Expertisepunt Open Overheid

Terugkijken: week van Grip op Informatie

Van 11 t/m 15 mei organiseerde VNG Realisatie de eerste week van Grip op Informatie. Dit online congres, bestaande uit vijftien webinars verspreid over de week, stond in het teken van informatiebeheer, actieve openbaarmaking en digitale duurzaamheid. De in totaal veertig bijdragende sprekers trokken 540 deelnemers.

Terugkijken en feedback

Vooraf werd aangegeven dat de webinars allen terug te zien waren. VNG Realisatie heeft nu alle webinars op haar Youtube-kanaal geplaatst, en de in de webinar gebruikte presentaties en andere documenten op de themapagina van ‘kennisnetwerk informatie en archief’. Tijdens de webinars kwamen verscheidene conceptproducten naar voren. VNG Realisatie vraagt alle gemeenten voor 1 september a.s. feedback te geven op deze concepten op het VNG forum ‘marktplaats Woo en duurzaam toegankelijk op orde (DTOO)’.

Tweede week

VNG Realisatie heeft ook een tweede week gepland, van 23 november tot en met 27 november. Tijdens deze week worden de eindresultaten van de proeftuinen uit het project proeftuinen Wet open overheid gepresenteerd. Zie ook onze agenda, of de website van VNG Realisatie.

Open Raadsinformatie helpt gemeenteraad tijdens de coronacrisis

Actiepunt 1: Open besluitvorming bij gemeenten en provincies

Dit bericht is overgenomen van VNG Realisatie. Oorspronkelijke publicatiedatum 18 mei 2020.

Sinds de inwerkingtreding van de tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming kan de gemeenteraad digitaal vergaderen én besluiten nemen. Om dat zo transparant mogelijk te doen, is het belangrijk dat deelnemers en belangstellenden over alle relevante stukken beschikken. Daarbij biedt Open Raadsinformatie de helpende hand.

Tijdelijke wet

Beraadslaging door de gemeenteraad door middel van een digitale vergadering is op grond van de Gemeentewet al langer mogelijk; besluitvorming was dat tot voor kort nog niet. Om die besluitvorming ook mogelijk te maken is onlangs de Tijdelijke wet digitale beraadslaging en besluitvorming vastgesteld. Sinds 9 april 2020 is deze wet ook daadwerkelijk van kracht.

Publiek toegankelijk

Een belangrijke voorwaarde voor democratische besluitvorming is openheid en transparantie. Daarom dienen de digitale raadsvergaderingen via een open en voor het publiek toegankelijke videoverbinding plaats te vinden. Natuurlijk is het daarbij van belang dat alle deelnemers en belangstellenden ook kunnen beschikken over alle relevante stukken, zoals de agenda en de besluiten van eerdere vergaderingen. Open Raadsinformatie maakt het mogelijk deze raadsstukken gestructureerd en makkelijk vindbaar beschikbaar te stellen als open data. Zo worden alle stukken op gelijke wijze beschikbaar gemaakt voor alle betrokkenen. Niet alleen de lokale stukken, Open Raadsinformatie biedt toegang tot de stukken van alle deelnemende gemeenten in heel Nederland. Daarmee geeft Open Raadsinformatie ook een impuls aan allerlei vormen van participatie door inwoners, instellingen en ondernemers.

Binnen drie weken aangesloten

Aangezien de invoering van de spoedwet nu voor veel gemeenten prioriteit heeft, ondersteunt VNG Realisatie u graag bij het zo snel en eenvoudig mogelijk aansluiten van uw gemeente op Open Raadsinformatie. Werkt u samen met een van de volgende vijf leveranciers, dan zorgen wij dat uw informatie binnen drie weken na aanmelding via Open Raadsinformatie beschikbaar is. Het gaat om Company Webcast, Gemeente Oplossingen, iBabs, NotuBiz, Parlaeus en Visma Roxit, voorheen Green Valley.

Meer informatie en aanmelden

Wilt u meer informatie over wat te doen bij de invoering van deze spoedwet? Kijkt u dan verder in het startdocument: Bij vragen kunt u contact opnemen met Sander Bakker, projectleider Open Raadsinformatie.

Open moet het zijn! Update #8

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken over alle actiepunten uit het Actieplan Open Overheid leest. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan.

Actiepunt 1: Open Besluitvorming bij gemeenten en provincies

Actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG. In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies

De helft van de provincies doet inmiddels mee aan Open Stateninformatie. Een zevende provincie heeft inmiddels interesse getoond. Tegelijkertijd heeft de integratie met Open Raadsinformatie verder vorm gekregen. Stateninformatie en raadsinformatie zijn nu in één zoekmachine geïntegreerd: openbesluitvorming.nl. De ‘oude’ zoekmachine blijft tijdelijk op de achtergrond werken tot de nieuwe zoekmachine optimaal functioneert.

Het uitgangspunt van VNG, de provincies en Open State Foundation blijft om Open Besluitvorming op het Platform Openbare Overheidsinformatie (PLOOI) aan te sluiten. Samen werken zij aan een lijst van minimale randvoorwaarden waar een eerste versie van de koppeling aan moet voldoen.

De stuurgroep van de deelnemende provincies heeft in het eerste kwartaal van 2020 besloten het (technische) beheer van Open Stateninformatie met Argu met een jaar te verlengen. Deze organisatie beheert ook Open Besluitvorming. Hiermee wordt een warme overdracht van het beheer naar Kennis- en exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (KOOP) – de organisatie achter PLOOI – verzekerd.

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse landelijke en lokale partijen

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft de ontwikkeling van de module ‘transparantie financiën decentrale politieke partijen’ afgerond. De module is in januari 2020 gepubliceerd op de website van het Kennispunt Lokale Politieke Partijen.

Het actiepunt is hiermee afgerond.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten

Actiehouder: Gemeente Schiedam. In samenwerking met: gemeenten Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van november 2019.

Het onderwerp participatie staat bij gemeenten hoog op de agenda. Daarom wordt er op veel fronten hard gewerkt aan beleid rondom participatie. De afgelopen acht weken leverden diverse gemeenten beleidsdocumenten op. Binnenkort organiseren we daarom een bijeenkomst om met elkaar deze beleidsdocumenten te bestuderen en bediscussiëren. Het is belangrijk om van elkaar te leren en elkaar te inspireren om zo tot passend beleid te komen.

Wij nodigen beleidsmedewerkers van harte uit om zich aan te melden voor onze bijeenkomst in het eerste kwartaal van 2020 (datum volgt). Meer informatie? Mail dan naar: m.kuitert@schiedam.nl.

Actiepunt 4: Open Parlement

Actiehouder: Tweede Kamer

De afgelopen periode is geïnvesteerd om het onderwerp digitale toegankelijkheid breder in de organisatie te laten landen. Er worden awareness-sessies gepland waarvoor met name betrokkenen zijn uitgenodigd die aan de bron staan van de parlementaire documenten. Op basis van het onderzoek naar het digitaal toegankelijk publiceren van de parlementaire documenten zijn activiteiten opgenomen in de I-strategie voor de komende jaren, zoals het publiceren van HTML naast de PDF vorm. Tevens is het onderwerp bestuurlijk geborgd, zodat integraal kan worden gestuurd op projecten.

Hiermee zijn ook de projecten geborgd die verder gaan dan alleen de parlementaire documenten, zoals websites en video’s van vergaderingen.

Actiepunt 5: Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland. In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Open State Foundation (OSF)

Met de komst van corona heeft ook het Open Wob traject een vertraging opgelopen. De draad is weer opgepakt en het overleg van eind april is digitaal gevoerd. We hebben twee nieuwe gemeenten mogen verwelkomen, namelijk de gemeente Tilburg en de gemeente Buren.

Op dit moment zijn alle leden van de werkgroep druk bezig de eigen organisatie aan te passen aan de standaard. Ze beginnen met de metadata van de semantische standaard, procesaanpassingen en systeemaanpassingen. Bij een paar deelnemers vraagt dit ook om een aanpassing van het aanvraagformulier, in verband met de toegankelijkheid. De technische gezamenlijke aansluiting wordt nu voorbereid.

Actiepunt 6: Open Algoritmen

Actiehouder: Rijkswaterstaat & VNG

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van november 2019.

Het actiepunt Open Algoritmen organiseert op 18 september een Meet-up voor overheidsdeelnemers. Het onderwerp vraagt om een gesprek ten behoeve van meer maatschappelijke inbedding. Het vertrouwd raken met de werking en het effect van het werken met algoritmen staat op de agenda. Voor vragen en aanmeldingen kunt u met de actiehouders contact opnemen. Stuur een e-mail naar gwen.wijman@rws.nl en maike.popma@vng.nl voor meer informatie.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’

Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken

Dilemmalogica staat voor actieve openbaarheid over kwesties die zich als dilemma of ronduit ingewikkeld voordoen. In de afgelopen periode is een train-the-trainer voorbereid om publieke professionals in staat te stellen om zelf een sessie te organiseren waarin dilemmalogica wordt toegepast. Door de fysieke beperkingen vanwege de huidige coronacrisis wordt de training nu omgezet naar een online versie. Hierover kan contact worden opgenomen met de projectleider, Guido Rijnja, adviseur communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst.

Naast de training vinden regelmatig werksessies plaats bij departementen en gemeenten, aan de hand van concrete cases. In voorbereiding is een pool van collega’s die dilemmalogica als werkvorm verder kunnen brengen. De coronacrisis zelf biedt ook op diverse mogelijkheden om te laten zien wat het betekent als bestuurders en medewerker handelen volgens het gedachtegoed van dilemmalogica. Ze tonen oog te hebben voor zorgen en verlangens, helpen contact te maken over wat bij zienswijzen scheidt en bindt, en passende perspectieven aan te verbinden. Het is de bedoeling later dit jaar ook een studiedag te wijden aan de toegevoegde waarde(n) van het werken met dilemmalogica.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’

Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’. In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)

In het kader van de coronacrisis schreef Guido Enthoven, actiehouder namens het Instituut Maatschappelijke Innovatie, een betoog over Open-by-Design-principes, om later gemakkelijker te kunnen voldoen aan Wob-verzoeken. Lees hier het volledige betoog van Guido Enthoven.

1 . Sla alle informatie die je produceert en verwerkt op in de daarvoor bestemde systemen.
2 . Bij nota’s, notities en verslagen: maak een scheiding tussen openbare informatie en niet-openbare informatie.
3 . Gebruik waar mogelijk gemeenschappelijke samenwerkingsruimte voor inhoudelijke discussies (dus niet via e-mail).

Actiepunt 9: Toetreding tot het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI)

Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa). In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en klimaat (EZK)

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van februari 2020.

De implementatie van EITI verloopt voorspoedig in Nederland. Nu het eerste transparantierapport over de delfstoffensector is gepubliceerd, kun je al stellen dat de standaard is geïmplementeerd.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

De subsidieaanvraag voor het onderzoek naar de communicatie over de Open Inkoopdata is op 12 november bij de Europese Unie (EU) ingediend, in mei 2020 neemt de EU hierover een besluit.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, het Open Contracting Partnership en Hivos organiseren een internationale seminar over het beleid voor de Open Inkoopdata van de EU-landen. Dit seminar vindt begin oktober 2020 plaats. Dit zou eerst 27/28 mei zijn, maar moest helaas uitgesteld worden wegens de coronacrisis. Meerdere landen zullen daarbij hun aanpak toelichten en met elkaar kennis en expertise hierover delen vanuit het perspectief van het EU-beleid voor de Open Inkoopdata.

Voor dit seminar is nog een aantal plaatsen beschikbaar. Interesse? Stuur dan een e-mail naar de manager Inkoopinformatie Rijk van BZK: Peter.Specker@minbzk.nl.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma

De uitbraak van het coronavirus brengt ook grote uitdagingen met zich mee voor het functioneren van decentrale overheden (provincies, gemeenten en waterschappen). Het is van groot belang dat ondanks de beperkende maatregelen het openbaar bestuur zijn democratische verantwoordelijkheid neemt. Echter, de maatregelen tegen het virus kunnen ertoe leiden dat de mogelijkheden voor volksvertegenwoordigers en bestuurders om fysiek bijeen te komen, beperkter zijn. Het is van belang oog te hebben voor de wettelijke kaders en begrip te hebben voor de zorgen die onder volksvertegenwoordigers en bestuurders leven over de risico’s die een fysieke vergadering op dit moment met zich meebrengt.

Daarom heeft de minister van BZK, gesteund door de beroeps- en belangenverenigingen in de lokale democratie, het initiatief genomen om voor deze uitzonderlijke situatie een tijdelijke wettelijke voorziening te treffen, een spoedwet, die digitale besluitvorming mogelijk maakt. Deze tijdelijke wet, die vooralsnog tot 1 september 2020 geldt, maakt het onder meer mogelijk dat Provinciale Staten, de gemeenteraad, de eilandsraad en het algemeen bestuur van het waterschap, in een digitale omgeving kan vergaderen en rechtsgeldige digitale besluiten kan nemen. Hierdoor kan het openbaar bestuur juist in deze tijd de besluiten nemen die zij in het belang acht van alle inwoners.

Vanuit het samenwerkingsprogramma Democratie in Actie werken het Ministerie van BZK, de VNG, de Vereniging van Griffiers en alle andere beroeps- en belangenverenigingen nauw samen om provincies, gemeenten, waterschappen en de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba waar mogelijk te ondersteunen bij de implementatie en uitvoering van de tijdelijke wet. Verschillende praktische handreikingen, Q&A’s en videos over de tijdelijke wet en digitaal beraadslagen en besluiten zijn te vinden op de website www.lokale-democratie.nl/coronavirus. De aandacht richt zich ook op ondersteuning op het terrein van digitale inspraak en participatie in coronatijden, zodat democratische besluitvorming doorgang kan vinden.

Vuistregels voor het omgaan met informatie in tijden van COVID-19

Gastblog door Guido Enthoven (Instituut Maatschappelijke Innovatie) over het belang van een gedegen informatiehuishouding en het scheiden van openbare en niet-openbare informatie. Guido is actiehouder van het actiepunt Open by Design.

Tijdens de coronacrisis zijn maatregelen genomen die van invloed zijn op het dagelijks leven van vrijwel alle Nederlanders. Er is geen andere gebeurtenis in de naoorlogse geschiedenis die zoveel onzekerheid teweeg bracht en zoveel mensen zo direct raakte op het gebied van werk, studie, vrije tijd en sociale contacten met familie en vrienden. Het is dan ook logisch dat de coronacrisis – net als de ramp met MH17 – door de Nederlandse overheid wordt gekenmerkt als ‘hotspot’.

Het begrip hotspot is geïntroduceerd om ervoor te zorgen dat alle relevante informatie en archiefbescheiden worden aangewezen voor blijvende bewaring. Veel overheden maken gebruik van berichtenapps. Door het werken op afstand maken organisaties creatief gebruik van onbeheerde producten uit de markt. Het Nationaal Archief adviseert om zo snel mogelijk de nodige maatregelen te treffen om relevante informatie onder beheer te brengen en veilig te stellen.

Informatie bewaren voor later

Een hotspot is een gebeurtenis of kwestie die leidt tot een opvallende of intensieve interactie tussen overheid en burgers of burgers onderling. Door een dossier of thema als hotspot te benoemen geven departementen invulling aan de beleidsambitie om tot een blijvend te bewaren archiefcollectie te komen die een reconstructie mogelijk maakt.

Het signaleren van hotspots en het selecteren van de betreffende archiefbescheiden kan kort op de gebeurtenis of kwestie plaatsvinden. Departementen zijn zelf verantwoordelijk voor het archiveren van de bij hen aanwezige informatie. Het ligt voor de hand om de regierol te leggen bij het verantwoordelijke onderdeel voor het informatiebeheer, of bij een ander centraal onderdeel.

“Alleen zo kan er een goede reconstructie van het beleid plaatsvinden.”

Dat neemt niet weg dat een maatschappelijke hotspot meestal de grenzen van de organisatie overschrijdt. De algemene rijksarchivaris bewaakt de eenheid van beleid en uitvoering en de samenhang tussen de waarderingen, door deelname aan het Strategisch Informatieoverleg. Het Nationaal Archief adviseert bij de inrichting van het proces en wordt betrokken bij de uitvoering.

Hotspots voldoen aan een of meer van de volgende criteria:

  1. Er is sprake van een (schokkende) gebeurtenis of reeks van gebeurtenissen die voor veel maatschappelijke beroering zorgt en waarvoor uitzonderlijk veel aandacht bestaat in de media.
  2. Er is sprake van een gebeurtenis of kwestie die belangrijke principiële tegenstellingen tussen burgers aan het licht brengt, het debat over de kwestie maakt veel emoties los.
  3. Er is sprake van een gebeurtenis of kwestie die aanleiding is voor een intensief publiek debat over het functioneren van de Nederlandse overheid.
  4. Er is sprake van een politieke kwestie waardoor de positie van de minister of het kabinet ernstig is bedreigd.
Informatiebehoefte parlement

Vanuit de Tweede Kamer worden veel vragen gesteld aan het kabinet over de achtergrond, aanpak, prioriteiten, preventieve maatregelen, ziekenhuiszorg, compensatie voor getroffen bedrijven, etc. De coronacrisis is het enige thema waarvoor het parlement in deze tijd nog bijeen wordt geroepen. Het aantal vragen uit het parlement neemt de komende periode eerder toe dan af.

Daarnaast is het niet onwaarschijnlijk dat een parlementair onderzoek of Parlementaire Enquête zal plaatsvinden naar de aanpak rond corona. Alleen al vanwege de omvang van deze crisis en het maatregelenpakket ligt de inzet van deze zware controle instrumenten van het parlement in de rede. Dit stelt strenge eisen aan de opslag en het beheer van informatie. Alleen zo kan er een goede reconstructie van het beleid plaatsvinden.

Wob-verzoeken

Ook bij journalisten leven tal van vragen over de manier waarop de overheid reageert op deze crisis en hoe/waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt. De eerste Wob-verzoeken (Wet openbaarheid van bestuur) zijn al binnengekomen bij verschillende departementen. Op dit moment ligt de prioriteit bij het uitwerken van concrete maatregelen en het zo goed mogelijk beheersen van deze crisis. Daarna zullen de Wob-verzoeken zo goed mogelijk beantwoord moeten worden. Enerzijds omdat het een wettelijke plicht is. Anderzijds vanwege het feit dat via de media ook verantwoording kan worden afgelegd over het gekozen maatregelenpakket dat zoveel invloed heeft (gehad) op het dagelijks leven van de bewoners van dit land.

“Het is goed om nu al rekening te houden met toekomstige Wob-verzoeken, bijvoorbeeld met Open by Design principes.”

Om de Wob-verzoeken goed te kunnen beantwoorden is een zorgvuldige opslag en beheer van alle gewisselde informatie noodzakelijk. Daarnaast is het goed om nu al rekening te houden met toekomstige Wob-verzoeken. Dit kan door het werken met een aantal Open by Design principes, zie hiervoor de vuistregels die hieronder worden genoemd. Daardoor kunnen deze Wob-verzoeken gemakkelijker en effectiever worden afgehandeld.

Vuistregels voor het omgaan met informatie in tijden van COVID-19

Op basis van bovenstaande overwegingen gelden de volgende vuistregels voor het verwerken en het opslaan van informatie.

  1. Sla alle informatie die je produceert en verwerkt op in de daarvoor bestemde systemen. Door het benoemen van de coronacrisis als hotspot wordt besloten dat alle documenten hierover, of het nu gaat om krantenartikelen, beleidsnota’s, notities, concepten, e-mails of Whatsapp, blijvend bewaard moeten worden. Dit stelt eisen aan het informatiegedrag van iedere overheidsprofessional. Informatie over COVID-19 dient vastgelegd te worden in de bestaande DMS-systemen en andere officiële overheidssystemen. Alleen zo kan later een goede reconstructie van het gevoerde beleid en de genomen maatregelen plaatsvinden. Het opslaan van informatie op persoonlijke schijven, netwerkschijven of USB-sticks leidt ertoe dat deze informatie later veel lastiger vindbaar is.
  2. Bij nota’s, notities en verslagen: maak een scheiding tussen openbare informatie en niet-openbare informatie. Maak bij nota’s en notities een basisdocument dat (later) eenvoudig openbaar gemaakt kan worden en een eventuele bijlage waarin vertrouwelijke informatie staat, zoals ‘persoonlijke beleidsopvattingen bestemd voor intern beraad’. Op deze wijze kunnen latere Wob-verzoeken veel gemakkelijker worden afgehandeld. Bij verslagen van overleggen is het verstandig een onderscheid te maken tussen verschillende onderdelen. De blokken ‘gespreksverslag’ en ‘rondvraag’ bevatten vaak persoonlijke beleidsopvattingen en hoeven niet openbaar gemaakt te worden. De blokken ‘conclusies’, ‘aanbevelingen’ en ‘actiepunten’ zullen vaak later op verzoek wel openbaar gemaakt moeten worden.
  3. Gebruik waar mogelijk gemeenschappelijke samenwerkingsruimte voor inhoudelijke discussies (dus niet via e-mail).
    De afhandeling van grote Wob-verzoeken levert vaak een aanzienlijke werklast op voor de organisatie. Een groot deel van deze werklast heeft betrekking op het toetsen van honderden of soms duizenden mails op de aanwezigheid van de uitzonderingsgronden van de Wob. Daarom experimenteren enkele overheden met de afspraak om géén inhoudelijke discussies via de mail te laten voeren, maar in een gemeenschappelijke werkruimte. Daardoor wordt het in een later stadium veel eenvoudiger om complexe Wob-verzoeken af te doen.

Ten slotte: democratische verantwoording en controle is een groot goed, juist in tijden van een grote crisis. Het is de verantwoordelijkheid van ambtenaren en publieke professionals om dit mogelijk te maken. De huidige tijd stelt daarmee hoge eisen aan het informatiegedrag van alle betrokkenen. Het Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding biedt desgewenst ondersteuning bij het organiseren en regelen van bovenstaande maatregelen.

Ook een gastblog over Open Overheid schrijven?

Dat kan! Stuur je blog in.

Verslag zesde bijeenkomst stakeholderforum Actieplan Open Overheid

Op 4 maart kwam het stakeholderforum van het Actieplan Open Overheid voor de zesde keer bijeen. In dit verslag lees je welke onderwerpen werden besproken.

Wat speelt zoal er bij de forumleden?
De Open State Foundation (OSF) heeft samen met de andere actiehouders VNG Realisatie en de provincie Zuid-Holland de website Openbesluitvorming.nl gelanceerd. Op deze website kunnen de deelnemende provincies (6) en gemeenten (130) hun besluiten publiceren om ze open en inzichtelijk te maken voor zowel burgers als ambtenaren. Alle data wordt zo centraal toegankelijk gemaakt op één website.

Daarnaast werkt OSF ook aan ‘Open Wob’, waarmee zij een open standaard ontwikkelen voor overheden om het proces en de uitkomsten van Wob-verzoeken inzichtelijk te maken. Op dit moment bevindt dit traject zich in de fase waarin technische keuzes worden gemaakt die de rest van de ontwikkeling richting geven.

LSAbewoners meldt zoekende te zijn wat betreft hun rol binnen het actieplan en het stakeholderforum, omdat zij niet direct betrokken zijn bij een actiepunt. Ze spreken daarom de wens uit in een volgend actieplan onderwerpen op de agenda hebben die beter aansluiten bij hun doelgroep en maatschappelijke rol, zoals lokale open contracting.

OGP-review
Het Open Government Partnership (OGP) doet jaarlijks een review van de actieplannen die landen hebben opgesteld en de naleving daarvan. Met de aanwezigen wordt de conceptversie van de review over 2019 doorgenomen. De review hanteert de hoofdlijnen die voorafgaand aan het actieplan waren opgesteld:

  1. Verbeteren van institutionele en participatie van maatschappelijke organisaties in het OGP-proces;
  2. Betrekken van grote agentschappen, parlement en de rechterlijke macht in het OGP-proces;
  3. Insluiten van juridisch bindende actiepunten over het vrijgeven van informatie;
  4. Opnemen van actiepunten die betrekking hebben op burgerparticipatie;
  5. Verbeteren van de prestaties van het ‘Huis van Klokkenluiders’.

Punten één, twee en vier worden positief beoordeeld door de reviewer. Op punt drie heeft het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) bewust pas op de plaats gemaakt. Ten tijde van het formuleren van de actiepunten stond de Wet open overheid nog in haar kinderschoenen en was het niet het moment om het in het actieplan op te nemen. Punt vijf op de lijst heeft ook bewust geen invulling gekregen, omdat het om een specifieke organisatie gaat en het daarmee een minder generieke uitwerking heeft.

OGP meldt verder dat het derde actieplan Open Overheid een diverse set actiepunten heeft met een voornaamste focus op lokale en decentrale overheden. Maatschappelijke organisaties hebben volgens OGP ook een gezonde mate van invloed gehad op het gehele proces vooraf via het stakeholderforum en zijn goed betrokken in de actiepunten zelf. Wel raadt OGP aan om meer in te spelen op political ownership op een hoger niveau. Bovendien liggen er kansen voor het bevorderen van de samenwerking tussen overlappende actiepunten.

Actieplan Open Overheid 2020-2022
Deze bijeenkomst van het stakeholderforum wordt verder aangegrepen om de plannen voor alweer het vierde actieplan Open Overheid te presenteren. Het huidige actieplan loopt tot juli 2020 en moet dan, volgens de voorschriften van het OGP, vervangen worden door een nieuw actieplan. Intern zijn bij BZK de processen op gang gebracht om nieuwe actiepunten aan te dragen. Hierin wordt wel een andere aanpak dan de vorige keer gehanteerd: waar de vorige keer het land in werd gegaan om actiepunten op te halen, is er dit keer gekozen eerst te kijken naar wat er binnen BZK gebeurt en te gebeuren staat. Dit moet niet alleen de samenhang tussen de actiepunten verbeteren, ook wordt het zo gemakkelijker om political ownership te vinden.

In dit kader zijn er twee thema’s geformuleerd: Open Democratie en Open Organisatie. Binnen deze thema’s zijn door BZK reeds acht projecten en acties aangestipt. Binnen Open Democratie zijn dit de Wet open overheid (Woo), de Wet op de politieke partijen (Wpp), het Transparantielab, de ‘Direct Duidelijk’-brigade en de Transparantie van processen verbaal bij verkiezingen. Binnen Open Organisatie wil BZK aandacht besteden aan beleidsintimiteit, capaciteit, en organisatiecultuur.

Deze processen moeten in een vervolgstap worden gekoppeld aan concrete actiepunten. De planning die hierbij wordt gehanteerd is als volgt:

  • 12/2019 – 02/2020: interne consultatiefase
  • 03/2020 – 05/2020: externe consultatiefase
  • 05/2020 – 06/2020: opstellen concept actieplan
  • 06/2020 – 07/2020: besluitvormingsfase
  • 07/2020 – 07/2022: uitvoering

Noot achteraf: wegens COVID19/coronavirus heeft het OGP uitstel gegeven voor het vormen van een nieuw actieplan. Hierdoor is bovenstaande planning niet meer actueel. De nieuwe deadline voor het indienen van het actieplan is 31 december 2020.

Na de presentatie van deze punten denken de forumleden hardop mee. Zo meldt een forumlid dat de gekozen processen niet genoeg inspelen op wat er op dit moment leeft op het gebied van openheid bij de overheid. Een ander vraagt zich af wat de invoeging van twee wetten in het actieplan concreet gaat betekenen voor de actiepunten. Ook wordt ‘Open lobby’ aangedragen aangedragen als mogelijke aanvulling  op de lijst, en ook voor ‘Open contracting’ worden aanknopingspunten gezien. Op de vraag of ‘Open justice’ ook een plek krijgt in het actieplan luidt het antwoord dat dit nog bekeken en besproken moet worden.

De forumleden zijn overwegend positief over de mogelijkheden met de plannen zoals ze aan hen zijn voorgelegd. Ook geven drie stakeholders ter plekke aan voor hun organisatie een rol te zien binnen het nieuwe actieplan.

Nordic+ Countries
De voorzitter meldt de aanwezigen tot slot dat Nederland is uitgenodigd om aanwezig te zijn op een OGP-bijeenkomst van de Nordic+ Countries. Dit congres vindt plaats in september.

De voorzitter bedankt de stakeholders voor hun constructieve inbreng en sluit daarmee de bijeenkomst af.

 

Open moet het zijn! Update #7

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken over alle actiepunten uit het Actieplan Open Overheid leest. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan.

Actiepunt 1: Open Besluitvorming bij gemeenten en provincies

Actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG. In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies

De helft van de provincies doet inmiddels mee aan Open Stateninformatie. Een zevende provincie heeft inmiddels interesse getoond. Stateninformatie en raadsinformatie zijn nu in één zoekmachine geïntegreerd: openbesluitvorming.nl. Bovendien is deze zoekmachine sneller, completer en kent deze meer functionaliteiten. De ‘oude’ zoekmachine blijft tijdelijk op de achtergrond werken tot de nieuwe zoekmachine optimaal functioneert.

Er wordt op dit moment gewerkt aan een uitbreiding van de zoekmachine met een pdf-viewer in de browser, wat de toegankelijkheid van de documenten verbetert. Daarnaast is er een proef gestart met de integratie van een toepassing die automatisch een verklarende afkortingenlijst genereert bij elk gepubliceerd document.

Ter voorbereiding op het permanente beheer zijn we in overleg met onder meer VNG Realisatie.

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse landelijke en lokale partijen

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft de ontwikkeling van de module ‘transparantie financiën decentrale politieke partijen’ afgerond. De module is in januari 2020 gepubliceerd op de website van het Kennispunt Lokale Politieke Partijen.

Het actiepunt is hiermee afgerond.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten

Actiehouder: Gemeente Schiedam. In samenwerking met: gemeenten Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van november 2019.

Het onderwerp participatie staat bij gemeenten hoog op de agenda. Daarom wordt er op veel fronten hard gewerkt aan beleid rondom participatie. De afgelopen acht weken leverden diverse gemeenten beleidsdocumenten op. Binnenkort organiseren we daarom een bijeenkomst om met elkaar deze beleidsdocumenten te bestuderen en bediscussiëren. Het is belangrijk om van elkaar te leren en elkaar te inspireren om zo tot passend beleid te komen.

Wij nodigen beleidsmedewerkers van harte uit om zich aan te melden voor onze bijeenkomst in het eerste kwartaal van 2020 (datum volgt). Meer informatie? Mail dan naar: m.kuitert@schiedam.nl.

Actiepunt 4: Open Parlement

Actiehouder: Tweede Kamer

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van november 2019.

Er wordt een analyse uitgevoerd op de nog niet geanalyseerde documenten die zijn geselecteerd als beste ‘kandidaten’ om meer digitoegankelijk te maken. Daarnaast is een proof of concept gestart om de documenten niet alleen als pdf maar ook als HTML op de website te tonen.

Actiepunt 5: Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland. In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Open State Foundation (OSF)

De projectgroep Open Wob is na vaststelling van de semantische standaard sinds begin 2020 aan de slag gegaan met het realiseren van het technische deel. Een aantal deelnemers heeft zich voorgenomen eind januari al volgens de semantische standaard te publiceren en dit gaat op een paar kleine punten na lukken. Andere werkgroepleden kunnen nog niet aansluiten omdat zij bijvoorbeeld bezig zijn om een geheel nieuw DMS (Document Management Systeem) te implementeren of omdat er eerst onderzocht moet worden door de veelheid aan applicaties hoe zij willen publiceren.

De werkgroep werkt verder aan een handreiking waarin de omgeving van publiceren, betrokken relevante wetgeving en concreet te ondernemen stappen worden beschreven waarmee eenvoudig aangesloten kan worden aan de standaard. Het technische deel van de standaard is het eerstvolgende dat de werkgroep gaat uitwerken. Meer hierover volgt in de volgende update.

Actiepunt 6: Open Algoritmen

Actiehouder: Rijkswaterstaat & VNG

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van november 2019.

Het actiepunt Open Algoritmen organiseert op 18 september een Meet-up voor overheidsdeelnemers. Het onderwerp vraagt om een gesprek ten behoeve van meer maatschappelijke inbedding. Het vertrouwd raken met de werking en het effect van het werken met algoritmen staat op de agenda. Voor vragen en aanmeldingen kunt u met de actiehouders contact opnemen. Stuur een e-mail naar gwen.wijman@rws.nl en maike.popma@vng.nl voor meer informatie.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’

Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van november 2019.

Op basis van ervaringen met de toepassing van dilemmalogica bij ministeries en gemeenten is een leidraad opgesteld en wordt een train-the-trainer-aanbod voorbereid. Er is nog steeds veel belangstelling voor werksessies en voorlichting over Dilemmalogica als hulpmiddel om eerder bij beleidsvorming aandacht te besteden aan de communicatieve dimensie van overheidshandelen, oftewel het duidelijk maken van de bedoeling van overheidsbemoeienis en het meenemen van betrokkenen bij de overwegingen voor interventies en besluiten. Dilemmalogica gaat uit van systematische erkenning van zorgen, hulp bij het ordenen van verschillende zienswijzen en het ontdekken van common ground voor kansrijke perspectieven en acties.

Meer weten? Weet dan de projectleider te vinden: Guido Rijnja (adviseur communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst): g.rijnja@minaz.nl of 0646875112.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’

Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’. In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)

Het duurde ruim 10 jaar voordat de Wob werd aangenomen, maar de nieuwe Wet open overheid (Woo) gaat er waarschijnlijk moeiteloos overheen. In 2012 werd het wetsontwerp ingediend en in 2016 met brede steun aangenomen door de Tweede Kamer. Inmiddels lijkt het wetsontwerp verdwaald in een merkwaardig niemandsland tussen parlement, kabinet en ambtelijke organisatie. Is het terechte prudentie, verborgen obstructie of de kunst van het temporiseren? Waarschijnlijk van alle drie een beetje. Zie voor een eerder artikel over de moeizame bevalling van de Woo hier.

In het vooronder van het openbaar bestuur gebeurt er echter van alles. Bij de ministeries van EZK en LNV zijn vijf pilots gestart met actieve openbaarheid en open by design onder andere rond dossiers als stikstof, gasbevingen en dierproeven. Het ministerie van OCW start bij de RCE een stevige pilot met open by design bij WABO-adviezen. Het Rijksprogramma RDDI ontwikkelt de Handreiking ‘Actief openbaar maken doe je zo’ (link naar pdf).

Afgelopen bijeenkomsten:

  • 27 januari VNG, Proeftuin Archiving by design/Open by design,
  • 5 februari RDDI, inventarisatiesheet verplichte Woo-categorieën, pilots bij ministeries en provincies.

Meer informatie bij Guido Enthoven, g.enthoven@imi.nu

Actiepunt 9: Toetreding tot het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI)

Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa). In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en klimaat (EZK)

De Nederlandse multi-stakeholder groep behorend bij het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) is zeer verheugd dat het eerste transparantierapport over de waardeketen van de Nederlandse delfstoffenindustrie op tijd gepubliceerd is. Elke burger of organisatie die beter wil begrijpen hoe de Nederlandse delfstoffensector in elkaar zit, heeft er nu een waardevol rapport bij! We hopen dan ook dat zoveel mogelijk mensen dit rapport lezen (zie ook het persbericht van EZK en BuZa).

Verder zien we graag zoveel mogelijk geïnteresseerde bedrijven, overheden, maatschappelijke organisatie en burgers tijdens het event op 23 april 2020, dat wordt georganiseerd door RVO.nl om de extractieve sector en het rapport te discussiëren. Meer informatie is binnenkort beschikbaar op de website van NL-EITI.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

De subsidieaanvraag is op 12 november bij de EU ingediend, mei 2020 neemt de EU hierover een besluit.

Op 27 en 28 mei 2020 organiseren het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de OCP en het HIVOS een internationale seminar over het beleid voor de Open Inkoopdata van de EU-landen. Meerdere landen zullen daarbij hun aanpak toelichten en met elkaar kennis en expertise hierover delen vanuit het perspectief van het EU-beleid voor de Open Inkoopdata.

Voor dit seminar is nog een beperkt aantal plaatsen beschikbaar. Belangstellenden kunnen zich bij BZK aanmelden bij de Manager Inkoopinformatie Rijk: Peter.Specker@minbzk.nl.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van november 2019.

De laatste maand stond voornamelijk in het kader van het delen van kennis. Daarnaast is er door het ministerie gewerkt aan het plan voor de lokale digitale democratie in 2020 en 2021 en de rol die het ministerie daarin speelt.

Op meerdere momenten in oktober zijn bijeenkomsten georganiseerd om kennis en inzichten met elkaar te delen. Zo zijn de G5 gemeenten in Utrecht bijeengekomen om inzichten te delen uit de digitale participatiepraktijk en hebben verschillende gemeenten hun ervaringen met digitale participatie met elkaar gedeeld tijdens de College Tour Digitale Participatie .

De evaluatie van de Proeftuin Digitale Democratie is binnenkort gereed en het einde van de proeftuin komt in zicht. De evaluatie, uitgevoerd door EMMA, wordt gepresenteerd tijdens het congres ‘Online Participatie in Actie’ op maandag 9 december te Utrecht.

Open Data Maturity Rapport 2019 Gepubliceerd

Nederland terug in top 5

Afgelopen maandag heeft het European Data Portal het vijfde jaarlijkse rapport over de ‘volwassenheid’ van Open Data-gebruik in de 28 EU landen gepubliceerd. Na in de eerste drie rapporten steevast in de top vijf te hebben meegedraaid, scoorde Nederland in 2018 een schamele tiende plek. Dit doordat in de editie van 2018 de impact en de kwaliteit van open data voor het eerst werd meegerekend. In het rapport van 2019 is Nederland weer terug waar het hoort: in de top vijf. Nederland scoort namelijk een vijfde plek, achter achtereenvolgens Ierland, Spanje, Frankrijk en Cyprus.

European Data Portal
Het European Data Portal brengt sinds 2015 jaarlijks het Data Maturity Report uit, dat kijkt naar de implementatie van open data in de EU lidstaten. Het zet de resultaten tegenover elkaar, zodat landen hun eigen initiatieven kunnen vergelijken met die van de andere (buur) landen om te zien of zij, in vergelijking, voorlopers zijn op het gebied van open data. 

Een pagina uit het rapport

Een pagina uit het rapport

 

Vooruitgang
Het rapport meldt weliswaar dat op het gebied van beleid Nederland ten opzichte van vorig jaar er op achteruit is gegaan, maar zet daar weer tegenover dat zowel de beschikbare platformen, de impact en de kwaliteit er in ons land in 2019 op vooruit zijn gegaan. Deze vooruitgang is goed voor een stijging naar plaats vijf. Een uitdaging voor Nederland dat het rapport noemt is de discrepantie tussen het toewijden van (financiële) middelen en de verwachte opbrengsten van die investering. Het verslag van het Portaal is terug te lezen via deze link.

Europa-breed
Het volledige verslag bevindt dat het gebruik van open data na een initiële opleving een meer geconsolideerde groei in Europa laat zien. Het roept de EU28+ landen op om gebruik te maken van de ervaringen van de andere landen en om inzichten en aanbevelingen breed met elkaar te delen. Het volledige verslag kunt u hier teruglezen. Een handig overzicht van de data vindt u via deze link.

Open moet het zijn! Update #6

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken over alle actiepunten uit het Actieplan Open Overheid leest. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan.

Actiepunt 1: Open Besluitvorming bij gemeenten en provincies

Actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG. In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies

De provincie Overijssel is recent toegevoegd als deelnemer aan Open Stateninformatie. De helft van de provincies doet inmiddels mee.

De nieuwe zoekmachine en API zijn in gebruik genomen. Dit betekent dat stateninformatie en raadsinformatie in één zoekmachine geïntegreerd zijn. Bovendien is deze zoekmachine sneller, completer en kent deze meer functionaliteiten. De ‘oude’ zoekmachine blijft tijdelijk op de achtergrond, totdat de nieuwe zoekmachine optimaal functioneert.

Er wordt op dit moment gewerkt aan een uitbreiding van de zoekmachine met een pdf-viewer in de browser, om de toegankelijkheid van de documenten te verbeteren. Daarnaast wordt er een nieuwe functionaliteit geïntegreerd, die het mogelijk maakt afkortingen in de gepubliceerde documenten te verklaren.

Ter voorbereiding op het permanente beheer, zijn we in overleg met het Kennis- en Exploitatiecentrum voor Officiële Overheidspublicaties (KOOP) om te bepalen op welke manier we Open Stateninformatie in de toekomst laten aansluiten op het Platform Openbare Overheidsinformatie (PLOOI).

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse landelijke en lokale partijen

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van september 2019.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is bezig met de ontwikkeling van de module transparantie financiën decentrale politieke partijen. Deze module zal in november af zijn en dan op het Kennispunt Lokale Politieke Partijen worden geplaatst.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten

Actiehouder: Gemeente Schiedam. In samenwerking met: gemeenten Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid

Het onderwerp participatie staat bij gemeenten hoog op de agenda. Daarom wordt er op veel fronten hard gewerkt aan beleid rondom participatie. De afgelopen 8 weken werden bij diverse gemeenten beleidsdocumenten opgeleverd. Binnenkort organiseren we daarom een bijeenkomst, waarbij we met elkaar deze beleidsdocumenten gaan bestuderen en bediscussiëren. Het is belangrijk om van elkaar te leren en elkaar te inspireren om zo tot passend beleid te komen.

Wij nodigen dan ook beleidsmedewerkers uit om zich aan te melden voor de volgende bijeenkomst. De datum volgt, maar deze zal in het eerste kwartaal van 2020 plaatsvinden. Meer informatie via m.kuitert@schiedam.nl.

Actiepunt 4: Open Parlement

Actiehouder: Tweede Kamer

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van september 2019.

Er wordt een analyse uitgevoerd op de nog niet geanalyseerde documenten die zijn geselecteerd als beste ‘kandidaten’ om meer digitoegankelijk te maken. Daarnaast is een proof of concept gestart om de documenten niet alleen als pdf maar ook HTML op de website te tonen.

Actiepunt 5: Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland. In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Open State Foundation (OSF)

De deelnemers van de werkgroep Open Wob hebben een semantische standaard ontwikkeld voor Wob-documenten. In de afgelopen weken hebben we voor deze standaard een toepassingstoets uitgevoerd, de standaard blijkt goed toepasbaar. Dat betekend dat alle deelnemers aan de slag kunnen met het aansluiten van de eigen organisatie op de standaard. Ondertussen wordt ook gewerkt aan een handreiking, zodat in de toekomst ook organisaties van buiten de werkgroep makkelijk kunnen aansluiten. Een aantal deelnemers hoopt de aansluiting op 1 januari 2020 al gereed te hebben!

Het streven is om halverwege 2020 te kunnen starten met het technisch aansluiten van alle deelnemers op het Open Wob-platform. Hiertoe worden nu de eerste verkennende gesprekken gevoerd.

Actiepunt 6: Open Algoritmen

Actiehouder: Rijkswaterstaat & VNG

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van september 2019.

Het actiepunt Open Algoritmen organiseert op 18 september een Meet-up voor overheidsdeelnemers. Het onderwerp vraagt om een gesprek ten behoeve van meer maatschappelijke inbedding. Het vertrouwd raken met de werking en het effect van het werken met algoritmen staat op de agenda. Voor vragen en aanmeldingen kunt u met de actiehouders contact opnemen. Stuur een e-mail naar gwen.wijman@rws.nl en maike.popma@vng.nl voor meer informatie.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’

Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken

Op basis van ervaringen met de toepassing van dilemmalogica bij ministeries en gemeenten is een leidraad opgesteld en wordt een train-the-trainer-aanbod voorbereid. Er is nog steeds veel belangstelling voor werksessies en voorlichting over Dilemmalogica als hulpmiddel om eerder bij beleidsvorming aandacht te besteden aan de communicatieve dimensie van overheidshandelen, oftewel het duidelijk maken van de bedoeling van overheidsbemoeienis en het meenemen van betrokkenen bij de overwegingen voor interventies en besluiten. Dilemmalogica gaat uit van systematische erkenning van zorgen, hulp bij het ordenen van verschillende zienswijzen en het ontdekken van common ground voor kansrijke perspectieven en acties.

Meer weten? Weet dan de projectleider te vinden: Guido Rijnja (adviseur communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst): g.rijnja@minaz.nl of 0646875112.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’

Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’. In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van september 2019.

Steeds meer overheidsinformatie wordt actief openbaar gemaakt. Het is daarbij verstandig om de openbaarmaking in het primair proces in te regelen (Open by Design). Op 10 juli organiseerde RDDI een bijeenkomst waarbij 40 deelnemers van departementen en uitvoeringsorganisaties van gedachten wisselden over de kansen en mogelijkheden op dit gebied. Het ministerie van OCW start een vervolgtraject met een pilot met Open by Design bij de Rijksdienst Cultureel Erfgoed (openbaarmaking WABO-adviezen). Inzet daarbij is vooral het delen van kennis met relevante partijen. De pilot bij LNV met Open by Design rond de vaststelling van de huis- en hobbydierenlijst is er vooral op gericht om de afhandeling van Wob-verzoeken soepeler te laten verlopen.

Meer informatie kunt u opvragen via g.enthoven@imi.nu.

Actiepunt 9: Toetreding tot het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI)

Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa). In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en klimaat (EZK)

De Nederlandse multi-stakeholder groep behorend bij het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) is bezig de laatste hand te leggen aan het eerste transparantierapport over de waardeketen van de Nederlandse delfstoffenindustrie. Dit rapport (dat gaat over de gegevens uit 2017) moet volgens de EITI standaard voor eind 2019 gepubliceerd zijn. De Nederlandse multi-stakeholder groep is goed op weg om deze deadline te halen.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

In opdracht van de Chief Procurement Officer Rijk heeft een projectgroep bezien in hoeverre het Rijk voldoet aan de Open Contracting Data Standard (OCDS), wat daarbij de mogelijke verbeterpunten zijn en waar sprake is van een ‘best practice’. De projectgroep heeft haar adviesrapport op 29 mei 2019 opgeleverd, met als conclusie dat Nederland grotendeels aan de internationale standaard (OCDS) voldoet. Zij bevelen aan:

  • om te verkennen hoe andere Europese landen omgaan met Open Aanbesteden en vervolgens kennis en expertise met elkaar te delen
  • een nationaal communicatieplatform in te richten voor de Open Inkoopdata Rijk en de dialoog over deze data te organiseren
  • de Open Inkoopdata Rijk open te stellen in de internationale JSON-standaard.

Over deze aanbevelingen heeft de Manager Inkoopinformatie Rijk overleg gehad met drie non-profitorganisaties, die betrokken zijn bij de (internationale) inspanningen voor Open Aanbesteden: de Open State Foundation (OSF), de Open Contracting Partnership (OCP) en het Humanistisch Instituut voor Ontwikkelingssamenwerking (HIVOS). Dit heeft geresulteerd in de uitwisseling van kennis/expertise en in een gezamenlijke aanvraag van CPO Rijk en OSF van een EU-subsidie voor onderzoek naar de mogelijkheden van een nationaal platform voor de Open Inkoopdata Rijk. Dit platform bevat idealiter alle beschikbare open inkoopdata van het Rijk en de mogelijkheid voor burgers en bedrijven om over deze gegevens de dialoog met het Rijk aan te gaan.

De subsidieaanvraag is op 12 november bij de EU ingediend, mei 2020 neemt de EU hierover een besluit.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma

De laatste maand stond voornamelijk in het kader van het delen van kennis. Daarnaast is er door het Ministerie gewerkt aan het plan voor de lokale digitale democratie in 2020 en 2021, en de rol die het Ministerie daarin gaat spelen.

Op meerdere momenten in oktober zijn bijeenkomsten georganiseerd om kennis en inzichten met elkaar te delen. Zo zijn de G5 gemeenten in Utrecht bijeengekomen om inzichten te delen uit de digitale participatie-praktijk , en hebben verschillende gemeenten hun ervaringen met digitale participatie met elkaar gedeeld tijdens de College Tour Digitale Participatie .

De evaluatie van de Proeftuin Digitale Democratie zal binnenkort gereed zijn, en het einde van de proeftuin komt in zicht. De evaluatie, uitgevoerd door EMMA, zal gepresenteerd worden tijdens het congres ‘Online participatie in Actie’ op maandag 9 december te Utrecht. De uitnodigingen zijn inmiddels verstuurd. U kunt zich hier aanmelden.

Omgevingswet in zicht: durf te denken in dilemma’s!

“Zesentwintig wetten en honderden regelingen ‘gebouwd’ op het principe ‘nee, tenzij’ maken in 2021 plaats voor de Omgevingswet. En die ene wet gaat uit van het principe ‘ja, mits’. Dat nieuwe uitgangspunt levert misschien nog wel meer winst op dan het opruimen van de oude bureaucratische wirwar van wetten en regelingen.”

Guido Rijnja, actiehouder van actiepunt 7 project ‘Dilemmalogica’, schreef met Pascale Georgopoulou een uitgebreid artikel over de kansen die de omgevingswet biedt.

“Het ‘ja, mits’, daagt gemeenten uit om in eerste instantie mee te gaan in de wensen en ideeën van initiatiefnemers. En laat die initiatiefnemers nou juist het gevoel willen hebben dat ze serieus gehoord worden door de gemeente. Wat niet verandert is dat elke gemeente zélf natuurlijk ook een trits aan plannen heeft. En een coalitieakkoord. En de zorg voor rechtsbescherming van de inwoners. Past dat initiatief daarin? En hoe weeg je de belangen van omwonenden? Dilemmalogica kan hiervoor een mooi ‘denkkader’ bieden.”

Op zich is het inzicht is dus al enige tijd aanwezig dat je niet vroeg genoeg kunt beginnen met het herkennen van signalen, als het gaat om die oer-menselijke hang naar erkenning. ‘Actieve openbaarheid’ is daarom in veel organisaties top of mind, en er is zelfs een nationaal Actieplan Open Overheid. Daarmee zetten alle overheidslagen samen de schouders onder eerdere openheid van zaken door te investeren in relaties, inzet van ICT en gebruik van slimme designprincipes. Openheid en transparantie kunnen, volgens ons, niet zonder échte en persoonlijke aandacht.

Het volledige artikel, waarin dhr. Rijnja dieper ingaat op de problematiek maar ook de kansen die opdoemen met dilemmalogica, is terug te lezen op de website van Overheid in Contact.

Meer informatie over de actiepunten vindt u in onze folder van het Actieplan Open Overheid 2018-2020.