Expertisepunt Open Overheid

Van een hand vol naar een land vol
5 Open Verantwoording voorbeelden

Met enige regelmaat krijgt het Leer- en Expertisepunt Open Overheid de vraag: “Wat is een goed voorbeeld van Open Overheid?” Het is vrij gemakkelijk om voorbeelden te noemen. Er gebeurt namelijk al heel veel op het gebied van Open Overheid. Omdat we veel kunnen leren van bestaande Open Overheid initiatieven, zetten we ze in de serie ‘Van een hand vol naar een land vol’ in de spotlight.

In dit vijfde deel nemen we mooie voorbeelden van Open Verantwoording onder de loep. Doe inspiratie op en misschien kom je wel op ideeën voor een eigen initiatief.

1. Open Agenda Rogier van der Sande
De kern van Open Verantwoording is: geef openheid van zaken. Daarom publiceren steeds meer bestuurders hun agenda van de komende week of weken. Een belangrijke voorloper hierin is Rogier van der Sande, gedeputeerde van de provincie Zuid-Holland. Hij heeft – zoals uit dit interview blijkt – Open Overheid sowieso hoog in het vaandel staan.

2. Open financiële verantwoording door de Algemene Rekenkamer
De Algemene Rekenkamer maakt haar grootboek met daarin haar uitgaven en ontvangsten sinds 2013 volledig openbaar. De rekenkamer geeft gedetailleerde informatie op het niveau van individuele transacties, waardoor burgers beter zicht krijgen op de uitgaven. Dit biedt hen de mogelijkheid om een actieve bijdrage te leveren aan een slagvaardige overheid. Volgens de Rekenkamer kan iedereen nieuwe inzichten verkrijgen en delen door het maken van visualisaties, of kritisch meekijken naar de besteding van overheidsgeld.

3. Hoogheemraadschap Delfland maakt WOB-besluiten openbaar
Hoogheemraadschap van Delfland maakt de ontvangen WOB-verzoeken openbaar, inclusief de antwoorden. Dit leidt ertoe dat ze bij een terugkerend WOB-verzoek de aanvragen kunnen doorverwijzen naar de openbare WOB-verzoeken. Daarnaast zorgen zij voor een gelijke informatiepositie door het openbaar maken van de WOB-verzoeken, omdat de informatie zo voor iedereen beschikbaar is, niet alleen voor degene die het WOB-verzoek deed.

4. Wat doet Hengelo
Hengelo doet iets wat raadsleden en burgers vaak wel willen, maar bijna nooit kunnen, namelijk inzicht geven waar de ruimte zit in de gemeentelijke begroting. Watdoethengelo maakt inzichtelijk welke begrotingsonderdelen verplicht zijn, bijvoorbeeld op basis van wetten en subsidies, en wat geen verplichte uitgaven zijn. Hierdoor wordt het mogelijk om goed met elkaar in gesprek te gaan over het anders besteden van gemeentelijk geld.

5. Open Inkoopinformatie
Open Verantwoording kan natuurlijk ook goed in de vorm van Open Data. Graag zelfs! Zo publiceren alle departementen hun inkoopinformatie via data.overheid.nl.

Lees ook:
‘Van een hand vol naar een hand vol’ deel 1
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 2
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 3 (internationale voorbeelden)
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 4 (Open Data voorbeelden)
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 5 (Open Verantwoording voorbeelden)
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 6

 


Een land vol voorbeelden

Oproep: zet zelf een initiatief op de Open Overheid kaart
Op onze initiatievenkaart verzamelen we Open Overheid initiatieven uit het hele land. Inmiddels staan er al meer dan 200 initiatieven op de kaart. Bekijk de kaart voor inspiratie en zet er zelf een eigen initiatief of een initiatief dat je waardeert op!

Kaart van Nederland met initiatieven rond Open Overheid


Zeg het met bloemen
Berichten over burgerschap (deel 10)

Een terugkerend thema uit de serie interviews over Open Overheid is de relatie met burgerschap. Wij selecteerden tien citaten uit eerdere interviews en legden deze aan vier geïnterviewden voor: Margriet van Galen (adviseur voor kleine culturele en sociale organisaties en is als actieve Arnhemmer betrokken geweest bij de oprichting van het BurgerServiceLab). Jacques Giesbertz (betrokken inwoner van Den Haag en ondernemer met BuzzyChain en BUZZ Den Haag), Christian Schouten (fractieassistent/commissielid D66 Alkmaar en beleidsmedewerker bij het ministerie van Financiën) en Ties de Ruijter (voormalig directeur van het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners).


Van links naar rechts: Margriet van Galen, Jacques Giesbertz, Christian Schouten en Ties de Ruijter

Iedere blog uit deze serie start met een citaat uit een eerder gehouden interview over Open Overheid. Dit keer is dat een citaat van Bart Pastoor (oud-provincie ambtenaar en inmiddels zelfstandige) over een voorbeeld waarbij hij een gedupeerde mevrouw bezoekt omdat er iets mis ging: “Ik heb erkend dat wij fout zaten. Door dat te vertellen met een bos bloemen, betekende veel voor het contact. Het werd echt een open contact. Ik denk dat Open Overheid ook betekent dat je vertelt dat er wel eens dingen fout gaan. Je hebt de plicht om elkaar juist dan te informeren. Zo nodig met de bijbehorende emoties en een bloemetje.”

Aan wie zou jij een bloemetje willen geven voor zijn/haar grote openheid?
Jacques Giesbertz: Ik zou Jolien Krijspijn van RVO.nl een bloemetje willen geven. Zij reageert altijd snel en inhoudelijk bekwaam. En ook als ze het antwoord nog niet heeft, laat ze dat snel weten. Dan weet ik dat er contact is en dat het haar aandacht heeft. Dat werkt prettig. De integriteit waarmee zij met de machtspositie van de overheid omgaat vind ik heel goed. Zij zorgt ervoor dat het abstracte begrip ‘overheid’ op dat moment in een goed daglicht komt te staan. Ik hoop dat ambtenaren echt doorvoelen hoe ik dat beleef. Iedere ambtenaar vertegenwoordigt wat mij betreft de overheid en geeft die overheid een menselijk gezicht. Juist in situaties waarin er voor inwoners teleurstelling in het spel is.

“De integriteit waarmee zij met de machtspositie van de overheid omgaat vind ik heel goed.” – Jacques Giesbertz

 

Ties de Ruijter: Ik geef graag een bloemetje aan het Ritselmanagement in Deventer. Daar wordt serieus en in samenspraak werk gemaakt van de kanteling naar de leefwereld en de begrijpelijke worsteling van ambtenaren wordt daarbij ook inzichtelijk gemaakt. Ook doen ze een poging om een gemeenschappelijke taal te vinden en uit het jargon te stappen. Plan-do-check-act wordt do-love- reflect-thank bijvoorbeeld. Een aanrader is het bijbehorende boekje Ritselmanagement voor dummies.

Margriet van Galen: Ik zou een bloemetje willen geven aan de overheid die het roer echt durft om te gooien, niet alleen in structuur, maar ook in denk- en benaderingswijze. Naast de mensen staan, in plaats van erboven, met een goed gevoel van wat faciliteren van burgerinitiatief is, namelijk het hun gemakkelijker maken. In Arnhem vind ik de ‘van wijken weten’ aanpak best gedurfd. Ik zie er een heleboel haken en ogen aan en ben best kritisch, maar tegelijk vind ik het ook van lef getuigen om zo’n proces aan te gaan. Onderdeel van die aanpak zijn de zogenoemde wegbereiders, mensen die met een blik van buiten op onderzoek gaan in de wijk en de kracht en problemen in die wijk inventariseren. Als deze waarnemingen ook met bewoners van de stad worden gedeeld, ontstaat er echt innovatiekracht.

“Ik zou een bloemetje willen geven aan de overheid die het roer echt durft om te gooien, ook in denk- en benaderingswijze.” – Margriet van Galen

 

Christian Schouten: Ik wil jullie graag een bloemetje geven, het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Jullie zijn goed bezig. En ga vooral door met het prikkelen van iedereen die nog niet met Open Overheid bezig is en met het helpen van iedereen die al wel druk bezig is. Voor het bereiken van een omslagpunt richting ‘open, tenzij’ is veel nodig en jullie spelen daar een prima rol in.

En welke overheidsorganisatie zou jou een bloemetje moeten geven?
Ties de Ruijter: De gemeente Arnhem zou een bloemetje moeten geven aan al die actieve Arnhemmers. Arnhem heeft ‘van wijken weten’ geïntroduceerd. Ik vind het dan niet zo’n prestatie dat al die ambtenaren de wijken ingaan, maar vooral dat alle actieve bewoners met deze – in de ogen van sommigen – zoveelste mode meegaan en de ambtenaren met open armen ontvangen.

Jacques Giesbertz: Een bloemetje uit eigen beweging is meer waard dan een bloemetje waarom je moet vragen. Daarom geef ik geen antwoord op deze vraag.

“Ga vooral door met het prikkelen van iedereen die nog niet met Open Overheid bezig is en met het helpen van iedereen die al wel druk bezig is.” – Christian Schouten

 

Margriet van Galen: Gemeenten en inwoners mogen meer hun waardering aan elkaar laten blijken. Dat hoeft niet per se aan personen te hangen of met een bloemetje te worden getoond. Laat weten dat je elkaar ziet, elkaars positieve intenties, elkaars zorgen en elkaars dromen. Vier de successen en benoem daarbij vooral de rol van de ander. Echte samenwerking moet niet uitlopen op profilering van elke partij apart, maar is ook echt een gezamenlijk product, zodat iedereen kan stralen en met een positief gevoel kan terugkijken op het proces.

Christian Schouten: Ik ga zelf geen bloemetje vragen. Daarmee plaats ik anderen in de rol van ‘jij hebt iets verkeerd gedaan’ of ‘ik heb zelf iets heel erg goed gedaan’. Daar pas ik voor.

Tot slot een reactie van degene met wiens citaat we startten: Bart, wat wil jij nog toevoegen naar aanleiding van bovenstaande?
Bart Pastoor: Of het nu een bloemetje is of een andere vorm, het gaat om tijd en aandacht te geven. Tijd voor elkaar maken en oprechte aandacht voor de ander. De overheid moet in mijn optiek naar ‘onderheid’ bewegen. ‘Onderheid’ (civiel technisch jargon voor fundering op palen) als basis voor de ontwikkelingen die de samenleving daar op kan bouwen. Dat vraagt om mensen die zich in deze moeilijke kanteling bewijzen als empatisch verbinder. Deze expedities vragen om moed en het hoofd boven het maaiveld uit durven steken. En die mensen verdienen, zo lees ik, terecht een bloemetje.

Onze vraag aan de lezers van deze blog is: welke overheidsorganisatie of ambtenaar wil jij een bloemetje geven? Laat het ons weten via @OpenOverheidNL.

Overige Berichten over Burgerschap:
Deel 1: De burger beslist
Deel 2: De burger als eindgebruiker
Deel 3: Is een vrije burger een blije burger?
Deel 4: Van ‘gesloten, tenzij’ naar ‘open, tenzij’
Deel 5: Is een overheid met de regie in handen ouderwets?
Deel 6: Openheid zorgt voor nieuwe dynamiek met inwoners
Deel 7: Vertrouwen met de Wob-shop
Deel 8: Hoe urgent is een Open Overheid
Deel 9: Bomen blijven dankzij burgerkracht

Foto: Stijn Hazen

Factsheet Open Overheid

Of je nu lang of kort actief aan de slag bent met Open Overheid, een duik in de geschiedenis is altijd interessant. Bekijk hieronder ons Open Overheid overzicht vanaf eind 2011. En laat ons vooral weten of je misschien nog een gebeurtenis mist.

2011 (november): Nederland doet mee met het Open Government Partnership


Minister Donner van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) kondigt namens Nederland aan zich te willen aansluiten bij het Open Government Partnership (OGP). Daarmee heeft Nederland zich verbonden aan de Open Government Declaration en dus aan de vier pijlers van OGP: toegang tot informatie, participatie (burgerbetrokkenheid), publieke verantwoording en innovatie.

2012 (mei): Vertrouwen in burgers


De WRR stelt in het rapport Vertrouwen in burgers de vraag hoe beleidsmakers burgers beter kunnen betrekken. Twee antwoorden daarbij zijn ‘vergroot toegang tot data’ en ‘verbreed eigen informatiegaring’. Het rapport stelt dat burgers aandringen op het beschikbaar stellen van informatie die een actieve burgerbetrokkenheid kunnen voeden. “Ze vragen om ‘open data’: niet alleen toegankelijk maar ook aangeboden op een gestandaardiseerde manier die gemakkelijk door software kan worden gelezen.”

2012 (juli): Initiatiefvoorstel Wet op de Open Overheid opgesteld


D66 en GroenLinks stellen een Initiatiefvoorstel Wet op de Open Overheid (WOO) op. Deze heeft als doel overheden en semi-overheden transparanter te maken om zo het belang van openbaarheid van publieke informatie voor de democratische rechtsstaat, de burger, het bestuur en economische ontwikkeling beter te dienen. Om deze doelen te bereiken verankert het voorstel de toegang tot publieke informatie en het hergebruik van die informatie als rechten van burgers. Daarnaast wordt de actieve openbaarheid versterkt door het verplicht stellen van openbaarmaking uit eigen beweging van bepaalde categorieën informatie. Overheidsorganen moeten een online beschikbaar informatieregister gaan bijhouden van de documenten en datasets waarover zij beschikken. Als de WOO wordt aangenomen, dan wordt de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) ingetrokken.

2012 (september): Gij zult openbaar maken


De Raad voor Openbaar Bestuur (Rob) geeft in het rapport ‘Gij zult openbaar maken, naar een volwassen omgang met overheidsinformatie’ een antwoord op de vraag naar de wijze waarop openbaarheid van bestuur kan bijdragen aan de legitimiteit van en het vertrouwen in het openbaar bestuur. Eén van de aanbevelingen is: “Bestuurders, volksvertegenwoordigers en ambtenaren moeten meer open en minder krampachtig leren omgaan met het verstrekken van overheidsinformatie” en een andere aanbeveling stelt dat actieve openbaarheid, veel meer dat nu het geval is, het algemene vertrekpunt moet zijn in het communicatiebeleid van de overheid. In lijn hiermee beveelt de Rob aan dat de regels over openbaarheid naar burgers aangepast moeten worden ter vervanging van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob).

2012 (oktober): Maand van de Open Overheid bij het ministerie van BZK


Na het opstellen van een concept actieplan Open Overheid organiseerde het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) in oktober 2012 de Maand van de Open Overheid met diverse bijeenkomsten met vele overheids- en maatschappelijke organisaties en burgers. In de periode van voorbereiding van de Maand van Open Overheid werd het toenmalige kabinet demissionair. Het demissionaire kabinet wilde geen ambitie meer bepalen ten aanzien van Open Overheid; dat werd overgelaten aan het volgende kabinet.

2013 (april): Consultatieronde Visie en Actieplan Open Overheid


Onder verantwoordelijkheid van de huidige minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, minister Plasterk, werd op 4 maart 2013 een Oploop Open Overheid georganiseerd. Daarvoor werden alle eerdere deelnemers aan de Maand van de Open Overheid uitgenodigd. Tijdens deze oploop, waar diverse workshops werden aangeboden over onderwerpen rond Open Overheid, werd de concept-Visie Open Overheid gepresenteerd. BZK verwerkte de feedback in een tweede versie die zij samen met het Actieplan ter consultatie aanbood in april 2013.

2013 (september): Visie en Actieplan aan de Tweede Kamer aangeboden


De concept Visie en Actieplan Open Overheid werden besproken in een bijeenkomst met het zogenaamde Inspiratieteam Open Overheid. Dit Inspiratieteam is feitelijk een netwerk van diverse betrokkenen en geïnteresseerden die aangeven de ontwikkeling naar een Open Overheid te ondersteunen en zich daarvoor in te zetten. De visie en het actieplan werden besproken met de ministeries en in september door het kabinet aan de Tweede Kamer aangeboden en definitief gemaakt.

2014 (januari): Start uitvoering Actieplan


Het Actieplan Open Overheid heeft betrekking op activiteiten die in 2014 en 2015 worden ondernomen om die lange termijn veranderingen te bewerkstelligen. In de Visie zijn het algemene doel en de onderliggende motivatie beschreven. Er wordt uitvoerig ingegaan op aanleiding en redenen om naar Open Overheid te streven. Tot slot wordt aangestipt welke projecten en programma’s bijdragen aan, of bevorderlijk zijn voor, Open Overheid. Het Actieplan voor de jaren 2014-2015 geeft een opsomming van voorbeeldprojecten en nieuw op te zetten projecten, die ondersteunend zijn aan de visie. In het document wordt aangegeven dat “het er bij het nastreven van een Open Overheid niet alleen om gaat vanuit het Rijk allerhande acties op te starten, maar juist ook om een podium te geven aan alle initiatieven die er bestaan op het terrein van openheid.” Er zijn dus buiten het Actieplan nog meer programma’s en projecten die bijdragen aan de vier pijlers van OGP. Hoewel de strategie niet specifiek als zodanig staat omschreven, is te herleiden dat zowel ingezet wordt op het ondersteunen of uitvoeren van concrete projecten als op het verbinden van overheids- en maatschappelijke organisaties die op één of andere manier aan een meer open overheid werken.

2014 (mei): Start van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO)


In het programma Open Overheid wordt ervan uitgegaan dat meer openheid vooral “heel praktisch ontstaat door gewoon te doen en te experimenteren, waarbij ideeën en leerervaringen klein beginnen en langzaam kunnen uitgroeien tot nieuwe werkwijzen en inzichten.” Ter ondersteuning hiervan was er behoefte aan een leer- en expertise-omgeving waaraan iedereen die zich met Open Overheid verbonden voelt kan participeren. Daarom is het Leer- en Expertisepunt Open Overheid van start gegaan, voor publieke professionals die meer willen weten, meer in gesprek willen gaan en meer willen doen met één of meer van de vier vertrekpunten van Open Overheid: Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording. Het LEOO, gevestigd bij ICTU, biedt publieke professionals een website, bijeenkomsten en daarnaast vervult LEOO de functie van kennismakelaar.

2014 (september): Bijeenkomst ‘Beter beleid met Open Overheid’


Op 2 september 2014 organiseerden het team Open Overheid en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid een bijeenkomst waar alle Nederlandse deelnemers aan de Open Government Awards 2014 centraal stonden. De bijeenkomst was vooral bedoeld om kennis en ervaringen uit te wisselen. De Nederlandse winnaar, MijnWOZ, verzorgde ook een presentatie. MijnWOZ bemachtigde de vijfde plek op het internationale podium. Lees hier het uitgebreide verslag of het korte verslag van ‘Beter beleid met Open Overheid’.

2014 (november): Evaluatie Actieplan Open Overheid


Het programma Open Overheid publiceerde een zelfevaluatie en later volgde de onafhankelijke review in het kader van het Open Government Partnership.

2014 (november): Motie Oosenbrug c.s.


Op 6 november 2014 nam de Tweede Kamer een motie van het lid Oosenbrug c.s. aan. In deze motie is de regering verzocht, “uiterlijk 1 juli 2015 onderzoeksrapporten, uitvoeringstoetsen, inkoopinformatie en subsidie-informatie beschikbaar te stellen voor zover mogelijk en een plan te hebben voor de categorieën overheidsinformatie die actief verstrekt gaan worden”. Lees hier meer.

2015 (januari): Symposium Actieve Openbaarheid


Het was druk tijdens het symposium ‘Actieve Openbaarheid: een Open Aanpak’ in het Nationaal Archief op 29 januari. Ruim 150 beleidsadviseurs, deskundigen op het gebied van participatie en Open Data, archivarissen, informatiemanagers en juristen bespraken hoe overheidsinformatie sneller openbaar en toegankelijk wordt voor burgers. De organisatie was in handen van het Archief Atelier Actieve Openbaarheid, het Nationaal Archief en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Lees hier het verslag.

2015 (mei): Doe Open! Festival


Het Doe Open! was een fonkelend festival op 18 mei 2015. Het festival heeft de circa 800 bezoekers (waaronder leden van het voormalige inspiratieteam) aangezet tot anders kijken naar openheid van het eigen werk en dat van anderen. Er ontstonden vele nieuwe verbindingen, nieuwe inzichten, nieuwe doelstellingen en nieuwe activiteiten. De organisatie van het congres was in handen van: Pakhuis de Zwijger, Team Doe-democratie, team Open Overheid en team Agenda Lokale Democratie van het ministerie van BZK en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Lees hier het verslag.

2015 (juni): Wet Hergebruik van Overheidsinformatie aangenomen

Na de behandeling van het wetsvoorstel van de wet hergebruik van overheidsinformatie afgelopen woensdag 3 juni is deze wet op 9 juni door de Tweede Kamer aangenomen. Eén van de moties verzoekt de regering, per eind 2016 alle daarvoor geschikte overheidsdata machinaal leesbaar en gestandaardiseerd te ontsluiten via een nationale informatie-infrastructuur. Lees meer over de vaak gestelde vragen over de Wet Hergebruik van Overheidsinformatie (WHO).

2015 (juni): Open Overheid in Actie


Meer dan 100 stakeholders, inhoudelijk betrokkenen en visionairs leverden op 17 juni 2015 hun bijdrage aan de richting en inhoud van het actieplan Open Overheid 2016 -2017, opgesteld door het ministerie van Binnenlandse Zaken. Naast het betrekken van stakeholders, heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken ook een burgerpanel uitgenodigd om met een advies te komen over wat zij belangrijk vinden in het kader van een Open Overheid. Zij kwamen daarom met een adviesrapport voor het Actieplan Open Overheid 2016-2017.  Lees hier meer over de ontwikkelingen rond het nieuwe actieplan.

2015 (september): Onze Overheid, Onze informatie

Een maatschappelijke coalitie van organisaties voor een Open Overheid heeft een manifest opgesteld, met als titel: ‘Onze Overheid, Onze Informatie!’. De eerste twee prioriteiten zijn: voer uit wat beloofd is en wettelijk verankeren van recht op overheidsinformatie. De Maatschappelijke Coalitie voor een Open Overheid bestaat uit: Bits of Freedom, Centrum voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie, Hivos, Instituut Maatschappelijke Innovatie, Kennisland, Meer Democratie, Netwerk Democratie, Open State Foundation, Petities.NL, Publish What You Pay Nederland, Tax Justice.NL, Transparency International Nederland en Waag Society. Lees hier meer over het manifest.

2015 (november): Lancering eerste versie Europees Dataportaal


Op 16 november 2015 ging de eerste versie van het Europese Open Dataportaal van de Europese Commissie live tijdens het European Data Forum in Luxemburg. Met de komst van dit dataportaal is het mogelijk om Open Data van vrijwel alle Europese landen te vinden. Het Dataportaal is meertalig en biedt daardoor mogelijkheden voor het ontwikkelen van toepassingen met een brede Europese werking.

2015 (december): Aantal Open Datasets in 2015 verdubbeld


In 2015 is het aantal beschikbare Open Datasets op data.overheid.nl is verdubbeld van 3.250 naar 7.156. Dit maakte minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bekend in de Nationale Open Data Agenda 2016, die hij op 1 december aan de Tweede Kamer stuurde. Ook is op 1 december het grootste deel van de dataset met inkoopinformatie van de Rijksoverheid toegevoegd aan data.overheid.nl.

2015 (december): Actieplan Open Overheid 2016-2017 gereed


In december 2015 was het tweede Actieplan Open Overheid een feit. Om de twee jaar maakt Nederland een Actieplan Open Overheid. In dit Actieplan beschrijven het kabinet en haar partners hun ambities en concrete acties met betrekking tot het invulling geven aan een Open Overheid.

2016 (april): Tweede Kamer stemt in met wetsvoorstel Open Overheid


De Tweede Kamer stemde op dinsdag 19 april in met het initiatiefwetsvoorstel Open Overheid (Woo). Nu de Tweede Kamer het wetsvoorstel heeft aangenomen, is de Eerste Kamer aan zet. Pas na aanvaarding door de Eerste Kamer is het wetsvoorstel er echt door.

2016 (mei): Website Stuiveling Open Data Award live

Om het innovatief gebruik van Open Data zichtbaar te maken en te belonen, is er vanaf nu de Stuiveling Open Data Award (SODA). De award is vernoemd naar de voormalige president van de Algemene Rekenkamer, Saskia Stuiveling, die zich jarenlang heeft ingezet voor zichtbare en effectieve verantwoording, transparantie en (digitale) vernieuwing van de overheid. Nieuwsgierig naar de website en de wedstrijd? Bekijk dan www.soda2016.nl.

2016 (juni): Eerste bijeenkomst actiehouders Actieplan Open Overheid

Op 7 juni kwamen de actiehouders van alle negen Actiepunten uit het Actieplan Open Overheid 2016 – 2017 voor het eerst bij elkaar. Het doel van de bijeenkomst was om elkaar beter te leren kennen en kennis uit te wisselen over elkaars Actiepunten. Ook werkten de actiehouders samen aan de eerste ideeën voor het Open Overheid jaarevent en kwamen er ideeën voor het volgende Actieplan op tafel. In het verslag over de bijeenkomst lees je hier meer over.

2016 (juni): Tweede Kamer stemt in met wijziging wetsvoorstel Wob

De Tweede Kamer heeft ingestemd met het wetsvoorstel dat het misbruik van de Wob (wet openbaarheid van bestuur) moet stoppen. Als een bestuursorgaan niet op tijd een beslissing op een aanvraag of bezwaar neemt, heeft de burger recht op een geldbedrag (Wet dwangsom). Er zijn echter mensen en zelfs kleine bedrijfjes die hier misbruik van maken. Met deze wetswijziging – die op 12 juli ook door de Eerste Kamer is aangenomen en op 1 oktober in werking treedt – is misbruik niet meer mogelijk.

Het prille begin
Is 2011 echt het beginpunt van Open Overheid in Nederland? Niet helemaal. Zo ontstond  Hack de Overheid, een community van programmeurs die zich hard maken voor meer Open Data, al in 2008. Hack de Overheid is een van de organisaties waaruit in 2012 de Open State Foundation is ontstaan. Ook is de term Open Overheid al voor 2010 door de overheid gebruikt, maar dan in relatie tot open source software en open standaarden, onder andere in het programma Nederland Open in Verbinding.

Mis je iets?
Natuurlijk is dit historisch overzicht niet compleet zonder jouw toevoeging(en). Laat ons je aanvullingen weten.

Blijf op de hoogte
Wil je op de hoogte blijven van de recente ontwikkelingen rond Open Overheid zoals het Actieplan, het Open Overheid jaarevent of het speciale jaaroverzicht van het Leer- en Expertisepunt? Schrijf je dan hier in voor onze updates!

 

BOOG: Bootcamp Open Over Geld

Op 7 en 8 juli deden 16 deelnemers mee aan de Bootcamp Open Over Geld (BOOG) op de Delflandhoeve in Delft. Als echte bootcampers verbleven degenen die dat wilden in tentjes op de camping. De wat ongebruikelijke omstandigheden en de vogels die veel te vroeg zingen in Midden-Delfland, bleken goed voor het groepsproces en een stortvloed aan ideeën over Open over geld

BOOG?
De bootcamp richtte zich op ondernemers, ambtenaren en bewoners die het thema Open Over Geld verder willen brengen. Het thema is belangrijk, want Open Over Geld kan leiden tot meer begrip over het beleid achter de geldkeuzes of meer samenwerking tussen overheid en inwoners. Kunnen we een praktische strategie uitwerken die zorgt voor meer actie op het thema?

Het doel van de bootcampers was om samen antwoord te geven op deze vraag. Dit deden zij door krachten en kennis te bundelen. Dankzij de verschillende achtergronden van de deelnemers, zoals Wijkboekhouding.nl, ProDemos, het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners (LSA), het Centrum voor Budgetmonitoring en geldstromendoordewijk.nl was er voldoende kennis in huis (lees: op de camping) om naar een gezamenlijk eindproduct toe te werken, namelijk een publicatie Open Over Geld.

Samenwerken aan nieuwe verhoudingen
Wat was het resultaat van de bootcamp? Het thema Open Over Geld bleek (niet geheel onverwacht) een complex onderwerp. De verschillende invalshoeken maakten het voor de bootcampers niet eenvoudig om tot één aanpak te komen. Op het allerlaatste moment lieten zij de metafoor van het kookschrift los en wat er overbleef werd ogenschijnlijk gemakkelijk opnieuw gecombineerd tot één inspiratieboekje Open Over Geld. Het boekje belicht succesvolle initiatieven, met aandacht voor zowel het perspectief van de burger als de gemeente.

Presentatie tijdens BOOG

Deelnemers BOOG aan het werk

BOOg deelnemers in gesprek

Hoe vonden de bootcampers het?
“Mooie manier om met fans en aanjagers van Open Overheid en Open over Geld een product te maken dat het land inspireert en aanzet tot veel openheid en nieuwe verhoudingen.” – Thijs van Mierlo (LSA)

“Wat een kennis en kunde is er toch als het gaat om open over geld in Nederland… wat raar eigenlijk dat iedereen langs elkaar heen werkt, terwijl de dwarsverbanden en meerwaarde zo duidelijk zijn. Raar dat dit nu pas plaats vond – zo kan je het ook omschrijven. En mooi om samen de kracht te bundelen .. open by design.” – Frans Jorna (organisatieadviesbureau Hiemstra & De Vries)

“Veel geleerd over de verschillende perspectieven van bewoners cq. de overheid ten aanzien van het creëren van publieke waarde. Gek genoeg ook inzichten opgedaan over de wenselijkheid van tijdreizen. Al met al dus een meer dan geslaagd bootcamp!” – Koos Steenbergen (ministerie van BZK)

“Tegenwind en regen, het was aardig doortrappen naar BOOG. Je moet er wat voor over hebben. Maar ik werd rijkelijk beloond. Zoveel verschillende benaderingen, invalshoeken en kansen. Die kunnen elkaar goed aanvullen. Terug brak met wind mee de zon door!” – Pieter Buisman (Geldstromen door de Wijk)

“Mijn eerste bootcamp: weinig fysieke inspanning des te meer intellectuele. Een concrete opdracht waarbij we met een goede teamspirit en de zachte dwang van de drill instructor daadwerkelijk tot een resultaat zijn gekomen. Verrassend en nuttig.” – Ruud Fiere (Centrum voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie)

BOOG in de toekomst
De bootcampers werken nu verder aan de verschillende hoofdstukken van het inspiratieboekje ‘Open over Geld’. De uit te werken onderdelen zijn verdeeld over de bootcampers. Het streven is om in oktober een publicatie te hebben die tevens handvatten biedt voor een workshop Open Over Geld. Het plan is om in de augustus of september een tussenproduct te tonen waarop feedback welkom is.

Oproep
Denk je ook mee over de inhoud van de publicatie Open Over Geld? Mail dan naar mikis@open-overheid.nl of houd www.open-overheid.nl in de gaten en abonneer je op onze nieuwsbrief.

Bomen blijven dankzij burgerkracht
Berichten over burgerschap (deel 9)

Een terugkerend thema uit de serie interviews over Open Overheid is de relatie met burgerschap. Wij selecteerden tien citaten uit eerdere interviews en legden deze aan vier nieuwe geïnterviewden voor: Margriet van Galen (adviseur voor kleine culturele en sociale organisaties en is als actieve Arnhemmer betrokken geweest bij de oprichting van het BurgerServiceLab). Jacques Giesbertz (betrokken inwoner van Den Haag en ondernemer met BuzzyChain en BUZZ Den Haag), Christian Schouten (fractieassistent/commissielid D66 Alkmaar en beleidsmedewerker bij het ministerie van Financiën) en Ties de Ruijter (directeur van het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners).


Van links naar rechts: Margriet van Galen, Jacques Giesbertz, Christian Schouten en Ties de Ruijter

Iedere blog uit deze serie start met een citaat uit een eerder gehouden interview over Open Overheid. Dit keer is dat een citaat uit een populair interview met Guido Rijnja (coördinator algemeen communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst van het ministerie van Algemene Zaken): “De bomen aan de Laan van Meerdervoort in Den Haag zijn een mooi voorbeeld. Omdat er te weinig parkeerplaatsen zijn dacht de gemeente aanvankelijk, dat ze op een bepaald deel van de laan die bomen moest vervangen door parkeerhavens. Toen de gemeente daarin heel solistisch te werk ging en plotsklaps de bomen wilde kappen, kwamen de bewoners in opstand. Het enige dat de mensen zeiden, was: “Wat waren we graag vooraf bij het probleem betrokken, dan hadden we samen een oplossing kunnen zoeken.” Je hoefde aan niemand in de wijk uit te leggen wat het parkeerprobleem was en dat een oplossing nodig was.

Het heeft een enorm pandemonium opgeleverd met serieuze escalaties en hilarische taferelen. Uiteindelijk is er een denktank met veel inwoners erin gecreëerd, en zij vonden – letterlijk en figuurlijk – common ground, namelijk: ruimte in de buurt waar parkeerplekken gemaakt konden worden zonder de prachtige bomen op te offeren. Probleem opgelost. Samen. Dergelijke voorbeelden zie je op alle niveaus: nationaal, provinciaal, enzovoort. Situaties waarbij het proces veel meer opengegooid had moeten worden, situaties waarbij ambtenaren hun eigen standaardreactie even uitstellen, maar op onderzoek uitgaan. Ze geven dan degenen van wie het probleem is eerst de kans om het probleem uit te stallen, te laten zien. En aan hen stellen deze ambtenaren dan hun eigen kennis, informatie en data open beschikbaar. En dan gaan ze samen aan de slag. Ik gebruik heel bewust ‘van wie het probleem is’; alles begint met het stellen van de vraag van wie een opgave is. Dan zie je niet iemand als consument, die je aftapt, maar als producent, die je op verantwoordelijkheden aanspreekt.

Wat moeten overheden leren om beter gebruik te kunnen maken van burgerkracht en coproductie?
Christian Schouten: Wat in dit voorbeeld nu juist goed is gegaan is dat het geen eenmalige inspraakavond was, maar een langdurig proces met veel zelforganisatie vanuit inwoners. De competenties die ambtenaren nodig hebben zijn goed luisteren en uit je eigen cirkel stappen. Je eigen gedachten dus even loslaten. Stap in de belevingswereld van een ander en probeer die te begrijpen. Probeer van daaruit te doen wat de maatschappelijke bedoeling is. Durf daarbij af te wijken van ambtelijke standaarden en procedures. Geef de ambtenaren die dit kunnen een veel groter mandaat. Zo krijgen we snel maatschappelijk effect.

“Stap in de belevingswereld van een ander en probeer die te begrijpen.” – Christian Schouten

 

Margriet van Galen: Ga anders kijken en handelen. Vervang het monomane streven naar snel en efficiënt door streven naar maatschappelijke meerwaarde, werkelijk effect in de samenleving. Daar past dus bij dat je eerst gezamenlijk met de samenleving vaststelt wat het beoogde effect is. Kijk ook minder juridisch, minder wij/zij, maar meer met de bril van een mediator, dus meer ‘hoe vergroten we de taartpunt’. Heb dus meer oog en oor voor de belangen en behoeften die ten grondslag liggen aan conflicten en ‘moeilijk gedrag’. Dus leer luisteren naar ‘de onderstroom’ en richt je op het aanleren van 21st century skills. Stap ook over de interne verkokering in de organisatie heen. Geef bijvoorbeeld een pand in beheer van een groep buurtbewoners. Misschien kost dat geld voor de afdeling vastgoed, maar veiligheid, sociale samenhang en economische activiteit nemen toe. En wees niet penny wise pound foolish. Je kunt bijvoorbeeld wel bezuinigen op onderwijs, maar als dat dan later extra kosten voor veiligheid of sociale hulpverlening oplevert, heb je niets bereikt. Kijk naar de lange termijn en investeer nu in de toekomst. Versterk de veerkracht en eigen kracht van buurten. Richt je aandacht op kansen in plaats van alleen maar in actie te komen als er problemen zijn.

“Ik wil reflexieve ambtenaren.” – Ties de Ruijter

 

Ties de Ruijter: Allereerst wil ik reflexieve ambtenaren die zich bewust zijn van hun automatische reacties. Die zichzelf bevragen op datgene wat tot dan toe vanzelfsprekend is. Bijvoorbeeld dat ze hun eigen ongemerkte privileges ten opzichte van anderen signaleren en ter discussie stellen. Dat mag je van betaalde ambtenaren gewoon verwachten. Dat ze daarvan genieten.

Hoe ziet een reflexieve ambtenaar eruit, Ties?
Ties de Ruijter: Zo’n ambtenaar trekt er samen met zijn of haar bestuurder op uit. Ga dus buiten vergaderen. Ga het ongemakkelijke gesprek aan in wijk, dorp of stad. Ga mensen ontmoeten die je nog niet kent. Vermijd jargon. Laat als het gepast is anderen de agenda bepalen of geef het voorzitterschap eens uit handen. Stel je dienstbaar op aan de samenleving. Probeer het verlangen achter de wens te vangen. Probeer verbanden te maken waarbinnen actieve bewoners zelf weer van alles oplossen. Het gaat dan niet alleen om loslaten, maar in vertrouwen loslaten. Vooral het loslaten van eigen automatismen en denkbeelden. Een reflexieve ambtenaar zoekt dus juist andersdenkenden op en probeert de wijsheid van minderheden goed mee te nemen in de besluiten die voor de hele groep gaan gelden. Zo blijven systeemwereld en leefwereld goed met elkaar verbonden.

Jacques Giesbertz: Het begint bij het vaststellen van het probleem. Dat herken ik wel. Als er geen gedeeld probleem is dan kan er ook geen gedeelde aanpak zijn. De kunst is dat de experts de eigen expertise even in de tas laten. Dat er goede procesbegeleiders komen die de expertise van inwoners kunnen bundelen.

“De kunst is dat de experts de eigen expertise even in de tas laten.” – Jacques Giesbertz

 

Heb je daar een voorbeeld bij, Jacques?
Jacques Giesbertz: Als ik naar het initiatief ‘school van de wijk’ kijk, dan valt me op dat de aandacht vanuit de overheid vaak zo kortstondig is. Geen ambtenaar belt na een paar weken of maanden op om te vragen hoe het verder is gegaan en wat er nodig is om tot een gezamenlijk resultaat te komen. Ik zou meer lange termijn samenwerking willen met meer sturing op maatschappelijk effect.

Ties de Ruijter: Ambtenaren en overheden, wees eerder een verbinder dan een oplosser. Wees eerder een vragensteller dan een oordelaar. Denk vanuit de leefwereld in plaats van alleen vanuit de systeemwereld. Laten we dit lijstje met elkaar aanvullen. Ik heb ook niet alle wijsheid in pacht.

Tot slot een reactie van degene met wiens citaat we startten: Guido, wat wil jij nog toevoegen naar aanleiding van bovenstaande?
Guido Rijnja: Wat is het toch goed dat we zien dat er regelmatig iets misgaat. Met de klemtoon op dat woord ‘zien’: al die misverstanden en onverwachte bijsturingen zijn écht onvermijdelijk bij complexe opgaven. Waar het op aankomt is dan te reflecteren inderdaad, zoals Ties zegt. Ik ken organisaties waar ze de fout van de maand vieren. Dat klinkt wat masochistisch misschien, maar ook dat zei Cruyff: je leert meer van een verloren dan van een gewonnen wedstrijd. Her-ken, her-inner, her-neem: achteraf leren is de beste vorm van leren, denk ik steeds vaker.

Een ander punt wat me prikkelt bij de reacties is dat er kennelijk een enorme drive is om te communiceren: ‘verbinden’ is echt een buzzword. Terwijl eigen is aan de overheid dat je schaarste helpt verdelen en als het moet aan het eind van de dag de knoop gezaghebbend doorhakt. De vice-president van de Raad van State hint daar ook mooi op: met alle aandacht voor draagvlak moeten we de rechtsstatelijkheid niet uit het oog verliezen. Welke juridische maatstaven doen ertoe. Waarover je vervolgens wel tijdig en helder moet communiceren… Dus stap uit je cirkel, zoals Christian zegt, maar niet te snel met beide benen. Netwerken is een middel en geen doel.

Onze vraag aan de lezers van deze blog is: welke aanvullende ideeën en voorbeelden van burgerkracht heb jij? Laat het ons weten via @OpenOverheidNL.

Overige Berichten over Burgerschap:
Deel 1: De burger beslist
Deel 2: De burger als eindgebruiker
Deel 3: Is een vrije burger een blije burger?
Deel 4: Van ‘gesloten, tenzij’ naar ‘open, tenzij’
Deel 5: Is een overheid met de regie in handen ouderwets?
Deel 6: Openheid zorgt voor nieuwe dynamiek met inwoners
Deel 7: Vertrouwen met de Wob-shop
Deel 8: Hoe urgent is een Open Overheid

Foto: Roel Wijnants

Right to Challenge
10 tips voor inwoners en gemeenten

Right to Challenge (RtC) is het recht van buurtgebonden (sociale) ondernemers en bewonersgroepen om lokale voorzieningen en taken van de gemeente over te nemen of te coproduceren, wanneer zij denken dat het beter of anders kan. Een mooi voorbeeld van RtC is de Schepenstraat in Rotterdam, waar de landschapsarchitecten die in deze straat wonen het inrichtingsplan tekenden en de participatie daaromheen organiseerden.

Boeiend en veel werk

In de praktijk blijkt het hard werken én ongelofelijk boeiend voor gemeenten en inwoners om RtC vorm te geven. Dit komt vooral omdat er in Nederland nog weinig ervaring mee is. De 10 tips van onze Community of Practice zijn daarom bedoeld als handreiking voor iedereen die met RtC bezig is of wil gaan beginnen, zowel gemeenten als inwoners.

De 10 tips zijn het eindresultaat van de Community of Practice (CoP) over RtC, georganiseerd door gemeenten (waaronder Rotterdam, Utrecht, Amsterdam en Arnhem), het ministerie van BZK en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. De CoP kwam zes maal bijeen en bestond uit ambtenaren van verschillende gemeenten in Nederland, actieve bewoners en sociaal ondernemers. Samen hebben we verschillende RtC thema’s en perspectieven besproken. De verslagen van de bijeenkomsten vind je hier (hartelijk dank aan Jorrit Carton).

De tien tips in het kort

Tip 1. Kies er bewust voor
Bepaal als inwoners en gemeente samen waarom je voor RtC kiest, want een gezamenlijk antwoord is een belangrijk ijkpunt in het proces waarop iedereen altijd kan terugvallen.

Tip 2. Bepaal samen de definitie
Stel als inwoners en gemeente samen vast wat de definitie van RtC is en houd hier dan aan vast. Een heldere keuze houdt iedereen scherp, want anders gaat het snel in algemene zin over hoe om te gaan met bewonersinitiatief.

Tip 3. Leg een basis met transparantie
Leg met transparantie over data, documenten en informatie de basis voor de RtC. Denk hier met name aan financiële data en aanbestedingsinformatie.

Tip 4. Experimenteer, leer en reflecteer!
Ambtenaren, bestuurders en inwoners, sta open voor experimenten en nieuwe leerervaringen die ontstaan als je reflecteer op je eigen handelen.

Tip 5. Houd een breed perspectief
Een groot gevaar bij RtC is dat er alleen gekeken wordt naar de vraag of het voor hetzelfde budget of goedkoper kan. Dit werkt vaak verlammend, daarom: zorg er voor dat het perspectief breed blijft.

Tip 6. Denk en werk procesmatig
Als RtC in jouw gemeente mogelijk is dan doorloopt deze grofweg de volgende processtappen: aanbod, afspraken, uitvoering en opvolging. Houd het door gezamenlijk gewenste proces voor ogen, denk en werk procesmatig.

Tip 7. Werk toe naar volwaardig partnerschap
Geef ruimte, luister goed, regel niet dicht, beweeg mee in het tempo van de ander en wees transparant. Werk met deze en andere tips toe naar volwaardig partnerschap.

Tip 8. Zoek ruimte in de regels
Verken de ruimte die er in de regels is om RtC mogelijk te maken. Vaak is er meer ruimte in de regels dan verwacht, zoals bijvoorbeeld ook blijkt uit de Juridische Leaflet Maatschappelijk Aanbesteden.

Tip 9. Werk met een vaste contactpersoon
Door met een vaste contactpersoon te werken hoeven inwoners hun verhaal niet steeds opnieuw te vertellen en ontstaat er wederzijds vertrouwen tussen bewoner en gemeente.

Tip 10. Laat je inspireren
Onze tip is ‘laat je inspireren’, want Right to Challenge is nog niet uitgekristalliseerd. Schroom niet om ons te benaderen voor meer informatie, mail ons jouw ervaringen of benader ons voor een gesprek: k.scholder@utrecht.nl, IH.Balkema@Rotterdam.nl, Fenneke@urbanvillagers.org of Mikis@open-overheid.nl.

Meer weten over de 10 tips

Tip 1. Kies er bewust voor
Tip 2. Bepaal samen de definitie
Tip 3. Leg een basis met transparantie
Tip 4. Experimenteer, leer en reflecteer!
Tip 5. Houd een breed perspectief
Tip 6. Denk en werk procesmatig
Tip 7. Werk toe naar volwaardig partnerschap
Tip 8. Zoek ruimte in de regels
Tip 9. Werk met een vaste contactpersoon
Tip 10. Laat je inspireren

Download hier het boekje met de 10 tips voor inwoners en gemeenten over Right to Challenge.

 

 

Hoe urgent is een Open Overheid?
Berichten over burgerschap (deel 8)

Een terugkerend thema uit de serie interviews over Open Overheid is de relatie met burgerschap. Wij selecteerden tien citaten uit eerdere interviews en legden deze aan vier nieuwe geïnterviewden voor: Margriet van Galen (adviseur voor kleine culturele en sociale organisaties en is als actieve Arnhemmer betrokken geweest bij de oprichting van het BurgerServiceLab). Jacques Giesbertz (betrokken inwoner van Den Haag en ondernemer met BuzzyChain en BUZZ Den Haag), Christian Schouten (fractieassistent/commissielid D66 Alkmaar en beleidsmedewerker bij het ministerie van Financiën) en Ties de Ruijter (directeur van het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners).


Van links naar rechts: Margriet van Galen, Jacques Giesbertz, Christian Schouten en Ties de Ruijter

Iedere blog uit deze serie start met een citaat uit een eerder gehouden interview over Open Overheid. Dit keer is dat een citaat van Ines Balkema, adviseur inspraak en participatie bij de gemeente Rotterdam: “Volgens mij is Open Overheid een omslag die niet meer te stoppen is. De urgentie wordt door steeds meer ambtenaren, politici, bedrijven en bewoners goed gevoeld. We komen als overheid gewoonweg buitenspel te staan als we niet meegaan in de veranderingen naar een netwerksamenleving.”

Hoe urgent is Open Overheid voor burgers? En hoe urgent is Open Overheid eigenlijk voor de overheid zelf?
Christian Schouten: Volgens mij is Open Overheid een stuk urgenter dan inwoners en overheden nu denken. Als ik kijk naar de lage opkomst bij verkiezingen, dan zie ik dat als een verlies van vertrouwen in de overheid en de politiek. En of het nu onbekendheid met de term Open Overheid is of de gedachte ‘het zal mijn tijd wel duren, ik ga door zoals ik de afgelopen 34 jaar gewerkt heb’, ik weet het niet. Het besef dat we de omslag van ‘gesloten, tenzij’ naar ‘open, tenzij’ moeten maken moet nog groeien. Dit besef is bij bepaalde groepen ambtenaren al aanwezig, maar bij anderen nog nauwelijks. De zogenoemde ‘kritieke massa’ is nog niet bereikt bij ambtenaren. En ook niet bij bestuurders. Maar de beweging Open Overheid groeit aan kracht. Dat zie ik wel. Open Overheid kan sterk bijdragen aan vertrouwen in de overheid en de politiek.

Jacques Giesbertz: Ik zie die urgentie bij burgers en overheid wel. De afstand tussen de overheid en burgers lijkt steeds groter te worden, maar met Open Overheid kunnen we het tij keren. Inwonersinitiatieven zie ik ook als een drukmiddel om de overheid opener te krijgen. Want als de overheid de openheid niet geeft, dan gaan burgers het zelf wel invullen, analyseren en conclusies trekken. Burgers worden zelf al zo veel transparanter, de overheid kan daarbij niet achterblijven.

“Als we echt vinden dat overheid en actieve bewoners de samenleving gezamenlijk moeten vormgeven, dan kan dat alleen maar als je een Open Overheid bent.” – Ties de Ruijter

 

Margriet van Galen: Open Overheid is urgent voor inwoners. Door niet open te zijn, hollen we ongemerkt de democratie uit. Als mensen zich niet betrokken voelen en zich geen eigenaar voelen, dan gaan ze mopperen. En mopperen komt vaak voort uit een gevoel van onmacht en onzekerheid. Mopperen is een negatieve vorm van participeren. Daar zit dus een kans voor politici en de overheid om die energie om te vormen naar positieve vormen van participatie. Dat kan door open informatie, een open aanpak en open contact. Wees als gemeente duidelijk in wat de bedoeling is en in het waarom. En zorg ervoor dat er met je meegedacht wordt, want dat is in ieders belang. Ga vanaf het begin een samenwerking aan met betrokkenen, in plaats van achteraf pas openheid te geven met een verdedigende houding. Je komt dan makkelijker tot wenselijke en soms ongewone oplossingen.

“Volgens mij is Open Overheid een stuk urgenter dan inwoners en overheden nu denken dat het is.” – Christian Schouten

 

Ties de Ruijter: Stel dat je een laconieke burgerbeweging krijgt die met zijn rug naar de overheid staat en de zaken zelf regelt. Daar kun je als overheid niet tegenop. Of stel je een overheid voor die heel krampachtig met informatie en data omgaat. Daar gaan actieve bewoners omheen werken. Beide situaties wil ik niet. Dus als we het samenspel op gang willen houden en echt vinden dat de overheid ten dienste van bewoners staat en dat de overheid en actieve bewoners de samenleving samen moeten vormgeven, dan kan dat alleen maar als je een Open Overheid bent. Open Overheid is niet voor niets onderdeel van de BewonersAgenda.

“Mopperen is een negatieve vorm van participeren. Daar zit dus een kans.” – Margriet van Galen

 

Ties de Ruijter: Ik heb veel contact met actieve bewoners. Zij vinden een Open Overheid heel belangrijk voor de dossiers waar zij mee bezig zijn. Daar ligt een grote behoefte waar de overheid op kan inspelen, en ook een grote frustratie als dit niet lukt. Neem het verhaal van de leegstaande school die op het punt stond gesloopt te worden: actieve bewoners waren in gesprek met diverse afdelingen van de gemeente om te bespreken of ze dat pand in gebruik konden nemen. Tegelijkertijd is er een andere afdeling die de brandweer goedkeuring geeft om een oefening in dat pand te houden, waardoor het pand vervolgens niet meer bruikbaar is voor de bewoners. Actieve bewoners hadden dat graag van tevoren geweten, want dan hadden ze maatregelen kunnen treffen. Een vraaggerichte Open Overheid is dus hard nodig.

Ties de Ruijter: Ik merk dat veel gemeenten erg aan het experimenteren zijn met allerlei digitale mogelijkheden, bijvoorbeeld met Facebookpagina’s met profielen van wethouders en wijkmanagers. Ik merk dat we ons op de sociale media al heel snel gelijkwaardig en minder formeel opstellen. Dat is veel prettiger. Op veel plekken gaat die zoektocht flink wat verder, bijvoorbeeld met budgetmonitoring of met motiemarkten. Of dit echt voortkomt uit de fundamentele houding dat de overheid meer open moet zijn, dat weet ik nog niet. Ik merk ook weleens dat bestuurders of ambtenaren vinden dat actieve bewoners ‘dat en dat’ helemaal niet horen te weten.

“De afstand tussen de overheid en burgers lijkt steeds groter te worden, maar met Open Overheid kunnen we het tij keren.” – Jacques Giesbertz

 

Ties de Ruijter: Waar gaat een overheid nog over als alles open en transparant is? Velen vrezen dat dit erg weinig is. Daarom staat Open Overheid niet hoog op de prioriteitenlijst bij sommigen denk ik. En wat mij betreft hoeft de overheid ook niet alle documenten als bulk vrij te geven. Ik wil veel liever dat dit vrijgeven vraaggericht gebeurt, zodat actieve bewoners er hun weg in kunnen vinden. Dat betekent dat de meest voorkomende vragen, zoals begrotingsinformatie, gewoon standaard open en toegankelijk zijn en dat voor speciale vragen bewoners op verzoek actief geholpen worden.

Tot slot een reactie van degene met wiens citaat we startten: Ines, wat wil jij nog toevoegen naar aanleiding van bovenstaande?
Ines Balkema: Als we als overheid serieus mee willen gaan in de omslag naar een netwerksamenleving, dan zullen we ook onze eigen structuur moeten aanpassen. Als organisatie kun je niet meebewegen zonder zelf te veranderen. Je kunt alleen naar buiten loslaten als je ook intern durft los te laten. Dat betekent dat je afscheid moet nemen van de hiërarchische structuur en de op controle gerichte cultuur.

Onze vraag aan de lezers van deze blog is: Hoe urgent is Open Overheid voor jou? Laat het ons weten via @OpenOverheidNL.

Overige Berichten over Burgerschap:
Deel 1: De burger beslist
Deel 2: De burger als eindgebruiker
Deel 3: Is een vrije burger een blije burger?
Deel 4: Van ‘gesloten, tenzij’ naar ‘open, tenzij’
Deel 5: Is een overheid met de regie in handen ouderwets?
Deel 6: Openheid zorgt voor nieuwe dynamiek met inwoners
Deel 7: Vertrouwen met de Wob-shop
Deel 8: Hoe urgent is een Open Overheid
Deel 9: Bomen blijven dankzij Burgerkracht

Foto: Benjamin Reay

Van een hand vol naar een land vol
5 Open Overheid voorbeelden (deel 1)

Met enige regelmaat krijgt het Leer- en Expertisepunt de vraag: “Wat is een goed voorbeeld van Open Overheid?” Het is vrij gemakkelijk om een paar voorbeelden te noemen: er gebeurt namelijk al heel veel op het gebied van Open Overheid. Omdat we veel kunnen leren van bestaande Open Overheid initiatieven, zetten we ze in de serie ‘Van een hand vol naar een land vol’ in de spotlight. Doe inspiratie op en misschien kom je wel op ideeën voor een eigen Open Overheid initiatief.

1. Open zoektocht naar nieuwe burgemeester in Tytsjerkstradiel
“Raadsleden van de gemeente Tytsjerksteradiel gaan met een iPad op pad in hun gemeente. De politici vragen burgers om een vragenlijst in te vullen over het gewenste profiel van de nieuwe burgemeester. De gemeente is op zoek naar een nieuwe burgervader of -moeder, omdat burgemeester Eric ter Keurs er op 1 september mee stopt. Op de lijst staan tien stellingen en één open vraag. De stellingen gaan bijvoorbeeld over of de burgemeester heel zichtbaar moet zijn of juist meer op de achtergrond moet staan, of hij een ware burgervader moet zijn of meer een manager.” (Bron: Omrop Fryslân) Deze aanpak van de gemeente Tytsjerkstradiel raakt de kern van een Open Aanpak: samenwerken, openstaan voor nieuwe en onverwachte invalshoeken.

2. Open agenda van minister van Financiën
Het ministerie van Financiën publiceert een selectie van afspraken uit de agenda van Minister Dijsselbloem. Het is opvallend dat de Minister iedere dag ten minste één belangrijke (vaak dag of dagdeel vullende) afspraak heeft, op verschillende plekken in Nederland, Europa of elders in de wereld. Altijd over belangrijke onderwerpen en met een duidelijk doel. De kern van Open Verantwoording is: geef openheid van zaken. Het ministerie van Financiën doet nog meer aan Open Overheid, dit is alvast één mooi voorbeeld.

3. Gemeente Schiedam springt van Open Data naar Open Overheid
Paul Suijkerbuijk schreef laatst in een blog: “Allereerst volop complimenten aan de gemeente Schiedam. Het open data-portaal van Schiedam bevat 49 datasets, met een zwaartepunt op 25 datasets van data die over de bevolking gaan (…) in meerdere formaten en ze zijn goed te vinden met behulp van metadata. Als iemand mij nu vraagt “Hoe moet ik beginnen met open data?”, dan zeg ik: kijk naar de gemeente Schiedam!” Op 10 mei organiseerde de gemeente Schiedam het Stadserf van Schiedam, waar onder andere inwoners, bestuurders en ambtenaren in gesprek gingen over Open Overheid. Mooi proces daar in Schiedam! De vele dilemma’s, kansen en bedreigingen van de sprong van Open Data naar Open Overheid kwamen ruim aan bod.

4. Netwerkend werken in de provincie Zuid-Holland
De provincie Zuid-Holland doet veel aan Open Overheid. Ze doen aan netwerkend werken om samen met partners hun doelen te bereiken. In een interview met gedeputeerde Rogier van de Sande over netwerkend werken zegt hij: “Dat betekent dat we op een andere manier moeten gaan samenwerken. Concreet betekent dit dat we eerder in het proces al de samenwerking zoeken met anderen. Of dat anderen ons opzoeken. En dat we ook eerder informatie delen, over wat we willen bereiken en welke data we daarover hebben.” Netwerkend werken is een combinatie van Open Contact en Open Aanpak en is onderzocht door de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB).

5. Breda Begroot
Via Breda Begroot en Het geld van Breda betrekt de gemeente Breda zijn inwoners bij begrotingskeuzen. Dit gaat in Jip-en-Janneke-taal en met beeldmateriaal zoals infographics, zodat het voor iedereen begrijpelijk is. Bewoners uit de wijken Princenhage en Prinsenbeek kunnen in 2016 zelf meebepalen waar de gemeente het geld aan besteedt. In 2017 geldt dit beleid voor de gehele stad. Het gaat om een budget van ongeveer € 250 miljoen per jaar. Burgers bepalen of dat naar armoedebestrijding gaat, of naar onderhoud van de buitenruimte, speeltuinen, fietspaden, voetgangersoversteekplaatsen, enzovoorts. In Prinsenbeek gebeurt dit zelfs met een heus spel. Lees hier meer over de burgerbegroting in Breda en andere gemeenten.

Lees ook:
‘Van een hand vol naar een hand vol’ deel 1
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 2
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 3 (internationale voorbeelden)
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 4 (Open Data voorbeelden)
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 5 (Open Verantwoording voorbeelden)
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 6

 


Een land vol voorbeelden

Oproep: zet zelf een initiatief op de Open Overheid kaart
Op onze initiatievenkaart verzamelen we Open Overheid initiatieven uit het hele land. Inmiddels staan er al meer dan 200 initiatieven op de kaart. Bekijk de kaart voor inspiratie en zet er zelf een eigen initiatief of een initiatief dat je waardeert op!

Kaart van Nederland met initiatieven rond Open Overheid


Meer vertrouwen met de Wob-shop
Berichten over burgerschap (deel 7)

Een terugkerend thema uit de serie interviews over Open Overheid is de relatie met burgerschap. Wij selecteerden tien citaten uit eerdere interviews en legden deze aan vier nieuwe geïnterviewden voor: Margriet van Galen (adviseur voor kleine culturele en sociale organisaties en is als actieve Arnhemmer betrokken geweest bij de oprichting van het BurgerServiceLab). Jacques Giesbertz (betrokken inwoner van Den Haag en ondernemer met BuzzyChain en BUZZ Den Haag), Christian Schouten (fractieassistent/commissielid D66 Alkmaar en beleidsmedewerker bij het ministerie van Financiën) en Ties de Ruijter (directeur van het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners).


Van links naar rechts: Margriet van Galen, Jacques Giesbertz, Christian Schouten en Ties de Ruijter

Iedere blog uit deze serie start met een citaat uit een eerder gehouden interview over Open Overheid. Dit keer is dat een citaat van Bodien Abels van het Nationaal Archief: “Nu zijn organisaties die onder de Wob werken een black box. In Scandinavische landen is er een informatieregister, dat werkt daar goed. Iedereen kan zien wat er is en wat daarvan openbaar is. Een soort Wob-shop.”

Onder welke voorwaarden kan zo’n Wob-shop in Nederland voor meer vertrouwen in het openbaar bestuur zorgen?
Christian Schouten: Hoe mooi zou het zijn als we zo’n Wob-shop zouden hebben! Elke gemeente heeft informatiesystemen voor dossiervorming. Zouden we daar ‘openbaarheidsvorming’ aan toe kunnen voegen? Dus dat je – de Wob indachtig – je proces inricht en meteen actief openbaar maakt. Open by design. Ik denk dat dit in veel gevallen voor meer vertrouwen in de overheid zorgt. Want een overheid stelt zich kwetsbaar op en geeft zijn informatiemonopolie weg. Er ontstaat veel meer gelijkwaardigheid met inwoners. Aan zo’n Wob-shop zijn wat mij betreft geen voorwaarden verbonden, alleen de voor de hand liggende wetten en regels natuurlijk.

“Nu is de informatierelatie tussen overheid en inwoners vaak onbewust ‘gesloten, tenzij’.” – Margriet van Galen

 

Jacques Giesbertz: Dat zou de overheid gewoon moeten doen! Behalve als ‘shop’ in dit geval betekent dat we ervoor moeten betalen. Met de Wob heb ik goede en slechte ervaringen. En ja, de Wob wordt soms misbruikt én soms juist heel goed benut door onze maatschappij. Ik wil zo’n Wob-shop wel, want ik vermoed dat deze tot meer vertrouwen leidt als overheidsbesluiten hierdoor beter navolgbaar zijn. Een belangrijke voorwaarde is dan wel dat die besluiten en documenten verrijkt worden met uitleg. Veel documenten zijn alleen dan pas goed leesbaar, begrijpbaar en bruikbaar. Een goed voorbeeld van openheid over subsidie aanvragen en de afhandeling ervan vind ik BKKC. Verder denk ik dat transparantie alleen niet genoeg is. Een dictator kan ook transparant zijn en vervolgens doen wat hem of haar het beste lijkt. Het gaat ook om de open houding vanuit de overheid, om met een Wob-shop de basis te leggen voor samenwerking.

“Hoe mooi zou het zijn als we zo’n Wob-shop zouden hebben!” – Christian Schouten

 

Margriet van Galen: Dit is een andere vorm van denken over informatie. Ik denk dat dit wel kan werken. Ik vermoed dat ambtenaren en politici veel bewuster en gedisciplineerder zullen omgaan met hun informatierelatie met de samenleving, als ze weten dat alles ingezien kan worden. Nu is die informatierelatie tussen overheid en inwoners vaak onbewust ‘gesloten, tenzij’. Daardoor lopen overheden heel wat verbindingen met de samenleving mis en met de denk- en doekracht die daarin aanwezig is. Ik weet niet of ik van een Wob-shop meteen meer vertrouwen zou krijgen. Er zijn ook heel veel overheidsonderwerpen waar vrijwel niemand naar zal omkijken en waarbij openheid op aanvraag prima werkt. Bij spannende onderwerpen die veel in de media zijn lijkt het me veel meer van belang dat zo’n Wob-shop er is.

Ties de Ruijter: Dit gaat gewoon ontstaan. Degenen die dit niet willen, die voeren een achterhoedegevecht. Informatie wordt steeds beter vindbaar. Er gaan steeds meer mensen opstaan die met Wikileaks-achtige technieken toch al die documenten wel weten te achterhalen.

Hoe werkt de Wob (Wet openbaarheid van bestuur) volgens jou?
Ties de Ruijter: Hoe goed we ook scoren met deze wetstekst op mensenrechtenniveau: de Wob werkt in de praktijk niet goed. De uitvoering van de Wob is behoorlijk beïnvloedbaar door ambtenaren en bestuurders. Niemand controleert bijvoorbeeld of uitzonderingsgronden om niet transparant te zijn correct worden toegepast. En als bewoner weet je gewoon niet welke informatie er is, dus dan kun je er moeilijk naar vragen.

“De Wob werkt in de praktijk niet goed.” – Ties de Ruijter


Hoe kan er wel vertrouwen ontstaan?
Ties de Ruijter: Volgens mij ontstaat vertrouwen veel sterker door persoonlijk contact. Als iets ergens op een website in te zien is, dan is dat niet genoeg. Mensen willen persoonlijk geïnformeerd worden als er iets voor hun deur gebeurt en dan moet je als overheid niet zeggen dat ze dit ergens hadden kunnen opzoeken of nalezen.

Tot slot een reactie van degene met wiens citaat we startten: Bodien, wat wil jij nog toevoegen naar aanleiding van bovenstaande?
Bodien Abels: de Wob-shop kan een grote aanjager zijn voor allerlei verbeteracties op het gebied van openbaarheid: open by design, verbetering van de informatiekwaliteit, transparante toepassing van de Wob, zelfs het starten van een dialoog omdat je weet wat je moet vragen; het begint allemaal met goed vindbare informatie. Wat goed om te zien dat zoveel mensen daar voor zijn! Laten we er dus gewoon mee beginnen! Wel gratis natuurlijk, maar dat is voor archivarissen vanzelfsprekend.

Onze vraag aan de lezers van deze blog is: Ben jij voor of tegen een Wob-shop en waarom? Laat het ons weten via @OpenOverheidNL.

Overige Berichten over Burgerschap:
Deel 1: De burger beslist
Deel 2: De burger als eindgebruiker
Deel 3: Is een vrije burger een blije burger?
Deel 4: Van ‘gesloten, tenzij’ naar ‘open, tenzij’
Deel 5: Is een overheid met de regie in handen ouderwets?
Deel 6: Openheid zorgt voor nieuwe dynamiek met inwoners
Deel 7: Vertrouwen met de Wob-shop

“Openheid zorgt voor nieuwe dynamiek met inwoners”
Berichten over burgerschap (deel 6)

Een terugkerend thema uit de serie interviews over Open Overheid is de relatie met burgerschap. Wij selecteerden tien citaten uit eerdere interviews en leggen deze aan vier nieuwe geïnterviewden voor: Margriet van Galen (adviseur voor kleine culturele en sociale organisaties en is als actieve Arnhemmer betrokken geweest bij de oprichting van het BurgerServiceLab). Jacques Giesbertz (betrokken inwoner van Den Haag en ondernemer met BuzzyChain en BUZZ Den Haag), Christian Schouten (fractieassistent/commissielid D66 Alkmaar en beleidsmedewerker bij het ministerie van Financiën) en Ties de Ruijter (directeur van het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners).


Van links naar rechts: Margriet van Galen, Jacques Giesbertz, Christian Schouten en Ties de Ruijter

Iedere blog uit deze serie start met een citaat uit een eerder gehouden interview over Open Overheid. Dit keer is dat een citaat van Jeroen van Spijk, als wethouder van de gemeente Haarlem onder meer verantwoordelijk voor dienstverlening, burgerparticipatie, bedrijfsvoering en ICT:  “Doordat Haarlem informatie actief openbaar maakt krijgen inwoners een gelijkwaardiger informatiepositie. Dit zorgt ervoor dat we op een veel gelijkwaardiger niveau met elkaar kunnen communiceren. (…) Openheid zorgt voor een nieuwe dynamiek met inwoners.”

Wat is jouw mooiste voorbeeld waarbij openheid zorgt voor een nieuwe dynamiek met inwoners?
Margriet van Galen: Dat is een plan waar ik vanuit het Leer- en Werkbedrijf Diagonaal in Presikhaaf (wijk in Arnhem) bij betrokken was. Het ging om een in onbruik geraakt park dat tussen twee wijken in ligt. Het gebied vormde eerder een scheiding dan een verbinding tussen de wijken. Er lagen al lang plannen voor verbetering, maar er gebeurde steeds niets mee. Toen hebben we met enkele bewoners een vergadering belegd en een nieuw plan gemaakt. Dit hebben we aan de andere bewoners en de gemeente gepresenteerd. Omdat er op dat moment financiële potjes ter beschikking kwamen, konden we samen verder met het realiseren van de plannen. We maakten daarbij gebruik van eigen expertise, van een hovenier en groenopleidingen in de buurt. Het gebied wordt nu onderhouden door het Leer- en Werkbedrijf.

Ties de Ruijter: In Emmen, in de wijk Emmerhout, zijn ze bezig met budgetmonitoring. Dat leidt tot een zoektocht naar welke informatie openbaar moet worden en welke invloed overheid en bewoners elkaar daarop geven. Dit is een gezamenlijke zoektocht van partijen die elkaar meestal juist vanuit een bepaalde belangentegenstelling treffen. Dit leidt tot een beter samenspel tussen gemeente en actieve bewoners, maar ook tot een beter samenspel binnen de gemeente. Dat bepaalde gemeentelijke afdelingen, bijvoorbeeld vastgoed of financiën zeggen: “Oh, dus we hoeven niet alleen te vertellen wat er niet mag, maar het wordt ook gewaardeerd als we meedenken met wat er dan wel kan.” Daar wordt mijn werk een stuk leuker van.

Jacques Giesbertz: Ik zou vooral willen kijken naar de oude dynamiek, bijvoorbeeld de vele vrijwilligers op sportvelden en in de kunst- en cultuursector. Ik ben voor een gelijkwaardiger informatiepositie en nieuwe dynamiek, maar kijk vooral naar wat er al aan mooie oude dynamiek is. Het nieuwe krijgt vaak al zoveel aandacht en geld. Mijn mooiste voorbeeld is het Zeeheldentheater, die krijgen af en toe wat projectsubsidie en doen het verder heel goed. Dat mag veel meer gekoesterd worden.

Christian Schouten: Mooi voorbeeld van een nieuwe dynamiek is dat recent een groep supporters en suppoosten heeft gezorgd dat AZ – Ajax op 9 augustus 2015 toch door ging, ondanks dat er geen politie-inzet was. Dat gebeurde na overleg tussen de gemeente Alkmaar, de politie en beide clubs. AZ en Ajax zorgen voor extra stewards en AZ nam de verkeersregeling rondom het stadion op zich. De wedstrijd verliep zonder grote problemen.

Tot slot een reactie van degene met wiens citaat we startten: Jeroen, wat wil jij nog toevoegen naar aanleiding van bovenstaande?
Jeroen van Spijk: Mooi om te zien dat op veel plekken in Nederland het zelf-organiserend vermogen van de bevolking tot z’n recht komt. Of dat nou bewoners van een buurt zijn, supporters van een voetbalclub of vrijwilligers bij een theater. Openheid en toegankelijkheid van informatie speelt hierin een cruciale rol. Het is een ingewikkelde opgave om de oude verticale structuren te matchen met de horizontaal georganiseerde samenleving. Maar stap voor stap komen we er en de genoemde initiatieven zijn een teken dat we de goede weg zijn ingeslagen.”

Onze vraag aan de lezers van deze blog is: wat is jouw mooiste voorbeeld? Laat het ons weten via @OpenOverheidNL.

Overige Berichten over Burgerschap:
Deel 1: De burger beslist
Deel 2: De burger als eindgebruiker
Deel 3: Is een vrije burger een blije burger?
Deel 4: Van ‘gesloten, tenzij’ naar ‘open, tenzij’
Deel 5: Is een overheid met de regie in handen ouderwets?
Deel 6: Openheid zorgt voor nieuwe dynamiek met inwoners
Deel 7: Vertrouwen met de Wob-shop