Expertisepunt Open Overheid

Beoordeling actieplan door IRM nu online, reageer voor 3 augustus

Het Independent Reporting Mechanism (IRM) van het Open Government Partnership (OGP) stelde een conceptrapport op over de totstandkoming en de actiepunten van het Actieplan Open Overheid 2020-2022. De beoordeling van IRM gaat in op de sterke punten van het actieplan. Daarmee wil IRM een bijdrage leveren aan de implementatie en resultaten van het actieplan.

Jouw reactie op het rapport is welkom!

De actiehouders en leden van het stakeholderforum hebben het rapport al eerder ontvangen en de tijd gehad om te reageren. Nu is het de beurt aan iedereen met interesse in het actieplan. Wat is jouw indruk? Je kunt tot en met 3 augustus reageren op het rapport.

Bekijk het IRM-rapport en laat een reactie achter.

Veelbelovende actiepunten

In de beoordeling lees je onder andere meer over 7 actiepunten die IRM als bijzonder kansrijk (‘promising’) ziet, namelijk:

  • (1.) Transparantie in de Wet op de politieke partijen
  • (7.) De toekomst van ‘Beleidsintimiteit’
  • (9.) Contract Register
  • Open Technologie: (10.) Open Data Communities, (11.) Open Source & (12.) Open Algoritmen
  • (13.) Open Klachten

Bekijk het Actieplan Open Overheid 2020-2022 voor meer informatie over deze en alle andere actiepunten.

Vervolg

Dit IRM-rapport beoordeelt de totstandkoming en de actiepunten van het Actieplan Open Overheid 2020-2022. Later volgen nog de midterm review en de evaluatie.

Verslag bijeenkomst Stakeholderforum Actieplan Open Overheid

Op 30 juni vond de tweede bijeenkomst van 2021 van het stakeholderforum Actieplan Open Overheid plaats. Thomas Zandstra, afdelingshoofd Democratie bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), was helaas verhinderd in verband met een Algemeen Overleg in de Tweede Kamer. Marieke Schenk (Leer- en Expertisepunt Open Overheid) neemt daarom vandaag zijn rol als voorzitter over. Thomas heeft het stokje overgenomen van Anja Lelieveld, vervangend afdelingshoofd Democratie. Zij was de vorige keer bij de bijeenkomst.

Aanwezig waren:

  • Serv Wiemers (Open State Foundation OSF)
  • Anne de Zeeuw (NetwerkDemocratie)
  • Jamil Jawad (Vereniging Nederlandse Gemeenten, VNG)
  • Marieke Schenk (Leer- en Expertisepunt Open Overheid, LEOO)
  • Else van Beek (LEOO)
  • Ilse Ambachtsheer (LEOO)

Uitgebreidere verslaglegging

Voor de bijeenkomst van start gaat is er kort aandacht voor de verslaglegging. Het IRM vindt de verslaglegging van de stakeholderforumbijeenkomsten vrij beknopt. Zij zien liever uitgebreidere verslagen waarbij duidelijk is wie wat inbrengt. Het LEOO stelt daarom voor om voortaan een uitgebreider verslag met naam en toenaam te publiceren. De aanwezigen gaan hiermee akkoord. Ook stellen zij dat het geen boekwerk moet worden. Ze hechten waarde aan een beknopt en leesbaar verslag. Het LEOO stelt voor dat met name duidelijk moet zijn wat er met de inbreng van stakeholders gedaan wordt en hoe besluitvorming tot stand komt, als dit aan de orde is. De leden van het stakeholderforum kunnen zich hierin vinden. Ook geven zij aan het verslag graag te willen ontvangen om hierop te kunnen reageren voor publicatie.

Op de agenda

De volgende punten komen aan de orde:

  1. Opening
  2. Ronde actualiteiten
  3. De voortgang van het Actieplan Open Overheid 2020-2022
  4. Conceptversie OGP-review over de totstandkoming van het Actieplan Open Overheid 2020-2022
  5. Verslaglegging stakeholderforum
  6. Samenstelling stakeholderforum
  7. V.T.T.K.
  8. Afsluiting

Actualiteiten

  1. Open State Foundation:
    • Serv Wiemers vertelt dat OSF druk is met verschillende projecten, waaronder Open Lobby. OSF maakte eerder de tool: nl. De Volkskrant schrijft stukken over lobby, daar werken zij aan mee. Ook kijken ze met LNV of de agenda’s van bewindspersonen opener kunnen zijn, dat is beter voor de tool.
    • OSF lanceerde onlangs JODAL: een journalistiek dataplatform voor lokale journalisten.
    • OSF richt zich samen met de ‘digitale 4’ op de formatie. Samen met Amnesty International, Waag, Bits of Freedom zetten zij digitalisering en openbaarheid op de agenda. Zo doen ze zelf ook aan lobby. Want: ze zijn niet tegen lobby. Het is belangrijk om signalen uit de maatschappij mee te nemen. En hier transparant over te zijn.
    • Het is heel druk bij OSF en ze zoeken een projectleider Open Overheid.
  1. NetwerkDemocratie
    • Anne de Zeeuw vertelt hoe haar organisatie bezig is om met behulp van digitale technologie (o.a. open source participatietools) de democratie te versterken.
    • Naar aanleiding van de open ontwikkeling van de CoronaMelder app kijken ze hoe technologie in de toekomst vaker transparant kan worden ontwikkeld. Ze spreken alle stakeholders die hieraan meewerkten. Uit hun onderzoek en interviews volgt een praktische handleiding voor zowel beleidsmakers als inwoners. Zodat inwoners kunnen opeisen dat tools democratisch worden ontwikkeld
    • Op 30 september vindt de volgende bijeenkomst over digitale participatie plaats.
  1. Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG):
    • Jamil Jawad brengt de Wet open overheid (Woo) onder de aandacht. Het wetsvoorstel zit nu in laatste fase van de wetgeving en wordt in september behandeld in de Eerste Kamer. De Woo gaat dan niet in op 1 januari: er moeten 7 maanden tussen zitten.
    • VNG is in overleg met KOOP over de inrichting van PLOOI.
    • Daarnaast lopen de volgende projecten bij VNG m.b.t. Open Overheid:
      • Grip op Informatie
      • Proeftuin actieve openbaarmaking
      • Proeftuin aansluiten op PLOOI
      • Webinars m.b.t. Open Overheid, terug te zien via het YouTube-kanaal van VNG realisatie.
    • Het is goed dat het Actieplan Open Overheid een brede insteek heeft. Digitale toegankelijkheid hoort ook bij meer Open Overheid, VNG heeft hier een aanjaagteam voor.
    • VNG is in overleg met BZK over ondersteuning van Direct Duidelijk.
    • Wat organiseert VNG om gemeenten te ondersteunen bij de implementatie van de Woo? Daar werken ze deze zomer aan. In het najaar volgt hier meer nieuws over. De taken die zij voor zich zien zijn: aanjagen, aandacht vragen en community building.
  1. Leer- en Expertisepunt Open Overheid
    • Het is de laatste stagedag van Else van Beek. Ze heeft haar afstudeerscriptie voor de Master Publiek Management ingeleverd. Haar scriptie gaat over beleidsintimiteit: wordt beleidsintimiteit nog noodzakelijk geacht? Binnenkort verschijnt op open-overheid.nl een korte samenvatting van haar scriptie.
    • Ilse Ambachtsheer is bezig met de update over het Actieplan Open Overheid. Ook komt de Open Overheid nieuwsbrief er weer aan. De update is inmiddels op open-overheid.nl te lezen: bekijk Update #2 Actieplan Open Overheid 2020-2022.
  1. Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
    • Naar aanleiding van jullie verzoek tijdens de vorige bijeenkomst, hebben we VNG uitgenodigd om deel te nemen aan het stakeholderforum. Zij reageerden positief en vandaag is daarom Jamil Jawad aanwezig.
    • In mei hebben we de eerste geslaagde bijeenkomst gehouden met de Alliantie Open Overheid. O.a. Lousewies van der Laan was daar een van de sprekers. Een aantal van jullie was ook aanwezig. De volgende bijeenkomst van de alliantie vindt op 28 september plaats. De uitnodiging en het programma volgen nog per e-mail.
    • Binnen BZK wordt een interdepartementaal programma Open Overheid opgezet, om handen en voeten te geven aan de extra eisen op het gebied van openbaarheid die voortkomen uit de toeslagaffaire en de Wet open overheid (Woo). Dit programma zal vooral bestaande initiatieven verbinden.
    • Ook is BZK Transparant in het leven geroepen, om ook voor BZK zelf de bijbehorende acties in prakrijk te brengen. Zo moeten beslisnota’s actief openbaar gemaakt worden.
    • Tot slot, er kwam een verzoek voor een overzicht van de beslistermijnen van informatieverzoeken in Europa. Deze vraag komt vanuit de fractie Nanninga. Marieke denkt via desk research de nodige informatie te kunnen vinden en heeft de collega’s van BZK aangeboden hierbij te helpen indien nodig. Mochten de stakeholders nog relevante bronnen kennen, dan zijn deze welkom.

De voortgang van het Actieplan Open Overheid 2020-2022

Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) heeft weer een uitvraag gedaan onder de actiehouders voor de laatste stand van zaken. Tijdens de actualiteiten kwam dit al kort aan de orde, net als updates over bepaalde actiepunten.

De aanwezigen vullen over de actiepunten nog de volgende dingen aan:

  1. Actiepunt 3. Digitale Democratie: De afgelopen maanden is de reeks colleges van de ‘Democratie in Actie Academie’ voortgezet. Overheden zijn in drie colleges onder andere thuisgemaakt in Brainstormtools, vlog- en podcasttools en Stemtools. Daarnaast wordt gewerkt aan nieuwe provinciedeals. Drie provincies hebben zich gemeld om samen met gemeenten te werken aan eigen participatieplatfora. Anne geeft aan dat de werkzaamheden m.bt. Provinciedeals – waarin gemeenten en provincies elkaar ondersteunen – nog steeds gaande zijn.
  2. Actiepunt 4. Open Wob: Marieke was onlangs bij de werkgroep van Open Wob om te vertellen over het actieplan: er zijn veel organisaties bijgekomen, die het actieplan nog niet kenden.
  3. Actiepunt 9. Contract Register: Serv vertelt dat OSF veel tijd heeft gestoken in dit actiepunt en in het rapport dat in mei verscheen. Wat Serv ter aanvulling nog onder de aandacht brengt: tenders worden nu wel gepubliceerd, maar de contracten en de prijzen niet. BZK lijkt vooral categorieplannen openbaar te willen maken. Echter: het gaat maatschappelijke partners niet om categorieplannen, maar om de contracten en informatie zelf.
  4. Actiepunt 13. Open Klachten: van dit actiepunt is OSF actiehouder. Door drukte is er nog niet veel gedaan voor dit actiepunt, na de zomer komt hier verandering in.

Bekijk hier volledige update over de actiepunten uit het Actieplan Open Overheid 2020-2022

Conceptversie OGP-review over de totstandkoming van het Actieplan Open Overheid 2020-2022

Het Independent Reporting Mechanism (IRM) van het Open Government Partnership (OGP) heeft een conceptrapport opgesteld over de totstandkoming van het actieplan 2020-2022. De actiehouders en leden van het stakeholderforum hebben dit rapport ontvangen. LEOO heeft de feedback die naar aanleiding van het rapport binnenkwam gebundeld en aan IRM verstuurd. Het IRM verwerkt de feedback en vervolgens komt er een versie van het rapport voor publieke consultatie. Hierover horen we binnenkort meer.

Het rapport kent een nieuwe opzet (beknopter, meer gefocust) en benoemt 7 actiepunten als bijzonder kansrijk (‘promising’)/potentieel impactvol:

  • (1.) Transparantie in de Wet op de politieke partijen
  • (7.) De toekomst van ‘Beleidsintimiteit’
  • (9.) Contract Register
  • Open Technologie: (10.) Open Data Communities, (11.) Open Source & (12.) Open Algoritmen
  • (13.) Open Klachten

Wat vonden de leden van het rapport?

  • Serv vond het rapport heel herkenbaar. Bij de opstelling van het rapport is goed geluisterd naar de stakeholders. Wel verwarrend is de categorie ‘promising’. Hoe zit het dan met de andere actiepunten?
  • Anne heeft het rapport helaas niet gelezen. Zij zou zelf bij zo’n rapport aangeven wat een actie ‘promising’ maakt, om zo ook andere actiepunten te stimuleren om het ‘promising’ te maken.
  • Sommige actiepunten worden vooral agenderend. Andere actiepunten echt haalbaar of iets maken/realiseren. Logisch dat je verschil hebt per actiepunt.

Marieke licht nog toe dat dit een rapport is over de totstandkoming van het actieplan. Hierna volgen nog de midterm review en de evaluatie. Verder geeft ze aan dat dit een stap in de goede richting is. In het vorige rapport stond vaak “niet meetbaar”, dat is nu niet het geval.

Samenstelling stakeholderforum

Tijdens de vorige vergadering is gesproken over de samenstelling van het stakeholderforum. Vervolgens is VNG toegevoegd. Ook kwam ter sprake dat er meer maatschappelijke organisaties welkom zijn. BZK/LEOO stelt alvast Transparency International voor. Hier wordt positief op gereageerd.

De leden van het stakeholderforum hebben daarnaast de volgende aanvullingen en suggesties:

  • Hoe gaan we om met het onderscheid tussen actiehouders en de stakeholders?
    Serv ziet het onderscheid niet zo erg. OSF schakelt graag tussen de rol van rebel en partner. De vraag is daarom meer: zijn de verschillende fora nodig? Als OGP dit wenst, dan doen we het. Zijn suggesties voor leden voor het stakeholderforum zijn: Waag. Bits of Freedom. Amnesty International.
  • Jamil: Journalisten. Bijvoorbeeld van:
    • Nederlandse Vereniging van Journalisten;
    • Serv vult aan: Vereniging voor de Onderzoeksjournalistiek;
    • Follow the money;
    • De correspondent.
  • Gemeenten, naast Amsterdam en Utrecht
  • Wetenschap
  • IPO
  • LEOO stelt voor ook andere BZK-onderdelen die aan Open Overheid werken uit te nodigen.

Werkbaarheid van het stakeholderforum en aansluiting bij de wensen van OGP zijn belangrijke aspecten voor de leden. Voorkomen moet worden dat het vooral zenden vanuit BZK wordt

Huiswerk LEOO: toekomst stakeholderforum

Naar aanleiding van het gesprek over de toekomst van het stakeholderforum, gaat het LEOO aan de slag met:

  • Wat is een goede termijn om lid te blijven van het stakeholderforum? Bijvoorbeeld: wisseling van de wacht na een paar jaar lidmaatschap.
  • Contact met gemeente Utrecht: deelname stoppen? Utrecht heeft al veel bijeenkomsten gemist.
  • Aan de slag met uitbreiding/nieuwe leden van het stakeholderforum. LEOO verkent bovenstaande opties.
  • Het LEOO gaat collega’s die zich ook bezighouden met Open Overheid uitnodigen. Zoals de collega’s van het programma rond de Wet open overheid (Woo).

Afsluiting

Ter afsluiting bedankt Marieke iedereen voor alles suggesties en informatie. Zoals uit dit overleg blijkt: er gebeurt veel op het gebied van Open Overheid op dit moment. We doen er goed aan om hierbij steeds de verbinding te blijven zoeken, binnen en buiten BZK. Ook benadrukt zij dat aanvullingen of vragen van harte welkom zijn en dat de leden van het stakeholderforum altijd aan de bel kunnen trekken.

Wob-hulp: tool helpt bij Wob-verzoeken

Het Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI) ontwikkelde een Wob-hulp infographic. Deze tool helpt beleidsmedewerkers om de juiste informatie boven water te krijgen.

Waarom Wob-hulp?

In de door de Tweede Kamer aangenomen initiatiefwet open overheid (Woo) is opgenomen dat de termijn voor het afhandelen van Wob-verzoeken wordt teruggebracht. Tegelijkertijd zien organisaties het aantal Wob-verzoeken stijgen. Er ligt dus een behoorlijke opgave voor rijksorganisaties om de informatiehuishouding verder op orde te krijgen, om zo de juiste informatie tijdig, effectief en AVG-proof te kunnen verstrekken. Project Wob-hulp ondersteunt rijksorganisaties hierbij.

Wob-hulp infographic

Lees meer over de tool van RDDI en bekijk de Wob-hulp infographic voor tips en voorbeelden: bekijk Project Wob-hulp.

De impact van open data

Wat is Data.overheid.nl?

Als je op zoek bent naar overheidsdata dan zit je goed bij Data.overheid.nl. Hier vind je al snel alle open data die de overheid beschikbaar heeft, de contacten die de data kunnen leveren en krijg je antwoord op je data vragen. Een aantal voorbeelden van actieve gebruikers van Data.overheid.nl zijn onder andere: ondernemers, wetenschappers en studenten en hobbyisten.

Als je op zoek bent naar bepaalde data en deze data lijkt niet beschikbaar te zijn, dan kun je via een formulier een dataverzoek indienen. Data.overheid.nl gaat vervolgens op zoek bij data aanbieders of zij de gezochte data tot hun beschikking hebben. Daarnaast wordt de lezer op de website op de hoogte gehouden van allerlei data gerelateerde evenementen, bijeenkomsten en Webinars, nieuws items en artikelen die betrekking hebben op open data en het gebruik ervan.

Data communities

Naast de website beschikt Data.overheid ook over een community forum. Op dit forum komen vraag en aanbod samen. Op dit forum helpen -datagebruikers en aanbieders elkaar bij het vinden, zoeken en verkrijgen van gewenste data. Een voorbeeld van zo’n verzoek kan zijn: ‘een overzicht van het energieverbruik in provincie X van 2019 tot 2020’. Je kunt een account aanmaken als je zelf berichten wilt plaatsen en als je wilt reageren op berichten van anderen. Indien je geen account aanmaakt kun je alsnog alle berichten meelezen op het forum. Sinds de start van het forum in maart zijn er vier groepen opgezet, namelijk: onderwijsdata, mobiliteitsdata, energiedata en data sociale zekerheid. Binnen deze vier groepen wordt dieper ingegaan op deze afzonderlijke onderwerpen. Een paar keer per jaar organiseert Data.overheid.nl een online sessie, tijdens deze sessie gaan we in gesprek met de leden van deze groep(en).

Impact stories

Naast het vinden en verkrijgen van data vinden we het ook belangrijk om de impact van data te meten en onder de aandacht te brengen. Zo interviewen wij wekelijks mensen die als hobby of namens een bedrijf of organisatie, een toepassing hebben ontwikkeld met behulp van open data. De toepassingen zijn uiteenlopend van kaarten waarop je de ruimtelijke ontwikkelingen in Nederland kunt volgen, apps die je vertellen of de treinen rijden tot websites die je meer vertellen over de aardbevingen in Groningen en verder.

Door actief de impact van bepaalde data aan het licht te brengen laten we zien dat er tal van mogelijkheden zijn om open data te gebruiken op diverse manieren. Op deze manier willen we meerdere mensen tegelijkertijd informeren over de mogelijkheden die er zijn met open data. Benieuwd geworden? Neem een kijkje op onze website.

Wil je zelf meepraten over de impact van data?

Word gratis lid van onze data communities, binnen 1 minuut heb je een account aangemaakt en praat je mee op www.datacommunities.nl.

Door: Indra Leeuwerink van Data.overheid.nl

Update #2 Actieplan Open Overheid 2020-2022

Hoe staat het ervoor met de actiepunten uit het Actieplan Open Overheid 2020-2022? Iedere 8 weken vertellen de actiehouders kort iets over de laatste stand van zaken. Heb je vragen of opmerkingen over onderstaande informatie over de actiepunten? Laat het ons weten!

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) werkt samen met overheden en partijen binnen en buiten de overheid aan de 13 actiepunten van het actieplan. Deze 13 acties verdeelden we over 7 thema’s. Hieronder staat de laatste stand van zaken per actiepunt. Door op de thema’s te klikken lees je meer over de actiepunten en hun voortgang.

I Open Democratie

1. Transparantie in de Wet op de politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Partijen die betrokken zijn in elk wetgevingsproces (ministeries, Raad van State)

De Wet financiering politieke partijen (Wfpp) wordt onderdeel van de Wet op de politieke partijen (Wpp). Op dit moment is de Evaluatiewet Wfpp, een voorstel voor de aanpassing van de Wfpp, in behandeling bij de Tweede Kamer. Hierin is onder andere aandacht voor de herkomst van giften aan politieke partijken. Waar en bij wie komt het geld precies vandaan? Ook worden aan politieke partijen gelieerde organisaties (neveninstellingen) verplicht om – net als de politieke partijen en de kandidaten – voorafgaand aan de Tweede Kamerverkiezingen aanvullende informatie over giften en schulden openbaar te maken.

Op 21 juni 2021 bood de minister van BZK een nota naar aanleiding van het verslag over dit voorstel aan de Tweede Kamer aan. Bekijk de nota over het wetsvoorstel op Rijksoverheid.nl.

De parlementaire behandeling van het wetsvoorstel gaat na het zomerreces verder.

2. Transparantie verkiezingsproces

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Partijen die betrokken zijn in elk wetgevingsproces (ministeries, Raad van State)

Sinds 1 januari 2019 zijn gemeenten wettelijk verplicht om de processen-verbaal van alle stembureaus, met daarin de uitkomsten van het tellen van de stemmen, te publiceren op de gemeentelijke website. Gemeenten gebruiken software bij de totalisering van de uitslagen op stembureauniveau.

Bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezing (maart 2021) gold de wettelijke verplichting om ook het door die programmatuur gegenereerde bestand – met alle gedigitaliseerde uitslagen op kandidaats- en stembureauniveau – te publiceren op de website van de gemeente. Zo kunnen belangstellenden de totstandkoming van de verkiezingsuitslag narekenen.

Bij de Tweede Kamerverkiezing van maart 2021 is een begin gemaakt met het publiceren van deze documenten op een centrale plek. Gemeenten leverden een vaste website aan bij de Kiesraad waar kiezers de documenten kunnen vinden. De documenten moeten hier tot drie maanden na de verkiezingsdatum vindbaar zijn. Op de website van de Kiesraad is een portaal met een overzicht. Zo wordt informatie over de verkiezingsuitslagen makkelijker vindbaar.

De minister van BZK constateerde in de evaluatie van de Tweede Kamerverkiezing dat nog niet alle gemeenten zich houden aan de wettelijke publicatieverplichtingen. En dat de manier van publicatie erg verschilt tussen gemeenten. Zij gaat met de Kiesraad, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Nederlandse Vereniging voor Burgerzaken (NVVB) in overleg over de vraag hoe dit bij de volgende verkiezingen weer iets beter kan.

3. Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van BZK en Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)

In samenwerking met: Provincie Zuid-Holland, Provincie Groningen, Netwerk democratie, Rathenau Instituut

De afgelopen maanden is de reeks colleges van de ‘Democratie in Actie Academie’ voortgezet. Overheden leerden in drie colleges meer over onder andere Brainstormtools, vlog- en podcasttools en Stemtools. Daarnaast werken we aan nieuwe provinciedeals. Drie provincies hebben zich gemeld om samen met gemeenten te werken aan eigen participatieplatfora.

Ook heeft Netwerk Democratie een eerste pilot met de tool Polis uitgevoerd door inwoners te betrekken bij de discussie over coronatestbewijzen. Tot slot organiseerden we op 29 april een introductiesessie voor gemeenten die meer informatie willen over waar te beginnen als je zelf als overheid werk wilt maken van digitale participatie van inwoners bij vraagstukken.

II Open Informatie

4. Vervolg Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland
In samenwerking met: Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Waterschappen, verschillende gemeenten, Nationale Politie, verschillende provincies en Open State Foundation (OSF)

Het Open Wob project heeft er paar nieuwe enthousiaste deelnemers erbij, waaronder de Waterschappen. Dat biedt de mogelijkheid om de standaard te toetsen aan andere overheidsorganisaties. We zien dat een aantal gemeenten, vanuit de proeftuinen van VNG, samen met KOOP concrete stappen zet om de standaard technisch in de eigen organisatie te implementeren. Er wordt ook getest hoe de aansluiting op PLOOI geregeld kan worden. Een van de deelnemers is bij deze projectgroep aangesloten en met de naderende Woo geeft dit voor iedereen een goed inzicht wat er geregeld moet worden ten aanzien van de Wob-informatie.

We staan nu voor de zomervakantie en in het laatste overleg willen we:

  1. de nieuwe werkgroep leden op gang helpen;
  2. een concept plan van aanpak opleveren;
  3. de nieuwe detailplanning doornemen met de deelnemers.

Na de zomer gaan we met nieuwe energie verder met het aansluiten van de Wob informatie op PLOOI.

5. Actieve openbaarmaking Rijk

Actiehouder: Rijksprogramma Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI)
In samenwerking met: Ministeries

Binnen het project Actieve Openbaarmaking Overheidsinformatie van RDDI hebben we een nieuw overzicht gemaakt van actief openbaar te maken informatiecategorieën (Woo en kabinetsreactie POK), inclusief fasering. Momenteel vindt er onder regie van BZK interdepartementale afstemming hierover plaats.

Samen met Bureau Algemene Bestuursdienst (BABD) organiseerden we in mei en juni een masterclass Actieve openbaarmaking, inclusief voorbereidende e-learning, voor managers van schaal 15 en hoger. Het doel van de masterclass was deze managers bewust te maken van hun rol bij het actief openbaar maken van overheidsinformatie. De masterclass was volgeboekt. Mogelijk volgen er vervolgsessies, eventueel voor andere doelgroepen.

In de Kabinetsreactie op de POK is actieve openbaarmaking van beslisnota’s toegezegd. Beslisnota’s voor de categorieën ’wetgeving’ en ‘beleidsvorming’ worden per 1 juli 2021 actief openbaar. Voor alle categorieën wordt de ‘standaardbeslisnota’ als sjabloon gebruikt, zo is bepaald in de beleidslijn actieve openbaarmaking nota’s. We zijn door de secretaris-generaal van BZK gevraagd de implementatie van dit sjabloon in de IT-systemen te coördineren en in afstemming met BZK/CZW te kijken wat nodig is op gebied van werkinstructie.

III Open Communicatie

6. Direct Duidelijk Brigade

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Verschillende gemeenten, provincies, waterschappen, ministeries en met de Nederlandse Taalunie en ‘Lezen en Schrijven’

De Direct Duidelijk Tour wordt nog steeds goed bekeken met per aflevering gemiddeld 300 live kijkers. De Tour wordt daarom ook na de zomer voortgezet. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft op 19 april de Direct Duidelijk Deal ondertekend. Een VNG Aanjaagteam gaat het komende jaar bij gemeentebestuurders langs om aandacht te vragen voor begrijpelijke taal en hulpbehoefte op te halen. Stichting Lezen en Schrijven en stichting ABC organiseren inspiratiesessies met ervaringsdeskundigen laaggeletterdheid om te laten zien waar deze groep mensen tegen aan loopt bij overheidsdiensten en hoe je ervaringsdeskundigen kunt inzetten voor een testpanel. De Brigade organiseert regionale sessies om het lokale netwerk van ambtenaren te versterken en de Direct Duidelijk Doen regeling te promoten.

IV Open Organisatie

7. De toekomst van ‘Beleidsintimiteit’

Actiehouder: Instituut voor Maatschappelijke Innovatie (IMI)
In samenwerking met: Ministerie van BZK, Ministerie van Algemene Zaken, verschillende andere ministeries en Open State Foundation (OSF)

Transparantie versus vertrouwelijkheid. Over dit dilemma gaat het actiepunt ‘De toekomst van beleidsintimiteit’. Aan de ene kant is er het belang van een goede, democratische en transparante bestuursvoering. De kwaliteit van de bestuurlijke besluitvorming kan toenemen indien het maatschappelijk debat gevoed wordt met alle beschikbare kennis en alle relevante overwegingen en argumenten, ook indien deze afkomstig zijn van ambtenaren. Aan de andere kant is er ook het belang van een noodzakelijke vertrouwelijkheidsrelatie tussen bewindspersonen en de ambtelijke organisatie, waarbij sommige overwegingen in vertrouwen gedeeld kunnen worden.

In de Wet open overheid (Woo) en de kabinetsreactie op het POK-rapport staan nieuwe regels en afspraken op het gebied van beleidsintimiteit. Er kan minder snel een beroep gedaan worden op de uitzonderingsgrond ‘persoonlijke beleidsopvattingen, bestemd voor intern beraad’.

Voortgang juni 2021

  1. Analyse van enkele Wob-dossiers, typologie persoonlijke beleidsopvattingen.
  2. Analyse van reeks nota’s uit 2020 over enkele grote ‘maatschappelijk betwiste’ dossiers. Over welke passages zouden ambtenaren ‘zenuwachtig worden’ indien deze openbaar worden? Gesprekken met betrokken beleidsambtenaren en directieteams.
  3. Interviews met Wob juristen, beleidsmedewerkers, topambtenaren, bestuurders, wetenschappers en maatschappelijke organisaties.
  4. In het voorjaar van 2021 vonden enkele digitale bijeenkomsten plaats in de vorm van expertmeetings en masterclasses.
8. Investeren in vakmanschap

Actiehouder: Ministerie van Algemene Zaken (AZ) en de Voorlichtingsraad

Wat vraagt open overheid van ons gedrag? Die vraag staat centraal in dit actiepunt. Met een gevarieerd gezelschap uit de praktijk van gemeenten, uitvoeringsorganisaties en departementen is begonnen kritieke situaties en bevorderende en belemmerende factoren te inventariseren. Het is de bedoeling om in te zoomen op enkele belangrijke dilemma’s. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de ervaren veiligheid en behoedzaamheid en omgang met de media. In gesprekken met collega’s en experts komen naar verwachting veel praktische handreikingen naar voren, om eerder en actiever de spreekwoordelijke kaarten van de borst te halen. De komende periode zal ook worden bekeken hoe dit actiepunt raakt aan andere activiteiten op het vlak van actieve openbaarheid: het thema is ‘hot’.

Lees ook de blog ‘Openbaren. Een kwestie van inter-esse’ van actiehouder Guido Rijnja op iBestuur.nl.

V Open Inkoop

9. Contract Register

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Chief Procurement Officer Rijk en Open State Foundation (OSF)

Begin mei publiceerde OSF haar rapport Hoe ontsluiten wij inkoopinformatie, een inventarisatie van de behoeften van (her)gebruikers, met zeven aanbevelingen om tegemoet te komen aan de behoeften van de gebruikers van inkoopinformatie van het Rijk.

Op 10 mei organiseerde NEVI-publiek het webinar Open Inkoop in Beeld. Hierin ging een panel, bestaande uit onder andere Serv Wiemers (directeur OSF), André Weimar (Chief Procurement Officer Rijk) en Adriana Homolova (onderzoeksjournalist), het gesprek aan over het OSF-rapport en het gewenste vervolg hierop. Een van de uitkomsten was dat om de informatie compleet en op orde te krijgen een cultuuromslag nodig is. Niet alleen bij politici en ambtenaren maar ook bij de externe stakeholders. Alleen dan kan samen worden een gewerkt aan een Rijksinkoop met een zo groot mogelijke impact.

Op dit moment werkt het Rijk aan de beleidsreactie op het OSF-rapport, waarin zij reageert op alle aanbevelingen in het rapport.

Lees de samenvatting van het Webinar Open Inkoop in Beeld en kijk het terug.

VI Open Technologie

10. Open Data Communities

Actiehouder: Ministerie van BZK, Kennis- en exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (KOOP) en data.overheid.nl
In samenwerking met: Organisaties die actief zijn in een van de vakgebieden van de data communities, zoals Dienst Uitvoering Onderwijs en het Geonovum

Er zijn diverse successen behaald de afgelopen periode. Zo zijn de communities sociale zekerheid en migratie geopend. Vanaf nu zijn er dus 5 communities beschikbaar via data.overheid.nl. Daarnaast hebben we een nieuw forum gelanceerd.

Onze impact stories worden wekelijks aangevuld en doorzoekbaar gemaakt. Bekijk de impact stories met verhalen over wat je met data kunt. Tot slot voeren we diverse pilots uit om data beter inzichtelijk te maken. Daar komen we in de volgende update op terug.

Heb je ideeën over de communities, wil je een community starten of wil je kennis delen over impact? Doe dan met ons mee en meld je aan: data@koop.overheid.nl.

11. Open Source

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Verschillende andere ministeries en overheidsorganisaties, ICTU, Foundation for Public Code, Open State Foundation, Code for NL, EMMA Communicatie

Inmiddels zijn we het tweede projectjaar ingegaan met een nieuw projectplan. De toolbox open source is op Pleio gepubliceerd en er komt steeds meer kennis beschikbaar door het afronden van meerdere onderzoeken.

Het afgelopen jaar is er sterk ingezet op bewustwording. Deze zomer start het beleidsteam met een ander belangrijk project, namelijk het uitwerken van de ‘open, tenzij’. In de praktijk zien we dat overheden nog te vaak voor de tenzij kiezen. We willen toe naar een situatie dat er altijd een open aanpak mogelijk is. Wat is hiervoor nodig? Welke gunningscriteria kun je opnemen in aanbestedingstrajecten? En welke licentie heb je nodig voor jouw digitale oplossing? Op al deze vragen willen we in het tweede helft van dit jaar een antwoord geven. Dit doen we niet alleen: op Pleio hebben we hier drie groepen voor aangemaakt.

Wil je onze laatste publicaties lezen? De Maatschappelijke Kosten- en Batenanalyse, Communities-onderzoek en Playbook publieke software aanbesteden zijn recentelijk gepubliceerd op Rijksoverheid.nl.

12. Open Algoritmen

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Ministerie van Justitie en Veiligheid, Algemene Rekenkamer, ICTU (Leer- en Expertisepunt Datagedreven werken)

De Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA) is bijna gereed. De afgelopen tijd is de IAMA bij vier partijen in de praktijk beproefd. De uitkomsten van die praktijkproeven worden nu in de IAMA verwerkt. De IAMA wordt naar verwachting eind juli definitief opgeleverd.

Daarnaast maakte het Leer- en Expertisepunt Datagedreven werken (LED) een overzicht van een aantal instrumenten op het gebied van algoritmen en ethiek. In dit overzicht wordt omschreven hoe de instrumenten zich tot elkaar verhouden. Dit overzicht is nu binnen het netwerk van het LED uitgezet voor commentaar. Het is een groeimodel, de ambitie is om de komende tijd meer instrumenten toe te voegen.

VII Open Recht

13. Open Klachten

Actiehouder: Open State Foundation (OSF)
In samenwerking met: Nationale en lokale ombudsmannen, gemeenten, VNG Realisatie, ministerie van BZK, Pathfinders for Justice en NYU-CIC

Tot op heden is er nog geen inhoudelijk werk verzet binnen het Open Klachten project. In maart vond een bijeenkomst plaats met de initiatiefnemers, waarbij VNG Realisatie en de gemeente Amsterdam aansloten. Het doel van deze bijeenkomst was om deze partijen te introduceren in het project en de randvoorwaarden voor een succesvol project te identificeren. Er is besloten om het project na de zomer op te pakken. Tot die tijd hebben alle stakeholders de ruimte om te bepalen of ze wel of niet deelnemen. En denken we na over hoe we een structurele impact behalen met het project.

Meer weten? Bekijk het Actieplan Open Overheid 2020-2022 voor meer informatie.

Open State Foundation lanceert Jodal: platform met open data voor lokale journalistiek

Open State Foundation lanceert een gebruiksvriendelijk platform waarop datasets van decentrale overheden makkelijk doorzoekbaar zijn: het Journalistiek Dashboard Lokaal, ook wel Jodal. De aanleiding voor dit platform? “Terwijl decentrale overheden er steeds meer verantwoordelijkheden bij krijgen, kampen lokale en regionale media juist in toenemende mate met een tekort aan middelen om de macht te controleren. Open data van de overheid bieden, mits op de juiste manier beschikbaar, journalisten de mogelijkheid politiek en bestuur op de voet te blijven volgen en controleren” (Open State Foundation).

Op het platform Jodal tref je onder andere open data uit de volgende bronnen:

  • Open Spending (de financiën van alle lokale overheden)
  • Open Raadsinformatie (alle stukken van een steeds groter aantal gemeenteraden) en Open Stateninformatie (de stukken van een groeiend aantal Provinciale Staten) welke zijn samengevoegd tot Open Besluitvorming
  • PoliFLW (de nieuwsberichten van alle – landelijk tot hyperlokaal – politieke partijen)

Meer weten over Journalistiek Dashboard Lokaal (Jodal)?

Actieplan Open Overheid
Open State Foundation (OSF) is een van de actiehouders van het Actieplan Open Overheid. Met Open Spending en Open Raadsinformatie deed OSF ook al mee aan eerdere actieplannen. Met PoliFLW won zij de Stuiveling Open Data Award in 2018.

Tips voor Open Gov Week

Op 17 mei gaat Open Gov Week officieel van start! Tot en met 21 mei vinden er wereldwijd meer dan 100 initiatieven plaats die in het teken staan van Open Overheid. Wat doen andere landen om aan meer openheid te werken? Hoe werken zij aan het Actieplan Open Overheid? En hoe kan Open Overheid bijdragen aan het herstel van COVID-19? Daar kom je meer over te weten tijdens Open Gov Week!

Volg de internationale week voor open overheid vanaf jouw eigen werkplek. Bijvoorbeeld via #OpenGovWeek op Twitter. Op de Open Gov Week wereldkaart zie je welke activiteiten er over de hele wereld plaatsvinden. Wij maakten hieronder een (beknopte) selectie van Engelstalige en Nederlandstalige bijeenkomsten:

  1. Officiële wereldwijde start van Open Gov Week op 17 mei om 14:00 uur
    Open Gov Week gaat van start met de openingssessie Recovering from COVID-19 and Renewing Democratic Values. Hoe kan een open aanpak democratieën versterken in de onrustige periode waarin veel landen zich bevinden?
    Meer informatie en aanmelden.
  2. Co-design and Citizen Participation in Australia op 19 mei om 08:00 uur
    Tijdens deze sessie in Australië gaat het over hoe inwoners beter kunnen worden betrokken bij besluitvorming.
    Meer informatie en aanmelden.
  3. Bijeenkomst Alliantie Open Overheid op 19 mei op 10:00 uur
    De Alliantie Open Overheid verbindt organisaties en inwoners die samen aan meer openheid werken. Op 19 mei komt de alliantie samen om haar toekomst vorm te geven. Welke ideeën heb jij hierover? Praat mee en maak kennis met een netwerk van Open Overheid experts.
    Meld je aan voor de bijeenkomst en de alliantie.
  4. Open Overheid en Authentiek Leiderschap op 19 mei om 15:30 uur
    Actiehouder Guido Enthoven geeft de masterclass Open Overheid & Authentiek Leiderschap. Daarin gaat het over de Wet open overheid, de nieuwe eisen voor actieve openbaarheid, het begrip ‘beleidsintimiteit’ en wat ambtenaren zelf kunnen doen voor meer openheid.
    Lees meer en meld je aan.
  5. Open Data Strategies for Climate Action op 20 mei om 17:00 uur
    Op welke manier kan Open Data bijdragen aan oplossingen voor het klimaat? Hierover gaan vijf panelleden met elkaar in gesprek.
    Meer informatie en aanmelden.
  6. Seize the Moment: How to Revive the US OGP Process with the New Biden Administration op 21 mei om 18:00 uur
    De Verenigde Staten stonden aan de wieg van het Open Government Partnership. De laatste jaren kwam het OGP proces in dit land tot stilstand. Hoe kan daar opnieuw leven in geblazen worden? Hierover hoor je meer tijdens deze sessie van het Open Government Partnership en de Open Gov Hub.
    Meer informatie en aanmelden.

Over Open Gov Week
Open Gov Week is een initiatief van het Open Government Partnership. Nederland is lid van het OGP en stelt in het kader van haar lidmaatschap iedere twee jaar het Actieplan Open Overheid op. In december 2020 stuurde Nederland haar vierde actieplan naar het OGP. Lees meer over het Actieplan Open Overheid.

Open Gov Week

Ontwikkelingen Open Overheid: alles op een rij

Er gebeurt veel op het gebied van Open Overheid. De ontwikkelingen om de overheid opener te maken volgen elkaar in een rap tempo op. Het rapport ‘Ongekend onrecht, van de Parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (POK), heeft een aantal van deze ontwikkelingen in gang gezet.

In een poging om een overzicht te bieden van wat er allemaal gebeurt, lees je hieronder een opsomming van Open Overheid ontwikkelingen. Mis jij iets en wil jij het overzicht aanvullen? Laat het ons dan weten.

  1. Wet open overheid (Woo): De Tweede Kamer stemde op 26 januari 2021 in met de Wet open overheid (Woo) en heeft de wet met een aantal amendementen aangenomen. De wet komt er met het doel om overheden transparanter te maken. Het wetsvoorstel ligt in de Eerste Kamer en de schriftelijke inbreng voor de initiatiefnemers is binnen. Afhankelijk of het bij een eerste ronde blijft, lukt het de initiatiefnemers mogelijk nog het parlementaire proces voor de zomer af te ronden. Dat zou betekenen dat de Woo begin 2022 in werking zal treden. Het ministerie van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties (BZK) bereidt zich met decentrale overheden en andere departementen voor op de implementatie van de Woo.
  2. Agenda’s & besluitenlijsten ministerraad openbaar. Op vrijdag 16 april 2021 ging de ministerraad van start met het openbaar maken van deze twee documenten. De agenda’s en besluitenlijsten van de ministerraad zijn op Rijksoverheid.nl te vinden.
  3. Actieplan Open op Orde. Met het Actieplan Open op Orde wil de Rijksoverheid haar informatiehuishouding verbeteren en transparanter maken. Het actieplan ‘Open op orde’ gaat over de verbetering van de informatiehuishouding van de Rijksoverheid als reactie op het rapport ‘Ongekend onrecht’ van de POK. De naam Actieplan Open op Orde kan voor wat verwarring zorgen; er is immers ook het Actieplan Open Overheid 2020-2022 waar het Leer- en Expertisepunt Open Overheid in opdracht van het ministerie van BZK aan werkt.
  4. Platform Open Overheidsinformatie (PLOOI). De eerste versie van PLOOI staat online. Op dit platform kan iedereen openbare overheidsdocumenten vinden. PLOOI ondersteunt daarmee organisaties in het kunnen voldoen aan de eisen van de Wet open overheid (Woo). Het platform is nog volop in ontwikkeling, kijk rond en deel jouw suggesties. Bekijk PLOOI.
  5. Grip op Informatie. Met het project Grip op informatie werkt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) samen met gemeenten aan oplossingen voor drie thema’s: (1) informatiehuishouding op orde, (2) actief openbaar maken en (3) duurzame toegankelijkheid. In het kader van Grip op Informatie organiseert VNG webinars, bijvoorbeeld de Week van Grip op Informatie. Ook verscheen de juridische handreiking van Wob naar Woo, een samenwerking tussen VNG en Pels Rijcken. Bekijk ‘Van Wob naar Woo. Een juridische handreiking voor gemeenten over de Wet open overheid’.
  6. Actieplan Open Overheid 2020-2022. We noemden dit actieplan hierboven al. Wij, het Leer- en Expertisepunt Open Overheid, werken in opdracht van BZK, aan de uitvoering van dit plan. Dit doen we samen met organisaties die zich hebben aansloten bij het Actieplan Open Overheid. Zij schrijven iedere 8 weken hoe het ervoor staat met hun actiepunten. Bekijk de eerste update van het nieuwe actieplan.

Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid stelde dit overzicht samen op basis van informatie die wij van collega’s ontvingen en in nieuwsberichten op bijvoorbeeld digitaleoverheid.nl en Rijksoverheid.nl lazen. Heb jij aanvullingen of zie je onjuistheden: laat het ons dan zeker weten. We zullen dit overzicht regelmatig bijwerken.

Toolbox open source

De toolbox open source staat online op de open source community op Pleio. In deze toolbox vind je praktische informatie om binnen jouw (overheids)organisatie met open source software aan de slag te gaan. Laat je inspireren en werk mee aan de verdere ontwikkeling van de toolbox.

Bekijk de Toolbox open source!

Open, tenzij

Software die met publiek geld is ontwikkeld, moet zoveel mogelijk aan de samenleving worden teruggegeven. Dat is de kern van het ‘open, tenzij-beleid’ dat staatssecretaris Knops (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, BZK) in 2020 met de Tweede Kamer deelde.

Waar moet je aan denken als je als overheidsorganisatie met open source software wilt werken? De toolbox bestaat uit negen thema’s en bevat informatie die overheidsprofessionals helpt met open source software. Onder andere de volgende thema’s komen terug in de toolbox:

  1. Het maken van de juiste afweging;
  2. Juridische aspecten;
  3. Kosten en baten;
  4. Softwareontwikkeling;
  5. Softwarelicenties;
  6. Het publiceren van de broncode;
  7. Open source communities.

Actieplan Open Overheid

Het open source project van het ministerie van BZK is een van de actiepunten van het Actieplan Open Overheid 2020-2022. Met verschillende activiteiten, zoals deze toolbox, stimuleren de actiehouders van dit actiepunt dat open source software beschikbaar wordt gesteld.

Werk mee!

Het komende jaar wordt de toolbox samen met de open source community verder ontwikkeld. Heb jij aanvullingen of informatie die past bij een van de thema’s uit de toolbox? Laat het weten via de open source community op Pleio of stuur een e-mail.

Het Leer- en Expertisepunt Datagedreven werken ontwikkelde de Toolbox open source in opdracht van het ministerie van BZK.

Update #1 Actieplan Open Overheid 2020-2022

Hoe staat het ervoor met de actiepunten uit het Actieplan Open Overheid 2020-2022? Iedere 8 weken vertellen de actiehouders kort iets over de laatste stand van zaken. Heb je vragen of opmerkingen over onderstaande informatie over de actiepunten? Laat het ons weten!

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) werkt samen met overheden en partijen binnen en buiten de overheid aan de 13 actiepunten van het actieplan. Deze 13 acties verdeelden we over 7 thema’s. Hieronder staat de laatste stand van zaken per actiepunt. Door op de thema’s te klikken lees je meer over de actiepunten en hun voortgang.

I Open Democratie

1. Transparantie in de Wet op de politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Partijen die betrokken zijn in elk wetgevingsproces (ministeries, Raad van State)

De huidige Wet financiering politieke partijen (Wfpp) wordt onderdeel van de Wet op de politieke partijen (Wpp). De Wfpp verplicht politieke partijen en hun kandidaten die deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen om voor de verkiezingen giften boven het drempelbedrag van 4.500 euro per donateur per jaar te melden aan het ministerie van BZK. De politieke partijen moeten daarnaast ook schulden van 25.000 euro en hoger melden. Bij de afgelopen verkiezingen moesten deze overzichten betrekking hebben op de periode van 1 januari 2019 tot en met 24 februari 2021. Voor giften aan kandidaten gold voor 2021 een bedrag naar rato.

De minister van BZK maakte deze overzichten één week voor de verkiezingen openbaar. Door het publiceren van de overzichten konden de kiezers voor de Tweede Kamerverkiezing over actuele informatie over de geldstromen van politieke partijen beschikken. Hierdoor wordt transparant hoe politieke partijen worden gefinancierd.

Bekijk het overzicht giften en schulden politieke partijen Tweede Kamerverkiezingen 2021, van 2019 tot en met 24 februari 2021.

2. Transparantie verkiezingsproces

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Partijen die betrokken zijn in elk wetgevingsproces (ministeries, Raad van State)

Sinds 1 januari 2019 zijn gemeenten verplicht om de processen-verbaal van alle stembureaus, met daarin de uitkomsten van het tellen van de stemmen, te publiceren op de gemeentelijke website. Gemeenten gebruiken software voor de totalisering van de uitslagen op stembureauniveau. Bij de afgelopen Tweede Kamerverkiezing (maart 2021) gold de verplichting om ook het door die programmatuur gegenereerde bestand (met alle gedigitaliseerde uitslagen op kandidaats- en stembureauniveau) te publiceren op de gemeentelijke website. Zo kunnen belangstellenden de totstandkoming van de verkiezingsuitslag narekenen. Op de website van de Kiesraad is een portaal te vinden met daarin voor elke gemeente een link naar de webpagina waar de genoemde documenten zijn gepubliceerd. Zo wordt informatie over de verkiezingsuitslagen makkelijker vindbaar.

3. Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van BZK en Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)

In samenwerking met: Provincie Zuid-Holland, Provincie Groningen, Netwerk democratie, Rathenau Instituut

We gingen door met het stimuleren van het gebruik van open source digitale participatietools door gemeenten. Dit doen we door bij verschillende provincies te werken aan ‘provinciedeals’. In samenwerking met een provincie bieden we gemeenten een gereduceerd tarief en een intergemeentelijke leerkring om aan de slag te gaan met digitale participatie. Daarnaast werkten we met online netwerkevenementen aan het vergroten van de community.

De belangrijkste resultaten zijn:

  1. De provinciedeals Zuid-Holland en Groningen hebben de afgelopen maanden geresulteerd in de ‘livegang’ van een open source participatietool bij meerdere gemeenten;
  2. Provinciedeals die in de maak zijn;
  3. Groei in de open source participatie community:
    1. Lokale burgerparticipatie
    2. Netwerkevenementen

II Open Informatie

4. Vervolg Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland
In samenwerking met: Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Waterschappen, verschillende gemeenten, Nationale Politie, verschillende provincies en Open State Foundation (OSF)

Iedereen kan informatie opvragen in het kader van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Maar deze informatie is vaak niet toegankelijk en open. Daarom werken de provincie Noord-Holland en VNG met dit actiepunt aan (een) Open Wob-standaard(en).

5. Actieve openbaarmaking Rijk

Actiehouder: Rijksprogramma Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI)
In samenwerking met: Ministeries

We werken binnen het project Actieve Openbaarmaking Overheidsinformatie (onderdeel van Rijksprogramma Duurzaam Digitale Informatiehuishouding (RDDI) aan een nieuw overzicht van openbaar te maken informatiecategorieën (Wet Open Overheid en kabinetsreactie op de POK), inclusief fasering. Dit helpt onder andere bij het maken van een fit-gap analyse. We werken hierin samen met KOOP (PLOOI).

Verschillende Rijksorganisaties zijn bezig met pilots voor actieve openbaarheid. Er worden bijvoorbeeld informatieanalyses gemaakt bij enkele grote dossiers (zoals stikstof, gasbevingen Groningen). Hierbij vindt onderzoek plaats naar welke informatie er aanwezig is en welke informatie zich leent voor actieve openbaarmaking. Ook worden er gesprekken gepland met directeuren/dossierhouders van de departementen. We willen onderzoeken welke behoefte er is qua ondersteuning en verkennen of er pilots kunnen plaatsvinden.

Samen met Bureau Algemene Bestuursdienst (BABD) organiseren we in mei en juni een pilot masterclass Actieve openbaarmaking voor managers van schaal 15 en hoger. De masterclass bestaat uit e-learning en een interactieve, digitale bijeenkomst. Het doel hiervan is bewustwording creëren rond actieve openbaarheid.

III Open Communicatie

6. Direct Duidelijk Brigade

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Verschillende gemeenten, provincies, waterschappen, ministeries en met de Nederlandse Taalunie en ‘Lezen en Schrijven’

Er hebben nu 50 organisaties de Direct Duidelijk Deal ondertekend. De Direct Duidelijk Tour wordt steeds beter bekeken. Per aflevering hebben we gemiddeld 300 live kijkers. We hebben in februari drie Direct Duidelijk prijzen uitgereikt aan overheidsorganisaties die goed bezig zijn met begrijpelijke communicatie, een inspirerende bijdrage leveren als ambassadeur of een goed voorbeeld waren van Corona-communicatie. De Direct Duidelijk Doen regeling is van start gegaan waarmee ambtenaren taaltrainingen kunnen volgen en hertaalsoftware kunnen gebruiken. Tot slot zijn we gestart met kleinschalige regionale bijeenkomsten om het lokale netwerk op begrijpelijke taal te versterken.

IV Open Organisatie

7. De toekomst van ‘Beleidsintimiteit’

Actiehouder: Instituut voor Maatschappelijke Innovatie (IMI)
In samenwerking met: Ministerie van BZK, Ministerie van Algemene Zaken, verschillende andere ministeries en Open State Foundation (OSF)

In de Wet open overheid (Woo) en de kabinetsreactie op het POK-rapport staan nieuwe regels en afspraken op het gebied van beleidsintimiteit. Er kan minder snel een beroep gedaan worden op de uitzonderinggrond ‘persoonlijke beleidsopvattingen, bestemd voor intern beraad’. Deze nieuwe aanpak beoogt de overheid transparanter te maken. Tegelijkertijd is hier sprake van een dilemma. Aan de ene kant is het belang van een noodzakelijke vertrouwelijkheidsrelatie tussen bewindspersonen en de ambtelijke organisatie, waarbij sommige overwegingen in vertrouwen gedeeld kunnen worden. De kwaliteit van de bestuurlijke besluitvorming kan soms gediend zijn met het afschermen van ambtelijke overwegingen. Aan de andere kant is er ook het belang van een goede, democratische en transparante bestuursvoering. De kwaliteit van de bestuurlijke besluitvorming kan soms ook toenemen indien het maatschappelijk debat gevoed wordt met alle beschikbare kennis en alle relevante overwegingen en argumenten, ook indien deze afkomstig zijn van ambtenaren.

Voortgang

  1. Analyse van (2) Wob-dossiers, typologie persoonlijke beleidsopvattingen.
  2. Analyse van (10) nota’s uit 2020 over enkele grote ‘maatschappelijk betwiste’ dossiers
  3. Gesprekken met betrokken beleidsambtenaren en DT’s
  4. Op stapel: interviews en expertmeetings. Deelnemers zijn Wob juristen, beleidsmedewerkers, topambtenaren, bestuurders, wetenschappers en maatschappelijke organisaties.
8. Investeren in vakmanschap

Actiehouder: Ministerie van Algemene Zaken (AZ) en de Voorlichtingsraad

Openbaar handelen begint bij de wil en de mogelijkheden van medewerkers. Als dit een open deur is, is het wel een mooie. Na een oproep tijdens de lancering van het nieuwe Actieplan Open Overheid is een groep collega’s aan de slag gegaan. Een eerste werksessie heeft een reeks drijfveren opgeleverd en ook en belemmerende factoren. We inventariseerden snel enkele kenmerken van wat je openbarend vakmanschap zou kunnen noemen. En ook deze kanttekening: hoe vaak sturen aannames ons gedrag, zoals de vrees voor krantenkoppen en de impact daarvan voor mensen met wie je je professioneel en persoonlijk verbonden weet. We gaan het verder uitwerken, in het besef dat de ambtelijke praktijk barst van de voorbeelden. Zoals deze vertellingen op de website van DUO: De Begripvolle Ambtenaar. Deze en andere ervaringen helpen we graag benutten, delen en verder brengen. Zelf materiaal? Mail Guido Rijnja van de Rijksvoorlichtingsdienst (g.rijnja@minaz.nl)

V Open Inkoop

9. Contract Register

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Chief Procurement Officer Rijk en Open State Foundation (OSF)

Na het vaststellen en openbaar maken van het projectplan, zijn door Open State Foundation (OSF) twintig interviews afgenomen om te inventariseren waar gebruikers van inkoopinformatie van de Rijksoverheid tegenaan lopen en behoefte aan hebben. Uit deze interviews kwam onder meer naar voren dat de toegankelijkheid van de data niet voldoet, de data onvolledig zijn en kwalitatief matig. De bevindingen uit deze interviews zijn besproken tijdens twee meedenksessies op 25 en 30 maart. Belangrijke vragen waren: klopt het beeld dat wordt geschetst in de interviews? Welke informatie ontbreekt nog?

Eind april komt OSF met haar eindrapport, dat ook op open-overheid.nl openbaar wordt gemaakt. Dit rapport is de basis voor een slotbijeenkomst met alle belanghebbenden en geïnteresseerden, die op maandag 10 mei van 16.00 – 18.00 zal plaatsvinden. Deze bijeenkomst zal worden georganiseerd door NEVI-publiek, een uitnodiging volgt binnenkort in de agenda van open-overheid.nl. Na de slotronde, gaan we aan de slag met het ontwerpen van een platform voor de inkoopinformatie van het Rijk.

VI Open Technologie

10. Open Data Communities

Actiehouder: Ministerie van BZK, Kennis- en exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (KOOP) en data.overheid.nl
In samenwerking met: Organisaties die actief zijn in een van de vakgebieden van de data communities, zoals Dienst Uitvoering Onderwijs en het Geonovum

Inmiddels hebben we drie communities beschikbaar op data.overheid.nl, namelijk voor de domeinen:

  1. Energie;
  2. Onderwijs;
  3. Mobiliteit.

Samen met overheidsorganisaties werken we aan de verdere totstandkoming van communities. Ons uitgangspunt is om de communities zo dynamisch en toegankelijk mogelijk te houden.

In april komen we met een update met de betrokken organisaties voor de communities. Om zo goed mogelijk zicht te krijgen op impact van overheidsdata, zijn we van start gegaan met de ‘mastermind groep impact’. In het kader hiervan zijn inmiddels al meer dan 14 verhalen over impact gepubliceerd op data.overheid.nl.

Heb je ideeën over de communities, wil je een community starten of wil je kennis delen over impact? Doe dan met ons mee en meld je aan: data@koop.overheid.nl.

11. Open Source

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Verschillende andere ministeries en overheidsorganisaties, ICTU, Foundation for Public Code, Open State Foundation, Code for NL, EMMA Communicatie

Sinds de lancering van het Actieplan Open Overheid heeft het projectteam Open Source niet stil gezeten. Er wordt hard gebouwd aan een open source community op Pleio en op 29 maart is de toolbox open source gepubliceerd. De toolbox bevat praktische informatie en helpt opdrachtgevers binnen de overheid om de juiste afweging te maken, broncode te publiceren en te onderhouden.

De toolbox bestaat uit negen thema’s: afwegingen open source, juridische aspecten, kosten en baten, software-ontwikkeling, softwarelicenties, publiceren van de broncode, open source communities, uit de praktijk en ontwikkel mee. De toolbox wordt samen met de community aangevuld en het komende jaar doorontwikkeld.

Ook zijn we als projectteam bezig met het afronden van twee onderzoeken. De resultaten van een onderzoek naar open source communities en de MKBA worden in het tweede kwartaal van dit jaar verwacht. De onderzoeksrapporten worden gedeeld in de open source toolbox op Pleio. Tot slot is het nieuwe projectplan bijna definitief. Uitgelichte activiteiten zijn de doorontwikkeling van developer.overheid.nl en de implicatie van open source voor de ‘Wet markt en overheid’ en de ‘Wet digitale overheid’.

12. Open Algoritmen

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Ministerie van Justitie en Veiligheid, Algemene Rekenkamer, ICTU (Leer- en Expertisepunt Datagedreven werken)

De Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA) is in concept gereed. De komende tijd wordt de IAMA bij vier partijen in de praktijk beproefd. Na verwerking van de uitkomsten wordt de IAMA naar verwachting eind mei definitief opgeleverd.

Het Leer- en Expertisepunt Datagedreven werken (LED) maakt een overzicht gemaakt van een aantal instrumenten op het gebied van algoritmen en ethiek. De instrumenten worden beschreven met een overzicht van hoe de instrumenten zich tot elkaar verhouden. Eind april wordt dit overzicht beschikbaar. Het is een groeimodel. De ambitie is om de komende tijd meer instrumenten toe te voegen.

VII Open Recht

13. Open Klachten

Actiehouder: Open State Foundation (OSF)
In samenwerking met: Nationale en lokale ombudsmannen, gemeenten, VNG Realisatie, ministerie van BZK, Pathfinders for Justice en NYU-CIC

Tot op heden is er nog geen inhoudelijk werk verzet binnen het Open Klachten project. In maart vond een bijeenkomst plaats met de initiatiefnemers, waarbij VNG Realisatie en de gemeente Amsterdam aansloten. Het doel van deze bijeenkomst was om deze partijen te introduceren in het project en de randvoorwaarden voor een succesvol project te identificeren. Er is besloten om het project eind april/begin mei op te pakken. Tot die tijd hebben alle stakeholders de ruimte om te bepalen of ze wel/niet deelnemen. En ook denken we na over hoe we een structurele impact behalen met het project.

Meer weten? Bekijk het Actieplan Open Overheid 2020-2022 voor meer informatie.