Expertisepunt Open Overheid

Alliantie Open Overheid: het begin van het succes!

Verslag bijeenkomst Alliantie Open Overheid

Op 19 mei 2021 organiseerde het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) de eerste bijeenkomst van de Alliantie Open Overheid. Voor deze bijeenkomst werden alle leden van de Alliantie Open Overheid uitgenodigd en waren er 25 leden aanwezig. Het doel van het programma was elkaar leren kennen, elkaars visie op de toekomst van de alliantie bespreken en de verkiezing voor het logo van de Alliantie Open Overheid. De bijeenkomst vond plaats tijdens internationale Open Overheid week: Open Gov Week.

De start van de alliantie
Lousewies van der Laan (directeur van Transparency International Nederland) trapt de bijeenkomst af. Het punt dat Lousewies als inleiding maakte richtte zich op de urgentie van de alliantie en het Actieplan Open Overheid. Alle actiepunten uit het actieplan zijn een samenspel om het vertrouwen van de burger te herstellen. Dit kan niet enkel gebeuren door inzet van de actiehouders, maar juist door samenwerking met de gehele maatschappij. Met de Alliantie Open Overheid kunnen we bottom-up met meerdere betrokkenen bijdragen aan de actiepunten en andere speerpunten met betrekking tot Open Overheid. Dit is het begin van het succes!

Actieplan Open op Orde
De alliantie is ook een plek om vragen te stellen. Zo wilde een van de leden meer weten over het Actieplan Open op Orde. Marjan Dik (Adviseur Informatiehuishouding van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) vertelt de aanwezigen hier meer over. Het Actieplan Open op Orde gaat over de verbetering van de informatiehuishouding van de Rijksoverheid. Het plan is een reactie op het rapport ‘Ongekend onrecht‘ van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK). Marjan benadrukt het belang van een goede informatiehuishouding. Zoals in het Actieplan Open Overheid wordt beschreven, wil de overheid transparant zijn en een nieuwe bestuursstijl. De randvoorwaarde daarvoor is: de informatiehuishouding op orde. Alleen dan kan je de informatieverzoeken tijdig en volledig beantwoorden en aan actieve openbaarmaking doen. Het Actieplan Open op Orde kan als raamwerk dienen voor iedere overheidsorganisatie om hiermee aan de slag te gaan, ook voor lokale overheden.

De toekomst van de alliantie
Voordat we naar de toekomst van de alliantie kijken, wordt er eerst kort teruggeblikt naar het ontstaan van de alliantie: want waarom is de alliantie ook al weer opgericht?
De aanleiding voor het opzetten van de Alliantie Open Overheid was om samen te werken en elkaar te kunnen versterken. Er gebeurt veel op het gebied van Open Overheid, maar ook vaak versnipperd. Door samen te werken en elkaar te versterken kunnen we dit netwerk gebruiken om dilemma’s en ervaringen met elkaar te bespreken en te delen.

Om samen verder te kijken naar de toekomst van de alliantie, gebruikten we Mentimeter om ideeën te verzamelen voor de toekomst van de alliantie.

Uit de eerste vraag, waarin naar de achtergrond van de deelnemers werd gevraagd, bleek dat de deelnemers een mooie mix zijn van overheidsorganisaties en maatschappelijke organisaties.

Vervolgens waren wij benieuwd hoe de deelnemers over de onderstaande vragen dachten:
• Welke activiteiten passen bij de Alliantie Open Overheid?
• Hoe zie jij ‘echte samenwerking’ tussen leden van de alliantie voor je?
• Welke onderwerpen/activiteiten zijn geschikt om samen op te pakken? Eventueel in kleinere samenwerkingsverbanden binnen de alliantie.
• Welke open onderwerpen zou je graag op het programma zien van bijeenkomsten van de Alliantie Open Overheid?
• Wat zou jij willen/kunnen bijdragen aan de Alliantie Open Overheid?

Aan de hand van de antwoorden op deze vragen geeft het LEOO verder invulling aan de toekomstplannen en bijeenkomsten.

Logo verkiezingen
Tijdens de bijeenkomst was het ook tijd om ons samen te richten op het visuele aspect van de alliantie: het logo. Drie verschillende logo’s werden aan de deelnemers gepresenteerd, waarna iedereen zijn stem kon uitbrengen op zijn of haar favoriete logo. De uitslag was duidelijk: er waren twee favorieten met evenveel stemmen. Daarom gaat de stemming nu verder op de online community-pagina van de Alliantie Open Overheid. Daar kunnen ook alle leden van de alliantie stemmen die niet bij de bijeenkomst waren. Was je wel bij de bijeenkomst? Breng dan gerust jouw stem opnieuw uit.

Breng jouw stem uit voor het logo van de Alliantie Open Overheid.

Elkaar leren kennen
Na de verkiezing was het tijd om kennis met elkaar te maken en te kijken wat we voor elkaar kunnen betekenen in de toekomst. We vertrokken naar een andere locatie om te netwerken en ervaringen uit te wisselen, namelijk: Ameland, een virtueel eiland. Hier kwamen deelnemers van de Alliantie Open Overheid elkaar ‘spontaan’ tegen. Er werd kennis gemaakt, ervaringen gedeeld en er werden ideeën gedeeld over de toekomst van de alliantie.

Tot slot
Marieke Schenk (projectleider Actieplan open Overheid) sluit de eerste bijeenkomst van de Alliantie Open Overheid af door iedereen te bedanken voor hun aanwezigheid en het delen van hun ideeën. Het was een ochtend waarin we elkaar hebben leren kennen en de toekomst voor de alliantie hebben besproken. Het LEOO gaat nu aan de slag met het vervolg. Op naar de volgende bijeenkomst met de Alliantie Open Overheid!

In de tussentijd hebben we de volgende tips voor jou:
– Word lid van de community-pagina van de Alliantie Open Overheid. Maak kennis met andere leden en schrijf bijvoorbeeld een blog over jouw ervaringen!
– Lees het verslag ‘Alliantie Open Overheid: aan de slag’ dat door Marcel Krassenburg is geschreven over de eerste bijeenkomst.
– Meld je aan voor de Open Overheid nieuwsbrief.

Het spanningsveld rondom beleidsintimiteit. Denk je mee?

Mijn naam is Else van Beek. Als afstudeerstage voor de master Publiek Management aan de Universiteit Utrecht loop ik sinds half maart stage bij het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Daar verdiep ik me in open overheid, specifiek in het actiepunt ‘de toekomst van beleidsintimiteit’ uit het Actieplan Open Overheid 2020-2022. Onder begeleiding van Guido Enthoven, actiehouder van dit actiepunt, schrijf ik op dit moment mijn masterscriptie over het spanningsveld rondom beleidsintimiteit.

Het spanningsveld rondom beleidsintimiteit

Aan de ene kant bestaat het belang van een noodzakelijke vertrouwelijkheidsrelatie tussen bewindspersonen en de ambtelijke organisatie, waarbij sommige overwegingen in vertrouwen gedeeld kunnen worden. De kwaliteit van de bestuurlijke besluitvorming kan soms gediend zijn met het afschermen van ambtelijke overwegingen.

Aan de andere kant is er ook het belang van een goede, democratische en transparante bestuursvoering. De kwaliteit van de bestuurlijke besluitvorming kan toenemen als het maatschappelijk debat gevoed wordt met alle beschikbare kennis en alle relevante overwegingen en argumenten. Ook als deze afkomstig zijn van – met publiek geld aangestelde – ambtenaren.

 In mijn onderzoek bekijk ik onder welke omstandigheden (beleids)ambtenaren van ministeries beleidsintimiteit wenselijk achten binnen een beleidscontext waarin transparantie steeds meer de norm wordt.

Waarom Open Overheid?

De ontwikkelingen die op dit moment plaatsvinden op het gebied van dit spanningsveld maken het belang van het actiepunt ‘de toekomst van beleidsintimiteit’ duidelijk. Ik hoop met mijn onderzoek een bijdrage te kunnen leveren aan het dialoog rondom beleidsintimiteit en nieuwe inzichten te bieden in dit complexe spanningsveld.

Werk je mee aan mijn onderzoek?

Het doel van het onderzoek is om een bijdrage te kunnen leveren aan de dialoog rondom beleidsintimiteit en nieuwe inzichten te bieden in dit complexe spanningsveld. Om dit doel te bereiken ben ik op zoek naar (beleids)medewerkers van ministeries die open staan voor deelname aan mijn onderzoek.

Bent u (beleids)medewerker bij een ministerie en wilt u met een interview deelnemen aan mijn onderzoek? Mail dan naar else.beek@minbzk.nl! Ik neem dan contact met u op voor een afspraak en met meer informatie over het onderzoek.

 

Eerste Actiehoudersbijeenkomst van het Actieplan Open Overheid 2020-2022

Verslag van de bijeenkomst

Op 20 april 2021 organiseerde het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) de eerste online Actiehoudersbijeenkomst van het Actieplan Open Overheid 2020-2022. Voor deze bijeenkomst werden zowel alle huidige actiehouders als deelnemers van het Stakeholderforum Open Overheid uitgenodigd. Het doel van het programma was elkaar leren kennen, kennis met elkaar delen en onderzoeken wat we in de toekomst voor elkaar kunnen betekenen.

Update Open Overheid

Anja Lelieveld (waarnemend hoofd van de afdeling Democratie van ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, BZK) heette iedereen warm welkom en gaf een update over ontwikkelingen op het gebied van Open Overheid:

  • Wet open overheid: Het wetsvoorstel ligt in de Eerste Kamer en de schriftelijke inbreng voor de initiatiefnemers is binnen. Afhankelijk of het bij een eerste ronde blijft, lukt het de initiatiefnemers mogelijk nog het parlementaire proces voor de zomer af te ronden. Dat zou betekenen dat de Woo begin 2022 in werking zal treden. BZK is zich met decentrale overheden en andere departementen aan het voorbereiden op de implementatie van de Woo.
  • Nieuw is het actieplan ‘Open op Orde’. Hiermee wil de Rijksoverheid haar informatiehuishouding verbeteren en transparanter maken. Bekijk het actieplan ‘Open op Orde’.
  • Het Platform Open Overheidsinformatie (PLOOI) staat online. Op dit platform kan iedereen gemakkelijk openbare overheidsdocumenten vinden. PLOOI ondersteunt daarmee organisaties in het kunnen voldoen aan de eisen van de Wet open overheid (Woo). Het platform is nog volop in ontwikkeling, kijk rond en deel je suggesties: bekijk Plooi.
  • De update over de actiepunten staat op open-overheid.nl. Bekijk de eerste update van het Actieplan Open Overheid 2020-2022.
  • Het Stakeholderforum van het Actieplan Open Overheid kwam half maart bij elkaar. Bekijk het verslag van de bijeenkomst.
  • Open Government Partnership: er vonden gesprekken plaats tussen de reviewer van IRM, een aantal actiehouders, stakeholders en BZK. Naar aanleiding hiervan krijgen we feedback en tips voor de uitvoering van het actieplan.

Daarnaast verwees Anja Lelieveld naar Open Overheid initiatieven die op de planning staan:

  • Van 17 t/m 21 mei is het Open Gov Week. Deze internationale Open Overheid week is een initiatief van het OGP. Wereldwijd besteden overheden, inwoners, maatschappelijke organisatie aandacht aan het belang van Open Overheid. Doe mee aan Open Gov Week.
  • Bijeenkomst Organisatiescan tijdens Open Gov Week (20 mei). Eerder is afgesproken dat de actiehouders en het stakeholderforum in samenwerking met het LEOO aan de slag gaan met de uitwerking van de organisatiescan. Tijdens Open Gov Week wordt de eerste bijeenkomst hierover georganiseerd.

Team building

Na de updates over Open Overheid was het tijd om kennis met elkaar te maken en te kijken wat we voor elkaar kunnen betekenen in de toekomst. Met een quiz testten we onze kennis over Open Overheid en het actieplan. Daarna vertrokken we naar een andere locatie om te netwerken en ervaringen uit te wisselen, namelijk: Ameland, een virtueel eiland. Hier kwamen actiehouders elkaar ‘spontaan’ tegen. Er werden plannen gesmeed voor Open Gov Week en informatie uitgewisseld over elkaars actiepunten.

De virtuele ontmoetingen op Ameland.

Workshop ‘De toekomst van Beleidsintimiteit’

Na de gesprekken op Ameland stond de workshop over het actiepunt ‘De toekomst van Beleidsintimiteit’ op het programma. Guido Enthoven (Instituut Maatschappelijke Innovatie), actiehouder van het actiepunt, gaf de workshop. Guido ging van start met informatie over de achtergrond van beleidsintimiteit; ook wel het spanningsveld van vertrouwelijkheid en openheid.
Vervolgens wilde hij weten hoe de aanwezigen over onderstaande vragen dachten.

  • Welke informatie zou openbaar toegankelijk moeten zijn in het kader van een goede democratische bestuursvoering en verantwoording?
  • Welke informatie zou in vertrouwen gewisseld moeten kunnen worden met het oog op een goede besluitvorming?

Aan de hand van deze vragen gingen de actiehouders het gesprek aan en deelden zij hun eigen praktijkervaring. Guido neemt deze inbreng mee bij de verdere uitwerking van zijn actiepunt. Hierover lees je meer in het Actieplan Open Overheid.

Tot slot

Nikki van den Hoek (Adviseur Open Overheid, LEOO) sluit de Actiehoudersbijeenkomst af door iedereen hartelijk te bedanken voor hun aanwezigheid en hun ideeën. Het was een mooie middag: we leerden elkaar beter kennen en deelden informatie over de actiepunten en onze ervaringen. Op naar de volgende resultaten van het Actieplan Open Overheid en Open Gov Week.

Bijeenkomst stakeholderforum: blik op de toekomst

Verslag bijeenkomst Stakeholderforum Actieplan Open Overheid, 18 maart 2021

Op 18 maart kwam het stakeholderforum voor het eerst bij elkaar sinds de lancering van het nieuwe Actieplan Open Overheid. Op de agenda stond: elkaar leren kennen, terugblikken op de lancering en de toekomst van het stakeholderforum. Anja Lelieveld (waarnemend hoofd van afdeling Democratie van ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, BZK) begon de bijeenkomst met een pakkende vraag: op welke manier ben jij afgelopen maand bezig geweest met Open Overheid?

Open actualiteiten
Het stakeholderforum bestaat uit leden die zich bij verschillende organisaties inzetten voor meer open overheid. Hoe dat er precies uitziet delen zij tijdens het rondje open actualiteiten:

  1. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) is in contact met collega’s van BZK over de mogelijkheden op het gebied van open overheid voor Caribisch Nederland.
  2. Er heeft een sessie plaatsvonden over het actiepunt ‘open source’. Dit was een interne sessie met betrokkenen die meer van dit onderwerp af weten. Na de sessie zijn de bevindingen gepresenteerd en bediscussieerd. Hierbij gingen ze onder andere in op de vraag: wat doet de verbreding van de Wmo met innovatie?
  3. Op 23 maart organiseert Netwerk Democratie een bijeenkomst over online participatie.
  4. Open State Foundation (OSF) is de laatste tijd druk bezig geweest met het meer open maken van de verkiezingen. Op het platform waarismijnstemlokaal.nl verzamelde OSF alle data rondom de stemlocaties in Nederland. Op dit platform kon iedereen met behulp van een kaart het dichtstbijzijnde stemlokaal vinden. Ook de openingstijden en de toegankelijkheid van de locatie zijn hier te vinden. Verder hebben zij samengewerkt met de initiatieven ‘Stem op een vrouw’ en ‘Stem op een jongere’. De rol van OSF was het inzichtelijk maken van het aantal vrouwen en aantal jongeren per partij. Ook hebben ze de verkiezingsuitslagen als open data beschikbaar gesteld en per stemlokaal zichtbaar gemaakt hoeveel stemmen iedere partij heeft gekregen.

Toekomst Stakeholderforum
De bijeenkomsten van het stakeholderforum blijven vier keer per jaar plaatsvinden. Het kan interessant zijn om meer gemeenten toe te voegen aan het stakeholderforum. Daarnaast is het een optie om de betrokkenen bij de Proeftuinen van VNG uit te nodigen voor het stakeholderforum. Tussen het Actieplan Open Overheid en de proeftuinen bestaat overlap, door samenwerking kunnen zij elkaar versterken.

De leden van het stakeholderforum geven daarnaast aan dat het belangrijk is om het verschil tussen actiehouders en stakeholders helder in kaart te brengen. Het stakeholderforum is tot stand gekomen vanuit de wens van het Open Government Partnership (OGP) om een toezichthoudende groep in het leven te roepen voor het actieplan. Op dit moment bekleden bepaalde stakeholders twee rollen, zowel een toezichthoudende als uitvoerende rol.

Daarnaast werd aangekaart om eens goed te kijken naar de verhouding overheid/niet-overheid in het stakeholderforum. Om de rol van toezichthoudend orgaan te vervullen, is het belangrijk meer maatschappelijke organisaties bij het forum te betrekken.

Werken aan betrokkenheid & resultaten meten
Aan de hand van Mentimeter werd de input van stakeholders gevraagd over onderstaande onderwerpen.

Als eerste werd er input gevraagd rondom de vraag hoe we actiehouders meer betrokken kunnen houden. De stakeholders gaven reacties als:

  1. Workshops organiseren;
  2. (Tussentijdse) resultaten delen;
  3. Updates aan elkaar geven: bijvoorbeeld via nieuwsbrief, platform, website, bijeenkomsten;
  4. Bijeenkomsten georganiseerd door wisselende initiatiefnemers.

Vervolgens ging het over de invulling van de actiehouderbijeenkomsten. Hierbij luidden de antwoorden:

  1. Team building;
  2. Leuke spreker die mooie case presenteert;
  3. Quiz organiseren over elkaars resultaten;
  4. Use-cases delen;
  5. Workshops met creatieve werk vormen;
  6. Podcast, filmpje en design sessies.

De afsluitende vraag was: welke ideeën hebben jullie voor het meten van impact? Hierop kwam de volgende suggesties binnen:

  1. Landelijke initiatieven als ‘waar staat je gemeente?’;
  2. De ombudsman;
  3. Een publiek debat organiseren (impact van samenleving meten);
  4. Een enquête bij doelgroep of een update vragen aan actiehouders over impact.

Er werd wel een kritische kanttekening vanuit de wetenschap gemaakt over het meten van impact. Want waar ga je precies op meten en wat worden de criteria? Sommige initiatieven zijn meer gericht op transparantie en sommige meer op open contact.

Een optie is om te kijken naar de OGP-richtlijnen: misschien hebben zij al oplossingen voor het meten van impact. Daarnaast is het mogelijk om globale criteria te hebben waarbinnen actiehouders hun eigen ‘meting’ vorm kunnen geven.

Alliantie Open Overheid
Alliantie Open Overheid is een netwerk voor de uitwisseling van kennis, ervaringen en dilemma’s over Open Overheid. De stakeholders gaven aan dat om impact te creëren het belangrijk is dat het zich onderscheidt van andere netwerken, dat er kennis wordt uitgewisseld en dat er draagvlak bestaat. Het kan verfrissend werken om met andere partijen te kijken naar onderwerpen rondom open overheid dan bij andere overheid overleggen.

Activiteiten die volgens de stakeholders passen bij Alliantie Open Overheid zijn:

  1. Workshops;
  2. Ambassadeurschap;
  3. Partijen aan elkaar verbinden;
  4. Kennisuitwisseling en nieuwe ideeën ‘sourcen’.

Tot slot
BZK en LEOO gaan aan de slag met suggesties en opmerkingen van het stakeholderforum. Benieuwd naar alle reacties op de vragen in Mentimeter? Bekijk de reacties in bijgevoegde rapportage.