Expertisepunt Open Overheid

Welke open data toepassing verdient 20.000 euro?

Een manier om de waarde van open data te laten zien, is door te kijken naar de toepassing ervan. Dat is ook een van de doelen van de Stuiveling Open Data Award, kortweg SODA: laten zien wat er mogelijk is met open data en het gebruik ervan stimuleren. Want open data hergebruikers zijn vaak onzichtbare helden en heldinnen: ze maken de meest fantastische websites, apps en visualisaties, terwijl we vaak niet eens in de gaten hebben dat zij open data voor ons op een gebruiksvriendelijke manier toegankelijk maken.

Doe mee!
De SODA staat open voor iedereen die een toepassing heeft gemaakt waarbij open data van een Nederlandse publieke organisatie gebruikt wordt, zoals een website, app of visualisatie. Natuurlijk mag er gecombineerd worden met andere soorten (open) data. Zowel bestaande toepassingen als nieuwe ideeën maken kans, wel moet het minimaal een werkend prototype zijn. Publieke en private organisaties zijn welkom om mee te doen. Zowel bedrijven en startups als overheidsorganisaties en maatschappelijke organisaties maken kans op de award. Je kunt tot en met 5 september een inzending doen door middel van het deelnameformulier. Daarnaast is het dit jaar voor het eerst mogelijk om te nomineren. Dus ken jij een prachtige toepassing die gebruik maakt van open data? Nomineer deze dan!

De prijs
De winnaar ontvangt de award, positieve publiciteit en €20.000,-. Het prijzengeld is bedoeld voor de verdere ontwikkeling van de open data toepassing, of voor inspanningen die het beschikbaar stellen of het gebruik van open data ten goede komen.

Open data?
Open data zijn data die openbaar zijn, vrij beschikbaar en vrij van auteursrechten of andere rechten van derden. Ze zijn computerleesbaar en voldoen bij voorkeur aan open standaarden. Open data zijn voor hergebruik beschikbaar zonder beperkingen als kosten of verplichte registratie.

Uitreiking
Wil je bij de uitreiking aanwezig zijn? Dat kan! De uitreiking van SODA2018 vindt plaats tijdens de Innovation Expo op 4 oktober in de Onderzeebootloods in Rotterdam. Daar overhandigt Raymond Knops, staatssecretaris van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de award aan de gelukkige winnaar. Meld je nu aan voor de Innovation Expo, zodat je verzekerd bent van een plek.

Wat vooraf ging
De SODA draagt de naam van de vorige president van de Algemene Rekenkamer, Saskia J. Stuiveling. Zij was een warm pleitbezorger van open data. Haar credo was: “Alle informatie die de overheid heeft is van de mensen. Zij moeten er zelf mee aan de slag kunnen”. Dat er mooie dingen ontstaan als dit mogelijk is, laten de eerdere winnaars van de SODA zien: de eerste SODA werd in 2016 uitgereikt aan startup GreenHome. Hun HuisScan geeft woningeigenaren snel en eenvoudig inzicht in de beste energiebesparende maatregelen voor hun specifieke woning, op basis van open data. In 2017 won ‘Wat kost mijn zorg?’ van de Consumentenbond, een toepassing die transparantie in de zorg stimuleert.

De jury
Wie zich dit jaar winnaar van SODA2018 mag noemen wordt bepaald door een deskundige jury. De jury van SODA2018 bestaat uit Arno Visser (Algemene Rekenkamer, voorzitter), Marianne Linde (gemeente Tilburg), Marleen Stikker (Waag Society), Michiel Leenaars (Internet Society Nederland), Paul Geurts van Kessel (winnaar SODA2016) en Ramona de Jong (winnaar SODA2017).

Jury SODA2018

Verslag bijeenkomst huidige & nieuwe actiehouders Actieplan Open Overheid

dinsdag 26 juni 2018, Humanity House Den Haag

Op 26 juni organiseerde het Leer- en Expertisepunt Open Overheid in opdracht van het beleidsteam Open Overheid (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, BZK) de eerste Actiehouderbijeenkomst van 2018. Voor deze bijeenkomst werden zowel de huidige actiehouders als de nieuwe actiehouders uitgenodigd. Met elkaar blikten we terug op het huidige Actieplan en keken vooruit naar het nieuwe Actieplan dat in de steigers staat.

Hoe staat het ervoor?
Na een warm welkom door Eric Stokkink (afdelingshoofd Democratie, BZK) was allereerst het IRM-rapport onderwerp van gesprek. Dit IRM-rapport – gemaakt in opdracht van het Open Government Partnership (OGP) door een onafhankelijke onderzoeker – is bedoeld om te reflecteren en te leren van de actiepunten uit het Actieplan Open Overheid. Een aspect dat door alle actiehouders als zeer waardevol wordt gezien. Echter, verschillende actiehouders en medewerkers van het Open Overheid beleidsteam stuitten tijdens het lezen van het rapport op onjuistheden.

Het ministerie van BZK heeft inmiddels aan OGP laten weten niet gecharmeerd te zijn van deze wijze van evalueren. Een evaluatie met onjuistheden ontneemt het lerende effect en daarmee ook de motivatie om mee te doen aan een Actieplan Open Overheid. Dit is verre van wenselijk. Eric riep actiehouders op om zelf ook vooral te reageren. Een van de actiehouders stelde voor om reacties van actiehouders gebundeld aan het OGP te sturen.

  Tom Kunzler (Open State Foundation)  Groep mensen in kring
Beelden: actiehouders van het actieplan Open Overheid tijdens eerdere actiehoudersbijeenkomsten

Successen, uitdagingen en lessons learned

De huidige actiehouders ontvingen het verzoek om voorafgaand aan de bijeenkomst na te denken over de volgende twee vragen: op welk resultaat ben je het meest trots? En welk aspect heeft de komende tijd nog extra aandacht nodig?

Met de aanwezige actiehouders stonden we uitgebreid stil bij hun resultaten, uitdagingen en lessons learned. Zo kwam onder andere het volgende ter sprake:

  • De actiehouders van het actiepunt Open Raadsinformatie (o.a. VNG) zijn trots op de 100 gemeenten die zich hebben aangesloten. Binnen VNG wordt dit als een groot succes ervaren.
  • Het is mooi dat dit actiepunt gewoon door gaat. Daarnaast is dit actiepunt een goed voorbeeld van een succesvolle samenwerking tussen BZK, VNG en Open State Foundation (OSF).
  • Bij ROUTE-TO-PA zijn ze vooral blij dat het project veel data heeft opgeleverd. Het draaide voorheen vaak om meningen, maar nu zijn er ook data die echt bewijs kunnen leveren.
  • De Stuiveling Open Data Award (SODA) leverde tot nu toe twee terechte winnaars op. Het wordt nog een uitdaging om met de derde editie de twee voorgaande edities te overtreffen.
  • In het geval van OpenSpending is opschaling een uitdaging. Dit is nog een punt van aandacht voor de komende tijd.
  • Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid is trots op de Open Overheid community die nu bestaat. En op alle mooie kennisbijeenkomsten, kennisinstrumenten en content over Open Overheid en Open Data. Het LEOO en haar activiteiten hebben ook buitenlandse aandacht getrokken.

Kijk hier voor een volledig overzicht van de laatste stand van zaken van alle actiepunten.

Al pratende over de successen en uitdagingen vallen de succesfactoren duidelijk op. Hoe zorg je dat jouw actiepunt succesvol is? De volgende tips kunnen dan helpen:

  • wees in de organisatie aanwezig;
  • leer ‘de lijn’ kennen;
  • betrek andere partijen, werk samen!

Hoe gaat het nieuwe Actieplan eruit zien?
Tijdens het tweede deel van de bijeenkomst gaf Joep Severens (beleidsteam Open Overheid, BZK) de aanwezigen een update over het nieuwe Actieplan Open Overheid. Hij lichtte met name de verandering toe die de afgelopen tijd plaatsvond. Het Actieplan Open Overheid wordt onderdeel van een breder programma: het Actieplan Versterking Lokale Democratie. De acties van het Actieplan Open Overheid worden om die reden iets meer naar lokale acties ‘omgebogen’.

Het Actieplan Open Overheid gaat dus gewoon door, maar met een net iets andere framing. Het plan bestaat in ieder geval uit drie ‘hoofdactiepunten’ (zie ook de presentatie), namelijk:

  1. Het vergroten en verbeteren van open besluitvorming bij gemeenten en provincies.
  2. Het versterken van de transparantie van de financiering van politieke partijen in het decentraal bestuur.
  3. Het uitbreiden van het Pioniersnetwerk Open Overheid voor Gemeenten.

Verder komt er een ‘vierde actiepunt’ waarbinnen de overige actiepunten – die ook tijdens de ‘Sneak Preview’ werden gepresenteerd – een plek krijgen. Omdat de naam ‘vierde actiepunt’ niet heel prikkelend klinkt, brainstormden de aanwezigen over een passende naam voor deze groep actiepunten. Een greep uit de ideeën:

  • Focuspunten
  • Actiepunt actieve openbaarmaking
  • Actiepunt transparante overheid
  • Actiepunt proactieve openbaarmaking
  • Actiepunt openheid van zaken
  • Open contact
  • Actieve transparantie
  • Open en bloot
  • Kijkje in de keuken

Ook suggereerde een van de aanwezigen dat de Proeftuin Digitale Democratie onder een van de drie ‘hoofdactiepunten’ zou kunnen vallen.

Zorg voor een logisch verhaal
De actiehouders denken ook met elkaar na over duidelijkere omschrijvingen voor de drie ‘hoofdactiepunten’. Deze drie acties lijken nu weinig onderscheidend en betere omschrijvingen zijn wenselijk. Bijvoorbeeld:

  1. Inzicht in besluitvorming
  2. Transparantie partijfinanciering
  3. Vitale infrastructuur voor experimenten/innovatief Open Overheid netwerk

Om de Tweede Kamer te overtuigen is het volgens de actiehouders essentieel om het Actieplan Open Overheid te presenteren als een uitkomst van samenwerking met diverse partijen en verschillende consultatierondes. “Benoem dat je draagvlak hebt”, aldus een van de aanwezigen.

Guido Rijnja benadrukte dat het – ook met deze nieuwe insteek van het Actieplan – erg belangrijk is om een logisch verhaal te hebben. Wat hem betreft is het goed om dat verhaal vooral resultaatgericht te formuleren. Het doel moet duidelijk zijn. En je moet goed nadenken over hoe je het meetbaar maakt en gaat verantwoorden.

Eric is blij met alle constructieve feedback: “Jullie stimuleren ons om dit voor elkaar te krijgen.” De actiehouders worden zo spoedig mogelijk per e-mail geïnformeerd over de voortgang. Ook kijkt Eric ernaar uit om iedereen in het najaar weer te zien: “Dan lanceren we het Actieplan Open Overheid tijdens een feestelijke bijeenkomst. Tegelijkertijd sluiten we het huidige Actieplan dan feestelijk af.”

Sluit je aan bij het Pioniersnetwerk Open Overheid

De samenleving verandert en daarmee verandert de rol van de overheid ook. Bij die maatschappelijke ontwikkelingen hoort een Open Overheid. Een overheid die met inwoners het gesprek aangaat en hen betrekt bij belangrijke processen. Maar hoe doe je dat op een verantwoorde wijze? Om daarover kennis en ervaring te delen en elkaar te inspireren, is het Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten in het leven geroepen.

Kick-off
18 september (14.00 -17.00 uur) is de kick-off van het Pioniersnetwerk Open Overheid. Tijdens deze bijeenkomst staan kennisdeling en het inventariseren van de verschillende thema’s voor de komende bijeenkomsten centraal. Op het programma staat onder andere een casusbespreking over Open Schiedam. Ook is er gelegenheid om te netwerken tijdens de aansluitende borrel.

Structureel een Pioniersnetwerk
Elk kwartaal organiseert een van de pioniers een bijeenkomst bij een gemeente. Betreffende gemeente initieert een bijeenkomst met een thema dat door de deelnemers is vastgesteld. Het Pioniersnetwerk biedt ook ruimte om samen met andere gemeenten en overheden pilots te starten, of aan te sluiten bij lopende pilots.

Meedenkers en pioniers
Het netwerk richt zich in eerste instantie op ambtenaren die het verschil maken bij hun gemeenten. Zoals de pioniers die eerst met burgers in contact komen voor ze beleid schrijven. Daarnaast zijn ook ‘meedenkers’ van harte welkom: ervaringsdeskundigen vanuit andere (semi-)overheden, die graag een constructieve bijdrage willen leveren.

Delen is kracht!
De kennis en ervaring die opgedaan wordt in één gemeente kan een andere gemeente helpen en inspireren. Wij verbinden pioniers met elkaar, maar ook met gemeenten die graag willen leren van ervaringen van anderen. Door meer te delen en elkaar te inspireren ontstaat een netwerk waarbij een groeiend aantal gemeenten zich aansluit waardoor Open Overheid steeds meer vorm krijgt.

Initiatiefnemers
Gemeente Schiedam en Gemeente Utrecht zijn de initiatiefnemers van dit netwerk. Zij worden hierbij ondersteund door het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO), zij werken in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties BZK.

Kom jij ook?
Graag heten wij je op dinsdag 18 september welkom bij Gemeente Schiedam (adres: Stadserf 1, 3112 DZ Schiedam). Meld je aan via ccm.v.oosterhout@schiedam.nl o.v.v. Pioniersnetwerk 18 september om verzekerd te zijn van een plek.

Je vindt in dit document meer informatie over het Pioniersnetwerk Open Overheid.

Terugblik OGP Global Summit 2018 Tbilisi

Tbilisi, de hoofdstad van Georgië, was 17 tot en met 19 juli de ontmoetingsplaats van Open Overheid vertegenwoordigers van over de hele wereld. Deelnemers uit 96 landen en regio’s kwamen bij elkaar voor de Open Government Partnership (OGP) Global Summit. Zij deelden daar zowel resultaten als uitdagingen op het gebied van Open Overheid met elkaar. Onder de deelnemers waren ministers, ambtenaren, politici, wetenschappers, journalisten en maatschappelijke organisaties. Kortom, een divers gezelschap. Ook Nederland nam deel aan de summit en leverde met een workshop een bijdrage aan het programma.

Leren en inspireren
Het doel van de OGP Global Summit was leren van elkaar, elkaar inspireren om het ambitieniveau van Open Overheid acties te verhogen en elkaar handvatten bieden om uitdagende vraagstukken aan te pakken. De focus van de summit lag op het betrekken van het maatschappelijke middenveld, corruptiebestrijding en publieke dienstverlening.

POC dag
Nederland nam 17 juli deel aan de Point of Contact (POC) dag, waarbij onder andere casussen van verschillende landen werden besproken. Dit zorgde voor een interessante inkijk in de kleuren en vormen die Open Overheid in de diverse landen heeft. Zo bracht Tunesië een casus in waarbij watertekort centraal stond, en vroeg Estland om input voor een systeem om interactief wetgeving te maken.

The Dutch way
Na een ontmoeting met de Nederlandse ambassadeur woensdagochtend waarin we hem vertelden over Open Overheid in Nederland, gaven we ‘s middags een workshop. Hierin stonden de Nederlandse Open Overheid aanpak en de ervaringen met het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) centraal. Eric Stokkink, hoofd van de afdeling Democratie van BZK, vertelde het internationale gezelschap over de Nederlandse benadering van Open Overheid. Leren, bouwen en focussen staan daarbij centraal. Zoals alle 76 OGP landen vinden we daarbij onze weg, binnen onze eigen nationale context. Daarbij leren we van en met de OGP leden. Eric schetste vervolgens de ontwikkeling die Nederland heeft doorgemaakt aan de hand van de verschillende actieplannen Open Overheid. Het eerste actieplan (2012-2015) was een bonte stoet acties vol enthousiasme, met weinig focus. Het tweede actieplan (2015-2018) concentreerde zich rond minder, maar gerichtere acties. Het derde actieplan (2018-2020) is momenteel in wording, focust zich rond drie prioriteiten en is integraal onderdeel van de versterking van de lokale democratie. De drie prioriteiten in het nieuwe actieplan zijn: het stimuleren van open besluitvorming bij gemeenten en provincies, het vergroten van de transparantie van de financiering van politieke partijen in het decentraal bestuur en het versterken van het Pioniersnetwerk Open Overheid voor Gemeenten.

Het parlementsgebouw in Tbilisi, voorzien van OGP
Het parlementsgebouw in Tbilisi, voorzien van OGP banners

Leer- en Expertisepunt Open Overheid
Een van de actiepunten in het tweede actieplan is het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO). Het LEOO is onderdeel van ICTU en werkt in opdracht van BZK. Met een klein en toegewijd team leveren zij expertise en support en ondersteunen zij het beleidsteam van BZK. Marieke Schenk, eindverantwoordelijk coördinator van het LEOO, vertelde de aanwezigen over wat het LEOO doet en wat zij in de loop der jaren geleerd hebben. Zo verzorgt het LEOO onder andere elke twee maanden een update van de actiepunten van het actieplan Open Overheid, organiseren zij stakeholderbijeenkomsten en onderhouden ze het netwerk van professionals dat aan de slag is met Open Overheid.

Als ‘key take outs’ gaf zij het internationale gezelschap mee dat het bouwen van een community van praktijkmensen en makers en hen waarderen, cruciaal is. Ook veel aandacht voor opvolging na bijeenkomsten en aangeven wat er met de inbreng van de buitenwereld gebeurt, is van groot belang. Tot slot geeft Marieke aan dat naast de inhoud ook belangrijk is dat het voor de netwerkpartners leuk is om onderdeel van de community te zijn. Als voorbeeld geeft zij de ‘sneak preview’ voor het nieuwe actieplan, die in maart plaatsvond. Daar stonden de nieuwe actiepunten centraal, opgeluisterd door een rode loper en een popcornmachine.

Vervolgens vertelde Tom Kunzler, interim-directeur van de Open State Foundation, over zijn ervaringen met de samenwerking met BZK en het LEOO. De bemiddelende rol van het LEOO in het contact tussen de NGO Open State Foundation en overheden, ziet Tom als een belangrijke toegevoegde waarde. Als het LEOO aangeeft dat open data beschikbaar stellen meerwaarde heeft, en in veel gevallen probleemloos kan, helpt dit overheden vaak over de drempel. Ook waardeert Tom de rol van BZK en het LEOO bij de totstandkoming van nieuwe actieplannen. Door in gesprek te gaan met maatschappelijke organisaties, het organiseren van bijeenkomsten en het betrekken van andere overheden om hen te laten deelnemen aan het actieplan.


Tweet van ambassadeur Jos Douma (l) en sprekers tijdens de sessie van Nederland (r)

Ook op communicatiegebied heeft het LEOO meerwaarde voor Open State, geeft Tom aan. Door middel van video’s, interviews en handreikingen over Open Overheid in het algemeen, en over de actiepunten waar Open State bij betrokken is, zoals Openspending. “Het LEOO is altijd bereid te helpen om onze projecten en evenementen onder de aandacht te brengen. Vaak hoef ik hier niet eens om te vragen, omdat ze dit uit zichzelf al oppakken.”

Informele uitwisseling
Een interessant en leuk aspect aan een wereldwijde summit is ook de informele uitwisseling met collega’s. Zo ontvingen we complimenten over onze website van Portugal en gaf Australië aan de Nederlandse aanpak één op één over te willen nemen. Een hoop indrukken en contacten rijker vertrokken we terug naar Nederland!

Informele uitwisseling tijdens de opening (l) en kennisdeling tijdens de POC dag (r) 
Informele uitwisseling tijdens de opening (l) en kennisdeling tijdens de POC dag (r)

Iedere dag een open data dag

Vijf open data ontwikkelingen

Open data zijn overal. We navigeren er op los in het verkeer, gebruiken buienradar om de regen te ontwijken, zoeken de handigste routes voor het openbaar vervoer en bestellen eten online. We bekijken informatie over zorg en scholen en de uitgaven van overheden. In al deze gevallen gebruiken we open data, vaak zonder dat we het in de gaten hebben. 3 maart is het internationale open data dag. Een mooi moment om stil te staan bij waar we staan. Hieronder schetsen we vijf ontwikkelingen.

Hoe het begon: van maatwerkafspraken naar open data
Het hergebruik van overheidsdata kent een lange geschiedenis. Vooral bij kaarten, plattegronden en andere geografische informatie is het van oudsher goed gebruik dat overheden en marktpartijen elkaars data benutten. Om van deze data te kunnen profiteren stemmen overheidsorganisaties die data aanbieden en organisaties die data gebruiken met elkaar af onder welke voorwaarden dit gebeurt. Op deze manier benutten beide partijen de waarde van deze data voor een specifiek doel.

Rond 2010 zijn overheden in Nederland aan de slag gegaan met het beschikbaar stellen van data als open data. Overheidsorganisaties stellen open data beschikbaar zonder een onderliggende afspraak met een hergebruiker van die data. Parallel hieraan bleven maatwerkafspraken tussen leveranciers van data en hergebruikers bestaan, al maakte open data specifieke afspraken in veel gevallen overbodig: de data werd daarmee immers voor iedereen vrij beschikbaar. Bij open data ontbreekt aanvankelijk een toepassing als drijfveer om data beschikbaar te stellen. Hiermee heeft er een ontkoppeling plaatsgevonden tussen de aanbieder en de gebruiker van data en zijn beiden zich onafhankelijk van elkaar gaan ontwikkelen. Open data leveren daardoor naast de geijkte toepassingen die maatwerkafspraken voortbrengen, ook onverwachte innovatieve toepassingen op.

Wat is open data?
Open data zijn data die openbaar zijn, vrij beschikbaar en vrij van auteursrechten of andere rechten van derden. Ze zijn computer-leesbaar en voldoen bij voorkeur aan open standaarden. Open data zijn voor hergebruik beschikbaar zonder beperkingen als kosten of verplichte registratie.

Van hype naar productiviteit
In 2010 startten de eerste overheidsorganisaties enthousiast met open data. Rond 2012 piekte de hype: gemeentelijke open data portalen schoten als paddenstoelen uit de grond, overheden organiseerden tal van hackathons en app-wedstrijden. Open data was een grote belofte waarbij nieuwe toepassingen en diensten lonkten. Toch werd de beloofde potentie lang niet altijd verzilverd. Om in termen van de Gartner hype cycle te spreken: na de ‘piek van opgeblazen verwachtingen’ belandde men ontgoocheld in de ‘trog van desillusie’. Alle inspanningen ten spijt bleken lokale open data voor ontwikkelaars maar matig interessant. En data beschikbaar stellen is één ding, voor het ontstaan van nieuwe toepassingen is vaak meer nodig dan dat.

Inmiddels zijn we in 2018 opgeklommen uit het dal en bewegen we steeds meer naar het ‘plateau van productiviteit’: vanuit de overheid is er steeds meer data beschikbaar, die op continue basis worden gebruikt voor diensten en toepassingen. Ook is er steeds meer aandacht gekomen voor het stimuleren van het gebruik van open data.

Ook hergebruikers hebben niet stil gezeten. Er zijn gigantisch veel toepassingen ontstaan. Zo maakt een toepassing als GoOV het voor mensen met een beperking mogelijk om gebruik te maken van het openbaar vervoer. GreenHome gebruikt in hun HuisScan tal van open data bronnen om te laten zien hoe je je huis kunt verduurzamen. En de Consumentenbond geeft consumenten met ‘Wat kost mijn zorg?’ meer inzicht in medische behandelingen bij verschillende ziekenhuizen en verzekeraars.

Er is de afgelopen jaren meer bewustzijn ontstaan over het gebruik van data en meer besef over de waarde ervan. Data-inventarisaties leverden bij departementen en gemeenten meer inzicht op in welke data ze in huis hebben en welke ze daarvan als open data beschikbaar kunnen stellen. Ook op het gebied van cultuur, houding en gedrag is binnen overheidsorganisaties het nodige veranderd. Veel overheidsorganisaties maakten een omslag in het denken, vanuit de opvatting dat open data toebehoren aan het publiek. Om de vorige president van de Algemene Rekenkamer, wijlen Saskia J. Stuiveling, te citeren: “Alle informatie die de overheid heeft is van de mensen. Zij moeten er zelf mee aan de slag kunnen”.

Bovendien merken overheidsorganisaties dat open data beschikbaar stellen hen zelf veel oplevert: meer aandacht voor de kwaliteit van data, een betere vindbaarheid en de mogelijkheid dankbaar gebruik te maken van de open data van andere overheidsorganisaties. In 2017 onderzocht de TU Delft de maatschappelijke kosten en baten van open data, waaruit blijkt dat open data in algemene zin meer oplevert dan het kost.

Van klein naar groots
Momenteel wordt volop de slag geslagen van verweesde open data portalen met lokale data, naar het opschalen van data tot nationaal niveau. Zo werkt VNG realisatie aan het standaardiseren van datasets, en het vindbaar maken ervan via het nationale dataportaal data.overheid.nl. Daarbij worden datasets van gemeenten op dezelfde manier beschikbaar gesteld, in plaats van enkel lokaal of  voor elke gemeente op een andere manier. Als dezelfde data van alle gemeenten beschikbaar is, is het voor bijvoorbeeld journalisten en ontwikkelaars aantrekkelijker om deze data te gebruiken. De datasets die aangepakt worden komen voort uit een high value datalijst. High value-datasets zijn datasets met een veronderstelde grote toegevoegde waarde voor de samenleving. Of een dataset high value is, wordt onder meer bepaald door de mate waarin de dataset bijdraagt aan transparantie, wettelijke plicht en potentie van hergebruik. Zo is er een landelijke standaard ontwikkeld voor de locaties van stemlokalen. Daardoor kunnen we op 21 maart via verschillende diensten eenvoudig vinden waar we kunnen stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen. Google en Facebook zullen de data integreren in hun diensten. Iedereen die dat wil kan ook met deze data aan de slag.

Ook wordt er binnen het project Open Raadsinformatie gewerkt aan de uniforme en landelijke ontsluiting van raadsinformatie van gemeenten. Open State Foundation en VNG realisatie ontwikkelden een platform om de raadsinformatie van gemeenten te verzamelen en uniform beschikbaar te stellen als open data. Inmiddels doen meer dan 100 gemeenten mee. Onlangs was er op basis van deze data een hackathon die leidde tot de ontwikkeling van de app ‘waaroverheid.nl’. Deze app geeft inwoners gedetailleerd én gebruiksvriendelijk overzicht van raadsinformatie over hun eigen wijk en buurt.

Van isolatie naar data management in brede zin
Steeds meer overheidsorganisaties ontdekken dat open data ‘in isolatie’ bekijken wellicht niet de meest vruchtbare aanpak is. Hoewel het vaak een prima start oplevert, blijft het volwassenheidsniveau laag, en is het lastig de fase van pilots en ad hoc activiteiten te overstijgen. Open data wordt daarom steeds meer benaderd vanuit het bredere perspectief van data en data management. Datamanagement is kort samengevat aandacht schenken aan de creatie van data, het opslaan, onderhouden en het beschikbaar stellen. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar wat open kan, maar juist ook wat naar om meer dan terechte redenen zoals privacybescherming besloten moet blijven. Door deze geïntegreerde aanpak ligt data-gedreven werken ineens veel meer binnen handbereik.

Ook het bredere perspectief van een Open Overheid biedt overheden handvatten om open data in samenhang te bezien: niet alleen vanuit technisch oogpunt, maar bijvoorbeeld ook vanuit het eerder genoemde en niet te onderschatten aspect van cultuurverandering.

Van technologie naar maatschappelijke innovatie
De focus lag bij open data lange tijd op de technische kant. Tegenwoordig groeit het besef dat open data een belangrijke grondstof is voor maatschappelijke innovatie en participatie. Zo wordt open data succesvol ingezet bij projecten waarbij burgers meebeslissen over (een deel van) de gemeentebegroting: de ‘burger begroting’. De beschikbaarheid van verantwoordings- en begrotingsinformatie als open data maakt dit mede mogelijk.

Een ander voorbeeld is het FIXXX-team van het Datalab in Amsterdam. De ‘Fixxx-ers’ begeven zich onder de Amsterdammers voor het identificeren en analyseren van problemen in de stad. Ze werken volgens een zelfontwikkelde methode waarbij ze in veertien weken met concrete, praktische oplossingen komen. Hierbij maakt het team waar mogelijk gebruik van open data. Zo ontwikkelden ze een app waarmee touringcarchauffeurs in de stad zo snel mogelijk een parkeerplaats kunnen vinden.

Elke dag een open data dag
Bovenstaande ontwikkelingen laten zien hoe overheid en oplossers bij elkaar gebracht kunnen worden. En dan niet om te komen tot gesloten maatwerkafspraken rond data. Juist om te komen tot de ontwikkeling van een op hergebruik gerichte agenda, met een goed beeld van de te ontwikkelen oplossingen met behulp van open data. Een open aanpak waarin de dialoog tussen hergebruikers en overheidsorganisaties rond maatschappelijke vragen centraal staat.

Er zijn belangrijke stappen gezet de afgelopen jaren, maar klaar zijn we nog lang niet. Zo blijkt de kwaliteit van data niet altijd voldoende, is de koppelbaarheid van de data met andere databestanden vaak beperkt en is de uitleg bij de data niet altijd voldoende voor de hergebruiker om de data goed te kunnen toepassen. Daarnaast is veel waardevolle data simpelweg nog niet beschikbaar als open data. Kortom, er valt nog een hoop werk te verzetten. Daarom blijven open data dagen nodig om de positieve ontwikkelingen van de afgelopen jaren voort te zetten. En niet een keer per jaar, wat ons betreft is iedere dag een open data dag!

Marieke Schenk en Paul Suijkerbuijk schreven dit artikel speciaal voor Open Data Day voor iBestuur.

Infographic: Open Government Partnership (OGP) wereldwijd

Het Open Government Partnership (OGP) ondersteunt zowel overheden als maatschappelijke organisaties bij hun inzet om Open Overheid hoog op de politieke agenda’s te zetten en veranderingen door te voeren. Daarnaast brengt OGP landen uit de hele wereld bij elkaar om samen op te trekken en van elkaars Open Overheid ervaringen te leren.

In deze infographic vind je de missie en focus van OGP, inspirerende internationale voorbeelden en een weergave van de deelnemende landen. Ook lees je er welke actiepunten in het huidige Nederlandse Actieplan Open Overheid staan, en hoe jij zelf kunt bijdragen aan deze wereldwijde beweging.

Bekijk de infographic op volledige grootte, waarbij je kunt doorklikken naar relevante bronnen!

Afbeelding van Infographic OGP

Een terugblik: 2017 in 10 gesprekken

Hoeveel tijd besteed jij aan Open Overheid? Vanuit het Leer- en Expertisepunt (LEOO) zijn we er allemaal minstens vier dagen per week erg druk mee. We willen immers bijdragen aan een opener overheid door publieke professionals te ondersteunen en hun actie in beeld te brengen. Zo bouwen we met elkaar aan een community die van elkaar leert en opgedane kennis en expertise deelt. Dit doen we bijvoorbeeld door het voeren van vele gesprekken bij verschillende organisaties en het organiseren van en deelnemen aan bijeenkomsten. Voor de buitenwereld is niet altijd zichtbaar wie wij spreken en waar dat toe leidt. Daarom hier een terugblik op 2017 van Marieke Schenk, coördinator van het LEOO, in 10 gesprekken.

1. ECP Platform voor de Informatiesamenleving
Tijdens de evaluatie met de jury van de Stuiveling Open Data Award (SODA) werd gezocht naar een geschikt platform om dit jaar de tweede SODA uit te reiken. Het Jaarcongres ECP werd geopperd en unaniem een goed idee gevonden. Een verkennend gesprek met ECP leidde uiteindelijk tot een vruchtbare samenwerking: op 16 november presenteerden de finalisten hun toepassingen aan geïnteresseerden aan sta-tafels, vervolgens hielden ze korte pitches en als hoogtepunt werd de Consumentenbond met ‘Wat kost mijn zorg?’ tot winnaar gekozen. Bekijk hier een impressie van de dag.

2. Right to Challenge
In Utrecht sprak ik met pioniers op het gebied van Right to Challenge (RtC). Binnen de gemeenten Amsterdam, Rotterdam en Utrecht hebben zij hier de afgelopen jaren ervaring mee opgedaan, met betrokkenheid van het LEOO. Nu sprak ik hen om bij te praten. Het leverde onder andere op dat de trekkers van de community of practice Right to Challenge een zeer goed bezochte workshop gaven tijdens de Dag van de Lokale Democratie op 17 november. Ook zorgde het ervoor dat het LEOO aanwezig was bij een bijeenkomst van het RtC netwerk, en er verslag van deed.

3. MOOI (BZK)
In ons werk is het belang van de interne gesprekken binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) niet te onderschatten: de activiteiten op het gebied van openbaarheid van bestuur, open data en Open Overheid zijn over verschillende afdelingen verdeeld. Om op de hoogte te blijven van elkaars werkzaamheden en deze op elkaar af te stemmen, vindt regelmatig overleg plaats. Bijvoorbeeld met het programma MOOI, dat staat voor Modernisering Openbaarmaking OverheidsInformatie, met wie we elke twee weken om tafel zitten.

4. Bureau Loonaangifteketen
Omdat Paul Suijkerbuijk verhinderd was, werd mij gevraagd een presentatie te houden over Open Overheid en open data tijdens een ketencafé van de Loonaangifteketen. Ik had er wel eens van gehoord, maar het zei me niet erg veel. En heel eerlijk? Ik vond het ook maar saai klinken. Dat ik me daarin vergist heb bleek al snel tijdens het voorgesprek met een van de adviseurs van het Bureau Loonaangifteketen. Ook de presentatie tijdens het ketencafé was enthousiasmerend, zowel voor de toehoorders als voor mijzelf. Die keten is behoorlijk boeiend!

5. Jurist AVG
Via verschillende wegen kregen we vragen over de ophanden zijnde implementatie van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) in relatie tot Open Data. Welke gevolgen heeft dit bijvoorbeeld voor het beschikbaar stellen van Open Data? Werkt de AVG beperkend? We gingen te rade bij een jurist van BZK die expert is op dit terrein. Hij stelde ons gerust: omdat Open Data per definitie al geen persoonsgegevens bevatten, zijn de gevolgen van de AVG voor Open Data beperkt. We verzamelden vragen voor een Q&A pagina, die we in 2018 publiceren.

6. VNG en VNG Realisatie
Op uitnodiging van VNG gingen we langs bij collega’s van VNG en VNG Realisatie, om hen bij te praten over het nieuwe Actieplan Open Overheid, dat momenteel in de maak is. Naast hen informeren over de stand van zaken, haalden we ook diverse ideeën op voor het nieuwe actieplan. Van Open Data standaarden tot een traject voor cultuurverandering en een praktijkbeproeving met ‘open by design’ werken: aan ideeën geen gebrek. Ik ben benieuwd wat uiteindelijk echt in het nieuwe plan terecht zal komen.

7. Open State Foundation
Met de Open State Foundation (OSF) gingen we in gesprek over het als Open Data beschikbaar stellen van de locaties van stemlokalen. Bij de laatste Tweede Kamer verkiezingen heeft OSF deze verzameld en als Open Data beschikbaar gesteld. Inmiddels is in samenwerking met VNG Realisatie een project gestart om dit op te pakken en door gemeenten zelf te laten doen.

8. Stakeholderforum Actieplan Open Overheid
Voor het Multistakeholderforum van het Actieplan Open Overheid van start ging, waren er al de nodige gesprekken gevoerd. Er was namelijk vanuit maatschappelijke organisaties meer belangstelling om plaats te nemen, dan er plekken zijn. Een goed teken! Tijdens een conference call werd besproken dat verschillende organisaties in een ‘tandem constructie’ deelnemen. Hierdoor neemt toch een breed scala aan maatschappelijke organisaties plaats. Lees hier het verslag van het eerste stakeholderforum.

9. In gesprek met maatschappelijke organisaties
Op 7 september ging de consultatie voor het nieuwe Actieplan Open Overheid van start. De eerste consultatiebijeenkomst werd gehouden met maatschappelijke organisaties. Het LEOO organiseerde deze bijeenkomst die voorgezeten werd door BZK, en verzorgde het interactieve gedeelte waarin maatschappelijke organisaties konden aangeven wat zij belangrijk vinden.

10. Algemene Rekenkamer
Met de Algemene Rekenkamer vonden het afgelopen jaar meerdere gesprekken plaats. Het leidde er onder andere toe dat de lancering van de 2017 editie van de Stuiveling Open Data Award (SODA) werd gehouden tijdens de Accountability Hack in de Tweede Kamer op 9 juni. Voorafgaand daaraan vond een ander bijzonder gesprek plaats, met startup envoy Constantijn van Oranje, dat is terug te lezen en terug te kijken. Ook sprak hij voor de lancering van SODA2017 een videoboodschap in.

Besturen in een Open Overheid. Hoe doe je dat?

Hoe zet je openheid op een goede manier in voor verbinding tussen burger en bestuur? Actief ideeën uit de samenleving ophalen en gebruiken, transparant zijn over wat er binnen de overheid gebeurt, mensen passend en eenvoudig informeren en data beschikbaar stellen voor hergebruik om innovatie en ondernemerschap aan te moedigen. Kortom, een Open Overheid. Wat vraagt dat van u als bestuurder? En hoe gaan andere bestuurders hiermee om? Lees de ervaringsverhalen en tips van Patrick van Lunteren, wethouder Jeugd, Wonen en Wijken in Breda, Mary-Ann Schreurs, wethouder innovatie en design, duurzaamheid en cultuur in Eindhoven en Robert van Dijk, griffier bij gemeente Teylingen.

Breda begroot met de buurt

Ervaringen en tips van Patrick van Lunteren, wethouder Jeugd, Wonen en Wijken in Breda.

In Breda praten mensen mee over de besteding van een deel van gemeenschapsgeld in hun wijk. Dit doen inwoners in Breda aan de hand van het ‘Breda Begroot spel’, dat in de wijken en dorpen wordt gespeeld. Het spel creëert een open dialoog en transparant proces. Iedereen kan deelnemen en door het goede gesprek dat ze voeren komen ze samen tot voorstellen. Inwoners geven daarbij aan waar ze meer geld, tijd en energie aan willen besteden en tegelijkertijd zetten zij daar tegenover waar minder geld, tijd en energie naar toe hoeft.

Portret Patrick van Lunteren

Wensen in de wijk
Dat uitruilen van budgetten (wat wil je wel, en wat hoeft dan niet te gebeuren of doen we zelf) is nog een lastig proces. Breda heeft geen begroting op wijkniveau waardoor we inwoners geen inzicht kunnen geven in de financiën die bestemd zijn voor hun wijk. Consequenties van financiële keuzes zijn daardoor niet altijd goed in te schatten. Door het goede gesprek te voeren en te starten uit motivatie, trots en wensen in de wijken hebben we geleerd dat geld niet de enige motivatie is voor nieuw burgerschap en samen waarden creëren. De buurt moet het echt zelf willen en geld is dan een afgeleide waarde, en een mooie opsteker om iets te realiseren.

“Zorg dat het een avontuur wordt van de hele stad. Maak democratie leuk!”

 

Tip: De tip die ik iedereen kan geven die de intentie heeft om te gaan werken met burgerbegrotingen: begin hier alleen aan als je politiek en bestuurlijk, maar ook in de deelnemende wijken/dorpen draagvlak hebt en doe het gezamenlijk. Zorg dat het een avontuur wordt van de hele stad. Maak democratie leuk!

Jongeren aan tafel

Mensen aan tafel

jongeren aan tafel

Voor meer informatie, wil ik u verwijzen naar www.breda.nl/bredabegroot


Samen leven en samenwerken in Eindhoven

Ervaringen en tips van Mary-Ann Schreurs, wethouder innovatie en design, duurzaamheid en cultuur in Eindhoven.

In een democratie staat het samen leven centraal. Het samen doen. Dat is niet een wereld waarin iedereen dezelfde mening moet hebben; integendeel. Dat zou een saaie en zelfs enge samenleving zijn. Waar het om gaat is om met al die verschillende meningen, die fundamenteel voor vrijheid staan, gezamenlijk tot oplossingen te komen. In een radicale democratie wordt dat vorm gegeven in een egalitaire proces; niet (alleen) top-down, niet (alleen) bottom-up, maar die twee gecombineerd en 90 graden gekanteld.

Portretfoto Mary Ann Schreurs

Co-creatie, co-besluitvorming en co-productie.
Dat betekent dat de lokale overheid niet vooraf een blauwdruk maakt. De rol van de lokale overheid is, voor zover daar een noodzaak toe is, die van borging van het publiek belang, borging van het proces en meedoen in de realisatie. En in samenwerking met andere overheden borgt de lokale overheid dat dit proces op het juiste schaalniveau plaatsvindt.
We komen daar, door niet eindeloos te praten, maar het in het doen met elkaar uit te vinden. In de opgaven ligt zowel de noodzaak als de betrokkenheid, steeds met elkaar een stap verder komen. Want blauwdrukken bestaan niet voor de veelal disruptieve opgaven van deze tijd en de oplossingen zijn altijd locatiespecifiek en contextafhankelijk.

Spelregels
Als overheid moeten we spelregels bepalen waarbinnen ontwikkelingen in onze stad mogen plaatsvinden. Digitalisering is niet meer weg te denken, maar dwingt ons ook tot culturele keuzes die vaak nog niet als dusdanig ervaren worden. De enige manier om het publieke belang te borgen is door geen technologie lock-in noch vendor lock-in toe te staan, maar wel inzicht te houden in parameters en op eigenaarschap van (publieke) data. Als we iets in Eindhoven hebben geleerd, is het dat het niet altijd eenvoudig is tot een businessmodel te komen waarin die spelregels worden gerespecteerd. Maar het is uiteindelijk altijd de moeite waard.

Tip: Laten we daarom samenwerken, want dan leren we niet alleen van elkaar, maar maken we het ook stuk interessanter voor onze waardevolle partners in de stadsontwikkeling en halen we een radicale democratie dichterbij. Iedereen met zijn eigen verantwoordelijkheid daarin.


Teylingen versterkt acties met werkgroep Open Overheid

Ervaringen en tips van Robert van Dijk, griffier gemeente Teylingen.

In Teylingen is begin december 2017, met inspiratie van de Dag van de Lokale Democratie van 17 november 2017, in het presidium besloten de losse zaken en acties te bundelen en na de verkiezingen te starten met een brede werkgroep Open Overheid van raad, college en ambtelijke organisatie. Dit volgens de vier onderdelen van Open Overheid: Open Aanpak, Open Contact, Open Verantwoording en Open Data. Het eerste jaar na de verkiezingen gebruiken we voor gedachte- en planvorming, het tweede en derde jaar voor implementatie en uitvoering, het vier jaar voor evaluatie.

Portret Robert van Dijk

“Het bij elkaar brengen van losse onderdelen versterkt het geheel.”

 

Tip: Eigenlijk is dit al  een tip voor anderen. Vaak doe je al veel als lokale overheid op het gebied van Open Overheid. Het heeft een meerwaarde om dat te benoemen maar ook om daar over na te denken via de Open Overheidsgedachte. Het bij elkaar brengen van deze losse onderdelen versterkt het geheel. En het versterkt de bewustwording dat je nog meer kunt doen om een Open Overheid te worden in het belang van onze inwoners. Dit kun je niet alleen als raad, als college of als ambtelijke organisatie maar moet je gezamenlijk oppakken.


We zijn altijd benieuwd naar jouw ervaringen en tips. Deel ze gerust met ons!

Tijd voor Open Overheid

2017: een terugblik in 10 gesprekken

Hoeveel tijd besteed jij aan Open Overheid? Vanuit het Leer- en Expertisepunt (LEOO) zijn we er allemaal minstens vier dagen per week erg druk mee. We willen immers bijdragen aan een opener overheid door publieke professionals te ondersteunen en hun actie in beeld te brengen. Zo bouwen we met elkaar aan een community die van elkaar leert en opgedane kennis en expertise deelt. Dit doen we bijvoorbeeld door het voeren van vele gesprekken bij verschillende organisaties en het organiseren van en deelnemen aan bijeenkomsten. Voor de buitenwereld is niet altijd zichtbaar wie wij spreken en waar dat toe leidt. Daarom hier een terugblik op 2017 in 10 gesprekken en bijeenkomsten, van Open Data expert Paul Suijkerbuijk.

1. Belastingdienst
Met de Belastingdienst spraken we over open algoritmen. Data is fantastisch natuurlijk, maar wat er gebeurt met data binnen een organisatie en hoe het wordt verwerkt met andere data om te komen tot de uiteindelijke resultaten zit in algoritmen. Het zou mooi zijn als ook deze algoritmen openbaar gemaakt worden. Dat zorgt voor meer inzicht in besluiten en dan kan men zelf een berekening uitvoeren volgens de rekenregels die een organisatie uitvoert. Misschien vindt dit initiatief een plekje in het nieuwe actieplan Open Overheid?

2. Open Raadsinformatie
Met deelnemers aan het Griffiers Congres sprak ik over het transparant maken van raadsinformatie. Door VNG wordt volop ondersteuning geboden om dit voor elkaar te krijgen, mooi om te zien dat veel griffiers hier mee aan de slag willen! Onder de niet aflatende energie van Robert van Dijk (raadsgriffier te Teylingen) en met de inzet van Tom Kunzler (Open State Foundation) bij VNG gaat dit een succes worden in 2018. De gesprekken die ik gevoerd heb met verschillende raadsgriffiers waren bijzonder positief.

3. Open Contracting
Ook gesprekken gevoerd waar je even over na moet denken. Open Contracting is er zo een. Transparantie omtrent contracten is in Nederland al behoorlijk groot. Met TenderNed en PIANOo wordt al veel informatie over aanbestedingen en contracten gepubliceerd. Deze informatie wordt gepubliceerd in lijn met Europese regelgeving. Nu is er het initiatief van Hivos en het Open Governement Partnership (OGP) om te komen tot een standaard voor het ontsluiten van contract informatie volgens de Open Contract Data Standard. Het omzetten van de bestaande contracting informatie is best een klus terwijl al veel informatie beschikbaar is. Dan is het toch goed zoeken naar argumenten om daar snel mee aan de slag te gaan. Wellicht kunnen we in 2018 komen tot een experiment hiermee.

4. Meetup datagedreven werken bij gemeenten
Data is de basis voor alle processen zoals deze zich binnen een gemeentelijk apparaat afspelen. De expliciete keuze maken om deze data ook in te zetten voor andere processen en taken van de gemeente vergt een ander aanpak. Steeds meer gemeenten zijn hiermee aan het experimenteren in de vorm van datalabs of datacoaches. Waarbij het mij wel opviel dat de experimenten nu nog vooral gericht zijn op het inrichten van de organisatie. Wie gaat er met welke data aan de slag? De vraag waarom en waarvoor kwam tijdens de meetup weinig aan bod. Echter verwacht ik dat op het moment dat de inrichtingsvraag is beantwoord, dit snel aan bod zal komen.

5. Wikimedia
Wikipedia is een belangrijke hergebruiker van data uit het Nationaal Archief. Zo zijn er 5.574 Wikipedia pagina’s met afbeeldingen van het Nationaal Archief. Deze pagina’s met afbeeldingen zijn in November 2017 3.221.507 keer getoond. Een immens aantal. Wie zelf een kijkje wil nemen in rapportages over het gebruik van afbeeldingen in Wikipedia kan terecht op deze pagina. Wikipedia is dus een belangrijke hergebruiker van afbeeldingen. Het zou mooi zijn als nog meer instellingen hun beeldmateriaal beschikbaar stellen voor hergebruik op Wikipedia. Dat het materiaal gebruikt zal gaan worden blijkt wel uit het voorbeeld van het Nationaal Archief.

6. Gesprek met juristen op juridische tweedaags VNG
Open Data aanpakken op een bijeenkomst met juristen is altijd een uitdaging. Dat wat zeker wel openbaar gemaakt kan worden en dat wat zeker niet openbaar gemaakt kan worden, daar hebben we het niet over, maar dat wat op het grensvlak ligt. Daar waar de belangenafwegingen uit de Wob een rol gaan spelen, daar wordt het ingewikkeld en spannend. Hoever ga je met het verwijderen van persoonsgegevens uit een bestand zodat het wel openbaar gemaakt kan worden? Of besluit je in een keer dat het hele bestand niet openbaar gemaakt kan worden omdat er persoonsgegevens in zitten? Ingewikkelde afwegingen als er geen doel bekend is waarvoor de data beschikbaar gemaakt wordt. Daarom zijn we in het gesprek ingegaan op het bedenken van toepassingen die gemaakt zouden kunnen worden met Open Data. En dan blijkt opeens dat het meestal wel mogelijk is om data als Open Data beschikbaar te stellen.

7. Dirk Helbing
Dirk Helbing (o.a. Professor of Computational Social Science in Zurich) schetst de ontwikkelingen rondom data, de harde groei van de hoeveelheid en de belofte erachter: waarheidsvinding en efficiëntie, maar dan beter dan wij mensen kunnen. Artificial Intelligence kan veel oplossingen brengen. De verwachting is dat binnen 20 tot 40 jaar computers slimmer zijn dan mensen via machine learning. Daarbij geeft hij ook direct de kanttekening aan dat patronen in data potentieel fouten bevatten. Als voorbeeld het big data experiment rondom griep van Google. Techniek heeft dus ook keerzijdes waar aandacht voor moet zijn. Via de cookies in je browsers weten bedrijven precies wat je online doet. Dat geeft een gedetailleerd inzicht hoe je jezelf als persoon gedraagt, en dat gaat een zwarte box in van algoritmes. Met behulp van Artificial Intelligence worden er van iedereen digitale persoonlijkheden ontwikkeld (een soort alter ego) met inzichten die men op vele manieren kan inzetten. Naast de inzet voor marketing wordt dit nu ook bijvoorbeeld ingezet in digitale “oorlog”, verwijzend naar de invloed van Rusland op de Amerikaanse verkiezingen en de filter bubbels van Google en Facebook.

8. Gesprek met jongeren over Open Overheid
Bij het verzamelen van inzichten voor het nieuwe actieplan is ook een bijeenkomst georganiseerd met jongeren. Vertegenwoordigers van jongerenorganisaties als het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS), maar ook jongeren afdelingen van partijen als SGP, en de Jonge Democraten waren erbij. Een bijeenkomst met veel energie. Vertrouwen was een belangrijk onderwerp van gesprek. Hoe kan meer openheid en transparantie van de overheid leiden tot meer vertrouwen in die overheid? In een wereld waar nepnieuws aan de orde van de dag is en de Overheid zich ook niet altijd van de beste kant laat zien. Ook de ontwikkeling van vaardigheden in het omgaan met data wordt belangrijk gevonden. Het zelf kunnen vormen van een mening over een situatie op basis van data is belangrijk, aldus de jongeren.

9. Praktijkbeproeving standaarden Open Data
Met VNG zijn gesprekken gevoerd over het opstellen van standaarden voor Open Data. VNG Realisatie heeft, samen met een community van gemeenten en kennisorganisaties, een verkenning uitgevoerd naar een versnelling van Open Data bij gemeenten, met als resultaat een High Value Dataset List (HVDL). Deze lijst dient in eerste instantie als houvast voor gemeenten om gericht Open Data sets te ontsluiten en te publiceren. Het ontbreekt dan nog steeds aan een gestandaardiseerde set van afspraken over onder andere de inhoud, context en techniek die per dataset benodigd zijn om tot centrale, landelijke datasets te komen. En gemeentelijke landelijke datasets stimuleren nu juist innovatie. In de praktijkbeproeving wordt gewerkt met prototypen open datasets (HVDL) die in verband staan met maatschappelijke waarden als bereikbaarheid, transparantie en participatie. De volgende gemeenten doen mee: Drechtsteden, Lansingerland, Gouda, Den Haag, Waddinxveen, Gorinchem, Arnhem, Woerden, Delft, Enschede, Almere en Leidschendam-Voorburg.

10. Roemeense delegatie Open Overheid
Via de ambassade in Roemenië kwam de vraag of we een delegatie van de Roemeense overheid konden ontvangen. Alzo geschiedde. Een mooie bijeenkomst, goed om te zien dat Nederland niet alleen voorloopt, maar ook op punten achterloopt. Zo is de Roemeense ontsluiting van wetgeving beter gestroomlijnd dan in Nederland. Er blijkt voor ons dus nog winst te behalen. Op de aanpak van de ontsluiting van high value data blijkt uit ervaringen in Roemenië dat het lastig is om vast te stellen wat high value dan precies is. Nuttig om te sparren met andere landen en ervaringen uit te wisselen.

 

Welke maatschappelijke organisaties willen deelnemen aan het Stakeholderforum Actieplan Open Overheid 2018-2020?

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) coördineert de totstandkoming van het nationaal actieplan Open Overheid. De voorbereidingen voor het derde nationaal actieplan dat medio juli 2018 van start gaat, zijn begonnen. Het actieplan kunnen en willen we niet maken zonder betrokkenheid van veel partners. Daar bieden we op verschillende manieren gelegenheid voor: onder meer in bijeenkomsten, via de website, in gesprekken, bij evaluaties en door kennisoverdracht.

Stakeholderforum
Voor dit actieplan willen we dit ook op een meer gestructureerde manier vormgeven, via een stakeholderforum. In de bijeenkomst van 7 september jl. met maatschappelijke organisaties is met hen gesproken over het Stakeholderforum Actieplan Open Overheid 2018-2020 en is gevraagd om interesse voor deelname te melden.

Deelname
Ook maatschappelijke organisaties die niet bij deze bijeenkomst konden zijn willen we de kans geven om zich aan te melden. Dat kan tot en met 15 september 2017 via actieplan@open-overheid.nl. Indien er meer aanmeldingen dan beschikbare plaatsen zijn, dan bepalen de maatschappelijke organisaties bij voorkeur zelf, welke organisaties gaan deelnemen.

OGP

Meer informatie over het Stakeholderforum:

Doel
Het doel van het Stakeholderforum is om een breed netwerk op Open Overheid te creëren, verbindingen te leggen tussen activiteiten die in verschillende bestuurslagen en bij maatschappelijke partners plaatsvinden en inhoudelijke versterking van acties van het Actieplan Open Overheid 2018-2020 te bevorderen. Dit gebeurt door:
• Mee te denken en te adviseren over de ontwikkeling, de uitvoering en de evaluaties van het Actieplan Open Overheid 2018-2020
• Netwerken en kennis beschikbaar te stellen ter ondersteuning van het Actieplan Open Overheid en de actiepunten van dit Actieplan.

Daarnaast heeft het forum een toetsende rol, door actiehouders en BZK scherp te houden op de binnen het Actieplan gemaakte afspraken.

Samenstelling
Het Stakeholderforum bestaat uit (maximaal) 7 leden. De leden zijn afkomstig uit de drie overheidslagen (Rijk, provincies en gemeenten), een universiteit en (maximaal) 3 leden van maatschappelijke organisaties.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vervult het voorzitterschap.
Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) is betrokken voor kennisdeling, verslaglegging, organisatie en communicatie.
De leden zullen zoveel mogelijk met elkaar in een open proces bepalen hoe het Stakeholderforum gaat werken.

Frequentie en activiteiten
Indicatie: 4 bijeenkomsten per jaar.
Tussendoor zorgt het LEOO er voor dat de leden op de hoogte gehouden worden van de ontwikkelingen van het Actieplan.

Fase ontwikkeling actieplan
• Meedenken en adviseren over consultatieproces
• Meedenken en adviseren over mogelijke actiepunten en mogelijke actiehouders
• Meedenken en adviseren over formulering actiepunten
• Meedenken en adviseren over concept Actieplan open overheid 2018-2020
• Meedenken en adviseren over communicatie in deze fase
• Verbreden van de bekendheid met en kennis over het Actieplan en het OGP in het eigen netwerk

Fase uitvoering actieplan
• Meedenken en adviseren over uitvoering actiepunten
• Daar waar mogelijk en gewenst ondersteunen van actiepunten
• Meedenken en adviseren over communicatie in deze fase
• Verbreden van de bekendheid met en kennis over het Actieplan en het OGP in het eigen netwerk

Fase (zelf)evaluaties actieplan
• Meedenken en adviseren over de midtermzelfevaluatie en de eindzelfevaluatie van het Actieplan
• Meewerken aan de tussenevaluatie en eindevaluatie van het Independent review mechanism (IRM van OGP)
• Meedenken en adviseren over doel, taken en samenstelling Stakeholderforum
• Meedenken en adviseren over communicatie in deze fase
• Verbreden van de bekendheid met en kennis over het Actieplan en het OGP in het eigen netwerk

Communicatie
In het kader van een Open Overheid, wordt open en transparant gecommuniceerd over het Stakeholderforum. Hierin staat de website www.open-overheid.nl centraal. Een apart gedeelte op deze website is gewijd aan het Stakeholderforum. Agenda’s (vooraf) en verslagen worden op de website gepubliceerd en via de website kan bijvoorbeeld op agendapunten worden gereageerd.

Evaluatie
Het Stakeholderforum wordt ingesteld voor de duur van de voorbereiding en uitvoering van het actieplan 2018-2020. Het Stakeholderforum wordt tijdig geëvalueerd. Daarna wordt het vervolg bepaald.

Waarom deelnemen?
• Het forum biedt deelnemers de kans actief mee te praten over ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van het Actieplan Open Overheid
• Het forum biedt deelnemers de kans te participeren in een breed open overheid netwerk.
• Het forum biedt deelnemers de gelegenheid om bij te dragen aan het verder brengen van open overheid in Nederland.


Deelname
Vertegenwoordig je een maatschappelijke organisatie en ben je na het lezen van bovenstaande geïnteresseerd in deelname aan het stakeholderforum? Laat het ons weten!