Expertisepunt Open Overheid

Verslag vijfde bijeenkomst stakeholderforum Actieplan Open Overheid

Op 15 april kwam het stakeholderforum van het Actieplan Open Overheid voor de vijfde keer bijeen. In dit verslag lees je welke onderwerpen werden besproken.

Wat speelt zoal er bij de forumleden?
Het Living Lab in Gouda, dat in het teken stond van woonoverlast, is nu grotendeels afgesloten. Er komt een vervolg waarbij de volgende vraag centraal staat: hoe kunnen we samenwerking rondom data beter vastleggen en delen. Gouda denkt aan een soort convenant waarbij verschillende organisaties zich kunnen aansluiten.

Open State Foundation (OSF) verzamelde, met steun van BZK, de locaties van stemlokalen. De vraag is nu: kan het platform worden overgenomen na de Europese Verkiezingen? Het doel is om het platform over te dragen aan een overheidspartij, zoals het Kadaster, de Kiesraad of de VNG. Ook verzamelde OSF verzamelde de stemuitslagen. Dit blijft nog een lastig punt. Maar een kwart van de gemeenten had de uitslagen als Open Data (in csv-bestand) online staan. De meerderheid had wel de N10 en N11 formulieren online staan, maar dus niet als Open Data. Met de Europese verkiezingen in aantocht is een extra circulaire voorbereid die gemeenten verzoekt om de uitslagen in csv online te zetten.

De provincie Zuid-Holland bevindt zich momenteel in een interbestuurlijke periode. Het is nog even afwachten hoe een en ander gaat uitpakken voor de onderwerpen transparantie en openheid. De ambities voor de toekomst zijn in ieder geval groot, vooral in de data-hoek. Zo wordt gedacht aan een omslag naar datagedreven werken en aan digitalisering op andere manieren inzetten. Tot slot, in maart is het Dataloket van de provincie Zuid-Holland extern opengezet. Alle gemeentesecretarissen zijn hiervan op de hoogte gebracht.

Vorderingen Actieplan Open Overheid (door BZK)
Hoe het ervoor staat met de drie focus-actiepunten vroeg BZK na bij de verantwoordelijke actiehouders. De vorderingen zijn als volgt:

1. Het vergroten en verbeteren van open besluitvorming bij gemeenten, provincies en waterschappen (Provincie Zuid-Holland en Open State Foundation).

  • Tijdens het Open Ontbijt bij BZK op 11 maart, is de winnende app van de Open Stateninformatie App-Challenge gelanceerd: ‘Voordat het nieuws was’. Met ‘Voordat het nieuws was’ krijg je op websites van lokale en regionale media automatisch een seintje als de informatie uit het nieuwsbericht ergens in de Stateninformatie van de vijf deelnemende provincies of in de Raadsinformatie van de 110 deelnemende gemeenten voorkomt. Zo kom je als lezer meer te weten over de achtergrond van de besluitvorming.
  • De zeven provincies die nog niet deelnemen aan Open Stateninformatie zijn nogmaals van harte uitgenodigd om mee te doen. Net als gemeenten die willen deelnemen aan Open Raadsinformatie. In mei gaat de nieuwe Open Raadsinformatie zoekmachine live. VNG heeft dan ruimte om 100 nieuwe gemeenten toe te voegen.
  • Tot slot: VNG, provincies en Open State Foundation zijn in gesprek met het ministerie van BZK en KOOP over de adoptie van Open Besluitvorming via PLOOI. Onder andere besluitvorming die met de Woo openbaar gemaakt dient te worden, krijgt een plek op dit platform.

2. Het versterken van de transparantie van de financiering van politieke partijen in het decentraal bestuur.
Een van de vorderingen is de oprichting van het Kennispunt Lokale Politieke Partijen:

  • In 2018 ontving ProDemos van BZK subsidie om in samenwerking met lokale politieke partijen een ondersteuningsstructuur voor lokale politieke partijen op te zetten. Op 18 februari 2019 werd in het kader daarvan het Kennispunt Lokale Politieke Partijen gelanceerd. Op de website van dit Kennispunt staat veel informatie voor en over lokale politieke partijen. Zo ook over de financiën: bijvoorbeeld informatie en voorwaarden over de transparantie van financiering bij ANBI-instellingen. Verder tref je bij het Kennispunt voorbeelden van hoe (lokale) politieke partijen aan financiering kunnen komen.
  • Bij het Kennispunt kwamen nog geen vragen over de transparantie van de financiering binnen.
  • In 2018 organiseerde BZK met vertegenwoordigers van lokale politieke partijen verschillende regionale bijeenkomsten. In deze open gesprekken ging het over de ondersteuningsbehoefte van lokale politieke partijen.

3. Het aanjagen van openheid in de lokale politiek door het uitbreiden van het Pioniersnetwerk Open Overheid voor Gemeenten.
Helaas zijn er geen vorderingen te melden. In samenwerking met de provincie Zuid-Holland zou in maart, tijdens de Open Gov Week, een speciale editie van het Pioniersnetwerk plaatsvinden voor gemeenten uit de provincie Zuid-Holland. Helaas waren er te weinig aanmeldingen voor deze bijeenkomst en besloot de provincie Zuid-Holland de bijeenkomst niet door te laten gaan. De contactpersoon bij de gemeente Schiedam, de trekker van dit actiepunt, gaat begin mei aan de slag met het inplannen van een nieuwe bijeenkomst van het Pioniersnetwerk Open Overheid. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid gaat met de gemeente Schiedam in gesprek om mee te denken over de plannen.

Aandacht voor governance
Een van de forumleden vroeg zich af hoe het eigenlijk zit met governance rondom Open Overheid in Nederland? Bij OSF onderzoekt een stagiaire momenteel hoe Nederland het doet in vergelijking met andere instituties en conventies in andere landen. Daarnaast doet een andere stagiaire onderzoek doet naar de drivers van gemeenten om mee te doen aan Open Overheid projecten. Daar kunnen we misschien iets van leren?

Eric Stokkink (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) geeft aan dat governance zeer belangrijk is, zeker omdat het onderwerp Open Overheid zo versplinterd is bij BZK. De forumleden spreken af dat er een kleinschalig Open Overheid symposium komt in Utrecht. De studenten kunnen zo hun resultaten presenteren en hierover in gesprek met collega’s die met Open Overheid bezig zijn.

Meer informatie over dit symposium volgt. Alvast meer weten over de onderzoeken van de studenten? Lees dan hun gastblogs.

Open moet het zijn! Update #3

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken over alle actiepunten uit het Actieplan Open Overheid leest. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan.

Actiepunt 1: Open Besluitvorming bij gemeenten en provincies

Actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG. In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies

Op 11 maart is de winnende app van de Open Stateninformatie App-Challenge gelanceerd: ‘Voordat het nieuws was’. Dit gebeurde tijdens het Open Ontbijt bij het ministerie van BZK. De plug-in is nu te downloaden voor de webbrowser. Hiermee krijg je op websites van lokale en regionale media automatisch een seintje als het nieuwsbericht ergens in de Stateninformatie van vijf provincies of in de raadsinformatie van 110 gemeenten voorkomt.

Daarnaast zijn de andere zeven provincies uitgenodigd om deel te nemen en kunnen andere geïnteresseerde gemeenten hun interesse kenbaar maken aan Sander Bakker van de VNG. De VNG heeft – nadat in mei de nieuwe Open Raadsinformatie zoekmachine live staat – ruimte om dit jaar 100 nieuwe gemeenten toe te voegen.

Tot slot: VNG, provincies en Open State Foundation zijn in gesprek met het ministerie van BZK en KOOP over de adoptie van Open Besluitvorming via PLOOI. Onder andere besluitvorming die met de Wet Open Overheid (Woo) openbaar gemaakt dient te worden, krijgt een plek op dit platform.

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse landelijke en lokale partijen

In 2018 ontving ProDemos van BZK subsidie om in samenwerking met lokale politieke partijen een ondersteuningsstructuur voor lokale politieke partijen op te zetten. Op 18 februari 2019 werd in het kader daarvan het Kennispunt Lokale Politieke Partijen gelanceerd. Op de website van dit Kennispunt staat veel informatie voor en over lokale politieke partijen. Zo ook over de financiën: bijvoorbeeld informatie en voorwaarden over de transparantie van financiering bij ANBI-instellingen. Verder tref je bij het Kennispunt voorbeelden van hoe (lokale) politieke partijen aan financiering kunnen komen. Bij het Kennispunt kwamen tot nu toe nog geen vragen binnen over de transparantie van de financiering.

In 2018 organiseerde BZK samen met vertegenwoordigers van lokale politieke partijen verschillende regionale bijeenkomsten. In deze open gesprekken ging het over de ondersteuningsbehoefte van lokale politieke partijen. Tijdens de bijeenkomsten kwam het onderwerp transparantie van de financiering van politieke partijen in het decentraal bestuur niet expliciet aan de orde. Wel is vanuit de aanwezigen aandacht gevraagd voor de financiële gelijkberechtiging van lokale politieke partijen.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten

Actiehouder: Gemeente Schiedam. In samenwerking met: gemeenten Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid

In samenwerking met de provincie Zuid-Holland zou in maart, tijdens de Open Gov Week, een speciale editie van het Pioniersnetwerk plaatsvinden voor gemeenten uit de provincie Zuid-Holland. Helaas waren er te weinig aanmeldingen voor deze bijeenkomst en besloot de provincie Zuid-Holland de bijeenkomst niet door te laten gaan. De gemeente Schiedam gaat begin mei aan de slag met het inplannen van een nieuwe bijeenkomst van het Pioniersnetwerk Open Overheid. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid denkt met de gemeente mee over de plannen.

Actiepunt 4: Open Parlement

Actiehouder: Tweede Kamer

Na overleg met de externe dienstverlener van de conversiedienst voor onze parlementaire documenten op de website van de Tweede Kamer en met het onderdeel van de ambtelijke organisatie waar de registratie van deze documenten plaatsvindt, is besloten om de focus te leggen op parlementaire documenten die hun oorsprong binnen de Tweede Kamer vinden. Hierbij kun je denken aan moties en amendementen. De kwaliteit van de bron-documenten die van externe partijen komen, zoals departementen, zijn lastiger te verbeteren en daarmee minder geschikt om mee te beginnen. Er wordt nu een analyse gemaakt om in kaart te brengen wat nodig is in de keten om deze documenten digitoegankelijk te publiceren.

Actiepunt 5: Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland. In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Open State Foundation (OSF)

Als actiehouder is de provincie Noord-Holland samen met Open State Foundation en andere aangesloten overheidsorganisaties zoals VNG, gemeenten en de politie, aan het werk om een semantische standaard te ontwikkelen.

Het doel van het actiepunt Open Wob is om bij te dragen aan transparantie van de overheid. Dit willen we doen door documenten die op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) openbaar worden gemaakt, op gestandaardiseerde wijze als open data online te plaatsen. Ook willen we deze documenten goed doorzoekbaar beschikbaar maken. De standaard is grondig doorgesproken met de belanghebbenden, zodat deze voor de verschillende organisatietypen – ieder met hun eigen processen en organisatiekenmerken – toepasbaar is. Er is zelfs gekeken hoe de standaard internationaal gezien overeind kan blijven. We staan nu op het punt om het concept landelijk ter consulatie aan te bieden, waarna deze vastgesteld kan worden en verankerd in de interne werkprocessen van onze partners. We beschrijven de standaard en testen via een end-to-end praktijk casus. Deze informatie brengen we samen in een handreiking waarmee organisaties aan de slag kunnen. Hopelijk motiveert dit ook andere overheden om in de toekomst meer documenten online te publiceren.

Met de standaard en een gezamenlijke publicatie platform, worden Wob-documenten toegankelijk, beter doorzoekbaar en vergelijkbaar. Ook zijn ze geschikt voor hergebruik in analyses of nieuwe toepassingen.

Actiepunt 6: Open Algoritmen

Actiehouder: Rijkswaterstaat & VNG

Er zit volop positieve energie in de werkgroep Open Algoritmen. We merken ook dat het actiepunt voor onszelf als actiehouder, maar ook voor onze organisatie en omgeving, steeds meer vorm krijgt en dat is fijn!

Zo zijn we van plan om designsessies te organiseren bij het Design Lab Twente. Ook zijn we op zoek naar de mogelijkheden en vorm van meet-ups met de Rijksoverheid, lokale democratie en het veld daaromheen. We starten met een onderzoek naar verschillende typen algoritmen in de praktijk van Rijkswaterstaat en VNG en werken samen met Open State Foundation aan een activistisch standpunt over het gebruik van algoritmen door overheden. Daarnaast onderzoeken we hoe we vanuit het gemeentelijk netwerk mobiliteit en infrastructuur kunnen aansluiten bij smart city initiatieven.

Ben je door dit bericht geprikkeld en wil je ook actief deelnemen aan de werkgroep? Ongeveer eens per anderhalve maand komen we samen. Stuur een e-mail naar gwen.wijman@rws.nl en maike.popma@vng.nl voor meer informatie over het tijdstip, de locatie, etc.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’

Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken

Eerdere en actieve openbaarheid over de aanleiding van overheidsbemoeienis en de afwegingen die aan besluiten ten grondslag liggen spreken duidelijk tot de verbeelding. Dit betekent dat bij diverse departementen en diensten workshops en (lunch)bijeenkomsten zijn verzorgd. Ook zijn bij enkele beleidsopgaven concreet dilemma’s benoemd en is besproken hoe erkenning kan worden geboden bij het ongemak over (voorgenomen) interventies.

‘Dilemmalogica’ spreekt tot de verbeelding omdat het verband houdt met een breed besef in en om de overheid dat snelle manieren van informeren en mobiliseren welhaast dwingen om ‘de kaarten niet voor de borst te houden’. Dit geeft ook aan dat het openbaren van zienswijzen, mogelijke keuzes en oplossingsrichtingen alles te maken heeft met het vermogen om vertrouwen te geven. Er is behoefte aan een concrete leidraad voor het praktiseren van de drieslag in het concept van ‘dilemmalogica’: het aansluiten op zorgen en bieden van erkenning, het vervolgens (helpen) ordenen van opvattingen en daaraan koppelen van perspectieven, zoals scenario’s en manieren van communiceren.

Prototypes van een leidraad worden momenteel bij cases uitgeprobeerd, zodat in de zomer het ‘gereedschap’ van bestuurders en ambtenaren ook op dat punt kan worden aangevuld. Een stagiaire doet vanuit de Erasmus Universiteit (bestuurskunde) onderzoek naar de werking van dilemmalogica.

Meer weten over voorbeelden van de toepassingen en achtergronden van de gesprekken? Weet dan de projectleider te vinden: Guido Rijnja (adviseur communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst): g.rijnja@minaz.nl of 0646875112.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’

Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’. In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)

De actiehouder van dit actiepunt geeft aan dat de update uit februari nog voldoet:

Begin 2019 werd een nieuwe versie van de Wet open overheid (Woo) naar de Tweede Kamer gestuurd. Actieve openbaarheid vormt een belangrijk onderdeel van deze nieuwe wet. Het Meerjarenplan Verbetering Informatiehuishouding is als bijlage bij deze wet aan de Kamer aangeboden en bevat een aantal acties die gericht zijn op ‘Open by design’. Denk daarbij aan het anders inrichten van werkprocessen, het inregelen van openbaarheid en het in sjablonen scheiden van openbare informatie en vertrouwelijke informatie. De resultaten van de verkenning ‘Open by  design’ van het ministerie van OCW zijn ook beschikbaar. Deelname van andere overheden is nog mogelijk. Meer informatie: g.enthoven@imi.nu

Zie ook:
Open by Design | Observaties en conclusies pilot OCW
Meerjarenplan verbetering informatiehuishouding

Actiepunt 9: Toetreding tot het Exctractive Industries Transparency Initiative (EITI)

Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa). In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en klimaat (EZK)

Binnen het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) is een aantal stappen gezet om het eerste transparantierapport over de waardeketen van de Nederlandse delfstoffenindustrie, inclusief de financiële betaalstromen tussen de overheid en de delfstoffenindustrie, uiterlijk eind 2019 te presenteren. Zo is de benodigde accountant via een aanbesteding geworven en hebben partijen een inventarisatie gemaakt van de punten die in het rapport beschreven moeten worden. Daarmee is NL-EITI begonnen met het opstellen van het rapport.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

De projectgroep heeft het tweede deel van het adviesrapport opgeleverd, waarin is nagegaan in hoeverre het Rijk voldoet aan de OCDS. In het eerste deel is aangegeven wat de internationale standaard voor Open Aanbesteden betekent en wat erbij komt kijken om deze standaard in de dagelijkse praktijk van de Rijksinkoop toe te passen. Beide delen zullen in april met een aantal stakeholders worden besproken. Daarna gaat de projectgroep aan de slag met het opstellen van het eindrapport, dat in mei wordt opgeleverd. In dit rapport zal ook aandacht worden besteed aan de ervaringen van andere landen, waaronder Engeland en Schotland.

Na oplevering van het eindrapport wordt binnen het Rijk bekeken of, en in hoeverre, het wenselijk is om aanpassingen in het Rijksbeleid door te voeren met betrekking tot Open Aanbesteden.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma

De intergemeentelijke open source samenwerking die is ontstaan vanuit het netwerk begint steeds meer vorm te krijgen. Een adviseur is in de arm genomen om het geheel vorm te geven. Hij verzamelt de wensen en eisen van elke gemeenten en vat deze samen in een plan van aanpak.

Het ondersteuningsaanbod van de proeftuin Lokale Digitale Democratie bleek niet toereikend. De nieuwe ondersteuning gaat zich richten op het gebruiksklaar maken van Consul voor tenminste vijf gemeenten. Onderdeel hiervan is technische ondersteuning bij de installatie, beheer en onderhoud. Ook wordt een community manager in de arm genomen om de kennisinfrastructuur verder te ontwikkelen en aan te jagen.

Op 24 april organiseerden we een netwerkbijeenkomst over Lokale Digitale Democratie. De netwerkbijeenkomst vond plaats in Utrecht en was voor iedereen die zich bezighoudt met of interesseert in vernieuwende vormen van democratie.

Leestip: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid interviewde Koos Steenbergen van het Ministerie van BZK – en actiehouder van dit Actiepunt – over Lokale Digitale Democratie. Lees het interview met Koos.

Stakeholderforum: maak verbinding tussen verschillende acties

Op 16 oktober 2018 kwam het stakeholderforum van het Actieplan Open Overheid voor de vierde keer bij elkaar. Op de agenda stonden onder andere het proces en de communicatie rondom het Actieplan Open Overheid en een toelichting over de actiepunten Open Wob en Open Besluitvorming.

Wat speelt zoal er bij de forumleden?
Zoals gebruikelijk trapt het stakeholderforum af met een rondje actualiteiten. Open State Foundation (OSF) meldt dat zij de Stuiveling Open Data Award (SODA) hebben gewonnen met PoliFLW. Dat was een grote verrassing!

Universiteit Utrecht (UU) ging van start met het Learning Lab in Gouda: hierin gaan studenten aan de slag met het thema woonoverlast. “We hopen aan het einde van het jaar resultaten te hebben.”

De provincie Zuid-Holland is druk bezig met het datawarehouse. De techniek staat klaar om verschillende data te koppelen en dit levert interessante resultaten op.

Bij Waag zijn ze aan de slag met het Digitale Identiteitslab, zie jij.online.nl. Daarnaast onderzoekt Waag de data van gewone fietsgebruikers. Hoe kunnen deze gebruikers meedoen aan besluitvorming?

 Over het Actieplan Open Overheid: “Zoek naar verbinding en samenhang”
Het Actieplan Open Overheid 2018-2020 is inmiddels goedgekeurd door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en zij had hier verder geen vragen over.

Waarom het Actieplan onder het programma Versterking Lokale Democratie valt? Binnen BZK zijn er veel verschillende acties en plannen. Om die reden bestaat de wens om onderwerpen die met elkaar verbonden zijn met elkaar te combineren. De focus van het Actieplan Open Overheid ligt daarom in dit geval op lokale democratie. Het Actieplan Open Overheid blijft verder een op zichzelf staand plan met eigen acties, de zogenaamde actiepunten. Op open-overheid.nl wordt hier uitgebreid aandacht aan besteed.

Met betrekking tot de actiepunten, vragen de forumleden aandacht voor een aantal punten:

  • Er zijn veel trends die samenhangen met het nationale Actieplan Open Overheid. Zoals de Woo, omgevingswet, digitaal stelsel, digitale identiteit. Hoe kunnen we meer samenhang krijgen?
  • Het Actieplan is veel met overheden voor burgers maar niet met Dit kan en moet anders! Zijn er ideeën om hier iets aan te veranderen? Bij de gemeente Gouda zijn een paar burgers actief in projecten over woonoverlast en dat levert echt andere, waardevolle inzichten op. De acties van het Actieplan bieden mogelijkheden, hoe gaan we dit – van buiten naar binnen denken – aanpakken?
  • Binnen het Actieplan is nog te weinig samenwerking tussen de verschillende actiepunten. Hoe brengen we verbindingen tussen verschillende acties op gang?

De zoektocht naar participatie en het creëren van samenhang en verbinding worden als belangrijke onderwerpen gezien. Het Stakeholderforum praat hier graag een volgende keer over verder.

Open Wob en Open besluitvorming
Wat houden de actiepunten Open Wob en Open Besluitvorming precies in? Open State Foundation (OSF) licht toe:

Open Wob
Bij dit actiepunt gaan we aan de slag met het actief openbaar maken van de Wob-verzoeken. We werken aan een standaard en koppelen deze aan de website Open Wob, waardoor Wob-verzoeken makkelijker doorzoekbaar worden. Hierdoor heb je meer transparantie over Wob-verzoeken, voorkom je herhaalverzoeken en kun je intelligenter met Wob-verzoeken omgaan. De uitdaging van dit actiepunt is de opschaling. Elke overheidsorganisatie heeft een eigen systeem. Hoe genereer je dan een standaard?

Open Besluitvorming
Bij dit actiepunt gaan provincies hun Stateninformatie beter toegankelijk maken en via een standaard beschikbaar stellen. Hierdoor wordt het mogelijk voor allerlei verschillende partijen om toepassingen te maken die door middel van hergebruik van gegevens bijdragen aan participatie, transparantie en verantwoording. OSF is aanjager van dit actiepunt en de uitvoering is een taak van de overheid. De processen lopen vaak wat stroef: niemand weet nog hoe dit soort processen werken en elke organisatie heeft zijn eigen belangen. Hoe krijg je alle neuzen dezelfde kant op? En wie voelt zich financieel verantwoordelijk?

Communicatie Actieplan Open Overheid 2018-2020
Tot slot licht het Leer- en Expertisepunt Open Overheid kort toe hoe de communicatie rondom het Actieplan Open Overheid er precies uit ziet. De volgende acties staan op de planning:

Meer weten?
Op deze pagina tref je meer informatie over het Stakeholderforum en een link naar alle vorige verslagen.

Statenleden en waterschapsbestuurders goed voorbereid aan de slag

Het nieuwe online Leerplatform voor Statenleden maakt Statenleden snel wegwijs in actuele onderwerpen, hun omgeving en functie. Ook voor waterschapsbestuurders is er een speciale online leeromgeving. Op deze platforms vinden Statenleden en waterschapsbestuurders actuele informatie, verdiepende kennis en tips uit de praktijk. Kortom: alle informatie die zij nodig hebben om beslagen ten ijs te komen.

Als Leer- en Expertisepunt Open Overheid nodigen wij Statenleden en waterschapsbestuurders ook van harte uit om gebruik te maken van ons platform: op open-overheid.nl vinden zij alles over een open manier van werken. Vragen over Open Overheid en Open Data zijn meer dan welkom. Ook kunnen de Statenleden inspiratie opdoen uit het Actieplan Open Overheid 2018-2020. Vooral bij het actiepunt ‘Open besluitvorming bij gemeenten en provincies’. Het Actieplan Open Overheid 2018-2020 maakt deel uit van het Programma voor de Versterking van de Lokale Democratie.

Over het Leerplatform voor Statenleden en waterschapsbestuurders
Statenleden houden vaak veel ballen tegelijk in de lucht. Hun gewone baan, het werk voor Provinciale Staten en andere verantwoordelijkheden. “Een goed initiatief,” vindt minister Ollongren (BZK) de e-modules. “Snel op vlieghoogte komen, is belangrijk. Met dit platform kun je bijleren wanneer het jou zelf uitkomt.”

Harold van de Velde (voorzitter Statenlid.nu): “Vanuit de beroepsvereniging voor Statenleden vinden we het belangrijk dat alle 570 Statenleden in Nederland op een goed voorbereide manier hun werk kunnen doen. Dat geldt niet alleen voor nieuwgekozen volksvertegenwoordigers maar ook voor de zittende. Het digitale leerplatform brengt een schat van kennis met zich mee en tips vanuit de praktijk. Hierdoor word je als Statenlid nog beter in staat gesteld om je belangrijke rol als kadersteller, controleur en volksvertegenwoordiger in te vullen.”

Rogier van der Sande, voorzitter Unie van Waterschappen: “Voor bestuursleden van Waterschappen is het van belang om goed op de hoogte te zijn en te blijven van nieuwe ontwikkelingen, nieuwe wetgeving en wat die betekent voor het waterschap. Met deze interactieve e-learning bieden we onze bestuurders de mogelijkheid om continu te professionaliseren.”

De modules blijven groeien
De modules ‘Hoe werkt een provincie/waterschap’, ‘Rollen en Instrumenten’, ‘Financiën’ en de module ‘Omgevingswet’ zijn vanaf nu beschikbaar voor Statenleden. In juni komen er meer e-learning modules beschikbaar voor Statenleden, bijvoorbeeld op het gebied van Energietransitie, Integriteit en Infrastructuur & Mobiliteit. Het opleidingsaanbod wordt dit jaar nog verder aangevuld en geactualiseerd.

De leerplatforms voor Statenleden en waterschapsbestuurders zijn ontwikkeld in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Statenlid.nu, de Unie van Waterschappen en de Vereniging van Griffiers en in samenwerking met het IPO. De platforms worden mogelijk gemaakt door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Meer informatie:
Bekijk hier het oorspronkelijke nieuwsbericht van de Rijksoverheid en het nieuwsbericht op de website van Lokale Democratie.

De nieuwe platforms tref je hieronder. Let op: alleen toegankelijk voor Statenleden en waterschapsbestuurder met inloggegevens.

  1. www.leerplatformstatenleden.nl
  2. leeromgeving.uvw.nl

 

Open Data helpt je naar de stembus: waarismijnstemlokaal.nl

Open State Foundation heeft de stemlokalen van 358 (bijzondere) gemeenten in kaart gebracht op het platform Waar is mijn Stemlokaal. Deze gegevens kunnen kiezers helpen met het vinden van hun stembureau en meer informatie geven over de openingstijden en de toegankelijkheid van stembureaus voor mindervaliden. Kortom: Open Data helpt je naar de stembus!

In aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen en de waterschapsverkiezingen op 20 maart, heeft Open State Foundation voor de derde keer op rij het platform Waar is mijn Stemlokaal opgezet. Dit gebeurde in samenwerking met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en VNG Realisatie. Via een gestandaardiseerde dataset kunnen alle gemeenten gegevens over hun stemlokalen uploaden op het platform. Deze gegevens zijn herbruikbaar voor allerlei toepassingen. Kiezers kunnen bijvoorbeeld op www.waarismijnstemlokaal.nl zoeken naar het dichtstbijzijnde stembureau en zien hoe toegankelijk een stembureau is voor mindervaliden.

Vorig jaar werden deze gegevens gebruikt door onder andere RTL Nieuws, DataDuic en LocalFocus. De data is voor iedereen herbruikbaar en vindbaar op waarismijnstemlokaal.nl/data en data.overheid.nl.

Dit is een nieuwsbericht van Open State Foundation. Bekijk hier het bericht op de website van Open State Foundation.

Open Gov Week van start met feestelijk Open Ontbijt

Verslag Open Ontbijt en lancering Open Stateninformatie app

Hoe vier je de start van Open Gov Week beter dan met een Open Ontbijt en feestelijke app lancering. Het mag gezegd worden: een beetje vroeg was het wel. Maar dat weerhield veel mensen er niet van om maandagochtend 11 maart naar het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) te komen voor een mooie Open Overheid bijeenkomst, waarbij Open Stateninformatie – één van de actiepunten uit het Actieplan Open Overheid – centraal stond.

Marieke Schenk (coördinator Leer- en Expertisepunt Open Overheid) benadrukte bij haar opening het belang van aandacht voor Open Overheid. “De wil om het onderwerp Open Overheid blijvend op de kaart te zetten is ontzettend belangrijk. Zo kunnen inwoners meekijken met wat er gebeurt. En aangeven of iets handiger of slimmer kan. Open Overheid is daarom een waardevolle bijdrage aan onze democratie, zowel op nationaal als lokaal niveau.”

Informatiehuishouding op orde met Open Stateninformatie
Precies om die reden is het actiepunt Open Stateninformatie onderdeel van het Actieplan Open Overheid. Tom Kunzler (adjunct-directeur Open State Foundation) licht dit actiepunt toe. Als onderdeel van het Actieplan maken provincies hun stateninformatie beter toegankelijk en beschikbaar via een standaard. Waarom dit belangrijk is? De informatiehuishouding van overheden kan en moet echt beter. Ook het taalgebruik van overheden kan in veel gevallen duidelijker en toegankelijker. Dat is belangrijk voor bijvoorbeeld journalisten, belangenbehartigers en inwoners, geeft Tom aan. Journalisten hebben weinig tijd om zich vast te bijten in stukken van de Provinciale Staten, dus om de journalistiek en inwoners van dienst te zijn is heldere informatie en taal essentieel.

Een van de uitdagingen hierbij is het goed uitwisselbaar maken van informatie van verschillende overheden. Tom raadt overheden aan om geen eigen systeem te bedenken voor hun informatiehuishouding, maar te kiezen voor het standaardiseren hiervan. Alleen dan kun je informatie koppelen.

Het Actieplan Open Overheid als hulpmiddel
Nederland is lid van het Open Government Partnership en stelt daarom iedere twee jaar een nieuw Actieplan Open Overheid op. In het Actieplan Open Overheid 2018-2020 staan elf actiepunten die bijdragen aan een opener overheid. Tom ziet het Actieplan als een van de hulpmiddelen voor een opener overheid. Een tweede hulpmiddel is de Wet open overheid (Woo). Hierin staat onder andere dat overheden besluitvorming als data moeten delen. Maar waarom wachten tot die wet van kracht is? Tom doet een oproep aan alle provincies die zich nog niet hebben aangesloten bij Open Stateninformatie: “Vijf provincies doen al mee, nu de andere zeven nog!”

Lancering winnende app: koppeling nieuws en Stateninformatie
Eind vorig jaar organiseerde Open State Foundation, samen met provincies die deelnemen aan Open Stateninformatie, een App Challenge om ontwikkelaars uit te dagen een applicatie te ontwikkelen die Stateninformatie toegankelijk maakt voor een bredere doelgroep. De winnaar van deze wedstrijd is Oberon met de app ‘Voordat het nieuws was’. Zij wonnen daarmee afgelopen december 30.000 euro ontwikkelbudget, beschikbaar gesteld door BZK. Met een druk op de rode knop lanceren Hans-Peter Harmsen (de winnaar), Jan van Ginkel (concerndirecteur en loco-provinciesecretaris Zuid-Holland) en Tom Kunzler de app.

‘Voordat het nieuws was’: wat kun je ermee?
Leuk zo’n app, maar wat kun je er precies mee? Hans-Peter Harmsen, oprichter en directeur van Oberon, licht het idee achter de app toe: “Als burger vind ik Open Data super interessant. Waarom? Het gaat over onze volksvertegenwoordigers. Het is interessant om te weten wat er precies gebeurt en besproken wordt. Nog veel belangrijker is het checken van nieuws. En dat kan nu met onze app.” Als je inzicht hebt in de besluitvorming, dan zie je dat het vaak veel ingewikkelder ligt. “Er zijn allerlei subtiele achtergronden voor bepaalde besluiten die je meestal niet in nieuwsartikelen terugvindt.”

Met de plugg-in voor je browser (Chrome en Firefox) van ‘Voordat het nieuws was’ heb je eenvoudig toegang tot interessante data uit de Open Statendatabase wanneer je een artikel leest op een nieuwswebsite. Zie je het logo van ‘Voordat het nieuws was’ bij een artikel? Dan is er extra informatie gevonden. De applicatie is nog in bèta: “De plugg-in is live, maar je zal zien dat er nog best wat aan ontbreekt.” De focus van ‘Voordat het nieuws was’ ligt op regionale media, zoals websites van Noord-Hollands Dagblad, AD, De Limburger, 1Limburg, Omroep Flevoland, Omroep West, De Stentor, RTV Utrecht, Het Parool, maar ook de website van de NOS.

Biologisch argument voor Open Overheid
Tijdens de levendige interactieve afsluiting met Ivonne Jansen-Dings (strategisch adviseur technologie & samenleving provincie Zuid-Holland), Eveline Stapel-van Dijck (programma manager de Digitale Provincie, provincie Noord-Holland), Jan van Ginkel (concerndirecteur en loco-provinciesecretaris Zuid-Holland) en Tom Kunzler (adjunct-directeur Open State Foundation) – onder de bezielende leiding van Paul Suijkerbuijk (LEOO) – gaat het over argumenten voor Open Overheid, Open Data en ‘naar buiten gaan’.

Zo benoemt Jan van Ginkel het biologische argument voor een Open Overheid. “Elk systeem dat zich afsluit van zijn context, gaat op een dag dood. Je bent alleen vitaal als je in voortdurende interactie bent met je omgeving.” Wat hem betreft heb je daarom iets uit te leggen als je daar niet aan meedoet.

Nu aan de slag
Tom voegt daaraan toe dat wachten op wetten geen argument is om nog niet aan de slag te gaan met Open overheid. Er komen nieuwe wetten aan, maar zorg dat je nu al data hebt die voor iedereen goed toegankelijk en bruikbaar is.

Evelien wijst op het feit dat de provincie vaak nog niet is ingericht om ‘aan de slag te gaan’. Zij raadt daarom aan om stapsgewijs naar buiten te treden met data. En ondertussen werk te maken van het op orde brengen van de eigen organisatie en informatiehuishouding. Hoe je weet dat het goed genoeg is om die stap naar buiten te maken? Dat weet je nooit helemaal zeker, maar dat hoef je misschien ook niet helemaal zeker te weten, aldus Eveline.

Naar buiten
Wat Jan betreft gaat het ‘bij de stap naar buiten’ niet alleen om Open Data en Open Overheid, maar om het herontwerpen van de informatiesamenleving. “Een transformatie heeft alleen kans van slagen wanneer je dat met samenwerkingspartners uit het ‘ecosysteem’ doet.” Meer dan voorheen moet de overheid op zoek naar partners om samen die transformatie vorm te geven. Daarom pleit Jan voor een Open Society, waarin Open Overheid een rol speelt. De tip van Paul hierbij is: zoek het op! Als organisatie kan je blijven ontwikkelen tot je een ons weegt, maar vindt de samenleving het eigenlijk wel interessant wat je doet? Blijf niet alleen intern ontwikkelen: ga naar buiten en betrek de samenleving.

Uit het publiek kwam onder andere de volgende vraag over het betrekken van de samenleving: de provincie staat verder weg van inwoners dan de gemeente. Hoe betrek je als provincie inwoners? Het RIVM laat mooi zien hoe dat kan, aldus Ivonne. Zij laten inwoners zelf luchtkwaliteit meten, sensoren bouwen en brengen communities bij elkaar. Zij zijn niet bang voor contra-expertise en gaan juist op zoek naar inwoners die mee willen doen. Inwoners worden op die manier betrokken bij het proces. Participatie en democratische legitimiteit gaan zo hand in hand.

Met dit voorbeeld van hoe je participatie aan kunt pakken sluit Paul het panelgesprek af. Maar als echte afsluiter – en om ervoor te zorgen dat de panelleden echt naar buiten gaan – overhandigt Paul vier ‘particitenten’. We zijn benieuwd waar de panelleden hun tent gaan opzetten.

Bekijk ook

Foto’s: Quintin van der Blonk

Verslag: Renske Verstege en Ilse Ambachtsheer

Studenten aan het woord over Open Overheid

De ontwikkeling van een Open Overheid vindt niet alleen in de praktijk plaats, maar wordt ook vanuit wetenschappelijk oogpunt onderzocht. Drie afstudeerstudenten vertellen speciaal voor Open Gov Week over hun onderzoeken en over hun keuze voor het onderwerp Open Overheid.

Dilemmalogica
Mijn naam is Renske Verstege en ik studeerde Sociologie aan de Universiteit Utrecht. Momenteel ben ik bezig met mijn afstudeerstage en -onderzoek bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Ik loop stage bij de afdeling Democratie, in het bijzonder bij het beleidsteam Open Overheid. Tot aan de zomer doe ik onderzoek naar het vertrouwen van inwoners in de overheid: één van de drijfveren voor de beweging naar een open(er) overheid. Meer specifiek wil ik onderzoeken wat het effect is van één van de elf actiepunten uit het nationale Actieplan Open Overheid 2018-2020, namelijk het actiepunt Dilemmalogica.

Lees hier de gastblog van Renske.

Open Data als beleidsinstrument
Mijn naam is Judith de Vries en ik studeerde bestuurs- en Organisatiewetenschap aan de Universiteit Utrecht. Ik ben bezig met de afronding van de master Publiek Management en doe een onderzoeksstage bij adviesbureau de Green Land. Mijn afstudeeronderzoek gaat in op de ontwikkeling van een Open Overheid en het gebruik van Open Data als beleidsinstrument. Het Actieplan Open Overheid 2018-2020 stelt dat, naast het gebruik van Open Data, een open aanpak en een open verantwoording van betekenis zijn en worden in overheidsorganisaties van de toekomst.

Lees hier de gastblog van Judith.

Open Data Governance in Nederland
Mijn naam is Anne Dijkstra, masterstudent Publiek Management aan de Universiteit Utrecht en afstudeerstagiair bij de Open State Foundation. Voor mijn afstuderen ben ik bezig met een onderzoek naar Open Data Governance in Nederland. Dat betekent dat ik inzichtelijk maak hoe het Open Data landschap er uit ziet. Welke organisaties en personen bevinden zich in dat landschap, wat is hun positie ten opzichte van anderen en welke instrumenten worden er ingezet om Open Data te stimuleren en door wie. Er wordt namelijk vaak gezegd dat in Nederland de regie op Open Data mist.

Lees hier de gastblog van Anne.

Open Data Governance in Nederland

Mijn naam is Anne Dijkstra, masterstudent Publiek Management aan de Universiteit Utrecht en afstudeerstagiair bij de Open State Foundation. Voor mijn afstuderen ben ik bezig met een onderzoek naar Open Data governance in Nederland. Dat betekent dat ik inzichtelijk maak hoe het Open Data landschap er uit ziet. Welke organisaties en personen bevinden zich in dat landschap, wat is hun positie ten opzichte van anderen en welke instrumenten worden er ingezet om Open Data te stimuleren en door wie. Er wordt namelijk vaak gezegd dat in Nederland de regie op Open Data mist.

We zouden hier vooral afhankelijk zijn van de goede wil van (publieke) organisaties om hun data openbaar te maken. Daarom vergelijk ik in mijn onderzoek daarnaast de Nederlandse Open Data governance-structuur met die van het buitenland. Ik hoop zo waardevolle lessen te kunnen formuleren voor het Nederlandse governance-model.

Open Data moeilijk vindbaar
Eerder heb ik deelgenomen aan twee Open Data onderzoeksprojecten, waarbij ik merkte dat Open Data verspreid is over veel verschillende organisaties en soms moeilijk te vinden of te gebruiken is. Wanneer je een verzoek deed om de data te ontvangen, gingen daar weken overheen of ontving je nét niet wat je nodig had. Vanuit deze ervaringen ben ik van mening dat er nog stappen te maken zijn op het gebied van Open Data governance. Daar hoop ik dan ook aan bij te dragen met de resultaten van mijn onderzoek.

Woonoverlast inzichtelijk
Tijdens het laatste onderzoeksproject hebben we als studenten data van verschillende organisaties geanalyseerd om de onderliggende oorzaken van woonoverlast in een gemeente in kaart te brengen. Door de data van verschillende organisaties te bundelen, kon de woonoverlast in de gemeente beter inzichtelijk gemaakt worden. Dat maakt dat beleid beter afgestemd kan worden op de behoeften in de gemeente. In de toekomst van Open Data hoop ik dan ook dat organisaties nog meer data zullen delen (uit zichzelf), deze informatie vaker door overheden wordt gebundeld en dat burgers er zelf ook keihard mee aan de slag gaan.

“Het ‘zijn’ van een Open Overheid betekent ook het contact zoeken met de ‘gebruiker’ van de producten die overheid levert.”

Mijn naam is Judith de Vries en ik studeerde bestuurs- en Organisatiewetenschap aan de Universiteit Utrecht. Ik ben bezig met de afronding van de master Publiek Management en doe een onderzoeksstage bij adviesbureau de Green Land.

Open Data als beleidsinstrument
Mijn afstudeeronderzoek gaat in op de ontwikkeling van een Open Overheid en het gebruik van Open Data als beleidsinstrument. Het actieplan Open Overheid 2018-2020 stelt dat, naast het gebruik van Open Data, een open aanpak en een open verantwoording van betekenis zijn en worden in de overheidsorganisatie van de toekomst.

Veel Open Data initiatieven bij lagere overheden worden opgezet vanuit de gedachte “hier moeten wij wat mee als organisatie”. Hieruit volgt vaak dat Open Data niet per se als een oplossing voor een specifiek probleem wordt gevonden, maar dat er een probleem bij de data wordt gezocht waarbij de data als oplossing dient. De data wordt op een platform gepubliceerd onder het mom van transparantie, of er worden apps gemaakt, die niet vallen binnen de behoeftes van burgers en bedrijven.

Het ‘zijn’ van een Open Overheid betekent ook het contact zoeken met de ‘gebruiker’ van de producten die overheid levert. In de praktijk betekent dit dat ambtenaren moeten zoeken naar contact met de ‘gebruiker’, voordat de oplossing van het probleem is gevonden of zelfs in samenwerking met de ‘gebruiker’ komen tot een oplossing die passend is voor de ontstane problemen.

Er wordt geschreven over de ambtenaar 2.0, maar de vraag rijst of deze ambtenaar een decennia later, capabel genoeg is voor een wereld vol met Open Data en om te werken binnen een Open Overheid. In mijn afstudeeronderzoek onderzoek ik welke competenties beleidsmedewerkers nodig hebben om te werken binnen een Open Overheid.

Waarom Open Overheid?
Ik heb dit onderwerp gekozen omdat het onderwerp vernieuwend is en ingaat op een ontwikkeling die, mijn inziens, de overheid kan/gaat veranderen. De ontwikkeling van een Open Overheid laat het belang zien van een vernieuwde werkwijze, waarin de relatie tussen overheid en burger intensiveert.

“Open overheid is in mijn beleving cultuur en emotie”

Mijn naam is Renske Verstege en ik studeerde Sociologie aan de Universiteit van Utrecht. Momenteel ben ik bezig met mijn afstudeerstage en -onderzoek bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Ik loop stage bij de afdeling Democratie, in het bijzonder bij het team Open Overheid. Tot aan de zomer doe ik onderzoek naar het vertrouwen van inwoners in de overheid; één van de drijfveren voor de beweging naar een open(er) overheid.

Dilemmalogica
Meer specifiek wil ik onderzoeken wat het effect is van één van de elf actiepunten uit het nationale Actieplan Open Overheid 2018-2020, namelijk ‘Project Dilemmalogica’. Het streven in deze is om dilemmalogica toe te passen in overheidscommunicatie richting inwoners: welke zienswijzen zijn er? Hoe kunnen deze worden geordend? En welke perspectieven kunnen hieraan worden verbonden? Overheidscommunicatie met de toepassing van dilemmalogica is wezenlijk anders dan de huidige communicatiestijl waarbij de focus ligt op de doelredenering. Dilemmalogica is juist gericht op het uitstellen van de doelredenering en het nadrukkelijk(er) communiceren over de maatschappelijke opgave.

Dilemmalogica is gebaseerd op procedurele rechtvaardigheid. In hoeverre de toepassing van elementen van deze vorm van rechtvaardigheid in overheidscommunicatie invloed heeft op het vertrouwen van inwoners in de overheid, ga ik dus onderzoeken. Dit wil ik gaan doen aan de hand van veldexperimenten bij een lokale overheidsorganisatie. De precieze context zal nog verder vorm krijgen.

Waarom Open Overheid?
Het thema open overheid spreekt me heel erg aan, omdat het volgens mij om veel meer gaat dan bijvoorbeeld het ontsluiten van overheidsinformatie in het kader van transparantie. Open overheid is in mijn beleving cultuur en emotie. Bovendien vind ik vertrouwen van inwoners in de overheid, als ook vertrouwen van de overheid in inwoners, een intrigerend onderwerp. Waar gaat het goed en waar schuurt het? Erg interessant om hier met onderzoek meer zicht op te krijgen. Persoonlijk draag ik graag bij aan het vertrouwen aan weerszijden. Beginnend bij het verkrijgen van inzicht, met als volgende stap een rijke verbinding van kennis en beleid betreffende open overheid.