Expertisepunt Open Overheid

Welke maatschappelijke organisaties willen deelnemen aan het Stakeholderforum Actieplan Open Overheid 2018-2020?

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) coördineert de totstandkoming van het nationaal actieplan Open Overheid. De voorbereidingen voor het derde nationaal actieplan dat medio juli 2018 van start gaat, zijn begonnen. Het actieplan kunnen en willen we niet maken zonder betrokkenheid van veel partners. Daar bieden we op verschillende manieren gelegenheid voor: onder meer in bijeenkomsten, via de website, in gesprekken, bij evaluaties en door kennisoverdracht.

Stakeholderforum
Voor dit actieplan willen we dit ook op een meer gestructureerde manier vormgeven, via een stakeholderforum. In de bijeenkomst van 7 september jl. met maatschappelijke organisaties is met hen gesproken over het Stakeholderforum Actieplan Open Overheid 2018-2020 en is gevraagd om interesse voor deelname te melden.

Deelname
Ook maatschappelijke organisaties die niet bij deze bijeenkomst konden zijn willen we de kans geven om zich aan te melden. Dat kan tot en met 15 september 2017 via actieplan@open-overheid.nl. Indien er meer aanmeldingen dan beschikbare plaatsen zijn, dan bepalen de maatschappelijke organisaties bij voorkeur zelf, welke organisaties gaan deelnemen.

OGP

Meer informatie over het Stakeholderforum:

Doel
Het doel van het Stakeholderforum is om een breed netwerk op Open Overheid te creëren, verbindingen te leggen tussen activiteiten die in verschillende bestuurslagen en bij maatschappelijke partners plaatsvinden en inhoudelijke versterking van acties van het Actieplan Open Overheid 2018-2020 te bevorderen. Dit gebeurt door:
• Mee te denken en te adviseren over de ontwikkeling, de uitvoering en de evaluaties van het Actieplan Open Overheid 2018-2020
• Netwerken en kennis beschikbaar te stellen ter ondersteuning van het Actieplan Open Overheid en de actiepunten van dit Actieplan.

Daarnaast heeft het forum een toetsende rol, door actiehouders en BZK scherp te houden op de binnen het Actieplan gemaakte afspraken.

Samenstelling
Het Stakeholderforum bestaat uit (maximaal) 7 leden. De leden zijn afkomstig uit de drie overheidslagen (Rijk, provincies en gemeenten), een universiteit en (maximaal) 3 leden van maatschappelijke organisaties.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vervult het voorzitterschap.
Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) is betrokken voor kennisdeling, verslaglegging, organisatie en communicatie.
De leden zullen zoveel mogelijk met elkaar in een open proces bepalen hoe het Stakeholderforum gaat werken.

Frequentie en activiteiten
Indicatie: 4 bijeenkomsten per jaar.
Tussendoor zorgt het LEOO er voor dat de leden op de hoogte gehouden worden van de ontwikkelingen van het Actieplan.

Fase ontwikkeling actieplan
• Meedenken en adviseren over consultatieproces
• Meedenken en adviseren over mogelijke actiepunten en mogelijke actiehouders
• Meedenken en adviseren over formulering actiepunten
• Meedenken en adviseren over concept Actieplan open overheid 2018-2020
• Meedenken en adviseren over communicatie in deze fase
• Verbreden van de bekendheid met en kennis over het Actieplan en het OGP in het eigen netwerk

Fase uitvoering actieplan
• Meedenken en adviseren over uitvoering actiepunten
• Daar waar mogelijk en gewenst ondersteunen van actiepunten
• Meedenken en adviseren over communicatie in deze fase
• Verbreden van de bekendheid met en kennis over het Actieplan en het OGP in het eigen netwerk

Fase (zelf)evaluaties actieplan
• Meedenken en adviseren over de midtermzelfevaluatie en de eindzelfevaluatie van het Actieplan
• Meewerken aan de tussenevaluatie en eindevaluatie van het Independent review mechanism (IRM van OGP)
• Meedenken en adviseren over doel, taken en samenstelling Stakeholderforum
• Meedenken en adviseren over communicatie in deze fase
• Verbreden van de bekendheid met en kennis over het Actieplan en het OGP in het eigen netwerk

Communicatie
In het kader van een Open Overheid, wordt open en transparant gecommuniceerd over het Stakeholderforum. Hierin staat de website www.open-overheid.nl centraal. Een apart gedeelte op deze website is gewijd aan het Stakeholderforum. Agenda’s (vooraf) en verslagen worden op de website gepubliceerd en via de website kan bijvoorbeeld op agendapunten worden gereageerd.

Evaluatie
Het Stakeholderforum wordt ingesteld voor de duur van de voorbereiding en uitvoering van het actieplan 2018-2020. Het Stakeholderforum wordt tijdig geëvalueerd. Daarna wordt het vervolg bepaald.

Waarom deelnemen?
• Het forum biedt deelnemers de kans actief mee te praten over ontwikkeling, uitvoering en evaluatie van het Actieplan Open Overheid
• Het forum biedt deelnemers de kans te participeren in een breed open overheid netwerk.
• Het forum biedt deelnemers de gelegenheid om bij te dragen aan het verder brengen van open overheid in Nederland.


Deelname
Vertegenwoordig je een maatschappelijke organisatie en ben je na het lezen van bovenstaande geïnteresseerd in deelname aan het stakeholderforum? Laat het ons weten!

Op weg naar het derde Actieplan Open Overheid

Voorbereidingen Actieplan Open Overheid nu officieel van start

De voorbereidingen voor het Actieplan Open Overheid 2018 – 2020 gaan vandaag officieel van start met de eerste consultatiebijeenkomst. Het beleidsteam Open Overheid (directie Democratie en Burgerschap) van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties wil graag uiteenlopende partijen betrekken bij de totstandkoming van het derde Actieplan Open Overheid. Het is vandaag allereerst de beurt aan maatschappelijke organisaties om mee te denken over de invulling van het derde Actieplan.

Waarom een Actieplan Open Overheid?
Met het Actieplan Open Overheid zet Nederland zich in voor een open en transparante overheid. In het plan beschrijven het kabinet en andere betrokkenen hun ambities op dit gebied. Het Actieplan heeft als doel om overheidsorganisaties, maatschappelijke organisaties en burgers samen aan een opener overheid te laten werken. En daarmee werken zij ook aan een effectievere overheid, die burgers en maatschappelijke organisaties een goede informatiepositie geeft om gezamenlijk maatschappelijke vraagstukken aan te pakken.

Open Government Partnership
Om daarbij ook internationale kennis, ervaring, instrumenten en producten te benutten én beschikbaar te stellen is Nederland lid van het Open Government Partnership (OGP). OGP is sinds de oprichting in 2011 in korte tijd uitgegroeid tot een krachtige wereldwijde beweging waarbij 75 landen zijn aangesloten.

OGP

Consultatiebijeenkomsten
Om zoveel mogelijk partners te betrekken bij het nieuwe Actieplan Open Overheid, organiseert het beleidsteam Open Overheid zogenaamde consultatiebijeenkomsten. Voor de eerste consultatiebijeenkomst zocht het team naar maatschappelijke organisaties die zich bezighouden met (deelterreinen van) het thema Open Overheid. In de komende bijeenkomsten gaat het team onder andere nog in gesprek met provincies, gemeenten, media en natuurlijk de huidige Actiehouders. Bekijk hier een overzicht van de reeds geplande bijeenkomsten.

Blijf op de hoogte en denk je mee
Wil jij meer weten over het nieuwe Actieplan Open Overheid? Of ben je juist benieuwd naar de resultaten van het huidige Actieplan? Je leest er alles over op open-overheid.nl. Heb jij ideeën voor een meer open overheid, zie jij kansen voor samenwerking, ben je een betrokken burger of wil jij binnen jouw organisatie met het Actieplan Open Overheid aan de slag? Neem dan vooral contact met ons op!

Deelnemers op consultatiedag Actieplan Open Overheid op 17 juni 2015

Deelnemers op consultatiedag Actieplan Open Overheid op 17 juni 2015

Deelnemers op consultatiedag Actieplan Open Overheid op 17 juni 2015

1984 van George Orwell: De waarde & waarheid van archieven

Openheid van zaken geven als overheid is een groot goed. Maar: dat kan alleen als je je informatiehuishouding op orde hebt. Als je ervoor zorgt dat je informatie duurzaam toegankelijk is. Hoe je dat doet? Door te archiveren. Maar dan wel archiveren 3.0. Medewerkers van het Nationaal Archief schrijven vanaf nu regelmatig een blog waarin zij ingaan op alle aspecten van duurzame toegankelijkheid. Deze maand: Suzi Szabo over George Orwell en de waarde van archieven en archiveren.

George Orwell beschrijft in zijn boek 1984 een Ministerie van Waarheid. Dit ministerie verandert en vernietigt overheidsarchieven steeds naar gelang de waan van de dag. En pleegt daarmee dus continu geschiedvervalsing. De hoofdpersoon, een ‘gewone’ burger, weet hierdoor niet eens in welk jaar hij leeft. Laat staan dat hij kan reconstrueren hoe zijn dagelijkse Big Brother-realiteit ontstaan is, of wie daarvoor verantwoordelijk was. Over hoe het leven vroeger was heeft hij al helemaal geen idee. De andere maatregelen die Big Brother treft om opstand tegen het regime in de kiem te smoren zijn hierdoor eigenlijk overbodig.

Geen democratie zonder archieven
Als ik aan vrienden uitleg waarom ik bij een archief werk, gebruik ik dit boek vaak als voorbeeld. Om te illustreren dat je geen democratische samenleving kunt hebben zonder archieven. Want democratie bestaat alleen als de overheid transparant is en door burgers ter verantwoording geroepen kan worden over haar handelen. Daarvoor is authentieke informatie over dat overheidshandelen nodig, en vrije toegang tot die informatie.

Nepnieuws en alternatieve feiten
Nu zult u denken: “Ja, maar 1984 is fictie”. Zeker, science fiction nog wel. Maar na de Amerikaanse verkiezingen en in de  aanloop naar de onze, verbaas ik me met de dag meer over de parallellen van het boek met de werkelijkheid. Want we leven in tijden dat nepnieuws bestaat en vaak niet als zodanig te onderscheiden is. En tijden waarin de term alternatieve feiten dagelijks gebruikt wordt door de Amerikaanse regering. De vergelijking met  ‘1984’ en Big Brother dringt zich dan gemakkelijk op. Neem bijvoorbeeld de scene waarin hij zegt dat 2+2 ook 5 kan zijn. Omdat iedereen dat moet geloven, doen ze dat vervolgens ook écht.

Nu weten we wat onwaar is
In het verlengde hiervan lijkt het Ministerie van Waarheid ook niet zo vergezocht meer. Maar in tegenstelling tot het boek is er in 2017 helemaal geen bewuste sturing van een kwade genius als Big Brother nodig. Want ga maar na: op het internet circuleren berichten zoals de tweet van Trump over een vermeende aanslag door islamitische terroristen in Zweden, of de door Wilders gephotoshopte afbeelding van Pechtold te midden van een Hamas demonstratie. Op dit moment weten we wel dat deze berichten onwaar zijn. Daar is immers veel media-aandacht voor.

Maar over 50 jaar…?
Maar zal een onderzoeker over 50 jaar ook de achtergrondinformatie hebben om te weten dat de bewuste tweet of foto nep was? Ervan uitgaande dat de berichten er dan nog steeds zijn en ingezien kunnen worden door een onderzoeker. Dat is met digitale informatie lang geen vanzelfsprekendheid. Waar je in het papieren tijdperk informatie nog in een doos kon stoppen om jaren later eens te bedenken wat je met de inhoud ging doen, ben  je  in het digitale tijdperk die inhoud dan vaak al voorgoed kwijtgeraakt. Omdat webpagina’s uit de lucht gehaald zijn bijvoorbeeld, gegevens in databases overschreven zijn, of e-mails zijn weggegooid.

Informatie op waarde & waarheid schatten
De waarde van informatie, en daarmee de waarde van archieven en archiveren, is vandaag de dag meer relevant dan ooit. Want archiveren gaat al lang niet meer over het ordenen van papier in dozen. Archiveren is het toegankelijk maken van informatie, voor nu en voor later.  Dat doe je bij digitale informatie vóóraf in plaats van achteraf.  Zodat wanneer nodig, inzage in die informatie mogelijk is door wie daartoe gerechtigd is. En de betreffende informatie ook op waarde, of eigenlijk op waarheid, geschat kan worden.


Suzi Szabo is adviseur digitale archivering en houdt zich onder andere bezig met de ontwikkeling en implementatie van DUTO, dat staat voor de kwaliteitseisen Duurzaam Toegankelijke Overheidsinformatie. Meer weten over DUTO? Bekijk de DUTO wiki.

Open Verantwoording, meer dan cijfers

Deze gastblog is geschreven door Kaspar van den Ham, directeur-secretaris van de Handvestgroep Publiek Verantwoorden

Komt Mikis de Winter naar Groningen. Om te praten over verantwoording, governance en bestuur van publieke dienstverleners. Dat zijn immers mijn werkdingen. Afgesproken in Huis de Beurs, Grunniger wordt het niet. Er ontspon zich snel een lang en druk gesprek dat vele facetten raakte van bestuur, governance en verantwoording van publieke dienstverlening en de krachten eromheen. Krachten vanuit de maatschappij, vanuit de politiek, vanuit de Haagse torens en vanuit de techniek. Een gedeelde conclusie die middag is dat kennis en gevoel van wat er in de verschillende delen van de maatschappij, de politiek, de techniek leeft en manieren om daar nu en in de nabije toekomst mee om te gaan van cruciaal belang zijn om als publiek dienstverlener te overleven. Alles grijpt in elkaar, steeds sneller, steeds dwingender en wij in de publieke sector moeten mee. Met ‘moeten’ als in het Duitse ‘müssen’, er is geen ontkomen aan.

Binnen de Handvestgroep Publiek Verantwoorden (HPV) wordt op het vlak van bestuur, governance en verantwoording aan die connectie van publieke dienstverleners met de maatschappij en ook de politiek gewerkt. Ik help daaraan mee. Door het publiek belang als centrum van de governance en verantwoording van publieke dienstverlening te plaatsen. Een publiek belang dat voor elke publieke dienstverlener anders kan worden ingevuld. Immers geen enkele organisatie doet hetzelfde, met dezelfde burgers en bedrijven in dezelfde omstandigheden. Betrek daarom die belanghebbende bij de governance van die verschillende publieke taken. Laat belanghebbenden dat proces daarop ook toetsen, controleren en in alle openheid over rapporteren. Open verantwoording.

Open verantwoording gaat daarmee ook over meer dan alleen geld. Integraliteit is het thema in de verantwoording van de nabije toekomst. Verantwoording over (maatschappelijke) waarde(n)creatie in geld, kennis, relaties (ketens en netwerken), infrastructuur, medewerkers en natuurlijke bronnen van een publiek belang. Integrale verantwoording van de organisatie die een publiek belang dient, is de ontwikkeling die is begonnen is en ook in de publieke dienstverlening zal doorzetten. Dit vergt niet alleen een tekstuele verandering op deze site maar een grote verandering in de manier waarop wij met het bestuur, de governance van publieke belangen én de verantwoording erover omgaan.

Verder lezen

Er is veel informatie beschikbaar. En aangezien ik niet alles wat door mijn handen gaat, kan onthouden gebruik ik deze bronnen. Natuurlijk de HPV site publiekverantwoorden.nl.Verder voor de laatste ontwikkelingen rond governance en verantwoording, open data, CSR etc. het wekelijkse The Govlab Digest van Stefaan Verhulst. Voor richtinggevende achtergrond in de Nederlandse context zijn de sites en de rapporten van de WRR en de Commissie Behoorlijk Bestuur nog steeds van belang.

Als laatste verwijs ik naar de site van de Nederlandse Beroepsorganisatie van Accountants (NBA) waar meer te vinden is over Integrated Reporting (IR). De tekst is nog gericht op het bedrijfsleven maar leert je het denken, de integraliteit ervan in het bestuur en de bedrijfsvoering en de verantwoording daarover alvast kennen. IR komt er ook in de publieke wereld aan.

Een Handreiking Open Data voor de Waterschappen

Deze gastblog is geschreven door Olle de Geest van de Unie van Waterschappen

Open Data wordt steeds belangrijker voor de waterschappen en de vraag naar Open Data neemt toe. Daarom heeft de Unie van Waterschappen een Handreiking Open Data voor de Waterschappen geschreven.

Een schat aan informatie

De waterschappen hebben voor het waterbeheer in Nederland veel waardevolle openbare meetgegevens en geografische informatie in huis. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan gegevens over het waterpeil, de watertemperatuur, waterkwaliteitsgegevens, maar ook het energieverbruik en energiewinning van de waterzuiveringen en gemalen. Aannemers, ingenieursbureaus en onderwijsinstellingen, maar ook applicatieontwikkelaars en burgers willen graag dat Open Data van de waterschappen goed beschikbaar is. Dit maakt het hergebruik van de informatie uit deze Open Data eenvoudiger.

Voor wie is de handreiking?

De nu beschikbare handreiking geeft medewerkers binnen de waterschappen inzicht in wat open data is, en wat er bij ‘aan Open Data doen’ komt kijken. De handreiking is zowel voor de directeur, gegevensbeheerders, juristen als de stagiairs geschreven. Het Open Data gedachtegoed wordt namelijk steeds breder gedragen binnen de waterschappen, en zowel medewerkers als bestuurders van de waterschappen zetten zich steeds meer in om de voordelen van open data te benutten.

Waarom Open Data?

Door Open Data beschikbaar te stellen kan meerwaarde, zowel voor de waterschappen als voor andere overheidsorganisaties, burgers en bedrijven. Een mooi voorbeeld van hergebruik van Open Data van de waterschappen is de website www.zwemwater.nl en de Zwemwater App. Tijdens een periode van warme zomerdagen kan de kwaliteit van het zwemwater in Nederland snel veranderen, en dit brengt mogelijke gezondheidsrisico’s met zich mee. Met de Zwemwater app kun je precies zien waar je in jouw buurt met een gerust hart een duik kunt nemen. Allemaal dankzij Open Data over de waterkwaliteit.

Kom naar de themabijeenkomst

Op 21 maart vindt er naar aanleiding van het verschijnen van de handreiking een Themabijeenkomst Open Data plaats. Werk je bij één van de waterschappen of maak je veel gebruik van (open) data van de waterschappen en ben je geïnteresseerd in het programma van deze bijeenkomst? Meld je dan aan via ogeest@uvw.nl.

Open Data vraag en aanbod beter op elkaar afstemmen,
hoe doe je dat?

´Kennis om Open Data vraag en aanbod beter op elkaar af te stemmen´. Dit was veruit het meest gegeven antwoord op de vraag ´Naar welke kennis ben jij opzoek als het om Open Overheid gaat?´. Deze vraag was onderdeel van een korte enquête die we onlangs hielden, om te inventariseren naar welke informatie veel vraag is. Omdat gemeente Utrecht door andere gemeenten veel genoemd wordt als best practice op dit terrein, gingen we naar Utrecht om ervaringen op te halen bij Donovan Karmat Ali, Open Data coördinator en informatiecommissaris aldaar.

In alle bescheidenheid geeft Donovan aan “Ik weet niet of we als landelijke open data community veel verder zijn dan een jaar geleden.” Om er lachend aan toe te voegen: “Maar dat is het beeld blijkbaar wel”. Wat al snel duidelijk wordt tijdens het gesprek, is dat vraag en aanbod op elkaar aan laten sluiten geen kwestie is van data naar buiten gooien, en kijken wie het opvangt. De aanpak in Utrecht is grondig en kijkt ook naar de cultuur binnen de organisatie, naar de kwaliteit van het data-aanbod en het soort open data dat wordt aangeboden. Het gaat met name om actief de verbinding zoeken met de stad en daar de vraagstukken en behoeften ophalen.

Op ons verzoekt schetst Donovan een aantal stappen die in Utrecht genomen zijn, waarbij hij uitlegt waarom hier voor gekozen is, en welk effect het heeft.

1. Interne pilots datagedreven sturing

Op het gebied van interne pilots op het gebied van datagedreven sturing, dus ook met gesloten data, hebben we echt flinke stappen gezet. We kunnen bijvoorbeeld woninginbraken tot op 70-80% betrouwbaar voorspellen. Dat soort pilots werken als een olievlek binnen de organisatie: “Oh, als die directeur nieuwe inzichten kan verkrijgen voor zijn business, dan kan dat bij mijn directie ook”. Dan zie je dat open data gewoon van pas komt. Zo zie je daar een groep ontstaan van mensen die heel erg voorop lopen, maar ook de achterblijvers die daar vervolgens wel weer in meekomen.

2. Een Open Data coördinator

De gemeenteraad deed de afgelopen jaren verschillende moties ten aanzien van open data. Zo wilden ze een inventarisatie hebben van wat voor data er in huis is, hoe je die classificeert als open of privacygevoelig, dat soort vraagstukken. Daarnaast werd gezegd: “een open data coördinator zou fijn zijn”. Dat ben ik sinds begin 2015. Ik ben nu dus twee jaar onderweg. Ik heb daarin heel veel gezien, ik heb het ook zien groeien, met name het bewustzijn. Twee jaar geleden wist bijna niemand binnen de gemeente wat open data was, inmiddels is een heel groot deel van de collega´s hiervan op de hoogte. Ook van wat het kan betekenen voor hun werk en voor de stad.

3. Interne opleiding

Dat komt deels ook door de training en opleiding die we hier intern bij de gemeente verzorgd hebben. Op heel verschillende niveau´s. Zo zijn er data scientists, die bij de VU worden opgeleid. De collega die dat heeft gedaan liet weten: “dat is echt een pittig traject”. Maar die is nu wel data scientist en hij doet nu wel binnen zijn afdeling echt hele mooie en leuke dingen, zoals de zorgbehoefte in kaart brengen. Dat zijn wel trajecten waarvan je denkt “dat is investeren”, maar daar heb je als gemeente wel profijt van. Daarnaast moet je ook laagdrempelige opleidingen aanbieden. We hebben op een gegeven moment bijvoorbeeld een datatrip voor collega´s gedaan. Dat ging veel meer over de basis: wat is data, wat moet ik ermee, wat betekent het voor mijn werk?

4. Platform als dienst

We zijn op een gegeven moment naar een nieuw platform gegaan. We maakten eerst gebruik van een platform dat minder functionaliteit biedt. We maken nu gebruik van Dataplatform. Wij zijn als een van de eerste gemeenten naar Dataplatform gegaan, omdat het meer functionaliteit biedt, de DCAT-standaard geïmplementeerd heeft, en een koppeling heeft met data.overheid.nl. Het waren allemaal dingen waardoor we dachten: “ja, daar kunnen we zelf achteraan hollen, maar het zou mooi zijn dat een leverancier die er goed in zit dat biedt”. Dat was een wens en daar werd aan voldaan.

5. Aansluiten bij bestaande trajecten

We zijn op een gegeven moment aangesloten bij een aantal pilots, waar ook BZK een rol in heeft gespeeld als opdrachtgever en qua financiering. Openraadsinformatie en Openspending. Daar waren we heel blij mee, dat we daarop aan konden haken als één van de participerende gemeenten. Openraadsinformatie – Openspending trouwens ook hoor – sloeg hier ontzettend aan. Dat vonden mensen een mooi iets. Dat komt ook echt door de gemeenteraad, die daar een motie voor had ingediend. Al hadden we er zelf ook wel eens over nagedacht. En ik kijk nu ook wel of we een dergelijk mechanisme ook voor andere dingen kunnen bedenken. Ik ben er nog niet helemaal uit, maar ik denk: “als het met raadsinformatie kan, een bak data die wordt uitgelezen met  een presentatiefunctionaliteit overheen waarmee je kunt filteren, zoeken en mooie dingen visualiseren, dan moet dat bij meerdere dingen kunnen”. Het mooie aan zulke projecten is ook dat ze schaalbaar zijn: het begint bij vijf gemeenten, het jaar erop vijftig, er zo gaat het verder.

6. Samen met de stad

Dat we het voor de stad doen, staat bij mij voorop. Je moet zorgen dat je de vraag goed kent en actief ophaalt, of verkent. Hier gaat het dus echt over vraag en aanbod. Wij wisten bijvoorbeeld dat er een Open Data community is in Utrecht met innovatielabjes, mensen die bij hackathons bijeenkomen. We wisten ook wel ongeveer wie dat waren. Vervolgens hebben we moeite gedaan om dat uit te breiden. We hebben af en toe eens in een cafeetje met wat mensen gezeten om te horen wat ze precies doen. Er op af gaan dus. En dat helpt wel. We hebben ook gezegd: jongens, we gaan niet de community naar de gemeente halen, maar we gaan als deelnemer daarop inpluggen, anders werkt het niet. Je kan niet als gemeente een community bouwen. Dat is volgens mij niet wat je moet willen, in deze tijd en het lukt je ook niet, denk ik. Maar een club als SETUP bijvoorbeeld, dat is een medialab op het gebied van digitale innovatie, die zijn met veel datagedreven dingen bezig, ze publiceren artikelen, er zijn heel veel interessante dingen waar ze over nadenken. Die hebben soms iets nodig van de gemeente, zoals bepaalde data, of ze zeggen “hé, gemeente, denk eens mee”. Inwoners vinden het in ieder geval fijn dat wij zelf de stap nemen om bij hun wereld aan te sluiten.

7. Regionale samenwerking

Tegelijkertijd zien we ook dat heel lokale Open Data, op stadsniveau, niet altijd even interessant is. Er is veel data waarvan we zouden willen dat die gewoon voor álle gemeenten beschikbaar is, op dezelfde manier. Maar dat is natuurlijk moeilijk te organiseren, als gemeente zijnde. Daarom richten wij ons nu op regionale samenwerking. We hebben bijvoorbeeld een convenant nu. Dat hebben de wethouders van alle regiogemeenten ondertekend, dat we samenwerken op het gebied van Open Data. Met Amersfoort, die er al redelijk goed in zit, Zeist, Stichtste Vecht en nog een aantal. En ik denk zelf dat dat een manier is om de schaal te vergroten, en zo aan relevantie te winnen. Dus een grote gemeente die wat meer middelen en mogelijkheden heeft, die al wat verder is, die de rest een beetje op sleeptouw neemt. Ik vind dat ook wel een verantwoordelijkheid van een grotere gemeente.

5 tips van Donovan

Tot slot samenvattend een vijftal tips van Donovan:

1. Doe het samen met de stad.
2. Zet die eerste stap.
3. Pak om te beginnen een paar echt gerichte vraagstukken.
4. Sluit aan bij wat al bestaat.
5. Als je echt even niet weet hoe, bel het Leer- en Expertisepunt Open Overheid, VNG of gemeente Utrecht, maar ga het in ieder geval niet in je eentje uit lopen vogelen, want dan kom je in een traject waarbij je misschien daarna ook niet meer wil.

Verder lezen over wat Donovan doet als Open Data coördinator en informatiecommissaris bij gemeente Utrecht? Lees het interview met Donovan.

Open Overheid en Open Data in verkiezingsprogramma’s

Welke politieke partijen besteden aandacht aan Open Overheid en Open Data in hun verkiezingsprogramma voor de Tweede Kamer verkiezingen van 2017, en op welke manier?  We geven uiteraard geen stemadvies, maar proberen inzichtelijk te maken op welke manier de verschillende partijen aandacht besteden aan de onderwerpen Open Overheid en Open Data.

Bekijk hier ons overzicht ‘Open Overheid en Open Data in verkiezingsprogramma’s (pdf)’.

kennisinstrument verkiezingsprogramma's

OpenDocument van het overzicht ‘Open Overheid en Open Data in verkiezingsprogramma’s’.

Ook handig: Open State Foundation maakte de verkiezingsprogramma’s doorzoekbaar.

 

De Wet hergebruik van overheidsinformatie, dit moet de bibliotheek ermee

‘De Wet hergebruik van overheidsinformatie. Wat moet de bibliotheek ermee?’. Deze vraag stond 17 november jl. centraal in de Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) organiseerde deze studiemiddag, als verantwoordelijke voor de Wet hergebruik van overheidsinformatie (Who), samen met koepelorganisatie FOBID. Omdat het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) beleidsmatig verantwoordelijk is voor de bibliotheken, werd verbinding gezocht op inhoud en gaf ook Aad van Tongeren van OCW een presentatie.

Charles Noordam (voorzitter FOBID Juridische Commissie, lid van FOBID bestuur, directeur van de Openbare Bibliotheek en Archief Gemeente Den Haag) opende de bijeenkomst en stelde direct een aantal pakkende vragen: “Weet u of de Who voor uw organisatie wel of niet van toepassing is en zo ja, waar u aan moet voldoen? Weet u bijvoorbeeld wat er allemaal tot overheidsinformatie gerekend wordt?”.

Wet hergebruik van overheidsinformatie
In juli 2015 is de Europese richtlijn hergebruik van overheidsinformatie geïmplementeerd in de gelijknamige Nederlandse wet. Deze Wet hergebruik van overheidsinformatie (Who) is direct van invloed op ‘met een publieke taak belaste instellingen’. En ja, dat kan ook een bibliotheek zijn. Maar welke gevolgen heeft de wet precies voor bibliotheken? En hoe kunnen bibliotheken anticiperen op deze wet, al voor ze verzoeken tot hergebruik krijgen? Daarover ging deze studiemiddag.

Doel bijeenkomst
De bijeenkomst was bedoeld om bibliotheken voor te lichten over de gevolgen van de Who voor de praktijk. Waar gaat deze wet precies over? Wat is er veranderd voor uw organisatie? Ook gaf de KB een kijkje in de keuken en liet zij zien hoe zij datasets beschikbaar stelt voor hergebruik. Er was bovendien ruim de gelegenheid om vragen te stellen.

Voor wie
De bijeenkomst werd bezocht door medewerkers van alle soorten bibliotheken, van openbare tot universitaire. Ook geïnteresseerden die werkzaam zijn in aanpalende disciplines waren vertegenwoordigd. De besproken informatie is met name relevant voor juristen, beleidsmedewerkers, adviseurs en projectleiders, die werken met data (open of niet) en/of openbaarheid van informatie.

Charles Noordam in kb

Deelnemers aan bijeenkomst KB

Van PSI tot bibliotheek
Tjeerd Schiphof, universitair docent informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam, bespreekt de Who en de onderliggende Europese richtlijn, toegespitst op de positie van bibliotheken. Hij vraagt zich hardop af of er aanwezigen in de zaal zijn die al te maken hebben gehad met een verzoek in het kader van de Who. “Niemand?” constateert hij, “Wellicht hebben bibliotheken dan ook niet zo veel te vrezen van de Who”. Wat volgt is een grondige schets van de Europese Public Sector Information (PSI) richtlijn, tot implementatie hiervan in de Nederlandse wet Who, tot wat dit uiteindelijk voor de bibliotheken betekent.

De Who in de praktijk
Laurens Venema, beleidsadviseur van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, gaat vervolgens in op de totstandkoming van de wet, en de uitwerking ervan in de praktijk. Hij geeft aan dat er nog weinig jurisprudentie is, omdat de wet nog vrij jong is. Laurens vertelt dat er bij het ministerie vooral vragen vanuit gemeenten binnenkomen. Een uitspraak in een Who zaak heeft duidelijk gemaakt dat realtime informatie in elk geval niet onder de Who valt, het moet gaat om reeds bestaande informatie.

De Bibliotheekwet en de Who 
Aad van Tongeren beleidsadviseur van het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap gaat vervolgens uitvoerig in op de nieuwe Bibliotheekwet en de totstandkoming ervan. Ook schetst hij een aantal situaties waarin herbruikbare informatie van bibliotheken in zijn ogen van nut kunnen zijn, zoals lidmaatschapsinformatie en leengedrag.

deelnemers aan bijeenkomst kb

Deelnemers tijdens een bijeenkomst in de KB

KB data voor hergebruik beschikbaar
Na de pauze neemt Steven Claeyssens, conservator digitale collecties bij de KB, ons mee in de KB-praktijk van het verstrekken van grote datasets voor hergebruik. Hij laat zien wat er zoal beschikbaar is, en vertelt wat er komt kijken bij het beschikbaar stellen ervan.

Verhelderend
Tot slot is er ruim gelegenheid om vragen te stellen aan alle sprekers, een aanbod waar de aanwezigen grif gebruik van maken. “Verhelderend!”, “Goed dat dit georganiseerd wordt” en “Fijn om beter op de hoogte te zijn” waren enkele van de positieve reacties.

Workshoptool: Verder met Open Overheid!

Je bent misschien al een tijd bezig met Open Overheid. Maar hoe kom je nu verder? Wat is je volgende stap? Om dit helder te krijgen en daarover in gesprek te kunnen gaan, bieden we vanuit het Leer- en Expertisepunt de workshoptool ‘Verder met Open Overheid!’ aan. Daarnaast doen we een suggestie voor hoe je, met deze tool als basis, zelf een workshop kunt geven.

De tool

De workshoptool ‘Verder met Open Overheid!’ is een invulblad waarbij je 5 stappen doorloopt, om uiteindelijk jouw eerstvolgende stap naar een meer Open Overheid te beschrijven. Een korte toelichting van elke stap:

1. Focus op meerwaarde
Welke meerwaarde wil jij bereiken met Open Overheid? Misschien wil je dat er meer begrip komt voor het werk van de overheid, verantwoording afleggen over hoe belastinggeld besteed wordt of inwoners in staat stellen om zelf initiatieven te ontwikkelen. Ga na welke meerwaarde je als organisatie nastreeft en waar je de focus legt.

2. Samen sterk!
Wie zijn binnen jouw organisatie de ‘partners in crime’ die al bezig zijn met deze meerwaarde? En hoe kun je elkaar versterken? Deze vragen staan centraal in deze stap. Een deelnemer aan een van onze workshops vertelt bijvoorbeeld: “Gek genoeg voel je vaak wel aan wie je medestanders zijn”. Waar zij dat aan merkt? “Vaak zijn dat collega’s die zelf een open houding hebben en openstaan voor samenwerking en vernieuwing”.

3. Geniet van weerstand
“We hebben er geen geld voor”, “We hebben er geen tijd voor”, “Niemand zit er op te wachten”. Misschien heb je ze allemaal al eens gehoord… Het is goed om je bewust te zijn van weerstand en de bezwaren serieus te nemen. Hoe neem jij weerstand bij collega’s weg?

4. Sluit aan bij het Actieplan Open Overheid
Aansluiten bij wat bestaat kan goed werken: je hoeft zelf niet het wiel uit te vinden, kunt in contact komen met mensen die ervaring hebben en kiezen voor projecten die zich al enigszins bewezen hebben. Een mogelijkheid is om uit te gaan van het Actieplan Open Overheid. Bij welke actiepunten uit het Actieplan Open Overheid kun jij aansluiten?

Actieplan Open Overheid

5. Laat je inspireren door goede voorbeelden
Goede voorbeelden kunnen ontzettend inspirerend werken. Ze laten zien wat er mogelijk is, en maken een volgende stap voorstelbaar. Wat vind jij het meest inspirerende voorbeeld van Open Overheid? Bekijk bijvoorbeeld onze initiatieven kaart om ideeën op te doen!

The next step!
Na het doorlopen van deze vijf stappen heb je hopelijk een beeld bij wat de eerstvolgende stap is die je gaat zetten naar een meer Open Overheid. Dit kan een persoonlijke stap zijn of een stap die je als organisatie zet. Zo hebben wij workshopdeelnemers gehad die als volgende stap zichzelf beter informeren over wat er allemaal al gebeurt op Open Overheid gebied. Of die als volgende stap een bijeenkomst voor collega’s organiseren, waar Open Overheid een plek krijgt. Een ander gaat zich verdiepen in Open Spending Detaildata, “Misschien is dat wel echt iets voor ons!”. Hoe klein de stap misschien ook is, het belangrijkste is dat je verder komt!

Hieronder geven we een suggestie voor hoe je een workshop kunt invullen op basis van deze tool, maar het kan natuurlijk ook behulpzaam zijn de stappen zelf te doorlopen.

Zelf een workshop geven? Dat kan zo!

1. Introduceer jezelf en het onderwerp
Een open deur, natuurlijk stel je jezelf voor! Voor de introductie van het onderwerp Open Overheid vind je op deze website veel informatie. Bekijk bijvoorbeeld deze blog met 5 tips om verder te komen met Open Overheid, waar deze tool op gebaseerd is, of grasduin door de diverse interviews.

2. Maak duidelijk wat het doel van de workshop is en wat je van de deelnemers verwacht
Wat verwacht je van de deelnemers en wat is het doel van de workshop? Het kan een eerste kennismaking zijn met Open Overheid, meer inzicht in hoe iedereen erover denkt of gewoon echt met elkaar die volgende stap in kaart brengen. Voor elke deelnemer kan dit doel verschillend zijn. Leg in elk geval uit wat jouw doel is als workshopleider en wat je van de deelnemers verwacht.

3. Kennismaking met de deelnemers
Afhankelijk van de groepsgrote kun je dit op verschillende manieren invullen. Het klassieke ‘voorstelrondje’ kan altijd, maar leuker is wellicht om wat creatiever te werk te gaan. Een voorbeeld daarvan is om een denkbeeldige lijn door de kamer te laten lopen en de deelnemers te vragen plaats te nemen op die lijn, gebaseerd op de uitersten. Bijvoorbeeld op basis van de stelling ‘Alles wat open mag zijn, moet open zijn’. Zo zie je van elkaar al waar je staat, wat een goede start van een gesprek kan zijn.

4. Invullen maar!
Het invullen van het invulblad neemt een groot deel van de tijd van de workshop in beslag. Onze ervaring is dat je minimaal 20 minuten nodig hebt. Het invullen kan ieder voor zich doen, maar het is interessanter om de deelnemers met elkaar in gesprek te laten gaan. Hierop hebben wij positieve reacties gehad: “Het is fijn om gewoon eens met iemand in gesprek te kunnen gaan hierover. En de vraag welke bezwaren er worden opgeworpen tegen een Open Overheid bleek een feest der herkenning!”. De tijd in de gaten houden is wel belangrijk: de gesprekken zijn vaak zo levendig, dat deelnemers gemakkelijk bij een vraag blijven hangen!

Tip
Print het invulblad voor alle deelnemers uit op A3 formaat, zorg voor genoeg pennen, een geschikte ruimte en een ontspannen sfeer!Invulblad Verder met Open Overheid

 

5. Terugkoppeling
Na het invullen is het natuurlijk interessant om te weten hoe de bladen zijn ingevuld en wat de deelnemers uiteindelijk als hun volgende stap zien. Wat wij eerder gemerkt hebben, is dat er ontzettend veel vragen te stellen zijn nadat de deelnemers het blad hebben ingevuld. Van een eenvoudig ‘Hoe is het gegaan?’ of ‘Wat kwam er bij jullie uit als volgende stap?’ tot ‘Welke vraag was het makkelijkst te beantwoorden?’. Je doet het niet snel verkeerd!

6. Afronding en follow-up
De deelnemers bedanken voor hun actieve bijdrage is een vanzelfsprekendheid. Maar sta ook stil bij een eventueel vervolg: wil je dat de workshop een opmaat is naar meer, zorg dan ook dat je duidelijk schetst wat de vervolgstappen zijn. Is de workshop een afgerond geheel en is het de bedoeling dat de deelnemers zelf invulling geven aan hun volgende stap, maak dit dan ook duidelijk.

Leer- en Expertisepunt Open Overheid
Je kunt de deelnemers ook wijzen op het bestaan van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Wie zich abonneert op onze nieuwsbrief blijft goed op de hoogte van wat er speelt. Wij staan ook open voor vragen en suggesties.  En natuurlijk vinden wij het leuk om te horen wat er uit de workshop gekomen is!

3 personen in een workshop setting

Wat wil jij weten over Open Overheid?

Dit jaar ontwikkelen we vanuit het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) een aantal kennisproducten. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid is gevestigd bij ICTU en werkt in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Onze vraag aan jou is: “wat wil jij weten over Open Overheid?”

Waarom?

Om te zorgen dat ons werk meerwaarde heeft voor jou, horen we graag welke kennisproducten voor jou van nut zijn.
Dit kun je ons met een paar muisklikken eenvoudig laten weten via dit formulier over kennisproducten.

Ga direct naar Vragenlijst Kennisproducten