Expertisepunt Open Overheid

Kijk terug: webinar open ontwikkelproces COVID-19 apps

Diverse landen hebben net als Nederland een open source corona app ontwikkeld. In dit webinar op 14 oktober spraken we over de open aanpak in Canada, Nederland en het Verenigd Koninkrijk. Heb je het webinar gemist?

Bekijk het webinar open ontwikkelproces COVID-19 apps.

Over het webinar
In Nederland heeft een community van honderden experts op het gebied van IT development, privacy, design, juridische zaken en epidemiologie meegekeken en bijgedragen. Wat doet dit voor de kwaliteit van de app en het vertrouwen in de app? Hoe verschillen de aanpakken tussen landen? Wat kunnen we van elkaar leren?

In dit Engelstalige webinar deelden Emily Kuret (Product Manager & Design lead van de Canadese COVID Alert app), Edo Plantinga (communitymanager voor CoronaMelder) en Terence Eden (voormalig Head of Open Technology bij NHSX, waar de Engelse COVID app is gebouwd) hun ervaringen.

Dit webinar was een gezamenlijk initiatief van CoronaMelder, Code for NL, Rijks Innovatie Community, Leer- en Expertisepunt Open Overheid en de Foundation for Public Code.

Vijfde editie Stuiveling Open Data Award (SODA) van start!

Doe mee en win €20.000,-

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) reikt dit jaar voor de vijfde keer de Stuiveling Open Data Award (SODA) uit. De award beloont de beste toepassing die gebruikmaakt van open data van de Nederlandse overheid met 20.000 euro. Dit kan bijvoorbeeld een website of app zijn. De award wordt dit najaar uitgereikt. Omdat het een jubileum editie is, besteden we daarbij ook aandacht aan eerdere finalisten en winnaars. Doe je mee? Het inzenden van toepassingen kan tot en met 5 oktober.

De prijs

De winnaar van SODA2020 ontvangt de award en 20.000 euro voor de verdere investering in en ontwikkeling van de toepassing, waarbij (her)gebruik van open data voorop staat. Daarnaast waarderen eerdere winnaars de positieve publiciteit die het winnen van de award oplevert.

Open data zijn overal

Open data zijn overal. We gebruiken ze vaak ongemerkt: bij het navigeren in het verkeer, voor buienradar of voor OV-informatie. Of als we informatie bekijken over zorg, onderwijs en overheden. De SODA stimuleert het innovatief gebruik van open data en maakt zichtbaar wat er mogelijk is.

Meerwaarde

Het kabinet maakt werk van open data en stelt zoveel mogelijk data vrij beschikbaar, uiteraard met inachtneming van belangrijke waarborgen als privacy. Wanneer open data vindbaar en bruikbaar zijn, komt dat ten goede aan innovatie en kan het bijdragen aan maatschappelijke, democratische en economische meerwaarde.

Voor wie is deze award?

De wedstrijd staat open voor iedereen die een nieuwe of bestaande toepassing heeft gemaakt waarbij open data van de Nederlandse overheid gebruikt wordt, zoals een website, app, journalistieke productie of visualisatie. Publieke en private organisaties en privé-personen kunnen deelnemen. Ook is het mogelijk om anderen te nomineren.

Wat vooraf ging

De SODA draagt de naam van de vorige president van de Algemene Rekenkamer, Saskia J. Stuiveling. Zij was een warm pleitbezorger van open data. De eerste SODA werd in 2016 in haar bijzijn uitgereikt aan startup GreenHome. Hun HuisScan geeft woningeigenaren snel en eenvoudig inzicht in de beste energiebesparende maatregelen voor hun specifieke woning, op basis van open data. In 2017 won ‘Wat kost mijn zorg?’ van de Consumentenbond, een toepassing die transparantie in de zorg stimuleert. In 2018 viel de eer ten deel aan de Open State Foundation, voor hun toepassing PoliFLW, dat lokale politiek en media inzichtelijker maakt. In 2019 wonnen KRO-NCRV Pointer, Follow the Money en Reporter met hun onderzoek naar ‘zorgcowboys’.

Online consultatie van start

De voorbereidingen voor het Actieplan Open Overheid 2020-2022 zijn in volle gang. Het nieuwe actieplan is natuurlijk niet compleet zonder jouw inbreng. Van 1 september tot en met 30 september verzamelt het Leer- en Expertisepunt Open Overheid, in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, ideeën via het online consultatieformulier. In oktober vinden er thematische consultatiebijeenkomsten plaats.

Thema’s nieuw actieplan

In het vierde Actieplan Open Overheid is in elk geval aandacht voor onderstaande thema’s. Naast deze thema’s is er ruimte voor jouw inbreng.

  • Open Democratie (transparantie Wet op de politieke partijen (Wpp) en processen-verbaal verkiezingen)
  • Open Informatie (Wet open overheid (Woo)
  • Open Communicatie (Direct Duidelijk Brigade)
  • Open Technologie (algoritmen, open source, open data)
  • Open Organisatie (beleidsintimiteit, capaciteit, organisatiecultuur)
  • Open Inkoop (contract register)

Welke thema‘s vind jij belangrijk?

Doe mee aan de online consultatie en deel jouw ideeën!

Blijf op de hoogte

 

Afbeelding van chenspec via Pixabay.

Open moet het zijn! Update #9

Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid publiceert regelmatig een blog waarin je de laatste stand van zaken over alle actiepunten uit het Actieplan Open Overheid leest. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan.

Actiepunt 1: Open Besluitvorming bij gemeenten en provincies

Actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG. In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies

Zes van de twaalf provincies doen mee en meer dan 145 gemeentes zijn aangesloten op OpenBesluitvorming.nl. Door de coronacrisis en de druk op lokale besluitvorming, is bij lokale overheden nog sterker duidelijk geworden wat het belang is van een goede digitale informatievoorziening. Daarom worden met meerdere provincies verkennende gesprekken gevoerd zodat ook zij hun weg vinden naar het platform.

Het uitgangspunt van VNG, de provincies en Open State Foundation blijft om Open Besluitvorming op het Platform Openbare Overheidsinformatie (PLOOI) aan te sluiten. Samen werken zij aan een lijst van minimale randvoorwaarden waar een eerste versie van de koppeling aan moet voldoen. De overdracht van het beheer naar het Kennis- en exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (KOOP) – de organisatie achter PLOOI – wordt hiermee verder geplaveid. Het is nog onduidelijk wanneer deze overdracht plaatsvindt. Hierover worden momenteel gesprekken gevoerd.

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse landelijke en lokale partijen

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft de ontwikkeling van de module ‘transparantie financiën decentrale politieke partijen’ afgerond. De module is in januari 2020 gepubliceerd op de website van het Kennispunt Lokale Politieke Partijen.

Het actiepunt is hiermee afgerond.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten

Actiehouder: Gemeente Schiedam. In samenwerking met: gemeenten Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid

De gemeente Schiedam werkt op dit moment aan een digitale bijeenkomst over Open Overheid voor gemeenten. Hierover volgt binnenkort meer informatie op open-overheid.nl. Wil je meer weten over dit actiepunt? Mail dan naar: m.kuitert@schiedam.nl.

Actiepunt 4: Open Parlement

Actiehouder: Tweede Kamer

De afgelopen periode is geïnvesteerd om het onderwerp digitale toegankelijkheid breder in de organisatie te laten landen. Er worden awareness-sessies gepland waarvoor met name betrokkenen zijn uitgenodigd die aan de bron staan van de parlementaire documenten. Op basis van het onderzoek naar het digitaal toegankelijk publiceren van de parlementaire documenten zijn activiteiten opgenomen in de I-strategie voor de komende jaren, zoals het publiceren van HTML naast de PDF vorm. Tevens is het onderwerp bestuurlijk geborgd, zodat integraal kan worden gestuurd op projecten.

Hiermee zijn ook de projecten geborgd die verder gaan dan alleen de parlementaire documenten, zoals websites en video’s van vergaderingen.

Actiepunt 5: Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland. In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Open State Foundation (OSF)

Open Wob heeft de resultaten uit het eerste plan van aanpak en de vooropgezette doelstellingen voor een groot deel behaald. De standaard is vastgesteld en de handreiking en het evaluatierapport zijn geschreven. Als laatste puntjes op i zijn daar nog het informatiemodel – dat als basis dient voor een technische koppeling – en de bijbehorende API met externe partijen om hergebruik te stimuleren.

Daarnaast legden we contact met de proeftuinen van de VNG, waarin Open Wob als een van de pilots wordt meegenomen bij de aansluiting met het platform PLOOI. Het derde actieplan is weliswaar ten einde, maar de werkgroep wil toch graag doorgaan om deze laatste resultaten te behalen. Pas dan ziet de werkgroep de basisdoelstelling – namelijk: de standaard gebruiken om het herbruikbaar openstellen van Wob-informatie te stimuleren – als geslaagd. We onderzoeken nu op welke wijze we middelen vrij kunnen maken om deze tweede fase te realiseren.

Actiepunt 6: Open Algoritmen

Actiehouder: Rijkswaterstaat & VNG

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van november 2019.

Het actiepunt Open Algoritmen organiseert op 18 september een Meet-up voor overheidsdeelnemers. Het onderwerp vraagt om een gesprek ten behoeve van meer maatschappelijke inbedding. Het vertrouwd raken met de werking en het effect van het werken met algoritmen staat op de agenda. Stuur een e-mail naar maike.popma@vng.nl voor meer informatie.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’

Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken

Dilemmalogica staat voor actieve openbaarheid over kwesties die zich als dilemma of ronduit ingewikkeld voordoen. In de afgelopen periode is de aanpak bij diverse departementen en gemeenten toegepast. Qua thema’s vroegen vooral de pers- en publieksvoorlichting over het coronavirus en de Omgevingswet aandacht.

Voorts is aandacht besteed aan de overdracht van kennis over de toepassing aan communicatiemedewerkers en beleidsmakers, daartoe is onder meer een train-the-trainer opgezet, zijn workshops gehouden en is een leidraad opgesteld. In voorbereiding is een pool van collega’s die dilemmalogica als ‘way of thinking’ verder kunnen brengen. Bestuurders en medewerkers die aan de slag gaan met dilemmalogica melden vooral toegevoegde waarde te zien in eerder oog hebben voor zorgen en verlangens, actief contact te maken over wat bij omstreden opgaven scheidt en bindt, en in dat contact passende perspectieven te vinden. Een voorgenomen studiedag over de toegevoegde waarde(n) van dilemmalogica is doorgeschoven naar voorjaar 2021. Zie ook www.communicatierijk.nl/vakkennis/dilemmalogica.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’

Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’. In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)

In juni 2020 is de gewijzigde versie van de Wet open overheid (Woo) ingediend bij de Tweede Kamer. Deze wet bevat nieuwe verplichtingen op het gebied van actieve openbaarheid. Verschillende departementen zijn al aan de slag gegaan met pilots op uiteenlopende terreinen. RDDI heeft een achttal pilots beschreven en daaruit eerste lessen getrokken. Het gaat om de volgende pilots:

  • Covid-19 (VWS)
  • WABO-adviezen (Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed, OCW)
  • Dashboard gasbevingen Groningen (EZK)
  • Positieflijst dierhouderij (LNV)
  • Aantrekken internationale bedrijven, NFIA (EZK)
  • Data en governance stikstof (LNV)
  • Vergunningen dierproeven, CCD (LNV)
  • Schriftelijke oordelen in klachtprocedures (VWS)

Bekijk het rapport met de lessen uit de pilots.

Leestip:
In het kader van de coronacrisis schreef Guido Enthoven, actiehouder namens het Instituut Maatschappelijke Innovatie, een betoog over Open-by-Design-principes, om later gemakkelijker te kunnen voldoen aan Wob-verzoeken. Lees hier het volledige betoog van Guido Enthoven.

Actiepunt 9: Toetreding tot het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI)

Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa). In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en klimaat (EZK)

De implementatie van EITI verloopt voorspoedig in Nederland. Nu het eerste transparantierapport over de delfstoffensector is gepubliceerd, kun je stellen dat de standaard is geïmplementeerd.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Het project Open Aanbesteden is afgerond. In vervolg hierop wordt een nieuw project opgestart: Contract Register in the Netherlands. Dit project is aangemeld voor het nieuwe Actieplan Open Overheid.

De belangrijkste resultaten na mei 2020 zijn dat de Europese Unie een subsidie heeft toegekend voor het nieuwe project en dat er een internationaal Webinar is geweest over openbare inkoopdata in relatie tot de genomen maatregelen voor COVID-19.

Het project Contract Register in the Netherlands, beoogt een platform te maken waarop alle openbare informatie over de Rijksinkoop is te vinden. En waarbij burgers, bedrijven en belangenorganisatie actief worden gestimuleerd om de dialoog over deze inkoopinformatie met het Rijk aan te gaan. Op deze manier levert het project een bijdrage aan het draagvlak van de democratie.

Om het platform te maken ondernemen we drie acties:

  • Onderzoek naar de behoeftes van de burgers, bedrijven en belangenorganisatie. Dit onderzoek bestaat uit interviews met stakeholders, bijeenkomsten en het opstellen van een onderzoeksrapport.
  • Nagaan aan welke specificaties het platform moet voldoen, met als uitgangspunten dat de informatie toegankelijk is en communicatie tussen het Rijk en de gebruikers faciliteert.
  • Het bouwen van het platform en de promotie daarvan.

Over het webinar
Aan het webinar namen vertegenwoordigers van 15 landen deel, met gemiddeld 55 deelnemers per sessie. Daarbij is veel informatie uitgewisseld over het publiceren van overheidsdata over overheidsinkoop door de diverse landen. Een aantal landen heeft data openbaar gemaakt over de inkoop in relatie tot COVID-19 en de extra wettelijke maatregelen die daarbij zijn getroffen. Bijvoorbeeld over het verminderen van de administratieve lasten en het wettelijk bepalen van maximale winstpercentages voor bedrijven. Een belangrijke uitkomst van het webinar is dat landen met een min of meer centralistische inkoop een duidelijk voordeel hebben bij de inkoop gerelateerd aan COVID-19, ten opzichte van landen die de inkoop grotendeels decentraal organiseren.

Meer weten? Neem dan contact op met Peter.Specker@minbzk.nl.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van mei 2020.

De uitbraak van het coronavirus brengt ook grote uitdagingen met zich mee voor het functioneren van decentrale overheden (provincies, gemeenten en waterschappen). Het is van groot belang dat ondanks de beperkende maatregelen het openbaar bestuur zijn democratische verantwoordelijkheid neemt. Echter, de maatregelen tegen het virus kunnen ertoe leiden dat de mogelijkheden voor volksvertegenwoordigers en bestuurders om fysiek bijeen te komen, beperkter zijn. Het is van belang oog te hebben voor de wettelijke kaders en begrip te hebben voor de zorgen die onder volksvertegenwoordigers en bestuurders leven over de risico’s die een fysieke vergadering op dit moment met zich meebrengt.

Daarom heeft de minister van BZK, gesteund door de beroeps- en belangenverenigingen in de lokale democratie, het initiatief genomen om voor deze uitzonderlijke situatie een tijdelijke wettelijke voorziening te treffen, een spoedwet, die digitale besluitvorming mogelijk maakt. Deze tijdelijke wet, die vooralsnog tot 1 september 2020 geldt, maakt het onder meer mogelijk dat Provinciale Staten, de gemeenteraad, de eilandsraad en het algemeen bestuur van het waterschap, in een digitale omgeving kan vergaderen en rechtsgeldige digitale besluiten kan nemen. Hierdoor kan het openbaar bestuur juist in deze tijd de besluiten nemen die zij in het belang acht van alle inwoners.

Vanuit het samenwerkingsprogramma Democratie in Actie werken het Ministerie van BZK, de VNG, de Vereniging van Griffiers en alle andere beroeps- en belangenverenigingen nauw samen om provincies, gemeenten, waterschappen en de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba waar mogelijk te ondersteunen bij de implementatie en uitvoering van de tijdelijke wet. Verschillende praktische handreikingen, Q&A’s en videos over de tijdelijke wet en digitaal beraadslagen en besluiten zijn te vinden op de website www.lokale-democratie.nl/coronavirus. De aandacht richt zich ook op ondersteuning op het terrein van digitale inspraak en participatie in coronatijden, zodat democratische besluitvorming doorgang kan vinden.

Kaarten van de borst

Gastblog door Guido Rijnja (ministerie van Algemene Zaken)

‘Kunnen we niet beter op safe spelen en de kaarten voor de borst houden?’ Het is een repeterend thema bij gesprekken over dilemmalogica: in deze woorden of met een gelijke strekking. De vraag verwijst naar gedrag dat wel met ‘coping’ wordt aangeduid: als je iets lastigs op je bord krijgt, ben je primair geneigd de verstoorde balans weer te herstellen. Freeze, fight or flight heet het hierbij passende repertoire: je doet niets, je gaat er met een gestrekt been in of je kiest het hazenpad. In de ambtelijke dienst bestaan hier vele voorbeelden van. Op het vlak van vechten maakten ooit de spindoctors naam (noem het gewoon anders of leid de aandacht af) en als het gaat om vluchten is er altijd wel iemand die de ontwijkende vraag weet te stellen: gáán wij daar wel over, of: hebben we daar geen commissie voor?

Reflexen

Ik haal deze primaire reflexen naar voren om te onderstrepen dat dilemmalogica – actieve openbaarheid bij omstreden opgaven – juist de omarming van die reflexen in zich draagt. Wat voor de burger geldt, die met een onwelkome boodschap wordt geconfronteerd, geldt ook voor de ambtenaar, die voor de keuze staat om tegenspel op te zoeken dan wel er van weg te bewegen. Niets menselijks is ons vreemd. Aan de filosoof Emmanuel Levinas dank ik de wijsheid dat wie ergens tegen is, ook altijd ergens vóór is. Contact, écht contact begint met erkenning: het bevestigen van de zorgen, de weerzin of de frustratie. Immers, juist in dat schurende samenzijn kan ruimte ontstaan om andere zienswijzen onder ogen te zien, de spreekwoordelijke medaille om te keren en nieuwe perspectieven ruimte te bieden.

Face!

Je zou dus aan het trio freeze, fight or flight een vierde optie kunnen toevoegen: face, of met gewoon Nederlands: stap erin, zoek de weerstand op. Dat dit zo kansrijk is in de context van openbaar bestuur heeft te maken met het inzicht dat 70 procent van de burgers coöperatief is ingesteld als het gaat om interventies van autoriteiten. Uit onderzoek naar waarden-oriëntaties door onder meer Paul van Lange van de Vrije Universiteit en Kees van den Bos van de Universiteit Utrecht komt naar voren dat we bij de overheid goedbeschouwd over een gigantisch basiskapitaal beschikken. We hebben het hier over een humuslaag waarop ook het poldermodel is gebaseerd: een intrinsieke hang naar samenwerking. Er zijn historici die beweren dat de lage ligging onder de zeespiegel de voornaamste reden is dat we altijd op zoek zijn naar elkaar, om maar te voorkomen dat je wordt overspoeld (of om het land weer te kunnen veroveren).

Snakken naar openheid

Als je beseft hoe sterk en breed gedragen de publieke compliance of basale welwillendheid is, komt zo’n vraag naar het al dan niet van de borst halen van de kaarten, in een heel ander daglicht te staan. Schepje erbovenop: mensen snakken ernaar dat je open bent over wat je wel of niet weet, hoe je omgaat met je verantwoordelijkheid en je mandaat om bepaalde lastige zaken in naam van de burger aan te pakken. Bestuurders en medewerkers die zelf actief de boodschapper zijn van ongemak oogsten waardering, een inzicht dat ook bekend is uit de crisiscommunicatie. Dilemmalogica blijkt op dit punt waarde toe te voegen: iets doet zich voor als een spanning of duivelse opgave, en jij bent in staat om a) de zorgen te erkennen, b) de zienswijzen te ordenen en c) er een passend perspectief aan te verbinden (zie www.communicatierijk.nl voor toelichting op de aanpak).

Varen op zicht

In tijden van corona blijkt die actieve openbaarheid over dilemma’s tot dusver hogelijk gewaardeerd te worden. Dan zeg je eerlijk dat je slechts kunt varen op zicht en op wat en wie je je wél kunt baseren. Of je schetst actief en openlijk de scenario’s die je bij een optionele lockdown kunt overzien. Of dan grijp je wrevel over de aandacht voor publieke gezondheid ten opzichte van die voor een gezonde economie aan om duidelijk te maken dat hier geen tegenstellingen aan de orde zijn, maar twee zijden van een medaille. Onder die spanning gaan gedeelde waarden schuil, zoals zorg en verantwoordelijkheid om mensen veilig door onzekerheid te loodsen. Bestuurders en ambtenaren kunnen dat alleen doen, zolang de burger of ondernemer ziet dat de boodschapper uit overtuiging in de kaarten laat kijken. Zoals je je soms wild kunt ergeren aan een leidinggevende die na een cursus een week lang ‘ik hoor wat je zegt’ oplepelt, en hier geen concrete handreiking aan verbindt, zo ook verwachten mensen als het om overheidsoptreden gaat boter bij de vis. Zeker bij toenemende complexiteit. Soms kun je geen zekerheid bieden, maar wel duidelijkheid.

Trapeze

Dilemmalogica past bij de overheid, die nu eenmaal zich bemoeit met zaken die niet vanzelf van de grond komen, schaarste betreffen en individuele krachten te boven gaan. Zodra en zolang je dus contact maakt over wat schuurt, helpt overzien wat scheidt en wat bindt en op die common ground samen door te pakken. Speel je dan nog wel op safe? Ja, maar dan wel graag met het beeld van de trapeze. Iemand durft los te laten omdat hij of zij weet dat een ander is staat is je op te vangen. Dat is in wezen vertrouwen. Econoom Bart Nooteboom omschreef vertrouwen ooit als de bereidheid om het risico te nemen dat een ander je in de steek laat, in de verwachting dat-ie het niet zal doen. Dat risico, die verwachting, en om te beginnen die bereidheid: dat schraagt ambtelijk vakmanschap.

Meer lezen?
Dilemmalogica is een van de actiepunten van het Actieplan Open Overheid 2018-2020. Lees ook het interview met actiehouder Guido Rijnja.

Focus nieuw actieplan: Open Democratie & Open Organisatie

Verslag actiehoudersbijeenkomst Actieplan Open Overheid

Op dinsdag 9 juni vond de virtuele actiehoudersbijeenkomst van het Actieplan Open Overheid plaats. In dit verslag tref je een samenvatting van de besproken onderwerpen. Op het programma stonden het huidige Actieplan Open Overheid, het Design Report van het Independent Reporting Mechanism (IRM) van het Open Government Partnership (OGP) en het nieuwe actieplan.

Net als bij de laatste bijeenkomst op 11 juli 2019 waren ook dit keer de leden van het stakeholderforum uitgenodigd. Daarnaast waren ook de actiehouders van het nieuwe actieplan van harte welkom.

Hulpvragen
Het huidige actieplan loopt tot 31 augustus 2020 eind 2020. Een van de actiepunten is al afgerond, namelijk Transparantie financiën decentrale politieke partijen, van actiehouder BZK. Andere actiepunten bevinden zich momenteel in de afrondende fase of worden verder ontwikkeld zodat ze na de duur van dit actieplan doorlopen.

De actiehouders kregen voorafgaand aan de bijeenkomst de vraag om na te denken over wat zij nodig hebben om hun actiepunt verder te brengen. Daar kwam onder andere het volgende uit:

  • Open Wob: de actiehouders (provincie Noord-Holland en Open State Foundation) melden dat de semantische standaard gereed is. De ambitie voor een gezamenlijk platform staat nog op het verlanglijstje. Hiervoor willen de actiehouders graag in gesprek gaan met de beheerders van PLOOI. Ook is er een klein budget nodig voor de ontwikkeling van een informatiemodel en bijbehorende API’s. Tot slot vragen zij zich af hoe ze het project kunnen voortzetten als het niet terugkomt in het nieuwe actieplan. Is aansluiting op de Wet open overheid (Woo) een logische stap?
  • Open aanbesteden: dit actiepunt bevindt zich in de afrondende fase. Er zou eind mei een internationale bijeenkomst zijn met EU-landen, maar die ging in verband met de coronacrisis niet door. Op 7 juli is er wel een internationaal webinar om digitaal kennis uit te wisselen. Actiehouder BZK onderzoekt hoe het actiepunt een doorstart kan maken in een nieuw project, namelijk het Contract Register. BZK ontving hiervoor al subsidie van de EU. Bij de zoektocht naar een doorstart zijn tips en hulp welkom. Ook zou de actiehouder graag verkennen of zijn project aansluit bij het nieuwe actieplan.
  • Open Algoritmen: actiehouders Rijkswaterstaat en VNG geven aan dat zij hopen op een vervolg op het huidige actiepunt. Tot nu toe is vooral het proces omschreven en daar willen ze graag op verder bouwen. En – in overeenstemming met het OGP – willen zij inwoners hier meer bij betrekken. Het contact tussen de actiehouders is niet altijd intensief geweest, onder andere door personele wisselingen. De actiehouders geven aan blij te zijn elkaar tijdens deze actiehoudersbijeenkomst te treffen.
  • Open by Design: de pilot met betrekking tot actieve openbaarmaking loopt voornamelijk op Rijksniveau. Er zijn op dit moment acht verschillende pilots bij vier departementen. De actiehouder wil graag weten welke gemeenten of provincies willen experimenteren met Open by Design. Gemeente Amsterdam geeft aan interesse te hebben. Ook interesse in een Open by Design pilot? Laat het weten!

Design Report OGP
Eind april publiceerde het OGP het Design Report over het Nederlandse actieplan voor een breed publiek. Dit rapport werd opgesteld door het Independent Reporting Mechanism (IRM) van het OGP. In dit rapport deelt het IRM haar bevindingen over het actieplan. Hierin staat onder andere:

  • Positieve feedback over het proces voorafgaand aan het derde Actieplan. Met name over de consultatierondes met (de)centrale overheden en maatschappelijke organisaties en de samenwerking met het multi-stakeholderforum.
  • Waardering voor de diverse set aan actiepunten met focus op lokale overheden.
  • Een positieve reactie over het opnemen van actiepunten die betrekking hebben op burgerparticipatie.

Het rapport van het IRM stond open voor consultatie. Hoe vonden de actiehouders deze tussentijdse review? Over het algemeen konden de actiehouders goed uit de voeten met de bevindingen van het IRM. Ook gaf een van de actiehouders aan een goed gesprek te hebben gehad.

Vooruitblik op het nieuwe Actieplan Open Overheid
Het nieuwe Actieplan is in de maak en Marieke Schenk van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid presenteerde tijdens de bijeenkomst de contouren van het nieuwe plan. Eind 2020 wordt het plan gepresenteerd, de deadline is 31 december.

Het centrale thema van het nieuwe actieplan is open overheidsorganisaties voor een open democratie. Hierop aansluitend is het actieplan in te delen in twee categorieën met daarin een aantal mogelijke actiepunten. Namelijk:

  • Categorie Open Democratie
    1. Wet op de politieke partijen (Wpp)
    2. Wet open overheid (Woo)
    3. Direct Duidelijk Brigade
    4. Open data, algoritmen en open source
    5. Transparantie processen-verbaal verkiezingen
  • Categorie Open Organisatie
    1. Beleidsintimiteit
    2. Tijd en ruimte
    3. Organisatiecultuur

De presentatie van het actieplan wordt als “aansprekend” ontvangen. Aandachtspunten die uit de feedback van de aanwezigen volgen zijn:

  • Het actiepunt ‘open data, algoritmen en open source’ roept de meeste vragen op. Hoe verhoudt open source zich precies tot open data en algoritmen?
  • Het onderwerp beleidsintimiteit wordt positief ontvangen als actiepunt. Maar hoe maak je dit concreet? Met webinars en workshops? Of een netwerk? Ideeën zijn welkom.
  • De Woo als onderdeel van het actieplan wordt door een van de actiehouders als een must
  • Een van de actiehouders benoemt dat er aandacht moet zijn voor het feit dat een open democratie meer is dan een open overheid. Is er ruimte voor dialoog? “Het lijkt nu wel heel erg: wij als overheid richting de samenleving.”
  • De deelnemers vinden het belangrijk om een externe consultatie te organiseren. Wat vindt de buitenwereld van dit plan? Er bestaan klankbordgroepen in Amsterdam en Utrecht die wellicht een rol kunnen spelen bij deze consultatie.
  • Tot slot wordt benadrukt dat politieke urgentie echt belangrijk is voor open overheid. Welke rol kan de minister van BZK hierbij spelen? Een ‘alliantie open overheid’ (zie verderop in dit verslag) kan helpen bij het creëren van politieke urgentie.

Verbinding
Actiehoudersbijeenkomsten zijn normaal gesproken hét moment om elkaar weer te spreken en kennis en ervaringen uit te wisselen. Het verbindende karakter is belangrijk. De oproep van Eric en Marieke is dan ook om elkaar virtueel op te blijven zoeken.

In het kader van ‘elkaar opzoeken’ werd ook het idee voor een ‘alliantie open overheid’ besproken. Een netwerk dat huidige actiehouders, toekomstige actiehouders en iedereen die een opener overheid verder wil brengen met elkaar verbindt. Hoe dit netwerk er precies uitziet moet nog worden uitgewerkt. Actiehouders en leden van het stakeholderforum worden van harte uitgenodigd om hierover mee te denken en zich aan te sluiten. Welke ideeën zijn hiervoor? En welke naam zou zo’n alliantie moeten krijgen?

Denk mee!
Ook als je niet bij de actiehoudersbijeenkomst was en op dit moment niet betrokken bent bij het Actieplan Open Overheid horen we graag meer over jouw open ideeën.

Stapsgewijs werken aan een Open Overheid bij IenW

Gastblog door Nathalie Meeuwisse, programmasecretaris bij het Programma Open Overheid bij het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW).Open Overheid bij IenW

Open Overheid bij IenW
“Is het mogelijk om een zakje ‘open’ buttons te ontvangen? Om namens het Programma Open Overheid binnen het ministerie IenW uit te delen bij bijeenkomsten. Zo werken we aan een stukje bewustwording en zichtbaarheid van open overheid.” Met deze vraag klopte ik aan het bij het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO). Mijn verzoek werd positief beantwoord. Of ik dan een blog wil schrijven voor open-overheid.nl, was de wedervraag. Deze blog gaat over de aanpak van het Programma Open Overheid binnen IenW.

Open overheid bij IenW
Het programma Open Overheid heeft een drieledige opdracht gekregen vanuit de IenW Bestuursraad. Dit betreft in de eerste plaats het voldoen aan wet- en regelgeving,  denk hierbij aan zowel de huidige Wob als de toekomstige Woo. Daarnaast gaat het over het verbeteren van transparantie en toegankelijkheid van informatie zowel binnen IenW als naar de buitenwereld. Kortom, het programma richt zich op meer dan alleen de Woo. De nieuwe wet geeft wel een extra stok achter de deur om de informatiehuishouding op orde te brengen.

Verschillende aspecten van de informatiehuishouding komen terug binnen het IenW Programma Open Overheid. Hierbij mag de maatschappelijke opgave, het primaire doel, van open overheid niet uit het oog worden verloren: informatie openbaar maken zodat de samenleving informatie eenvoudig kan vinden en daardoor meer vertrouwen krijgt in de overheid. En de kwaliteit van het functioneren van de overheid verbetert wanneer burgers en bedrijfsleven mee kunnen kijken met informatie.

Een team bestaande uit businessimplementatiemanagers, implementatiemedewerkers, projectleiders en een communicatieadviseur voert het programma uit. Het team wordt bijgestaan door een programmasecretaris, financieel controller en een enterprise architect en staat onder leiding van een programmamanager. Het programma richt zich op de IenW-onderdelen kerndepartement, Rijkswaterstaat (RWS), Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), Koninklijk Nederland Meteorologisch Instituut (KNMI), Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) en Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).

Stap voor stap
De businessimplementatiemanagers toetsen het IenW-onderdeel op het openbaar maken van informatie en plegen interventies. Dit doen zij aan de hand van een aantal stappen:

  1. Onderzoeken hoe de organisatie ervoor staat: wat gaat goed en wat gaat nog niet (helemaal) goed conform de wet- en regelgeving voor openbaar maken. Dit onderzoek bestaat uit:
    1. Duiding van de wet- en regelgeving.
    2. GAP-analyse op huidige wetgeving en op de Woo.
  2. De organisatie in staat stellen om te kunnen doen wat ze moet doen, om te voldoen aan de wetgeving.
    1. Interventies plegen en faciliteren.
  3. Vooruitkijken: wat we nog meer willen doen, gericht op de toekomst.

Er is inmiddels een goed beeld hoe IenW er voor staat in het openbaar maken van verschillende documentcategorieën. Op de openbaar te maken documentcategorie externe onderzoeksrapporten onder ARVODI, worden nu zichtbare resultaten behaald bij het kerndepartement:

  • In het inkoopplan is een aan te vinken passage opgenomen over de verplichting externe onderzoeksrapporten openbaar te maken. Hiermee geven medewerkers aan zich hiervan bewust te zijn.
  • Er is een verbeterd proces opgesteld dat is vastgelegd in een overzichtelijke infographic die te vinden is op het intranet.
  • Een hand-out ‘Schrijven voor openbaarheid’ is ontwikkeld, bedoeld om mee te versturen met de opdrachtbrief voor een extern onderzoek.
  • Er is een elektronische parafeerlijn ingericht die eindigt bij de directie communicatie. Deze directie verzorgt de verdere openbaarmaking.

Ook bij RWS wordt er gewerkt aan het juist en tijdig openbaar maken van de externe onderzoeksrapporten onder ARVODI. Hiervoor wordt er in samenwerking met een procesmodelleur een generiek publicatieproces opgesteld. Daarnaast vindt samenwerking plaats met de vakgroep Publieksrecht en de afdeling Bestuurlijk Juridische zaken en Vastgoed, om openbaar te maken documenten te ontdekken en bijbehorende processen te inventariseren.

Inmiddels ligt ook het communicatieplan klaar voor de interne campagne om bewustzijn te creëren bij medewerkers en managers rondom het werken met overheidsinformatie en om hen daarbij een handelingsperspectief te geven. Het gaat over alle handelingen met overheidsinformatie: creëren, opslaan, raadplegen, delen, archiveren en vernietigen. Als we het hebben over delen, hebben we het ook over openbaar maken. De campagne moet helpen om openbaarheid van informatie in het werkklimaat/-proces van het departement te verankeren.

Succesfactoren
Of we het nu hebben over het kerndepartement, uitvoeringsorganisatie, inspectie of onderzoeksbureau, in alle gevallen geldt dat samenwerking met de lijnorganisatie een succesfactor is in het behalen van resultaten. De businessimplementatiemanagers werken nauw samen met de IenW-onderdelen. Ze voeren gesprekken en doen onderzoek waarbij zij gebruik maken van de kennis, energie en werkwijzen binnen het organisatieonderdeel.

Zo worden er stapsgewijs verbeteringen doorgevoerd in de dagelijkse praktijk. Hierbij is soms nog enige terughoudendheid aanwezig binnen de organisatie. Toch zien we dat organisatieonderdelen nu ook zelf kleine stapjes maken in denken over openbaarmaking. Zo ontvangen we suggesties om dossiers van actuele thema’s actief openbaar te maken en om te onderzoeken of ‘open by design’ te realiseren is. Dit alles met als doel de burger te informeren én omdat we in control willen zijn. Zo wordt IenW in kleine stapjes een open overheid.

Meer weten over Open Overheid bij IenW, neem dan contact op met het programma Open Overheid.

Ook een gastblog over Open Overheid schrijven?

Dat kan! Stuur je blog in.

OGP in actie voor open aanpak COVID-19

Het Open Government Partnership (OGP) lanceerde eind april de campagne Open Response + Open Recovery. Hiermee roept OGP haar netwerk op om samen te werken in de strijd tegen COVID-19. De campagne benadrukt dat fundamentele open overheid waarden als transparantie en verantwoording belangrijk zijn bij de aanpak van COVID-19 door overheden. Ook roept zij haar netwerk op om voorbeelden van een open COVID-19 aanpak te delen.

Online forum
Als onderdeel van deze campagne was er op 5, 6 en 7 mei een online forum. Dit online forum bestond uit een serie webinars die nu terug te zien zijn en ging van start met het openingswebinar ‘How to respond to COVID-19 through open government.’

Doe mee!
Wil je meer weten over of bijdragen aan Open Response + Open Recovery? Onderstaande informatie helpt je verder:

Publieke consultatie Design Report

Het Independent Review Mechanism (IRM) heeft een conceptversie van de evaluatie, ook wel Design Report, van het Actieplan Open Overheid 2018-2020 gepubliceerd. Tot en met 7 mei staat dit concept Design Report open voor commentaar. Dit geeft onder andere actiehouders de mogelijkheid om te reageren op de bevindingen van IRM.

Actieplan Open Overheid
IRM voert de evaluatie van het Actieplan Open Overheid uit in opdracht van het Open Government Partnership (OGP). OGP ondersteunt zowel overheden als maatschappelijke organisaties bij hun inzet om Open Overheid hoog op de politieke agenda’s te zetten en veranderingen door te voeren. Daarnaast brengt OGP landen uit de hele wereld bij elkaar om samen op te trekken en van elkaars Open Overheid ervaringen te leren.

Nederland is lid van OGP en stelt – mede daarom – iedere twee jaar een Actieplan Open Overheid op. Het huidige actieplan werd in oktober 2018 gelanceerd. Momenteel werkt het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de voorbereidingen van alweer het vierde Nederlandse Actieplan Open Overheid. Naar verwachting wordt dit actieplan in december 2020 gepresenteerd.

 

Oproep: deel alle kennis en data over Covid-19

Bericht van Open State Foundation

Namens 33 maatschappelijke organisaties, politieke jongerenorganisaties en 20 volksgezondheidsexperts roept gezondheidsorganisatie Wemos het kabinet op om bij te dragen aan een wereldwijde COVID-19-pool.

De kern van de boodschap aan de Nederlandse overheid is dat kennis, data en intellectueel eigendom rondom COVID-19 vrij moet worden gedeeld. Open State Foundation is een van de ondertekenaars van de brief aan de ministers Van Rijn (Volksgezondheid), Kaag (Buitenlandse Handel) en Wiebes (Economische Zaken).

De oproep volgt op een brief die Costa Rica vorige week stuurde aan Dr. Tedros, de hoogste baas van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Het land verzoekt de WHO om een ​​wereldwijde pool te creëren voor de data, kennis en technologieën die nuttig zijn bij de preventie, detectie en behandeling van de corona-pandemie. De Nederlandse organisaties roepen de overheid op om zich achter het voorstel van Costa Rica te scharen en zich hier actief voor in te zetten.

Lees de brief aan het kabinet.