Expertisepunt Open Overheid

Ontwikkelingen Open Overheid: alles op een rij

Er gebeurt veel op het gebied van Open Overheid. De ontwikkelingen om de overheid opener te maken volgen elkaar in een rap tempo op. Het rapport ‘Ongekend onrecht, van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK), heeft een aantal van deze ontwikkelingen in gang gezet.

In een poging om een overzicht te bieden van wat er allemaal gebeurt, lees je hieronder een opsomming van Open Overheid ontwikkelingen. Mis jij iets en wil jij het overzicht aanvullen? Laat het ons dan weten.

  1. Wet open overheid (Woo): De Tweede Kamer stemde op 26 januari 2021 in met de Wet open overheid (Woo) en heeft de wet met een aantal amendementen aangenomen. De wet komt er met het doel om overheden transparanter te maken. Het wetsvoorstel ligt in de Eerste Kamer en de schriftelijke inbreng voor de initiatiefnemers is binnen. Afhankelijk of het bij een eerste ronde blijft, lukt het de initiatiefnemers mogelijk nog het parlementaire proces voor de zomer af te ronden. Dat zou betekenen dat de Woo begin 2022 in werking zal treden. Het ministerie van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties (BZK) bereidt zich met decentrale overheden en andere departementen voor op de implementatie van de Woo.
  2. Agenda’s & besluitenlijsten ministerraad openbaar. Op vrijdag 16 april 2021 ging de ministerraad van start met het openbaar maken van deze twee documenten. De agenda’s en besluitenlijsten van de ministerraad zijn op Rijksoverheid.nl te vinden.
  3. Actieplan Open op Orde. Met het Actieplan Open op Orde wil de Rijksoverheid haar informatiehuishouding verbeteren en transparanter maken. Het actieplan ‘Open op orde’ gaat over de verbetering van de informatiehuishouding van de Rijksoverheid als reactie op het rapport ‘Ongekend onrecht’ van de POK. De naam Actieplan Open op Orde kan voor wat verwarring zorgen; er is immers ook het Actieplan Open Overheid 2020-2022 waar het Leer- en Expertisepunt Open Overheid in opdracht van het ministerie van BZK aan werkt.
  4. Platform Open Overheidsinformatie (PLOOI). De eerste versie van PLOOI staat online. Op dit platform kan iedereen openbare overheidsdocumenten vinden. PLOOI ondersteunt daarmee organisaties in het kunnen voldoen aan de eisen van de Wet open overheid (Woo). Het platform is nog volop in ontwikkeling, kijk rond en deel jouw suggesties. Bekijk PLOOI.
  5. Grip op Informatie. Met het project Grip op informatie werkt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) samen met gemeenten aan oplossingen voor drie thema’s: (1) informatiehuishouding op orde, (2) actief openbaar maken en (3) duurzame toegankelijkheid. In het kader van Grip op Informatie organiseert VNG webinars, bijvoorbeeld de Week van Grip op Informatie. Ook verscheen de juridische handreiking van Wob naar Woo, een samenwerking tussen VNG en Pels Rijcken. Bekijk ‘Van Wob naar Woo. Een juridische handreiking voor gemeenten over de Wet open overheid’.
  6. Actieplan Open Overheid 2020-2022. We noemden dit actieplan hierboven al. Wij, het Leer- en Expertisepunt Open Overheid, werken in opdracht van BZK, aan de uitvoering van dit plan. Dit doen we samen met organisaties die zich hebben aansloten bij het Actieplan Open Overheid. Zij schrijven iedere 8 weken hoe het ervoor staat met hun actiepunten. Bekijk de eerste update van het nieuwe actieplan.

Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid stelde dit overzicht samen op basis van informatie die wij van collega’s ontvingen en in nieuwsberichten op bijvoorbeeld digitaleoverheid.nl en Rijksoverheid.nl lazen. Heb jij aanvullingen of zie je onjuistheden: laat het ons dan zeker weten. We zullen dit overzicht regelmatig bijwerken.

Toolbox open source

De toolbox open source staat online op de open source community op Pleio. In deze toolbox vind je praktische informatie om binnen jouw (overheids)organisatie met open source software aan de slag te gaan. Laat je inspireren en werk mee aan de verdere ontwikkeling van de toolbox.

Bekijk de Toolbox open source!

Open, tenzij

Software die met publiek geld is ontwikkeld, moet zoveel mogelijk aan de samenleving worden teruggegeven. Dat is de kern van het ‘open, tenzij-beleid’ dat staatssecretaris Knops (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, BZK) in 2020 met de Tweede Kamer deelde.

Waar moet je aan denken als je als overheidsorganisatie met open source software wilt werken? De toolbox bestaat uit negen thema’s en bevat informatie die overheidsprofessionals helpt met open source software. Onder andere de volgende thema’s komen terug in de toolbox:

  1. Het maken van de juiste afweging;
  2. Juridische aspecten;
  3. Kosten en baten;
  4. Softwareontwikkeling;
  5. Softwarelicenties;
  6. Het publiceren van de broncode;
  7. Open source communities.

Actieplan Open Overheid

Het open source project van het ministerie van BZK is een van de actiepunten van het Actieplan Open Overheid 2020-2022. Met verschillende activiteiten, zoals deze toolbox, stimuleren de actiehouders van dit actiepunt dat open source software beschikbaar wordt gesteld.

Werk mee!

Het komende jaar wordt de toolbox samen met de open source community verder ontwikkeld. Heb jij aanvullingen of informatie die past bij een van de thema’s uit de toolbox? Laat het weten via de open source community op Pleio of stuur een e-mail.

Het Leer- en Expertisepunt Datagedreven werken ontwikkelde de Toolbox open source in opdracht van het ministerie van BZK.

Update #1 Actieplan Open Overheid 2020-2022

Hoe staat het ervoor met de actiepunten uit het Actieplan Open Overheid 2020-2022? Iedere 8 weken vertellen de actiehouders kort iets over de laatste stand van zaken. Heb je vragen of opmerkingen over onderstaande informatie over de actiepunten? Laat het ons weten!

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) werkt samen met overheden en partijen binnen en buiten de overheid aan de 13 actiepunten van het actieplan. Deze 13 acties verdeelden we over 7 thema’s. Hieronder staat de laatste stand van zaken per actiepunt. Door op de thema’s te klikken lees je meer over de actiepunten en hun voortgang.

I Open Democratie

1. Transparantie in de Wet op de politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Partijen die betrokken zijn in elk wetgevingsproces (ministeries, Raad van State)

De huidige Wet financiering politieke partijen (Wfpp) wordt onderdeel van de Wet op de politieke partijen (Wpp). De Wfpp verplicht politieke partijen en hun kandidaten die deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen om voor de verkiezingen giften boven het drempelbedrag van 4.500 euro per donateur per jaar te melden aan het ministerie van BZK. De politieke partijen moeten daarnaast ook schulden van 25.000 euro en hoger melden. Bij de afgelopen verkiezingen moesten deze overzichten betrekking hebben op de periode van 1 januari 2019 tot en met 24 februari 2021. Voor giften aan kandidaten gold voor 2021 een bedrag naar rato.

De minister van BZK maakte deze overzichten één week voor de verkiezingen openbaar. Door het publiceren van de overzichten konden de kiezers voor de Tweede Kamerverkiezing over actuele informatie over de geldstromen van politieke partijen beschikken. Hierdoor wordt transparant hoe politieke partijen worden gefinancierd.

Bekijk het overzicht giften en schulden politieke partijen Tweede Kamerverkiezingen 2021, van 2019 tot en met 24 februari 2021.

2. Transparantie verkiezingsproces

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Partijen die betrokken zijn in elk wetgevingsproces (ministeries, Raad van State)

Sinds 1 januari 2019 zijn gemeenten verplicht om de processen-verbaal van alle stembureaus, met daarin de uitkomsten van het tellen van de stemmen, te publiceren op de gemeentelijke website. Gemeenten gebruiken software voor de totalisering van de uitslagen op stembureauniveau. Bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezing (maart 2021) gold de verplichting om ook het door die programmatuur gegenereerde bestand (met alle gedigitaliseerde uitslagen op kandidaats- en stembureauniveau) te publiceren op de gemeentelijke website. Zo kunnen belangstellenden de totstandkoming van de verkiezingsuitslag narekenen. Op de website van de Kiesraad is een portaal te vinden met daarin voor elke gemeente een link naar de webpagina waar de genoemde documenten zijn gepubliceerd. Zo wordt informatie over de verkiezingsuitslagen makkelijker vindbaar.

3. Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van BZK en Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)

In samenwerking met: Provincie Zuid-Holland, Provincie Groningen, Netwerk democratie, Rathenau Instituut

We gingen door met het stimuleren van het gebruik van open source digitale participatietools door gemeenten. Dit doen we door bij verschillende provincies te werken aan ‘provinciedeals’. In samenwerking met een provincie bieden we gemeenten een gereduceerd tarief en een intergemeentelijke leerkring om aan de slag te gaan met digitale participatie. Daarnaast werkten we met online netwerkevenementen aan het vergroten van de community.

De belangrijkste resultaten zijn:

  1. De provinciedeals Zuid-Holland en Groningen hebben de afgelopen maanden geresulteerd in de ‘livegang’ van een open source participatietool bij meerdere gemeenten;
  2. Provinciedeals die in de maak zijn;
  3. Groei in de open source participatie community:
    1. Lokale burgerparticipatie
    2. Netwerkevenementen

II Open Informatie

4. Vervolg Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland
In samenwerking met: Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Waterschappen, verschillende gemeenten, Nationale Politie, verschillende provincies en Open State Foundation (OSF)

Iedereen kan informatie opvragen in het kader van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Maar deze informatie is vaak niet toegankelijk en open. Daarom werken de provincie Noord-Holland en VNG met dit actiepunt aan (een) Open Wob-standaard(en).

5. Actieve openbaarmaking Rijk

Actiehouder: Rijksprogramma Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI)
In samenwerking met: Ministeries

We werken binnen het project Actieve Openbaarmaking Overheidsinformatie (onderdeel van Rijksprogramma Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI) aan een nieuw overzicht van openbaar te maken informatiecategorieën (Wet Open Overheid en kabinetsreactie op de POK), inclusief fasering. Dit helpt onder andere bij het maken van een fit-gap analyse. We werken hierin samen met KOOP (PLOOI).

Verschillende Rijksorganisaties zijn bezig met pilots voor actieve openbaarheid. Er worden bijvoorbeeld informatieanalyses gemaakt bij enkele grote dossiers (zoals stikstof, gasbevingen Groningen). Hierbij vindt onderzoek plaats naar welke informatie er aanwezig is en welke informatie zich leent voor actieve openbaarmaking. Ook worden er gesprekken gepland met directeuren/dossierhouders van de departementen. We willen onderzoeken welke behoefte er is qua ondersteuning en verkennen of er pilots kunnen plaatsvinden.

Samen met Bureau Algemene Bestuursdienst (BABD) organiseren we in mei en juni een pilot masterclass Actieve openbaarmaking voor managers van schaal 15 en hoger. De masterclass bestaat uit e-learning en een interactieve, digitale bijeenkomst. Het doel hiervan is bewustwording creëren rond actieve openbaarheid.

III Open Communicatie

6. Direct Duidelijk Brigade

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Verschillende gemeenten, provincies, waterschappen, ministeries en met de Nederlandse Taalunie en ‘Lezen en Schrijven’

Er hebben nu 50 organisaties de Direct Duidelijk Deal ondertekend. De Direct Duidelijk Tour wordt steeds beter bekeken. Per aflevering hebben we gemiddeld 300 live kijkers. We hebben in februari drie Direct Duidelijk prijzen uitgereikt aan overheidsorganisaties die goed bezig zijn met begrijpelijke communicatie, een inspirerende bijdrage leveren als ambassadeur of een goed voorbeeld waren van Corona-communicatie. De Direct Duidelijk Doen regeling is van start gegaan waarmee ambtenaren taaltrainingen kunnen volgen en hertaalsoftware kunnen gebruiken. Tot slot zijn we gestart met kleinschalige regionale bijeenkomsten om het lokale netwerk op begrijpelijke taal te versterken.

IV Open Organisatie

7. De toekomst van ‘Beleidsintimiteit’

Actiehouder: Instituut voor Maatschappelijke Innovatie (IMI)
In samenwerking met: Ministerie van BZK, Ministerie van Algemene Zaken, verschillende andere ministeries en Open State Foundation (OSF)

In de Wet open overheid (Woo) en de kabinetsreactie op het POK-rapport staan nieuwe regels en afspraken op het gebied van beleidsintimiteit. Er kan minder snel een beroep gedaan worden op de uitzonderinggrond ‘persoonlijke beleidsopvattingen, bestemd voor intern beraad’. Deze nieuwe aanpak beoogt de overheid transparanter te maken. Tegelijkertijd is hier sprake van een dilemma. Aan de ene kant is het belang van een noodzakelijke vertrouwelijkheidsrelatie tussen bewindspersonen en de ambtelijke organisatie, waarbij sommige overwegingen in vertrouwen gedeeld kunnen worden. De kwaliteit van de bestuurlijke besluitvorming kan soms gediend zijn met het afschermen van ambtelijke overwegingen. Aan de andere kant is er ook het belang van een goede, democratische en transparante bestuursvoering. De kwaliteit van de bestuurlijke besluitvorming kan soms ook toenemen indien het maatschappelijk debat gevoed wordt met alle beschikbare kennis en alle relevante overwegingen en argumenten, ook indien deze afkomstig zijn van ambtenaren.

Voortgang

  1. Analyse van (2) Wob-dossiers, typologie persoonlijke beleidsopvattingen.
  2. Analyse van (10) nota’s uit 2020 over enkele grote ‘maatschappelijk betwiste’ dossiers
  3. Gesprekken met betrokken beleidsambtenaren en DT’s
  4. Op stapel: interviews en expertmeetings. Deelnemers zijn Wob juristen, beleidsmedewerkers, topambtenaren, bestuurders, wetenschappers en maatschappelijke organisaties.
8. Investeren in vakmanschap

Actiehouder: Ministerie van Algemene Zaken (AZ) en de Voorlichtingsraad

Openbaar handelen begint bij de wil en de mogelijkheden van medewerkers. Als dit een open deur is, is het wel een mooie. Na een oproep tijdens de lancering van het nieuwe Actieplan Open Overheid is een groep collega’s aan de slag gegaan. Een eerste werksessie heeft een reeks drijfveren opgeleverd en ook en belemmerende factoren. We inventariseerden snel enkele kenmerken van wat je openbarend vakmanschap zou kunnen noemen. En ook deze kanttekening: hoe vaak sturen aannames ons gedrag, zoals de vrees voor krantenkoppen en de impact daarvan voor mensen met wie je je professioneel en persoonlijk verbonden weet. We gaan het verder uitwerken, in het besef dat de ambtelijke praktijk barst van de voorbeelden. Zoals deze vertellingen op de website van DUO: De Begripvolle Ambtenaar. Deze en andere ervaringen helpen we graag benutten, delen en verder brengen. Zelf materiaal? Mail Guido Rijnja van de Rijksvoorlichtingsdienst (g.rijnja@minaz.nl)

V Open Inkoop

9. Contract Register

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Chief Procurement Officer Rijk en Open State Foundation (OSF)

Na het vaststellen en openbaar maken van het projectplan, zijn door Open State Foundation (OSF) twintig interviews afgenomen om te inventariseren waar gebruikers van inkoopinformatie van de Rijksoverheid tegenaan lopen en behoefte aan hebben. Uit deze interviews kwam onder meer naar voren dat de toegankelijkheid van de data niet voldoet, de data onvolledig zijn en kwalitatief matig. De bevindingen uit deze interviews zijn besproken tijdens twee meedenksessies op 25 en 30 maart. Belangrijke vragen waren: klopt het beeld dat wordt geschetst in de interviews? Welke informatie ontbreekt nog?

Eind april komt OSF met haar eindrapport, dat ook op open-overheid.nl openbaar wordt gemaakt. Dit rapport is de basis voor een slotbijeenkomst met alle belanghebbenden en geïnteresseerden, die op maandag 10 mei van 16.00 – 18.00 zal plaatsvinden. Deze bijeenkomst zal worden georganiseerd door NEVI-publiek, een uitnodiging volgt binnenkort in de agenda van open-overheid.nl. Na de slotronde, gaan we aan de slag met het ontwerpen van een platform voor de inkoopinformatie van het Rijk.

VI Open Technologie

10. Open Data Communities

Actiehouder: Ministerie van BZK, Kennis- en exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (KOOP) en data.overheid.nl
In samenwerking met: Organisaties die actief zijn in een van de vakgebieden van de data communities, zoals Dienst Uitvoering Onderwijs en het Geonovum

Inmiddels hebben we drie communities beschikbaar op data.overheid.nl, namelijk voor de domeinen:

  1. Energie;
  2. Onderwijs;
  3. Mobiliteit.

Samen met overheidsorganisaties werken we aan de verdere totstandkoming van communities. Ons uitgangspunt is om de communities zo dynamisch en toegankelijk mogelijk te houden.

In april komen we met een update met de betrokken organisaties voor de communities. Om zo goed mogelijk zicht te krijgen op impact van overheidsdata, zijn we van start gegaan met de ‘mastermind groep impact’. In het kader hiervan zijn inmiddels al meer dan 14 verhalen over impact gepubliceerd op data.overheid.nl.

Heb je ideeën over de communities, wil je een community starten of wil je kennis delen over impact? Doe dan met ons mee en meld je aan: data@koop.overheid.nl.

11. Open Source

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Verschillende andere ministeries en overheidsorganisaties, ICTU, Foundation for Public Code, Open State Foundation, Code for NL, EMMA Communicatie

Sinds de lancering van het Actieplan Open Overheid heeft het projectteam Open Source niet stil gezeten. Er wordt hard gebouwd aan een open source community op Pleio en op 29 maart is de toolbox open source gepubliceerd. De toolbox bevat praktische informatie en helpt opdrachtgevers binnen de overheid om de juiste afweging te maken, broncode te publiceren en te onderhouden.

De toolbox bestaat uit negen thema’s: afwegingen open source, juridische aspecten, kosten en baten, software-ontwikkeling, softwarelicenties, publiceren van de broncode, open source communities, uit de praktijk en ontwikkel mee. De toolbox wordt samen met de community aangevuld en het komende jaar doorontwikkeld.

Ook zijn we als projectteam bezig met het afronden van twee onderzoeken. De resultaten van een onderzoek naar open source communities en de MKBA worden in het tweede kwartaal van dit jaar verwacht. De onderzoeksrapporten worden gedeeld in de open source toolbox op Pleio. Tot slot is het nieuwe projectplan bijna definitief. Uitgelichte activiteiten zijn de doorontwikkeling van developer.overheid.nl en de implicatie van open source voor de ‘Wet markt en overheid’ en de ‘Wet digitale overheid’.

12. Open Algoritmen

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Ministerie van Justitie en Veiligheid, Algemene Rekenkamer, ICTU (Leer- en Expertisepunt Datagedreven werken)

De Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA) is in concept gereed. De komende tijd wordt de IAMA bij vier partijen in de praktijk beproefd. Na verwerking van de uitkomsten wordt de IAMA naar verwachting eind mei definitief opgeleverd.

Het Leer- en Expertisepunt Datagedreven werken (LED) maakt een overzicht gemaakt van een aantal instrumenten op het gebied van algoritmen en ethiek. De instrumenten worden beschreven met een overzicht van hoe de instrumenten zich tot elkaar verhouden. Eind april wordt dit overzicht beschikbaar. Het is een groeimodel. De ambitie is om de komende tijd meer instrumenten toe te voegen.

VII Open Recht

13. Open Klachten

Actiehouder: Open State Foundation (OSF)
In samenwerking met: Nationale en lokale ombudsmannen, gemeenten, VNG Realisatie, ministerie van BZK, Pathfinders for Justice en NYU-CIC

Tot op heden is er nog geen inhoudelijk werk verzet binnen het Open Klachten project. In maart vond een bijeenkomst plaats met de initiatiefnemers, waarbij VNG Realisatie en de gemeente Amsterdam aansloten. Het doel van deze bijeenkomst was om deze partijen te introduceren in het project en de randvoorwaarden voor een succesvol project te identificeren. Er is besloten om het project eind april/begin mei op te pakken. Tot die tijd hebben alle stakeholders de ruimte om te bepalen of ze wel/niet deelnemen. En ook denken we na over hoe we een structurele impact behalen met het project.

Meer weten? Bekijk het Actieplan Open Overheid 2020-2022 voor meer informatie.

“Open source wordt de standaard”

Koos Steenbergen is projectmanager Open Source bij het ministerie van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties (BZK). Met zijn open source project maakt hij onderdeel uit van het Actieplan Open Overheid 2020-2022. Op 31 maart verscheen zijn eerste blog op de open source communitypagina op Pleio. Hierin vertelt hij meer over de ‘open, tenzij’ aanpak en roept hij je op om mee te denken. Hieronder lees je een deel van zijn blog en zijn oproep. Het volledige verhaal lees je op de open source Pleio.

Tijd voor verandering

Door Koos Steenbergen:

Bij het team ‘open source beleid’ van het ministerie van BZK geloven we in een ‘open, tenzij’ aanpak. Dus geen beleid vanuit een (nu lege) ‘ivoren toren’ in Den Haag maar inzetten op samenwerking en verandering. Samen met de open source community (op Pleio) willen we ervoor zorgen dat open source de komende jaren (meer en meer) de standaard wordt binnen de overheid.

Het uitgangspunt daarbij is het Kabinetsstandpunt ‘Open, tenzij’ van april vorig jaar. In het kader van het bijbehorende actieplan hebben we een aantal zaken in gang gezet. Deze Pleio pagina is er daar één van. Daarnaast hebben we verschillende onderzoeken laten uitvoeren waarvan de laatste twee binnenkort (ook) hier zullen verschijnen. We hopen hiermee o.a. een (kennis)basis te hebben gelegd voor verdere acties. En in dat vervolg willen jullie graag betrekken!

Denk mee!

Hoe? Laat dat een gezamenlijke zoektocht zijn. Wij als team hebben ook niet alle wijsheid in pacht en onze kennis en kunde is gelimiteerd. We beginnen met een maandelijkse blog (op de laatste donderdag van de maand) met een update vanuit het team ‘open source’ beleid. Ook staan we open voor tal van andere samenwerkingsvormen. Eind april organiseren we een ‘open Jitsi’ om hierover verder te praten (meer informatie volgt).

Bekijk het projectplan en praat mee op Pleio.

Inkoopinformatie van het Rijk: waar hebben gebruikers behoefte aan?

Op 25 maart vond de eerste meedenksessie plaats over het actiepunt Contract Register uit het Actieplan Open Overheid 2020-2022. Open State Foundation (OSF) nam de afgelopen tijd interviews af om te inventariseren waar gebruikers van inkoopinformatie van de Rijksoverheid tegenaan lopen en behoefte aan hebben. Tijdens de meedenksessie kwamen externe stakeholders en betrokkenen van de Rijksoverheid bij elkaar om de resultaten te bespreken. Klopt het beeld dat wordt geschetst in de interviews? Welke informatie ontbreekt nog?

Serv Wiemers (directeur OSF) en Peter Specker (manager Inkoopinformatie Rijksoverheid) openden de sessie. Daarbij benadrukten ze het belang van openbare inkoopinformatie en vertelden zij wat een contract register kan bieden. Jesse Renema (senior projectleider OSF) presenteerde de informatie die hij ophaalde tijdens interviews met verschillende stakeholders.

“Fragmentatie en slechte kwaliteit”
Uit deze interviews kwamen onder andere de volgende resultaten:

Waar lopen gebruikers van inkoopinformatie tegenaan?

  • Slechte datakwaliteit;
  • Onvolledige data;
  • Slechte en beperkte toegang tot data;
  • Fragmentatie van data over diverse plaforms;
  • Data niet en slecht doorzoekbaar (toegankelijkheid).

Welke data mist voor hergebruik?

  • Vooral procesinformatie;
  • Welke criteria worden gehanteerd met betrekking tot de gunning;
  • Er zijn vaak aanvullende bronnen nodig, zoals UBO.

Bekijk de presentatie voor meer resultaten en informatie.

Denk mee over het contract register op 30 maart
Op 30 maart vindt de tweede meedenksessie over het contract register plaats. Tijdens die sessie staat de bouw van het contract register centraal.
Aanmelden kan nog: meld je snel aan en denk mee!

Contract Register is een actiepunt van het ministerie van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties en Open State Foundation.

Van Wob naar Woo

Op 26 januari 2021 nam de Tweede Kamer de wijzigingswet Wet open overheid (Woo) aan. Als ook de Eerste Kamer instemt met de Woo, vervangt deze nieuwe wet de Wob: Wet openbaarheid van bestuur. Wat betekent dat precies? En hoe kunnen overheden zich alvast voorbereiden op de komst van de Woo?

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) maakte samen met Pels Rijcken een handreiking voor gemeenten: ‘Van Wob naar Woo. Een juridische handreiking voor gemeenten over de Wet open overheid’.

Afbeelding van mohamed Hassan via Pixabay.

Terugblik workshop Direct Duidelijk

Door de Direct Duidelijk Brigade

De Direct Duidelijk Brigade mocht een workshop geven tijdens de lancering van het Actieplan Open Overheid 2020 – 2022. Wat een eer! Het was een informatieve en interactieve sessie met 9 deelnemers. De grootte van de groep maakte deze digitale sessie persoonlijker en interactiever. Zo startten we met een voorstelronde van alle deelnemers. En we gingen langer door zodat we alle vragen en opmerkingen konden bespreken. We stonden bijvoorbeeld stil bij het gebruik van B1. Op 1 april bespreken we dit onderwerp tijdens de aflevering ‘De zin en onzin van B1’ van de Direct Duidelijk Tour. Via deze link meld je je aan voor deze aflevering, kijk je eerdere afleveringen terug en vind je het programma voor de komende afleveringen.

Wil je meer weten over Direct Duidelijk en de Brigade? Neem een kijkje op www.directduidelijk.nl. Heb je vragen, opmerkingen en/of heb je bijvoorbeeld interesse in een workshop Direct Duidelijk voor jouw organisatie? Neem dan contact op via info@directduidelijk.nl.

Meer weten over de workshop?

Bekijk de presentatie van de Direct Duidelijk Brigade.

“Het Actieplan Open Overheid is hoognodig”

Op 16 februari gaf het ministerie van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties (BZK) het officiële startschot voor het vierde nationale Actieplan Open Overheid. Tijdens de online lancering van het actieplan kwamen diverse sprekers aan het woord over het belang van meer open overheid. Ook presenteerden de actiehouders hun actiepunten en waren er twee workshops: ‘Investeren in vakmanschap’ en ‘Duidelijke communicatie’. Hieronder blikken we terug op de lancering. Liever terugkijken? Dat kan natuurlijk ook:

Grote belangstelling

Ellen van Doorne (Directeur Democratie & Bestuur, ministerie van BZK) gaf het startschot voor de lancering van het Actieplan Open Overheid. Ze benadrukte dat het onderwerp open overheid actueler is dan ooit: met de recente ontwikkelingen rondom de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK)de Wet open overheid die eraan zit te komen en aandacht voor beleidsintimiteit. Het is ook daarom fijn om te zien dat er grote belangstelling is voor de start van het nieuwe actieplan. 

“Pak voortrekkersrol”

We nodigden drie sprekers uit om vanuit hun expertise een blik te werpen op het nieuwe actieplan en open overheid. Een van hen was Paul Maassen van het Open Government Partnership (OGP). Vanuit het OGP heeft hij een goed overzicht van wat er wereldwijd gebeurt op het gebied van open overheid. Hij ziet dat Nederland koploper is op een aantal vlakken:

  1. De co-creatie bij de totstandkoming van het actieplan;
  2. Transparantie over de financiering van politieke partijen;
  3. Het actiepunt over duidelijke taal is uniek;
  4. Openheid over algoritmen.

Wat hem betreft mag Nederland juist daarom wel wat meer een voortrekkersrol pakken. “Er is absoluut behoefte aan een voortrekkersrol van Nederland. Als voortrekker kun je anderen inspireren. Deel meer wat je doet, zeker over de nieuwe thema’s: daar willen meer landen van weten.” Paul gaf Nederland ook een aantal tips:

  1. Doe meer met ‘klassieke’ thema’s zoals lobby transparantie en financiële transparantie, zeker met alle COVID-gelden;
  2. Maak je implementatie compleet, verzeker je van politiek draagvlak en zet de dialoog en samenwerking voort met OGP.

Tot slot nodigde Paul iedereen van harte uit om in mei aan Open Gov Week deel te nemen.

De tweede spreker was Lousewies van der Laan. Als directeur van Transparency International Nederland was ze blij om bij de lancering van het actieplan te zijn en ziet zij veel mogelijkheden voor samenwerking. Bijvoorbeeld als het gaat om de werkgroep over algoritmen waar zij binnenkort mee starten. “We moeten duidelijk maken wat door mensen is gedaan en wat door computers.” Ook had ze een paar duidelijke boodschappen, waaronder:

  • Ga aan de slag met Beneficial Ownership, “dit is een ongelofelijk belangrijk onderwerp.”
  • Doe iets met de onduidelijke namen van actiepunten, zoals ‘de toekomst van beleidsintimiteit’.

“Actieplan Open Overheid hoognodig”

Serv Wiemers (Open State Foundation) was als een van de leden van het Stakeholderforum Open Overheid aanwezig om het eerste exemplaar van het actieplan in ontvangst te nemen. Hij schreef namens het stakeholderforum ook het voorwoord. Tijdens de lancering deelde hij zijn indruk van het plan: “Ik ben blij dat het er is, maar het is ook hoognodig!” Hij refereerde hiermee naar een ranking waarop Nederland niet zo hoog scoort: de Right to Information Index. Die index kijkt naar hoe landen omgaan met informatieverzoeken. “Nederland gaat slecht om met Wob-verzoeken. Het duurt heel lang en veel documenten zijn dan helemaal zwart gelakt.”

Het actieplan kan wat Serv betreft een wake-up call zijn. Hij vindt het mooi om te zien dat dit actieplan aan de slag gaat met de mentaliteit van medewerkers van overheden – bijvoorbeeld hun angst om open te zijn – en concreet dingen laat zien.

Lees ook het bericht van Open State Foundation over het nieuwe actieplan.

Proeverij actiepunten & workshops

Deelnemers konden tijdens de lancering op verschillende manieren kennismaken met de actiepunten. Er was een proeverij van de actiepunten, hierin gaven actiehouders een korte pitch over hun actiepunt. Tijdens deze proeverij maakten deelnemers kennis met onder andere Digitale Democratie, Open Algoritmen, Open Source, Actieve openbaarmaking Rijk, Open Inkoop, Open Klachten, etc. Ook was er de mogelijkheid om live vragen te stellen.

Meer weten over de proeverij? Kijk de lancering van het actieplan terug, de pitches beginnen na 50 minuten.

Workshops
Twee actiehouders organiseerden een korte workshop over hun actiepunten. Namelijk:

  1. Workshop ‘Investeren in vakmanschap’, door Guido Rijna (Rijksvoorlichtingsdienst). Bekijk de terugblik en presentatie van deze workshop.
  2. Workshop ‘Duidelijke communicatie’, door Talissa Oude Bennink (Direct Duidelijk Brigade). Bekijk de terugblik en presentatie van deze workshop.

Vraag en antwoord
Tijdens de lancering stelden deelnemers vragen in de chat over het actieplan. Omdat we niet alle vragen live konden beantwoorden maakten we een overzicht van alle vragen en antwoorden.
Bekijk het overzicht.

Het actieplan: samen doen we open

“Open organisaties voor een open democratie” staat centraal in dit vierde Actieplan Open Overheid 2020-2022 van het ministerie van BZK. Democratie is namelijk niet vanzelfsprekend. We moeten eraan blijven werken. Openheid is een van de manieren waarmee we dat doen. We bereiken een open democratie alleen als er openheid is binnen overheidsorganisaties én naar buiten toe. BZK werkt daarom samen met overheden en partijen binnen en buiten de overheid aan de 13 actiepunten van het nieuwe actieplan.

  1. Bekijk het Actieplan Open Overheid 2020-2022.
  2. Lees meer over het actieplan en de totstandkoming ervan.

De tekst van het nieuwe actieplan werd geredigeerd door een van de actiehouders: de Direct Duidelijk Brigade.

Blik op de toekomst

“Als we aan alle actiepunten werken komen we echt een stap verder.” Zo stelde Serv Wiemers tijdens de lancering. De actiehouders zijn inmiddels al volop aan de slag om aan hun actiepunten te werken. Hoe dit de komende tijd gaat vertellen we op open-overheid.nl en in onze nieuwsbrief.

Wil jij hiervan op de hoogte blijven of wil je zelf meewerken aan meer open overheid?

 

Terugblik workshop Investeren in vakmanschap

Door actiehouder Guido Rijnja (Rijksvoorlichtingsdienst)

“Heb ik als ambtenaar de vrijheid om te brainstormen, zonder dat alles meteen naar buiten moet?” En: “Hoe ga ik om met openbaarheid, als ik niet weet wat mensen met die informatie doen?” Deze en andere vragen kwamen op tijdens de workshop ‘Investeren in vakmanschap’ tijdens de startbijeenkomst van het Actieplan Open Overheid 2020-2022.

Tijdens de workshop werden ervaringen en visies gedeeld die collega’s bij ministeries, uitvoeringsdiensten en gemeenten opdoen. Op vele plaatsen zijn lessen te trekken over manieren waarop je, gevraagd en ongevraagd, om kunt gaan met informatieverstrekking. De ervaren veiligheid bij het vrijgeven van gegevens leeft duidelijk als thema, evenals de behoefte aan een handreiking met voorbeelden van aansprekende manieren om openheid op de agenda te krijgen en te houden.

Op zoek naar hulpmiddelen

In de sessie ontstond het plan om samen lastige situaties en handige hulpmiddelen te inventariseren. Wil je daarbij aansluiten? Neem contact op met Guido Rijnja van de Rijksvoorlichtingsdienst.

Meer weten over de workshop?

Bekijk de presentatie van de workshop ‘Investeren in vakmanschap’.

Vraag en antwoord lancering Actieplan Open Overheid

Op 16 februari lanceerde het ministerie van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties het Actieplan Open Overheid 2020-2022. Tijdens de lancering konden deelnemers vragen stellen in de chat. Omdat we niet alle vragen tijdens de online bijeenkomst konden beantwoorden volgt hieronder een vraag en antwoord (Q&A) over de vragen uit de chat. Ook lees je onderaan enkele tips die binnenkwamen in de chat.  

Onderstaande Q&A gaat over vragen met betrekking tot het Actieplan Open Overheid. De Q&A kwam – net als het actieplan – in co-creatie tot stand. De vragen zijn beantwoord door deelnemers en sprekers van de lancering, actiehouders en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. 

Vragen en antwoorden:

Vraag
Waarom is de lancering voor het Actieplan Open Overheid 2020-2022 pas in 2021?

Antwoord
De lancering is in februari 2021 omdat het Open Government Partnership de deadline van het Actieplan Open Overheid in verband met COVID-19 naar eind december 2020 heeft verschoven.


Vraag
Welke lastige verschillen zijn er met andere landen in het kader van Open Overheid? En hoe kan hier uniformiteit aan worden gegeven?

Antwoord
Door Paul Maassen van het Open Government Partnership:
Er zijn absoluut verschillen tussen landen en regio’s. Hoeveel ruimte, noodzaak en animo er voor open overheid is hangt af van heel veel factoren. Politieke wil en bijvoorbeeld regeringsvorm. Kracht van civil society. Hoeveel basisvoorwaarden al zijn ingevuld (bijvoorbeeld wetgeving en beleid rond financiële transparantie of toegang tot informatie). De kracht en bereidheid van de bureaucratie. Maar ook, welke problemen wil en moet je aanpakken. Met al deze verschillende ingrediënten ziet het ideale recept er per land anders uit. Tegelijkertijd weten we dat veel landen met vergelijkbare problemen worstelen en dat er thema’s zijn die per definitie grensoverschrijdend zijn. Dan is leren van elkaar en samenwerken heel slim. Veel landen worstelen bijvoorbeeld nu met dalend vertrouwen in de overheid, of toezicht op sociale media, of grensoverschrijdende corruptie en illegale geldstromen, of hoe burgers slim te betrekken bij beleid. Vanuit OGP willen we landen niet opleggen wat ze moeten doen, maar we willen wel faciliteren dat moeilijke problemen samen opgelost worden en dat het wiel niet steeds opnieuw moet worden uitgevonden. En we stimuleren ook een gezonde competitie tussen landen om meer en beter te willen doen.


Vraag
Co-creatie en democratie zijn zeker belangrijk, maar de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK) en Wet open overheid (Woo) gaan toch vooral om het delen van informatie en daar transparant in zijn?

Antwoord
Door Paul Maassen van het Open Government Partnership:
Dat klopt. Transparantie kan je zien als een eerste stap. Je begint met transparantie en probeert als overheid zo proactief mogelijk te zijn hierin. Daarmee kan je uiteindelijk rekenschap geven en verantwoording afleggen.


Vraag
Hoe wordt bepaald aan welke open informatie behoefte is in de samenleving en hoe wordt gemeten of de samenleving tevreden is?

Antwoord
Door een van de deelnemers van de lancering van het Actieplan Open Overheid:
Vervlechten van co-creatie en implementatie werkt goed: samen stapsgewijs veranderen. Co-creatie, met alle stakeholders, geeft duidelijk zicht op waar de vraag naar transparantie zit.

Door het Leer- en Expertisepunt Open Overheid:
Met de komst van het nieuwe actieplan hebben we via de consultatieronde geïnventariseerd waar behoefte aan is. Gedurende de looptijd van het Actieplan Open Overheid zullen we de groep die hieraan heeft deelgenomen vragen om hun bevindingen.


Vraag
Gaat Open Justice ook over rechtspraak?

Antwoord
Door Serv Wiemers van Open State Foundation:
Het actiepunt dat onder Open Justice (Open Recht) valt is voorlopig vooral gericht op klachten. Daarbij gaat het om klachten die bij de nationale en lokale ombudsman binnenkomen. Als je alle klachten bij elkaar legt kun je patronen herkennen in de klachten en de beantwoording. Pijnpunten worden zo duidelijk. Op dit moment dus alleen klachten, maar wat Open State Foundation betreft valt er op de rest van rechtspraak ook veel te doen op het gebied van transparantie.


Vraag
Welk begrip van algoritme hanteren we?

Antwoord
Naar aanleiding van een vraag over algoritmen ontstond een levendige discussie over dit onderwerp in de chat. Enkele reacties waren:

  • In de algoritmeregister-discussie wordt algoritme vrij breed gebruikt: ook modellen en data science scripts worden eronder geschaard;
  • De vraag zou niet moeten zijn “is het een algoritme” maar “willen we er zicht op?”

Het actiepunt Open Algoritmen gaat over hoe overheden verantwoord met algoritmen om kunnen gaan.


Vraag
Bij de val van het kabinet kondigde Mark Rutte aan dat persoonlijke beleidsopvattingen van ambtenaren niet langer als uitzonderingsgrond van de Wob zullen gelden. Hoe verhoudt zich dat tot het actieplan?

Antwoord
Op het gebied van persoonlijke beleidsopvattingen is onlangs veel gebeurt. Hier lees je meer over in ons bericht op open-overheid.nl. In het actieplan staat het actiepunt ‘beleidsintimiteit’. Dit actiepunt richt zich op het onderzoeken van wat een goede balans is voor dit onderwerp. Bekijk het Actieplan Open Overheid voor meer informatie.


Vraag
Wat zijn de consequenties als een nieuw project niet open is?

Antwoord
Door de actiehouder van het actiepunt open source:
De vrijblijvendheid van open tenzij is wel een gegeven. Maar dat neemt niet weg dat er heel veel goede redenen zijn om het te moeten willen en daar ook stappen in te zetten. Laten we ervoor zorgen dat we die weg met elkaar inslaan.


Vraag
Veel initiatieven richten op overheden die zelf moeten verzinnen hoe ze de transitie moeten/kunnen maken naar open. Zijn er ideeën over hoe er een innovatieklimaat kan ontstaan waarin bedrijven kunnen helpen bij de transitie naar een meer open overheid?

Antwoord
Door Serv Wiemers van Open State Foundation:
Het is goed om als bedrijf, organisatie of inwoner na te denken over waar het nog niet open is en daar dan werk van te maken. Open State Foundation doet dit continu, aldus Serv Wiemers tijdens de lancering van het actieplan. “We zijn jaren geleden begonnen met waarismijnstemlokaal.nl. Er bleek nog geen website te zijn met informatie daarover. Dus zijn wij daarmee van start gegaan, in samenwerking met VNG en gemeenten. Het ministerie van BZK neemt de website nu over.”


Vraag
Hoe worden de verschillende actiepunten, gezien de overlap, in elkaar gehaakt?

Antwoord
Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid zorgt voor verbinding tussen de actiehouders. Bijvoorbeeld door twee keer per jaar actiehoudersbijeenkomsten te organiseren. Hier kan kennisuitwisseling en kruisbestuiving plaatsvinden. En natuurlijk stimuleren we onderling contact tussen de actiehouders buiten de actiehoudersbijeenkomsten om.


Tips

Tijdens de lancering van het Actieplan Open Overheid kwamen ook nog enkele tips binnen voor overheden: 

  1. Openheid over welke data verzameld wordt, van wie en waarom blijft van belang. De AVG heeft het hier bij het juiste eind door transparantie te eisen van wie en waarom persoonsgegevens worden verzameld. Overheden doen er goed aan om het proces achter de verwerking goed inzichtelijk te maken.  
  2. Suggesties voor een andere term voor ‘beleidsintimiteit’:
    1. beleidsontwikkeling binnen de benodigde geborgen sfeer. 
    2. geborgen beleidsontwikkeling. 
  3. Communiceer als overheid ook via open communicatiekanalen, niet alleen via facebook, twitter, etc. 

Heb je vragen of aanvullingen? Laat het ons weten!