Expertisepunt Open Overheid

Hoe kom je verder met Open Overheid?
Tip 5: Laat je inspireren

“Hoe kom ik verder met Open Overheid?” Deze vraag krijgen wij (het Leer- en Expertisepunt Open Overheid) regelmatig als we op bezoek zijn bij (publieke) organisaties. We krijgen ook vaak handige tips tijdens gesprekken over voorbeelden uit de praktijk. In een serie blogs delen we deze praktische tips. Vandaag tip 5: laat je inspireren.

Hoe pakken andere organisaties initiatieven rondom Open Overheid aan? Wat levert Open Overheid voor hen op? Wat is er allemaal mogelijk aan invalshoeken voor Open Overheid? Loop jij rond met (één van) deze vragen rond en ben je op zoek naar inspiratie? Dan ben je op onze website aan het juiste adres. Kijk eens op de initiatievenkaart en ga op onderzoek uit. Of bezoek een interessante bijeenkomst over Open Overheid.

Durf te vragen en te delen, want extra inspiratie ontstaat als anderen beter weten waar jij naar op zoek bent. Ken jij een initiatief dat nog niet op de kaart staat? Zet deze er dan gerust op. Je kunt ook zelf bijeenkomsten in onze agenda plaatsen. Houd contact met inspirerende initiatieven via het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO). Abonneer je bijvoorbeeld op onze update of volg ons op Twitter.

Tip: ga op onderzoek uit, laat je inspireren door anderen en gebruik ons (het Leer en Expertisepunt Open Overheid) als je sparringpartner.

Lees ook onze andere tips om verder te komen met Open Overheid:

Tip 1: focus op meerwaarde
Tip 2: samen sterk!
Tip 3: leer van weerstand
Tip 4: sluit aan bij het actieplan Open Overheid

Hoe kom je verder met Open Overheid?
Tip 4: Sluit aan bij het actieplan

“Hoe kom ik verder met Open Overheid?” Deze vraag krijgen wij (het Leer- en Expertisepunt Open Overheid) regelmatig als we op bezoek zijn bij (publieke) organisaties. We krijgen ook vaak handige tips tijdens gesprekken over voorbeelden uit de praktijk. In een serie blogs delen we deze praktische tips. Vandaag tip 4: sluit je aan bij onderwerpen uit het actieplan.

Actieplan Open Overheid 2016-2017

Open Data, Actieve Openbaarheid, open over geld, open besluitvorming, ambtelijk vakmanschap in de energieke samenleving en de informele aanpak zijn onderwerpen uit het actieplan Open Overheid 2016 – 2017 waar landelijk op wordt ingezet. Als jouw organisatie werk maakt van één of meer van deze onderwerpen, dan levert dit meer aandacht en ondersteuning van ons (het Leer- en Expertisepunt Open Overheid) op. Volg hier de voortgang van de actiepunten.

Waarom Open Data en Actieve Openbaarheid? 
Het actief vrijgeven van data en documenten draagt bij aan economische kansen en aan democratisch-bestuurlijke waarden van Open Overheid.

Waarom openheid over geld en open besluitvorming?
De belangrijkste overheidsprocessen kosten geld en worden gestuurd door democratische besluitvorming. Openheid hierover levert vaak meer begrip voor de overheid op en biedt kansen voor meer draagvlak voor beslissingen.

Waarom ambtelijk vakmanschap in de energieke samenleving en de informele aanpak?
Werkelijk contact maken en aansluiten op de denk- en doekracht van de samenleving zorgen voor een beter presterend Nederland. Lees hier meer over de waarde van Open Overheid.

Tip: sluit aan bij onderwerpen uit het actieplan Open Overheid om meer ondersteuning, aandacht en impact te krijgen.

Lees ook onze andere tips om verder te komen met Open Overheid:

Tip 1: focus op meerwaarde
Tip 2: samen sterk!
Tip 3: leer van weerstand

 

Actieplan Open Overheid update 2

Elke zes weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken voor alle actiepunten vindt. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan.

Actiepunt 1: Nationale open data agenda

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries.

De rijksbrede inventarisatie is in volle gang. Per departement zal worden aangegeven welke datasets beschikbaar zijn en wanneer deze kunnen worden ontsloten. In de gevallen waarin nader onderzoek nodig is om over beschikbaarstelling te besluiten, wordt dit eveneens gemeld. In juni zal hiervan een overzicht op data.overheid.nl verschijnen en zullen de resultaten aan de Tweede Kamer worden gemeld. Er zijn inmiddels twee bijeenkomsten georganiseerd met hergebruikers van open data. Eén daarvan was gericht op gebruikers van geo-data en één was gericht op de gebruikers van het data.overheid.nl.

De leidraad voor het ontsluiten van open data nadert de afronding. Met VNG wordt een bestuurlijk overleg voorbereid met het oog op de bevordering van ontsluiting van lokale open data. De Algemene Rekenkamer heeft op 24 maart het derde Trendrapport open data gepubliceerd. De departementen zijn nauw betrokken geweest bij de totstandkoming hiervan. De Rekenkamer meldt vooruitgang en doet aanbevelingen om de ontwikkeling in het beleid verder te versterken.

Actiepunt 2: Stuiveling Open Data Award

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

Dit jaar wordt voor de eerste keer de Stuiveling Open Data Award uitgereikt. De jury voor deze award wordt nu samengesteld. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid bereidt in opdracht van het Ministerie van BZK een website voor de Stuiveling Open Data Award voor. Hiervoor maken we gebruik van de platformwebsite van de Rijksoverheid. Dit heeft als belangrijkste voordelen dat er door de stijl een duidelijke afzender is, de bouw van de website weinig tijd vraagt en er flink wat kosten worden bespaard. Het belangrijkste nadeel is de beperking van de creatieve mogelijkheden, maar door de ontwikkeling van mooie beelden en een beeldmerk kunnen we toch een creatief eigen stempel op de website drukken.

De komende tijd gaan we aan de slag met de organisatie van een kick-off bijeenkomst met de beoogde juryleden, zodat zij richting kunnen geven aan alle ontwikkelingen.

Actiepunt 3: ROUTE-TO-PA: Hergebruik van open data in de provincie Groningen

Actiehouder: Universiteit Utrecht, departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap. In samenwerking met: provincie Groningen, de gemeente Den Haag, het ministerie van BZK, Open Knowledge Foundation (Verenigd Koninkrijk) en diverse Europese universiteiten.

Op 18 februari is er een projectmeeting georganiseerd in Groningen. Gedurende deze bijeenkomst is de voortgang van de ontwikkeling van het Social Platform for Open Data (SPOD) gedemonstreerd, tevens is er een demonstratie gegeven van de Transparency-Enhancing Toolset TET. Er werd besloten om de tools in te zetten voor vraagstukken omtrent huisvesting, werk en gezondheidszorg in de krimpregio’s in Groningen. De komende tijd zal worden gewerkt aan het verzamelen van datasets die in relatie tot een van deze vraagstukken kunnen worden geanalyseerd. Half maart is de voortgang van Route to PA besproken met de Europese Commissie.

Actiepunt 4: Actieve openbaarheid van informatie

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries en uitvoeringsorganisaties.

Veel informatie die bij wet openbaar mag zijn, is nog gesloten. In het vorige actieplan is daarom gestart met een aantal pilots om specifieke informatie openbaar te stellen. Deze pilots worden in het huidige actieplan voortgezet. Inmiddels hebben het ministerie van Financiën, het ministerie van Buitenlandse zaken en het ministerie van VWS, net als de ministeries van BZK en OCW, een pilot gestart, waarin de mogelijkheden verkend worden om onderzoeksrapporten (Arvodi) online te zetten. Los daarvan worden de mogelijkheden verkend om ook uitvoeringstoetsen beschikbaar te stellen. Zo werken we aan het beschikbaar stellen van informatie. Tegelijkertijd worden inzichten opgedaan over de mogelijkheden, de kosten en de grenzen van openbaarheid, en op termijn een systeem van ‘open by design’.

Actiepunt 5: Open over geld: open spending detaildata

Actiehouder: Open State Foundation (OSF). In samenwerking met: Provincies, Waterschappen, Gemeenten, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Interprovinciaal Overleg (IPO), Unie van Waterschappen (UVW) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

In de afgelopen weken is gewerkt om de financiële detaildata van de gemeenten Utrecht, Heerlen, Dordrecht, Oirschot en Lelystad te publiceren. Op 11 maart was het zover, deze detaildata is nu te vinden op www.openspending.nl. Compleet met een vernieuwde zoekfunctie die het doorzoeken van de detaildata eenvoudiger maakt.

Een greep uit de data levert het volgende op: gratis OV voor 65 plus kost de Dordrecht een half miljoen euro. Utrecht verdiende in 2014 met de verkoop van paspoorten zo’n 2,5 miljoen. Lelystad verdiende 5 miljoen met de verkoop van grond. In Oirschot krijgt de gemeente bijna 14 duizend euro aan terrasvergoedingen en iets minder aan marktgelden. Heerlen spendeert 500 duizend euro aan Veiligheidshuis Heerlen en stak €28.592,64 in een pilot project voor de aanpak van hennepteelt.

Tot slot werken we aan het werven van andere overheden voor Openspending Detaildata en maken we een filmpje met uitleg over Openspending Detaildata.

Actiepunt 6: Open over besluitvorming bij gemeenten: open raadsinformatie

Actiehouder: Vereniging van Nederlandse Gemeenten. In samenwerking met: de Open State Foundation, diverse gemeenten en het ministerie van BZK.

Hoe sluit je als overheid met je informatie beter aan bij de burger? Die vraag staat centraal bij het project   informatie op maat. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ondersteunt in dit kader de VNG bij een pilot over open gemeenteraadsinformatie. Hierbij wordt, uit verschillende systemen,  gemeenteraadsinformatie gegenereerd als herbruikbare open data. De eerste fase van deze pilot is succesvol afgerond met de oplevering van het eindrapport van Open State Foundation (OSF). Gemeenten hebben nu een voorlopige open standaard in handen – Popolo – waaronder raadsinformatie als open, herbruikbare data beschikbaar kan worden gesteld voor de burger. VNG heeft ‘open raadsinformatie’ opgenomen in de Digitale Agenda 2020. In het eerste en tweede kwartaal van 2016 worden concrete toepassingen van open raadsinformatie ontwikkeld, die voor alle gemeenten beschikbaar komen. Zo heeft Utrecht samen met OSF geïnventariseerd hoe agenda’s, moties en stemgedrag kunnen worden ontsloten zodat het herbruikbare data oplevert. KING organiseert op korte termijn bijeenkomsten waar deze best practice wordt gedeeld met andere gemeenten en leveranciers.

Zoals in het actieplan Open Overheid is afgesproken, wordt er naar gestreefd dat gemeenten eind 2017 kunnen beschikken over een volwaardige open standaard voor open raadsinformatie ten behoeve van informatie op maat aan de burger. Als er in 2018 weer gemeenteraadsverkiezingen worden gehouden, willen gemeenten hun burgers nauwer bij het democratische besluitvormings- en controleproces betrokken zien. In veel gemeenten wordt gewerkt aan bestuurlijke vernieuwing; veel gemeenten zijn betrokken bij verscheidene ‘democratic challange’-initiatieven. Deze initiatieven zijn erg geholpen met raadsinformatie die als open data beschikbaar is.

Actiepunt 7: De ambtenaar als vakman in de energieke samenleving

Actiehouder: ministerie van Infrastructuur en Milieu. In samenwerking met: de energieke samenleving en het ministerie van BZK.

Om de beleidsmedewerkers bij  het ministerie van Infrastructuur en Milieu (IenM) vertrouwd te laten raken met het werken met de Energieke Samenleving en met name met de rol van responsieve overheid, staat er een aantal acties op stapel. Een heel belangrijke daarbij is ‘leren door doen’. Er zijn geen specifieke ontwikkelingen te melden op de 3 dossiers die hiervoor aan de lat staan.

Als tweede belangrijke actie heeft IenM het voornemen leer- werkdagen te organiseren voor alle beleidsmedewerkers. Om een gemeenschappelijke taal te ontwikkelen en vertrouwd te raken met het geldende gedachtegoed. Maar nog belangrijker: om te oefenen en te ervaren aan de hand van het eigen dossier wat werken met de Energieke samenleving inhoudt. Dit is een omvangrijk traject waarvan de voorbereidingen weer een stuk verder zijn gevorderd. Er wordt een programma van eisen opgesteld om marktpartijen uit te nodigen een offerte uit te brengen om uiteindelijk bijna 900 medewerkers deze leer- werkdagen te laten ervaren. Het voornemen is om vijf partijen uit te nodigen. Voor de zomer moet het selectieproces om tot een geschikte partij te komen zijn afgerond, zodat we na de zomer kunnen beginnen.

Actiepunt 8: Informele aanpak Wob-verzoeken

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse gemeenten en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

Het project Prettig Contact Met de Overheid heeft ons gemeld dat er op dit moment geen voortgangsinformatie is over dit actiepunt. We plaatsen daarom nogmaals update 1 van 23 februari 2016:

Het Kenniscentrum Prettig contact met de Overheid (PCMO) ondersteunt en begeleidt overheidsorganisaties bij het toepassen van de informele aanpak. Sinds ruim een jaar ondersteunt het kenniscentrum ook bij de monitoring, analyse en rapportage van de informele aanpak bij de behandeling van Wob-verzoeken. Momenteel wordt een handleiding ontwikkeld over de informele aanpak voor Wob-coördinatoren, met interventies, procesoptimalisaties en een beschrijving van best practices. Deze handleiding wordt op het PCMO jaarcongres op 26 april a.s. gepresenteerd. Op het jaarcongres wordt ook een masterclass informele aanpak bij de behandeling van Wob-verzoeken verzorgd, en worden materialen om zelf een eigen project op te starten (zoals een stappenplan en handleiding) verstrekt.

Actiepunt 9. Ondersteuning van overheden: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO)

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: ICTU, maatschappelijk betrokken partijen, diverse gemeenten, provincies en ministeries.

De highlights van de afgelopen zes weken:

  1. De provincie Zuid-Holland en het LEOO hebben initiatief genomen voor een benchmark Open Overheid. We staan in contact met het brede netwerk aan overheidsorganisaties (gemeenten, waterschappen, uitvoeringsinstellingen, provincies en departementen). De benchmark meet hoe ver iedere organisatie is met Open Overheid volgens de definitie van de provincie Zuid-Holland. Het doel is om van elkaar te leren en de benchmark vanuit het brede overheidsnetwerk verder door te ontwikkelen.
  2. Als kennismakelaar en als ondersteuner van mede-overheden waren wij onder andere actief in de leerkring Open Data voor provincies, de community of practice Right to Challange voor gemeenten en de leerkring Burgerbegroting, als spreker tijdens het Smart Government Congres en aanjager van gesprekken over Open Overheid, bijvoorbeeld in de provincie Noord-Brabant.
  3. Als vergroter van de zichtbaarheid van Open Overheid publiceerden wij content zoals de blogreeks ‘3 over democratie’ met ideeën over vernieuwende vormen van democratie zoals Open Data Democratie, het eerste deel van een serie tips onder de titel ‘Hoe kom je verder met Open Overheid’, een interview met Marleen Stikker en een blog over de waarde van Open Overheid.

 

Hoe kom je verder met Open Overheid?
Tip 3: leer van weerstand

“Hoe kom ik verder met Open Overheid?” Deze vraag krijgen wij (het Leer- en Expertisepunt Open Overheid) regelmatig als we op bezoek zijn bij (publieke) organisaties. We krijgen ook vaak handige tips tijdens gesprekken over ervaringen uit de praktijk. In een serie blogs delen we deze praktische tips. Vandaag tip 3: leer van weerstand.

Hoe meer jouw organisatie met Open Overheid aan de slag gaat, des te groter is de kans op weerstand bij collega’s. Die weerstand voelt soms wat ongemakkelijk, maar in feite is het een compliment. Gefeliciteerd: je hebt impact! Geniet ervan! Dat is natuurlijk makkelijker gezegd dan gedaan. De vraag blijft: hoe neem ik de weerstand bij mijn collega’s weg?

Angst voor openheid

Je kunt proberen om je collega’s te overtuigen met een verwijzing naar de Wet openbaarheid van bestuur (Wob), de Wet hergebruik van overheidsinformatie (Who), een gesprek over de waarde van Open Overheid of met de 10 meest aansprekende voorbeelden van hergebruik van Open Data. Maar onze belangrijkste tip blijft: luister goed naar de gevoelens van jouw collega’s.

Angst is een emotie die vaak boven komt als het over Open Overheid gaat. De angst voor openheid blijkt meestal nauw verbonden met de angst voor kwetsbaarheid. Goed naar je eigen angst luisteren is een belangrijke ambtelijke vaardigheid met een donker randje. Angsten behoeden ambtenaren weliswaar voor misstappen, maar zorgen ook voor gemiste kansen als het om Open Overheid gaat.

Meer over dit onderwerp lezen? Bekijk dan ook de blog over ratio en emotie in gesprekken over Open Overheid.

Tip: leer van weerstand bij collega’s en geniet van je impact!

Lees ook onze andere tips om verder te komen met Open Overheid:

Tip 1: focus op meerwaarde
Tip 2: samen sterk!

 

Hoe kom je verder met Open Overheid?
Tip 2: samen sterk!

“Hoe kom ik verder met Open Overheid?” Deze vraag krijgen wij (het Leer- en Expertisepunt Open Overheid) regelmatig als we op bezoek zijn bij (publieke) organisaties. We krijgen ook vaak handige tips tijdens gesprekken over praktijkvoorbeelden. In een serie blogs delen we deze praktische tips. Vandaag tip 2: samen sterk!

Samen sterk!

Is jouw organisatie al actief op het gebied van één van de vier aanvliegroutes: Open Contact, Open Aanpak, Open Data of Open Verantwoording? Vaak gebeurt er al van alles op het gebied van Open Overheid in jouw organisatie. Collega’s starten meestal intuïtief  met de aanvliegroute  die een duidelijke link heeft met zijn of haar werkzaamheden. De ICT-afdeling is geneigd met Open Data aan de slag te gaan. En Open Contact lijkt vooral iets voor dienstverleners, wijkambtenaren of de afdeling Communicatie.

4 aanvliegroutes en beroepen

Aanvliegroutes Open Overheid en de beroepsgroepen die daar het vaakst mee aan de slag gaan.

Verbinding

Zoek je Open Overheid collega’s op en kijk of je jullie ambities  kunt verbinden. Laat je waardering voor het goede werk van je ‘partners in crime’ blijken door de resultaten en praktijkvoorbeelden te delen met anderen.

Kijk aan welke van de 12 startdoelen jij al werkt en lees meer over hoe je de aanvliegroutes voor Open Overheid kunt combineren. Vergeet vooral ook niet om jullie initiatieven op de kaart te zetten?

Tip: versterk Open Overheid in jouw organisatie door het werk van collega’s te waarderen en jullie krachten te bundelen.

Lees ook onze andere tips om verder te komen met Open Overheid:

Tip 1: focus op meerwaarde
Tip 3: geniet van weerstand

De grenzen van openheid
Drie over democratie (deel 10)

De grenzen van openheid voor politici staan centraal in deze laatste blog van de tiendelige serie over Open Overheid en democratie. Aan het woord komen Merel Heijke, Martijn Kool en Hans Alberse. Merel is consultant inzicht en sturingsadvies bij KING, Kwaliteitsinstituut Nederlandse gemeenten en sterk betrokken bij Democratic Challenge. Martijn is directeur van het Centrum voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie en oud-partijvoorzitter van een lokale afdeling van een politieke partij). Hans is oud-raadslid, oud-wethouder in de gemeente Rheden en oud-burgemeester binnen de gemeente Lingewaal en Oude-IJsselstreek, ooit begonnen als vrijwilliger in een wijkcentrum en sinds vorig jaar als zelfstandige werkzaam als adviseur Vernieuwing Democratie.

Merel Heijke over Grenzen aan openheid voor politiciMartijn Kool over Grenzen aan openheid voor politiciHans Alberse over Grenzen aan openheid voor politici

Van links naar rechts: Merel Heijke, Martijn Kool, Hans Alberse

Iedere blog uit deze serie start met een citaat uit een eerder gehouden interview over Open Overheid. Dit keer is dat een citaat van Marietje Schaake (lid van het Europees Parlement namens D66):

“Het Europees Parlement heeft een formulier dat parlementariërs moeten invullen, waarbij je financiële belangen moet opgeven, maar ook het brede belang. In welk bestuur je zit, van welke club je lid bent. (…) Het formulier kende vier categorieën voor de vergoeding en had ik steeds de categorie 0-500 euro ingevuld, met het cijfer nul. Met als gevolg dat de maatschappelijke organisatie die de formulieren allemaal gedownload had, aangaf dat ik 13 keer 500 euro vergoeding kreeg omdat er in dat vakje ‘een markering’ stond. Zij publiceerden een bericht waarin stond: “Marietje Schaake verdient 6.500 euro per maand bij”. Dat is absoluut onjuist. Ik verdien niets bij. Dat vond ik heel vervelend. (…) Gelukkig krijg ik ook veel aardige reacties. Ik vind het al met al heel waardevol en ik ben niet bang voor openheid.”

Welke grenzen zien Martijn, Hans en Merel aan openheid voor politici?
Martijn Kool: Het is natuurlijk ongelukkig wat Marietje Schaake is overkomen. Ik vind dat je als politicus gewoon heel open moet zijn over je belangen, inkomsten, waar je voor staat en wat je hebt gestemd. Bij grenzen denk ik bijvoorbeeld aan dat als de nationale veiligheid in het geding is, die veiligheid boven openheid gaat. Of als het echt gaat om privacygevoelige gegevens, bijvoorbeeld over gezinsleden van een politicus, dan is terughoudendheid gepast.

Hans Alberse: Politici vervullen een publieke functie, betaald door de samenleving. Dus moet je in openheid zo ver gaan als mogelijk is. Als politicus moet je van onbesproken gedrag zijn. Alles wat daarin voorvalt of is voorgevallen moet openbaar zijn. Je moet zó open zijn, dat iedereen kan controleren of je – in plaats van het algemeen belang – geen eigen belang nastreeft. En ja, als je je gezin laat zien in een campagnefilmpje of vaak gezinsvoorbeelden aanhaalt in interviews, dan moet je ook niet raar opkijken als daar vervolgvragen over komen van journalisten. Omgekeerd vind ik het belangrijk dat politici kritisch en met respect behandeld worden. Ook door journalisten. Zij zetten zich in voor de samenleving, verrichten belangrijk werk en steken publiekelijk hun nek uit. Dat maakt hen kwetsbaar.

“Het gaat om het doel van integriteit en openheid is daarbij slechts een middel.” – Merel Heijke

Merel Heijke: Ik koppel dit vooral aan ‘de basis op orde’. Dus dat de formulieren en de techniek erachter moeten kloppen. Integriteit is voor mij niet zozeer dat politici melden welke banen en inkomsten ze hebben, maar vooral hoe ze met situaties van algemeen belang omgaan als ze daar zelf een individueel belang bij hebben. Het gaat om het doel van integriteit en openheid is daarbij slechts een middel.

“De kern blijft voor mij wel: open, tenzij.” – Hans Alberse

Hans Alberse: Bij grenzen denk ik aan situaties waarin sprake is van een onderhandeling waarbij te veel openheid uiteindelijk meer gemeenschapsgeld kost dan nodig is. Situaties waarin de privacy van personen of de veiligheid van groepen geschaad kan worden, vragen om terughoudendheid. De kern blijft voor mij wel: open, tenzij. Want wat inwoners niet begrijpen, is die zweem van geheimzinnigheid die het wantrouwen voedt.

Inwoners voelen vanuit de politiek vaak: “Wij bepalen wel wat goed voor u is”. Daarom moeten ambtenaren en politici openheid als een soort van tweede natuur toepassen. En dat is niet altijd gemakkelijk. Want het vrijuit kunnen denken en creatieve plannen ontwikkelen moet mogelijk blijven. Bijvoorbeeld bij de komst van een asielzoekerscentrum. In zulke situaties heb je soms ‘werkruimte’ nodig om ook wilde ideeën te noemen. Zonder de angst dat de buitenwereld meteen reageert.

Voor ambtenaren moet er dus ruimte zijn voor ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ en in de huidige Wet openbaarheid van bestuur is dat ook zo. Als burgemeester maakte ik zulke situaties ook wel mee. Ook dan zorgden we als college van B&W dat er ruimte was voor het onbelemmerd delen van ondoordachte ideeën. Dat waren wel uitzonderingen hoor. Openheid stond centraal, bijvoorbeeld doordat we in gedachten steeds inwoners aan tafel lieten plaatsnemen. Zo werden onze gesprekken zuiverder: meer gericht op het maatschappelijke effect dan op de politieke haalbaarheid. “Wat hebben onze inwoners er aan?” Dat heb ik oprecht zo ervaren. Heel prettig was dat.

Informatie buiten de lijntjes

Door Pascale Georgopoulou, raadsgriffier gemeente Amstelveen en deelnemer aan pilot Open Raadsinformatie

Raadsleden, bestuurders en ambtenaren weten als geen ander hoe belangrijk informatie is. Wie stapt een overleg binnen zonder zijn stukken te lezen? Ook die mailtjes op het laatste moment als B&W of de raad vergaderen. Je moet weten wat er speelt, wat op de agenda staat, wat voor- en tegenstanders ervan vinden, de achtergronden. En ook wat er in de krant staat en op sociale media. Je moet het weten om de juiste beslissingen voor te kunnen bereiden en te nemen. Informatie, er is er zo veel van. 1 korreltje op het eerste vakje, 2 op het tweede, 4, 8, 16. Informatie-graankorreltjes op een Perzisch schaakbord, de groei is exponentieel. De weekendtas weegt slechts een iPad, maar loopt over van de informatie. Halen wij er binnen de gemeenten alles uit wat erin zit? Er wordt gesproken over big data, open data, smart data, maar hoe komen wij aan “relevant data”. En een beetje snel. Als griffier bestaat mijn werk grotendeels uit het verwerken en openbaar maken van informatie. Van college naar raad, van intern naar extern, van de raad naar burgers, een waar informatieknooppunt. Met al mijn collega’s doe ik enorm mijn best om de technologische mogelijkheden te benutten. Verbeterde websites, verbeterde zoekmachines, vergaderapp’s. Wij zetten alles in om de informatie “aan de man te brengen”.

“Als ik iemand aan de lijn heb, die wil weten wat mijn raad vorig jaar besloten heeft over wijk X, schaam ik mij. Ik voel mij net een klantenservice.”

Maar als ik iemand aan de lijn heb, die wil weten wat mijn raad vorig jaar besloten heeft over wijk X, schaam ik mij. Ik voel mij net een klantenservice. “Zullen wij samen even kijken op de website. Rechts boven staat bestuur en organisatie. Dan klikt u op gemeenteraad en dan gaat u naar vergaderstukken. Ja, bent u er nog? Dan gaan wij naar maart 2014, de vergadering van de commissie RWN. Ja, dat staat voor Ruimte, Wonen en Natuur…” Onbegonnen werk, dit… Waarom kunnen wij niet ergens een postcode intypen om te zien welke besluiten betrekking hebben op een bepaalde wijk, kaartje erbij? En dan in één oogopslag welke besluiten dat zijn (inclusief links naar de betreffende stukken) en het stemgedrag van de verschillende partijen (inclusief link naar het profiel van de betreffende raadsleden en hun nevenfuncties). En een koppeling naar een Google-agenda om te zien wanneer je hierover mag meepraten en als je op een vinkje drukt, dat je meteen bent aangemeld voor het spreekrecht, chatfunctie, Skype, forumdiscussie. Technisch moet dit allemaal kunnen, toch? Gemeenten lijken op “oude” reisbureaus. Die maakten vroeger een pdf-bestand van hun reisgids en zetten die op de website. De foto’s werden mooier, de teksten beter leesbaar, de lettertypes duidelijker. Maar hoeveel mooier en duidelijker ook, een pdf is een pdf, een platte tekst. Zo doen wij dat. Wij verbeteren onze bestaande websites, maken ze mooier; wij verbeteren onze bestaande zoekmachine, maken ze sneller. Maar als je blijft doen wat je altijd al deed, krijg je wat je altijd al had.

“Gemeenten hebben niet het monopolie op informatie en data”

Reisbureaus zijn intussen vele stappen verder. Hun informatie is doorzoekbaar op specifieke criteria: wifi, zwembad, ontbijt. Met de mogelijkheid om te vergelijken, de kaart te zien, foto’s, ook video’s, een reis te bestellen, inclusief verzekering en ook nog te beoordelen. En je kunt chatten met Harry van Sunweb!

Zoals die reisbureaus van de platte pdf’s naar interactieve websites gingen, zo zullen wij ook buiten de bestaande kaders moeten denken en iets radicaal anders moeten verzinnen. Is Open Data en Open Raadsinformatie dit radicaal andere? Misschien kunnen Open Data ons in die richting helpen. Niet het open stellen van data op zichzelf natuurlijk, dat moeten wij sowieso doen. Maar met die beschikbare data als bouwstenen raken mensen wellicht geïnspireerd om eens iets te gaan ontwikkelen. Websites, apps of platforms. Ga je gang, zou ik zeggen, maak er wat van. Gemeenten hebben niet het monopolie op informatie en data. Wat mensen nodig hebben om maatschappelijk te kunnen meedoen en te kunnen kiezen, dat weten ze zelf het beste. Wie weet wat voor iets moois kan ontstaan als wij de randvoorwaarden creëren. Krijgen wij straks ook een Harry om mee te chatten!

/