en wat specifiek de netwerkende en participatieve overheidsrol in je werk betekent, komt steeds meer op gang. Om te zorgen dat het gesprek niet hierbij blijft, zetten we het programma ‘Versterking Vakmanschap’ op.

Het ministerie van IenM is niet het enige ministerie dat werkt aan vakmanschap. Via de werkgroepen Ambtelijk Vakmanschap en Interactief Beleid worden ervaringen uitgewisseld met andere ministeries.

Actiepunt 8: Informele aanpak Wob-verzoeken

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse gemeenten en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

Tijdens het landelijke PCMO-congres op 28 september, vindt de volgende masterclass Informele Aanpak WOB-verzoeken plaats. Meer informatie hierover is vanaf eind mei te vinden op de website www.pcmo.nl.

Actiepunt 9. Ondersteuning van overheden: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO)

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: ICTU, maatschappelijk betrokken partijen, diverse gemeenten, provincies en ministeries.

Een aantal highlights van het Leer- en Expertisepunt (LEOO) sinds 21 februari 2017:

  1. 1 mei vond een wisseling van de wacht plaats bij het LEOO: Mikis de Winter is begonnen aan een nieuwe uitdaging bij de Huur Commissie. Het team vangt gezamenlijk zijn capaciteit op en Marieke Schenk neemt de eindverantwoordelijkheid over.
  2. Op 8 mei is het project ‘Open Overheid in de praktijk van aardgasvrije wijken’ gestart, in samenwerking met Kennisland. Vijf gemeenten gaan de komende maanden aan de slag met een Open Aanpak.
  3. Op 11 april kwamen de actiehouders van het Actieplan Open Overheid bij elkaar voor een interactieve actiehoudersbijeenkomst op het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Hier lees je meer over deze bijeenkomst.
  4. Ook publiceerden we weer diverse content zoals een interview met minister Plasterk, een interview over het nieuwe BZK programma MOOI, 8 uitgangspunten voor Open Data en een afscheidsblog van Mikis over de netwerkende en responsieve overheid.

 

Gezocht: deelnemers focusgroep Open Overheid

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) heeft EMMA, experts in media en maatschappij, gevraagd om op korte termijn een tweetal focusgroepen/Ateliers te organiseren over de kansen en bedreigingen voor ‘Open Overheid’. Het concept-essay dat onderzoekers Baetens, Ponsioen en Jacobs geschreven hebben over Open Overheid staat centraal tijdens deze bijeenkomsten.

De onderzoekers willen hun bevindingen graag toelichten en bediscussiëren ‘in klein comité’. En op basis van deze twee Ateliers een co-referaat van twee A4 opstellen, waarbij de reflectie van deze Ateliers is opgenomen.

Beide Ateliers vinden op korte termijn plaats, namelijk:

–          Vrijdag 19 mei van 10.00 uur – 12.00 uur

–          Maandag 22 mei van 15.00 uur – 17.00 uur

De bijeenkomsten vinden plaats bij EMMA, (Wijnhaven 88), centraal gelegen in Den Haag, tegenover het Stadhuis en op loopafstand van Den Haag CS.

Aanmelden kan via e-mail: t.a.v. Gloria Leyenaar aanmelding@emma.nl onder vermelding van naam, functie en in de onderwerpregel ‘Atelier Open Overheid – 19 mei’ dan wel ‘Atelier Open Overheid 22 mei’. Het aantal plekken is beperkt.

 

“We hebben iedereen nodig, niet alleen mensen van beleid.”

Proeverij Werkateliers Vakmanschap

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) organiseert sinds 2016 werkateliers over ambtelijk vakmanschap in de energieke samenleving. Dit doen zij als onderdeel van de uitvoering van hun actiepunt uit het Actieplan Open Overheid 2016-2017. Wat is ambtelijk vakmanschap? Wat bedoelen ze met de energieke samenleving? En vooral: wat gebeurt er tijdens de werkateliers?

Hoge verwachtingen
De bijeenkomst Ambtelijk vakmanschap en Open Overheid in de energieke samenleving op 10 mei bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, in opdracht van de directie Democratie en Burgerschap, gaf deelnemers een kijkje in de keuken van de werkateliers van IenM.

Hellie van Hout (Publieke Versneller en één van de begeleiders van de werkateliers), spreekt bij aanvang haar hoge verwachtingen uit: “Jullie zijn hier immers vrijwillig. Bij IenM is dat anders, men moet meedoen en dat is soms te merken aan de mate van enthousiasme.”

Kennismaken met de overheidsrollen
In twee sessies, een in de ochtend en een in de middag, maken deelnemers kennis met de werkateliers. In beide sessies staan – net als in de echte werkateliers – de overheidsrollen van de NSOB (Nederlandse School voor Openbaar Bestuur) centraal:


De vraag “in welke rol bevind jij je nu?” zorgt voor een levendige discussie en ‘wandeling’ over de kwadranten. De vervolgvraag “welke rol zou je graag willen hebben”, brengt een verschuiving van een groot deel van de groep naar de responsieve overheidsrol op gang.

Wat betekent responsief zijn?
Veel deelnemers, veelal rijksambtenaren, voelen zich thuis in de rol van de netwerkende overheid. Nieuwer is de responsieve variant, de rol waarbij de vier aanvliegroutes van Open Overheid het beste aansluiten. En daar ligt dan ook de focus  van de werkateliers. Responsief werken betekent dat je naar de wereld kijkt vanuit de ogen van degene waar het om gaat. Dat is dus niet vanuit de beleidswereld.

Een goed voorbeeld van responsief werken is het dossier over verwarde mensen, dat door een van de deelnemers werd genoemd. Als je vanuit de belevingswereld van verwarde mensen kijkt, dan kom je ambulancepersoneel, politie, schuldhulpverlening en GGZ tegen. Om oplossingen te ontwikkelen kun je dus beter met verwarde mensen zelf aan tafel gaan, in plaats van grote instituties als uitgangspunt te nemen.

Dit neemt niet weg dat in ieder dossier alle overheidsrollen terugkomen, afhankelijk van de projectfase. Bijvoorbeeld als het gaat om veiligheid. Zonder rechtmatige overheid wordt het niet echt veilig. Maar als je burgers niet betrekt dan voelen zij zich niet veilig.

Verschillende departementen, dezelfde ambitie
Tijdens de aansluitende lunchbijeenkomst bieden collega’s van verschillende departementen een inkijkje in hun programma’s over Ambtelijk Vakmanschap en de energieke samenleving. Waaronder natuurlijk Joke de Vroom. Zij is vanuit IenM nauw betrokken bij de werkateliers en schets wat IenM met de werkateliers beoogt: verbinding zoeken met de samenleving.

Anke Sikkema van het ministerie van Economische Zaken gaat in op het programma Samen in Beleid, waarbij de focus ligt op het leggen van nieuwe verbindingen. “We hebben iedereen nodig, niet alleen mensen van beleid.” Ze vindt het mooi dat verschillende departementen overeenkomstige programma’s hebben en dat die dezelfde taal spreken, namelijk die van de NSOB-rollen.

Lotte Nijland van BZK is betrokken bij het programma ambtelijk vakmanschap bij BZK. “Wij zijn ervan overtuigd dat het beter gaat met Nederland, als de kwaliteit van ambtelijk vakmanschap hoog is.” Ze vertelt dat BZK als doel heeft om voorloper te zijn op het gebied van ambtelijk vakmanschap.

“Het mag glibberig zijn”
Ook voor het tweede werkatelier is opnieuw veel animo. Wederom vrijwillig. En wederom met veel enthousiasme en ervaringsuitwisseling. Een van de deelnemers weet de responsieve overheid mooi te tekenen. Namelijk “een ambtenaar met de voeten in de klei, middenin de samenleving en ja, dat mag glibberig zijn.” De samenleving wordt op een podium geplaats, want “daar doen we het tenslotte voor!”

Voor meer  informatie over de bijeenkomst, de werkateliers en de relatie met Open Overheid:

  1. Presentaties ambtelijk vakmanschap en open overheid (lunchbijeenkomst 10 mei)
  2. Blog van Mikis de Winter over overheidsrollen en Open Overheid
  3. Interview met Joke de Vroom en Mieke Visch over Ambtenaar in de Energieke Samenleving en de werkateliers bij IenM
  4. Aankondiging bijeenkomst Ambtelijk vakmanschap en Open Overheid in de energieke samenleving