Expertisepunt Open Overheid

“Dit is slechts het begin!”
Laatste bijeenkomst Gemeentelijk Leernetwerk Open Data

Op 19 september was de vijfde en laatste bijeenkomst van het Gemeentelijk Leernetwerk Open Data. Vooruitlopend op het verslag van Kennisland, leek het mij leuk om alvast een sfeerimpressie van deze laatste bijeenkomst te geven.

De deelnemers presenteerden de resultaten van hun noeste arbeid van de afgelopen maanden. En ondanks het feit dat het lang niet altijd makkelijk was, hebben ze zeker vooruitgang geboekt. De gemeente Hollands Kroon heeft toegang naar Open Data op de homepage van hun website gezet. De gemeente Breda heeft een Open Data portaal gelanceerd en de gemeente Zaanstad heeft een EKP-aanpak in de steigers staan, waarbij EKP staat voor Eigenaar, Kwaliteit en Privacy: drie belangrijke elementen waar goed aan voldaan moet worden.

Weerstand
De gemeenten liepen ook tegen weerstand aan. En deze weerstand bestaat vooral uit vragen als “Waarom moet dat dan?”, “Wat moeten ze er dan mee?” en “Ik wil het wel aan een specifieke belangstellenden geven, maar niet aan iedereen!”. Er werd ook algemene desinteresse gesignaleerd: “Het zal de gemiddelde ambtenaar worst zijn.”

Lessons learned
Met elkaar definieerden de gemeenten de volgende lessons learned:

1. Praat met burgers: welke data moet beschikbaar gesteld worden?
2. Visualiseer de toegevoegde waarde om het bestuur te overtuigen.
3. Houd rekening met het krachtenveld: een opdrachtgever is essentieel.
4. Let op licenties en juridische kaders.
5. Zet (ook) kleine stapjes. Dat vormt samen bewijs en creëert draagvlak, dus gewoon doen.
6. Benut dat de interne organisatie een cruciale gebruiker is. Open het gesprek binnen je eigen organisatie.
7. Monitor hoe data gebruikt wordt.
8. Borg privacy.
9. Gebruik vragen als aanleiding.
10. Leer van elkaar.
11. Zie Open Data als dienstverlening.

Hoe nu verder?
De laatste bijeenkomst van het leernetwerk is achter de rug, maar dit geldt zeker niet voor de laatste activiteiten van de deelnemende gemeenten op het vlak van Open Data. Dit is slechts het begin en de deelnemende gemeenten hebben eerste stappen gezet. Het is goed om te zien dat er vanuit de deelnemers behoefte is om de contacten verder te onderhouden en meer vraagstukken met elkaar uit te wisselen. De lessons learned zijn ook duidelijk. Voor mij is de belangrijkste lesson learned ‘praat met burgers’. Welke vraagstukken spelen bij hen en welke daaraan gerelateerde data zou je beschikbaar kunnen stellen?



Het Gemeentelijk Leernetwerk wordt georganiseerd in samenwerking met Kennisland en in opdracht van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO). De volgende gemeenten doen mee aan het Leernetwerk: Molenwaard, Zeist, Hollands Kroon, Rotterdam, Gouda, Lansingerland, Breda, Arnhem, Dordrecht, Zaanstad, Amstelveen, Deventer, Amsterdam, Berkelland en Eindhoven.

Meer lezen over het Gemeentelijk Leernetwerk Open Data? Lees dan ook de blogs op de website van Kennisland.

 

Hacken voor verantwoording

9 september 2016, een memorabele dag. Een hackathon bij de Algemene Rekenkamer, de eerste Nederlandse Accountability Hack. Tijdens een hackathon werken teams aan vernieuwende software en wordt gezocht naar nieuwe mogelijkheden en toepassingen.

Veel data, veel teams
Aan de vooravond van Prinsjesdag gingen ontwikkelaars aan de slag met data die betrekking heeft op prestaties van de overheid en geldstromen binnen de overheid. Bij het opzetten van de hackathon werd uitgegaan van 10 teams die aan de slag zouden gaan, tijdens de dag bleken er 21 teams te zijn! Ook was er een behoorlijk aanbod aan data. Begrotingsdata van het ministerie van Financiën (nee, niet Prinsjesdag 2016), data van het ministerie van Binnenlandse Zaken, data over jeughulp en nog veel meer. Een volledig beeld van de beschikbare data vind je op de site www.accountabilityhack.nl en natuurlijk op data.overheid.nl.

Innovatieve ideeën
Natuurlijk is een hackathon erop gericht om nieuwe innovatieve toepassingen te maken, toepassingen waar we als overheid niet zo snel aan zouden denken, of omdat de toepassing helemaal valt buiten het beleidsterrein waar we verantwoordelijk voor zijn, of omdat het vanuit een geheel andere insteek bedacht wordt. Dat is erg goed gelukt, was te zien aan de pitches die ’s avonds in een volle zaal werden gegeven. Zo maakte de winnaars van het team ‘ARGU +1’ de toepassing ‘Wie is de Slimste Burger?’. Hierbij passeren in een game allerlei vragen over geldstromen bij de overheid de revue en worden burgers uitgedaagd tegen elkaar te spelen en zichzelf beter te informeren.

missing-data-man tijdens Hacken voor verantwoording

#missingdata
Het lastige van een hackathon is dat het maar net moet lukken om jouw idee uit te voeren met de data die beschikbaar is, en dat is natuurlijk net niet alles dat je zou willen hebben. Daarom vond ik het belangrijk om te luisteren naar welke data node gemist werd. Wat zou er gemaakt kunnen worden als bepaalde #missingdata er wel geweest zou zijn? Tijdens de hackathon heb ik met een groot aantal hackers gesproken en hen deze vraag gesteld. Uit deze gesprekken zijn 17 datasets naar voren gekomen. Voorbeelden hiervan zijn data van de Nationaal Coördinator Groningen die gaat over de geldstromen inzake gaswinning. Of data voor het aantonen van de relatie tussen leermiddelen en CITO-scores. Het zou natuurlijk fantastisch zijn als deze datasets er de volgende keer zouden zijn!

Benieuwd naar welke data gemist werden? Bijgaand de ruwe #missingdata (een CSV bestand).

 

Het Europees Data Portaal groeit verder
In data en in functionaliteit

Op 16 november 2015 is de beta versie van het Europees Data Portaal gelanceerd. Op dit pan-Europees portaal brengt de Europese Commissie alle Open Data gepubliceerd door de lidstaten en geospatiale portalen samen op een centrale locatie. Hierdoor hoeven gebruikers niet meer per lidstaat te zoeken naar hun data, maar kunnen ze alles snel en vertaald vinden. Drie maanden na de lancering van de beta versie is het Europees Data Portaal ‘live’ gegaan in februari 2016. Door de recente toevoeging van de Nederlandse taal is het een goede tijd om te kijken wat er allemaal is gebeurd sinds de lancering van dit Europese project.

Het Europees Data Portaal ging door met het identificeren en oogsten van nationale en geospatiale dataportalen. Dit resulteerde in een verdubbeling van het aantal datasets dat ze aanbieden, van 240.000 tot bijna 585.000. In vergelijking, het dataportaal van de Verenigde Staten biedt op het moment maar 140.000 sets aan. Deze groei wordt deels verklaard door het opnemen van meer landen, 34 op het moment, maar ook door de groei van de catalogi. In bijna alle landen hebben overheden besloten meer Open Data te publiceren, welke direct door het Europees Data Portaal wordt opgenomen.

De architectuur van het Portaal is inmiddels gepubliceerd als Open source en geeft zo informatie over onder andere het gebruik van CKAN in combinatie met DCAT-AP. Daarnaast is de verbeterde Metadata Quality Assessment beschikbaar gesteld waarmee data aanbieders makkelijk hun data op kwaliteit kunnen controleren.

Naast de absolute groei in het aanbod van data heeft het Europees Data Portaal zich verder ontwikkeld in de aangeboden functionaliteiten. Een van de belangrijkste ontwikkelingen is de versterking van het aantal talen waarin het Portaal toegankelijk is. Tijdens de introductie was het Portaal enkel in het Engels, Duits en Frans toegankelijk. Nu is het Portaal nu in 12 talen te lezen, inclusief Nederlands. Het Portaal streeft er naar om dit aantal zo spoedig mogelijk uit te breiden naar alle 24 talen van de Europese unie. Met MT@EC, de vertaalmachine van de Europese Commissie, wordt alle metadata vertaald naar één van de 12 mogelijkheden. Hiermee draagt het Portaal bij aan de vrije uitwisseling van Open Data tussen verschillende landen en talen.

Het Portaal heeft zich daarnaast verder ontwikkeld als verzamelplek voor nieuws en ontwikkelingen op het gebied van Open Data. Zo worden er regelmatig nieuwe rapporten uitgebracht, datasets uitgelicht of berichten over Europese Open Data ontwikkelingen of evenementen gepubliceerd. Om de kennis over Open Data verder te verspreiden biedt het Portaal een digitale leeromgeving aan en materiaal om trainingen over het onderwerp te geven. Daarnaast is er een uitgebreide bibliotheek waarin literatuur over het onderwerp wordt bijgehouden.

Om datahouders het belang van publiceren in te laten zien, is het Portaal altijd op zoek naar organisaties die Open Data in hun bedrijfsmodel hebben verwerkt. Deze organisaties worden uitgenodigd om hun verhaal te delen op het Portaal.

U kunt het Europees Data Portaal volgen op TwitterFacebookGoogle+ en LinkedIn.

Dit bericht kwam tot stand in samenwerking met Wander Engbers (Management Consultant bij Capgemini Consulting).

Van een hand vol naar een land vol
5 Open Data voorbeelden (deel 4)

Met enige regelmaat krijgt het Leer- en Expertisepunt de vraag: “Wat is een goed voorbeeld van Open Overheid?” Het is vrij gemakkelijk om een paar voorbeelden te noemen: er gebeurt namelijk al heel veel op het gebied van Open Overheid. Omdat we veel kunnen leren van bestaande Open Overheid initiatieven, zetten we ze in de serie ‘Van een hand vol naar een land vol’ in de spotlight. In dit vierde deel nemen we mooie voorbeelden van het gebruik van open overheidsdata onder de loep. Doe inspiratie op en misschien kom je wel op ideeën voor een eigen Open Data initiatief.

1. Op zoek naar de optimale locatie voor afspraken en bedrijven
Een handige toepassing waarmee je de optimale locatie voor je afspraak kunt bepalen is www.roudle.nl. Ideaal op het gebied van reistijd, reiskosten en CO2-uitstoot. Maar het algoritme van Roudle is breder toepasbaar en ook bruikbaar voor het berekenen van MobilityLabels voor ondernemingen. Zoals een energielabel een maatstaf is om te zien hoe zuinig of milieuvriendelijk een kantoorpand is, zo is een MobilityLabel een maatstaf voor de zuinigheid of milieuvriendelijkheid van een kantoorlocatie. Het is een methode om de bereikbaarheid te kwantificeren en objectiveren én om nieuwe kantoorlocaties te vinden waarbij medewerkers minder reistijd ondervinden en het bedrijf haar CO2-uitstoot verlaagt.

2. Aardbevingen in Groningen
Kor Dwarshuis woont in Groningen. Midden in het door gasbevingen geraakte gebied. Kor heeft op basis van Open Data van het KNMI een animatie gemaakt die de aardbevingen van 1987 tot nu weergeeft. De animatie laat duidelijk zien dat er binnen bepaalde gebieden een forse toename van het aantal aardbevingen is. Dit inzicht geeft de inwoners van de provincie Groningen een betere informatiepositie om het gesprek over de bevingen aan te gaan. Nieuwsgierig naar de animatie? Bekijk de animatie hier: www.dwarshuis.com/aardbevingen-groningen/

3. Een goede schoolkeuze
Hoe kies je de beste school voor je kind? Is de school in de buurt de beste keuze? Via www.10000scholen.nl kun je je verdiepen in het aanbod aan scholen. Hoeveel leerlingen heeft de school? Hoeveel leerlingen krijgen speciale aandacht? Naar welke scholen stromen de leerlingen door? Hoe oud zijn de leerkrachten? Kortom: allemaal vragen die bepalend kunnen zijn voor de schoolkeuze.

4. Online plattegronden
Google Maps is overladen met Open Data van de overheid. Denk bijvoorbeeld aan de basis voor de kaarten, informatie over het openbaar vervoer, hoogteverschillen in fietsroutes, verkeersinformatie en wegafsluitingen. Een zeer groot aantal Open Data bronnen wordt gebruikt voor de invulling van Google Maps.

5. Blijft het droog?
De app die ik met enige regelmaat uitermate waardeer is www.buienalarm.nl. De app doet precies wat hij belooft, namelijk: waarschuwen als er een bui aankomt. De app maakt onder andere gebruik van de Basis Registratie Topografie van het Kadaster en de radarbeelden van het KNMI.

Lees ook:
‘Van een hand vol naar een hand vol’ deel 1
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 2
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 3 (internationale voorbeelden)
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 4 (Open Data voorbeelden)
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 5 (Open Verantwoording voorbeelden)
‘Van een hand vol naar een land vol’ deel 6

 


Een land vol voorbeelden

Oproep: zet zelf een initiatief op de Open Overheid kaart
Op onze initiatievenkaart verzamelen we Open Overheid initiatieven uit het hele land. Inmiddels staan er al meer dan 200 initiatieven op de kaart. Bekijk de kaart voor inspiratie en zet er zelf een eigen initiatief of een initiatief dat je waardeert op!

Kaart van Nederland met initiatieven rond Open Overheid


Een open vraag over… Open Data vraag en aanbod

Bij het Leer- en Expertisepunt Open Overheid komen regelmatig vragen binnen over uiteenlopende onderwerpen die te maken hebben met Open Overheid. We hebben daarbij vaak de rol van kennismakelaar: wij hebben lang niet alle antwoorden, maar betrekken degenen die ze wel hebben. Omdat de vragen en antwoorden ook voor anderen nuttig kunnen zijn, delen we deze in de rubriek ‘Een open vraag over…’.

De vraag
Een vraag die we regelmatig van overheidsorganisaties krijgen heeft te maken met het op elkaar aan laten sluiten van het Open Data vraag en aanbod. “We hebben al best veel data beschikbaar gesteld als Open Data. Ik weet eigenlijk helemaal niet wat daarmee gebeurt en de data waar om gevraagd wordt heb ik niet beschikbaar als Open Data!” Een mismatch dus, tussen vraag en aanbod. “Hoe kunnen we hier mee omgaan?”.

Het antwoord

Als we kijken naar het Open Data vraag en aanbod zijn diverse kanten van belang. We behandelen hier achtereenvolgens de volgende: inzicht in het gebruik, aansluiten bij de behoefte en de vraag hoe erg het eigenlijk is, een mismatch tussen vraag en aanbod.

Hoe kun je erachter komen welke data gebruikt wordt?
Open Data is vrij beschikbaar, zonder registratie. Je kunt dus geen gegevens van gebruikers van Open Data achterhalen uit een systeem. Ook wordt Open Data op heel veel verschillende manieren gebruikt. Als de data 1 keer wordt gedownload kan het zomaar op heel veel plaatsen opnieuw gebruikt worden zonder dat de data opnieuw gedownload hoeft te worden, het aantal downloads geeft dus ook al een onnauwkeurige indicatie. Als laatste zou je kunnen kijken naar het aantal keren dat via data.overheid.nl wordt gezocht naar een dataset, maar dat geeft ook een onnauwkeurig beeld omdat niet iedereen de data via data.overheid.nl vindt en dan is het ook nog niet zeker of de data ook daadwerkelijk gebruikt wordt. Op data.overheid.nl is wel een overzicht beschikbaar van de meest bekeken datasets. Er is dus eigenlijk geen sluitende technische of administratieve manier om te kunnen achterhalen of en hoe vaak je Open Data wordt gebruikt.

Een van de manieren die wel beschikbaar is om met hergebruikers in contact te komen is het opzetten van een dialoog. Zorg ervoor dat je bereikbaar bent voor vragen, zet een mailinglijst op en organiseer gebruikersbijeenkomsten. Een andere mogelijkheid is het opzetten van een digitaal platform, bijvoorbeeld via Discourse, Gitter of Slack. Voorbeelden daarvan zijn het forum van de Open Knowledge Foundation en het PDOK forum van Geonovum. Op deze manier leer je de gebruikers kennen van je Open Data, krijg je inzicht in de vormen van hergebruik die plaatsvinden, kun je gebruikers pro-actief informeren over veranderingen of updates van de data, krijg je inzicht in de toegevoegde waarde van je Open Data en krijg je ook mogelijkheden om het Open Data aanbod te verbeteren op kwaliteit en standaardisatie. Het betekent toegevoegde waard voor de gebruiker van de Open Data en het betekent toegevoegde waarde voor de eigen organisatie.

Hoe kun je beter inspelen op data waar behoefte aan is?
Het opzetten van een dialoog met gebruikers is niet alleen verstandig om zicht te krijgen op hergebruik van de reeds beschikbare data, het helpt ook om zicht te krijgen op de behoefte aan data. Het open staan voor de vraag, het hebben van contactmogelijkheden en het organiseren van gebruikersbijeenkomsten kunnen ook hier helpen. Toch zal het dan niet vanzelf gaan. Vragen als wie zijn je potentiële Open Data gebruikers, wil je de dialoog inrichten op basis van thema’s of vraagstukken, wat zijn de verwachtingen die je hebt van de mogelijke oplossingen en welk belang heb je zelf bij de mogelijke oplossingen zijn belangrijk om te kunnen beantwoorden voordat je een dialoog met gebruikers op kunt zetten.

Hoe erg is een mismatcht tussen vraag en aanbod?
Er kan sprake zijn van een mismatch tussen aanbod en vraag, maar hoe erg is dat? Het feit dat je vanuit de organisatie al stappen hebt gezet betekent dat een aantal belangrijke randvoorwaarden zijn ingevuld. Er is een afweging gemaakt of de data openbaar kon zijn. Deze stap zal steeds vaker gezet moeten worden, daar ervaring mee opdoen maakt het in het vervolg alleen maar eenvoudiger. Een andere randvoorwaarde waar invulling aan gegeven is, is dat er gezorgd is voor een plaats waar de data als Open Data beschikbaar gesteld is voor downloads, een onmisbare stap in het beschikbaar stellen van Open Data. En ook zijn er stappen gezet in het ordenen van de data. Regelmatig leidt het beschikbaar stellen ook tot een verbetering van de kwaliteit van de data. Het beschikbaar stellen van data biedt hiermee al waarde op zichzelf, en dan is de data nog niet eens gebruikt door derden.

Samenvattend tot slot 5 tips:

1. Realiseer je dat het beschikbaar stellen van data op zichzelf al een positief effect heeft
2. Zorg voor een specifiek contactpunt voor Open Data vragen
3. Maak een e-maillijst of digitaal platform aan, bijvoorbeeld via Discourse, Gitter of Slack, om gebruikers pro-actief te kunnen informeren en in gesprek te gaan
4. Organiseer gebruikersbijeenkomsten voor bestaande gebruikers van Open Data
5. Organiseer thematische sessies of vraagstuksessies om de behoefte aan Open Data te onderzoeken

Zelf een ‘Open vraag’?
Heb je zelf een vraag waar je een antwoord op wilt? Laat het ons weten dan behandelen we je vraag wellicht in deze rubriek. Antwoord krijg je in ieder geval!

 

Zes tips tegen roest

Sinds ik de blog van Jan van Ginkel (gemeentesecretaris/algemeen directeur van Zaanstad) over wegroestende open data heb gelezen, gebruik ik zijn verhaal in veel van mijn gesprekken en presentaties over open data. Zijn blog biedt een mooie kapstok voor een genuanceerd verhaal over de effecten en de waarde van open data.

Allereerst volop complimenten aan de gemeente Schiedam. Het open data-portaal van Schiedam bevat 49 datasets, met een zwaartepunt op 25 datasets van data die over de bevolking gaan. De data kunnen geraadpleegd worden in meerdere formaten en zijn goed te vinden met behulp van metadata. Als iemand mij nu vraagt “Hoe moet ik beginnen met open data?”, dan zeg ik: kijk naar de gemeente Schiedam!

Dat laatste legt gelijk ook een belangrijk probleem bloot. Nog onvoldoende Nederlandse steden stellen open data beschikbaar zoals Schiedam dat doet. En andere steden stellen weer andere data beschikbaar dan die van Schiedam. Door deze problematiek, is het voor een ontwikkelaar lastig om een goede toepassing te maken. Alleen een toepassing voor Schiedam ontwikkelen, heeft een te klein potentieel afzetgebied om de toepassing winstgevend te maken. Dus ontwikkelaars kijken nog even ‘de open data uit de boom’ voordat zij hiermee aan de slag gaan. Er is behoefte aan datasets die vanuit heel veel gemeenten beschikbaar zijn. Een portaal zoals in Schiedam beschikbaar is, kan een mooi startpunt zijn voor samenwerking tussen gemeenten om dezelfde datasets in meerdere gemeenten beschikbaar te krijgen. Een start zoals in Schiedam is dus onmisbaar!

Breng je data op orde

Van Ginkel mag trots zijn op de belangrijke stappen die de gemeente Schiedam heeft gezet. De data zijn binnen de organisatie opgezocht en beschikbaar gesteld als open data. Een stap die er voor heeft gezorgd dat er over de eigen data is nagedacht. Er is nagedacht over de datakwaliteit, over de metadata en over het dataformaat. Die stappen zijn fundamenteel om je eigen data op orde te brengen en het werken met data binnen de overheid naar een hoger plan te brengen. Dit denken over data zal de komende jaren alleen maar toenemen. Het is niet toevallig dat één van de bouwstenen uit het essay van de NSOB, de publieke waarde(n) van open data is: “Van eenzijdige actie naar een maatschappelijk leerproces rondom open data”. Met zijn blog heeft Van Ginkel een mooi verwoorde stap gezet richting zo’n maatschappelijk leerproces, nog los van eventuele open data-toepassingen.

Het helpt als data te vinden zijn op data.overheid.nl!

Over toepassingen van open data gesproken. Dat Jan van Ginkel geen toepassingen kent, betekent niet dat die er niet zijn. Zoals Peter Millenaar in een reactie schreef: “Jan van Ginkel gaat voorbij aan het interne effect van eigen open data en het gebruik van open data door de overheid zelf. Dat er geen (inzicht in de) afname is van de data wil niet zeggen dat het niks oplevert.” En daarbij komt nog dat veel Schiedamse data op andere manieren beschikbaar komen dan via het dataportaal van de gemeente Schiedam. Bijvoorbeeld weerinformatie, de Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG), plattegronden, file-informatie, verkeersbesluiten en vergunningen. Ik denk dat veel Schiedammers deze data met groot plezier gebruiken zonder zich bewust te zijn van het bestaan van open data.

Natuurlijk is het mooi als het gebruik van de Schiedamse data toeneemt en daar zou de gemeente iets aan kunnen doen. Het eerder gememoreerde NSOB-essay formuleert deze bouwsteen zo: “Van het openen van data naar coproductie van publieke waarde”. Zo kan de gemeente bijvoorbeeld in overleg treden met zijn inwoners over maatschappelijke vraagstukken, zoals het voortbestaan van de bibliotheek. Een gesprek hierover kan beter ontstaan op basis van gezamenlijke inzichten, zoals de kosten van de bibliotheek. En een gesprek tussen inwoners en de gemeente over een verkeerscirculatieplan komt gemakkelijker los als de data van verkeersstromen en luchtverontreiniging open beschikbaar zijn. Zelf de boer op met de data kan dus ook. En dan helpt het natuurlijk dat de Schiedamse data ook te vinden zijn op het landelijke data.overheid.nl.

Zelf de boer op met de data kan dus ook

Het is wellicht een teleurstelling als er niet direct iets gebeurt met de data. Maar de gezette stappen zijn belangrijk voor een overheid en maatschappij die op een nieuwe, innovatieve manier met elkaar moeten samenwerken. Het beschikbaar stellen van meer open data helpt dan zeker. Jeroen van Spijk, wethouder in Haarlem, is iemand die daarvan overtuigd is. Hij schetste in zijn interview dat je moet vasthouden aan je visie. Hij wil dat Haarlem voorbereid is op de vraag naar real time open data. Hoe lang zal het duren voordat we zelfrijdende auto’s koppelen aan de open data van verkeerslichten om te weten of ze op rood of groen staan? Het is wel een kwestie van volhouden zegt hij. Van Spijk: “Er zit een investeringstijd in en die tijd moet je gewoon overbruggen”.

Tips voor een meer (effectief) gebruik van open data

De tips om dataroest tegen te gaan nog even op een rijtje:

1.  Werk samen met andere gemeenten
2.  Breng je eigen data op orde
3.  Kijk ook naar data over je gemeente die al landelijk beschikbaar is
4.  Registreer jouw open data-portaal op data.overheid.nl
5.  Publiceer meer open data
6.  Ga de boer op met je eigen data en laat zien wat je hebt!

Bovenstaande blog verscheen ook op Platform O

Foto: Emma Patsie (Flickr)

Open Data in 2015: een overzicht

Wat is er veel gebeurd met Open Data in 2015. Het is niet meer het kleinschalige onderwerp waarmee ik eind 2009 begonnen ben, het onderwerp staat volop op de agenda. Dit is mede gestuurd door een initiatief waar ik zelf de aanzet toe gegeven heb, de Nationale Open Data Agenda (NODA). De NODA richt zich vooral op het beschikbaar krijgen van meer Open Data. Samen met alle ministeries is het ministerie van Binnenlandse Zaken (BZK) tot zes agendapunten gekomen die zij in 2016 gaan uitvoeren. Zo gaan de departementen in 2016 door met het uitvoeren van inventarisaties, komt er een gebruikersgroep en stimuleert BZK het openen van datasets met prioriteit door departementen. Een van de punten die in de NODA minder belicht is is hergebruik en dan vooral het stimuleren van hergebruik.

Hergebruik: stimuleren of niet?
Allereerst natuurlijk een belangrijke vraag daarbij: is de overheid wel verantwoordelijk voor het stimuleren van hergebruik? Het is immers ‘de maatschappij’ die met de data aan slag zal moeten gaan om alle mogelijke innovatieve oplossingen te realiseren, het loslaten van data betekent juist ook loslaten voor de overheid. En toch voelt het ook wel eens als een teleurstelling, heb je hard gewerkt aan het openen van data en dan gebeurt er niks mee. Mag je dan niet een extra stapje zetten en kijken hoe je partijen er toe aan kunt zetten met je data mooie dingen te gaan maken? Zeker als die dingen die gemaakt kunnen worden ook nog eens je eigen diensten makkelijker maken. Ik ben er niet uit. Enerzijds jeuken mijn handen om een ieder te laten zien wat voor goud er allemaal al beschikbaar is, de economische vooruitzichten liegen er iedere keer ook niet om. Kijk maar naar het rapport van de Europese commissie Creating value through Open Data. Anderzijds, als de maatschappij de data niet oppakt, misschien valt die toegevoegde waarde dan ook wel mee?

Startups en systemische waarde
Of is er een middenweg, is er een manier om niet zelf het initiatief te nemen maar om er juist voor te zorgen dat partijen bij elkaar komen die elkaar kunnen helpen? Een hele interessante verbinding die ik zie zijn start-ups. En als er juist iets is dat niet bij elkaar past, dan zijn het overheid en start-ups. Start-ups verwachten snelheid, vrijheid van ontwikkelen. Trial and error, snel stappen zetten, waarbij de uitkomsten vaak nog onbekend zijn. Zie daarmee maar eens een project te doen bij de overheid: “Ja hoor eens, wat jullie willen kost ongeveer €50K maar ik weet niet of het lukt hoor!”. Als ergens de haren van overeind gaan staan bij de overheid, zijn het wel zulke berichten. De overheid zoekt naar zekerheid omtrent product, plannen en budgetten. Not a match made in heaven.. Gelukkig kunnen startups heel goed uit de voeten met Open Data, zonder tussenkomst van de overheid. Een voorbeeld hiervan is de startup Bleeve, een platform waarop je als particulier kunt zien hoe je je huis energiezuiniger maakt. Het platform gebruikt Open Data uit tien bronnen, waaronder het CBS en het Kadaster. In het essay van de NSOB de publieke waarde(n) van Open Data wordt de zoektocht naar deze samenwerking ook geduid als een systemische waarde:  meerwaarde op het overkoepelende niveau van het gehele systeem. Nog niet eerder zag ik dat zo expliciet benoemd.

Het zijn dus niet drie, maar vier waarden die onderscheiden kunnen worden, bestuurlijk-democratische waarde, maatschappelijke waarde, economische waarde én systemische waarde. Samenwerkingsmodellen gaan veranderen. Zelf heb ik dit beeld altijd met een plaatje verwoord. De presentatie waar deze plaat uitkomt kun je hier vinden.

Systemische waarde van Open Data

Het is een zoektocht naar oplossingen door samenwerking tussen mensen, overheid en oplossers. En dan goed kijken naar de effecten van die oplossingen, want vaak is het ‘eerste orde effect’ marginaal, het zijn de effecten die de oplosser direct heeft, bijvoorbeeld of er een goede businesscase is. Het tweede orde effect is vaak veel groter. Het zijn de positieve effecten van de oplossing voor de maatschappij. Deze tweede orde effecten zijn vaak moeilijk exact te berekenen, het zijn extrapolaties van de opbrengsten voor de maatschappij als mensen met behulp van goede verkeersinformatie minder vaak te laat zijn.

Open Data infrastructuur 
Ook vanuit de onderzoekswereld kwam een oproep om het aanbod van Open Data te verbeteren, dit onderbouwd met behulp van het promotieonderzoek van Anneke Zuiderwijk, Open Data infrastructures. The design of an infrastructure to enhance the coordination of open data use. Het pleidooi heeft vooral betrekking op het beter inzichtelijk maken van Open Data op het moment van ontsluiten, in het portaal. Door een combinatie van tools die de data kunnen visualiseren en verbetering van metadata wordt de data beter herbruikbaar. Ik denk zeker dat dat kan werken voor data die door onderzoekers wordt gebruikt, je hebt de data dan al in handen en moet je afvragen of je deze data ook kunt inzetten voor een specifiek doel. Onderzoeksdata, dat is ook het aandachtsgebied van Anneke in haar onderzoek. Ik voel een kleine twijfel of dit ook vanuit de brede zoektocht naar data werkt, dan ben je vanuit een veel bredere scope bezig om überhaupt data te vinden die bij je idee past. De stap naar de inhoud van een specifieke datasets ligt daarna pas. Ook heb ik de vraag of dat dit een taak is die bij de overheid past. Het is een taak die ook prima opgepakt kan worden door marktpartijen.

Anneke Paul

Paul Suijkerbuijk en Anneke Zuiderwijk
op de dag van haar promotie

Nederland achtste in Open Data index
Ondertussen komt er steeds meer data beschikbaar, we halen de eindstreep van 2015 met bijna 7.500 beschikbare datasets die vindbaar zijn via data.overheid.nl. Daarbij zijn ook datasets die in internationaal perspectief ook gezien worden als “high-value” datasets. Datasets met goede mogelijkheden voor hergebruik. Denk daarbij aan statistische data, meteorologische data, verkiezingsresultaten en data over waterkwaliteit. Nederland doet het volgens de Open Data index van de Open Knowledge Foundation in internationaal opzicht niet slecht. Een achtste plaats, gedeeld met de Verenigde Staten. Natuurlijk moeten we ons niet blindstaren op dit soort lijsten, maar het is wel goed om een beeld te hebben van waar we staan.

Open Data Index

Open Data maturity in Europe 
Overigens is er in Europa ook nog een onderzoek gedaan door de Europese commissie naar Open Data portalen, Open Data maturity in Europe. Dit geeft dan weer een heel ander beeld, met Nederland in de middenmoot als “follower”, en bijvoorbeeld Bulgarije als “Trend Setter”. Overigens staat Bulgarije in de open data index op een 16e plaats.

Maturity

Het werken met lijstjes zal wel altijd moeizaam blijven, het is maar net welke criteria meegewogen worden en als dat tussentijds verandert is het volgens van de ontwikkeling over meerdere jaren lastig. Wat dan weer wel handig is, is dat de Europese Commissie een dataportaal is gestart waarin alle data van alle Europese landen vindbaar is.

Terug- en vooruitblikken 
Ik hoop met deze blog in ieder geval inzicht te geven in de ontwikkelingen omtrent Open Data van de laatste tijd. Onderstaand nog een overzicht van de links naar de verschillende portalen en documenten waarnaar ik verwijs in deze blog.

Maar bovenal heb ik erg veel zin in 2016, vol Open Overheid en Open Data waar ik mij weer vol op zal storten.


 

Bronnenlijst:

  1. Anneke Zuiderwijk, Open Data infrastructures. The design of an infrastructure to enhance the coordination of open data use
  2. NSOB, de publieke Waarde(n) van Open Data
  3. Jan van Ginkel, Mijn data staan weg te roesten
  4. Europese Commissie, Europees Dataportaal
  5. Europese Commissie, Creating value through Open Data
  6. Europese Commissie, Open Data maturity in Europe
  7. Index open data

 

Help! Er staan geen bomen in het Haagse Bos!

Een van de databestanden die de gemeente Den Haag ontsluit als Open Data is het bomenbestand. Daar is ook vraag naar. Er zijn bijvoorbeeld al toepassingen die mensen met hooikoorts waarschuwen voor bepaalde boomtypen die veel ongemak geven. Het mooie van deze toepassingen is dat het echt hergebruik is, ander gebruik dan waarvoor de data oorspronkelijk verzameld is. Het oorspronkelijke doel is onderhoud en beheer van de bomen. Vanuit dat perspectief is het heel logisch dat de gemeente alleen die bomen in kaart brengt die dergelijk onderhoud nodig hebben, dus alleen de bomen die langs de straat staan. De beschrijving bij het databestand is dan ook:

Wat is een straatboom? Natuurlijk iedere boom die vlakbij de straat staat. Maar naast deze herkenbare straatbomen kent Den Haag veel andere bomen die bewoners ook als straatboom beleven of bomen die dezelfde zorg nodig hebben. Om daar meer duidelijkheid en eenheid in aan te brengen is in 2008 de definitie van straatbomen verbreed. Daardoor tellen bomen aan de randen van parken en singels nu ook mee als straatboom. Een andere toevoeging betreft ‘solitaire’ bomen die in beplanting of gazon staan en om die reden al individueel beheerd worden. In Den Haag staan ruim 116.000 straatbomen. Er wordt dagelijks gewerkt aan het actueel houden van de informatie over deze bomen, een arbeidsintensieve activiteit. Gemiddeld eenmaal per drie jaar worden de gegevens van boom buiten gecontroleerd. Dit betekent dat de gegevens die u op de kaart ziet soms wel iets verouderd kunnen zijn.

Bomen uit het Haagse bos staan er bijvoorbeeld niet in, omdat dit geen straatbomen zijn en deze in beheer zijn bij Staatsbosbeheer. Zo zijn er meer voorbeelden. Bomen in de duinen bijvoorbeeld, want deze worden beheerd door het duinwaterwinningbedrijf Dunea. Particuliere bomen staan ook niet in het databestand, want de gemeente Den Haag kijkt puur naar het bomenbestand wat tot doel heeft het beheer van deze bomen te organiseren (ziektes, snoeien). De bomen zijn in sommige gevallen een onderdeel van de ecologische zones waar veel aandacht aan besteed wordt in Den Haag (hiervan zijn ook Open Data van te vinden in Natura 2000).

Bij het hergebruiken van Open Data is het dus altijd van belang om goed te kijken of de data bruikbaar is voor het doel wat je hebt. Met de Haagse Open bomen Data een ‘pollen-app’ maken is dus lastig omdat niet alle bomen erin staan, terwijl de data voor het doel waarvoor de gemeente het verzameld uitstekend is.

Gelukkig worden er met de Open Data van de bomen ook toepassingen gemaakt die prima met straatbomen werken. Zo heeft 2CoolMonkeys de bomenspotter app gemaakt.

Met de Bomenspotter kom je meer te weten over de bomen in jouw buurt. Wat voor soort boom staat er nu eigenlijk voor je deur, wat is de bloeiperiode en hoe oud is die eigenlijk? Naast antwoorden op deze vragen kun je ook berichten achterlaten bij een boom. Wil je een bericht achter laten voor je geliefde? Dat kan eenvoudig via de app. Selecteer een boom die je mooi vindt of die bijzonder voor je is en plaats een bericht. Als je geliefde in de buurt van de boom komt, zal deze het berichtje kunnen lezen!

Wil je meekijken naar de Haagse bomen? Kijk dan hier

Mijn 10 favoriete voorbeelden van hergebruik van Open Data

Open Data wordt al op heel veel manieren gebruikt. Hoe is niet altijd inzichtelijk, want het merendeel van de Open Data gebruiken organisaties in interne processen. Zo worden de kaarten van het kadaster ingezet in allerlei projecten waar overheid en bedrijfsleven met elkaar werken in de openbare ruimte. Deze voorbeelden van Open Data gebruik krijgen we niet te zien, maar zijn er wel. Er zijn ook voorbeelden die wel tot publiek toegankelijke toepassingen leiden. Van deze voorbeelden zijn er hieronder een aantal toegelicht. Heb je zelf een voorbeeld waarvan je vindt dat het eigenlijk niet mag ontbreken? Maak dan gebruik van dit formulier.

OmgevingsAlert

Via de OmgevingsAlert-app zijn vergunningen, bestemmingsplanwijzigingen en andere lokale bekendmakingen van de overheid via een app ontsloten. Je kan aangeven welke soorten bekendmakingen je wil zien en binnen hoeveel meter vanaf jouw plek. Je ziet dan meteen welke bekendmakingen er daar spelen én krijgt automatisch een notificatie als er nieuwe meldingen zijn in zijn interessegebied. Deze app werkt op iOS, Android en Windows Phone en werkt in ongeveer 35 gemeenten. Deze gemeenten betalen een abonnementsvergoeding voor deelname aan deze app. De meeste gemeenten kiezen daarnaast voor het laten ontwikkelen van eigen gemeente-apps.

Aardbevingen Groningen

Door de in Groningen wonende Kor Dwarshuis is een animatie gemaakt van de aardbevingen in Groningen. Deze animatie geeft inzicht in de locatie, tijdstip en kracht van aardbevingen in Groningen van de afgelopen jaren. Deze animatie wordt steeds voorzien van de nieuwste aardbevingsgegevens van het KNMI en de Groningen Bodem Beweging. De animatie is hier te vinden: dwarshuis.com/ag.

Rijden de treinen

Rijden de Treinen biedt via de website en app dagelijks tienduizenden treinreizigers actuele en historische reisinformatie over het spoor. De reisinformatie is uitgebreid en snel beschikbaar. Het historische archief met treinstoringen wordt regelmatig door onderzoekers en journalisten gebruikt om storingen op een bepaald traject of binnen een bepaalde periode in perspectief te plaatsen. Op basis van de data die door Rijden de Treinen is verzameld zijn zelfs kamervragen gesteld over de prestaties van NS en ProRail.

Waterstanden in Limburg

Waterschap Roer en Overmaas en Waterschap Peel en Maasvallei zorgen in heel Limburg voor veilige dijken, droge voeten, schoon water en voldoende water. Beide waterschappen staan paraat om de inwoners van Limburg tegen mogelijke calamiteiten te beschermen en houden toezicht waar mensen wonen, werken of recreëren aan het water.

Via de website www.waterstandlimburg.nl en de gelijknamige app (beschikbaar voor iOS en Android) ben je 24/7 op de hoogte van de actuele waterstanden en -afvoeren in Limburg.

Open Archieven

Open Archieven is een portal en aggregator van open historische persoonsgegevens. Door de Open Data van archieven en onderzoekers te hergebruiken maakt Open Archieven een innovatieve portal die historische persoonsgegevens vanuit geïndexeerde bronnen op een gebruikersvriendelijke en vernieuwende wijze aan eindgebruikers beschikbaar stelt. De vernieuwing komt vooral tot uiting door het automatisch koppelen aan andere akten, personen in andere databronnen en aanvullende context informatie uit weer andere Open Data bronnen.
Open Data zorgt voor innovatie! Vanuit deze gedachte wordt alle data die binnen Open Archieven wordt getoond ook op een eenduidige wijze doorgeleverd als Open Data via een API en OAI-PMH data provider zodat andere ontwikkelaars er mee aan de slag kunnen. Dit maakt van Open Archieven een aggregator van open historische persoonsgegevens. Open Archieven is hier te vinden.

LocalFocus

Met LocalFocus zet je het nieuws snel om in kaarten. Klik, sleep, klaar. In eigen huisstijl en responsive maak je jouw datasets inzichtelijk en deel je ze met collega’s en publiek. Creëer grafieken en kaarten voor web én print. Eenvoudig en snel. LocalFocus biedt ook betaalde producten. LocalFocus is hier te vinden.

Fietsnetwerk

Op fietsnetwerk.nl is het nu mogelijk om gratis fietsroutes te verkrijgen en deze helemaal naar wens uit te breiden.  Op de website kun je namelijk een route volledig personaliseren door het toevoegen van zogenaamde ‘Fietsnetwerk.nl knooppunten’. Dit zijn aangesloten horecabedrijven  en bezienswaardigheden die je onderweg wil bezoeken.

Roudle

Roudle draait om de vraag “Waar spreken we af?” Want door op een verkeerde plek af te spreken maak je onnodig veel reistijd en -kosten, sta je onnodig in de file en wordt het milieu onnodig veel belast.

Roudle is een Nederlandse startup die dit probleem oplost: geef op www.roudle.com aan waar iedereen vandaan komt en je ziet direct waar je het best kunt samenkomen, rekening houdend met de werkelijke reistijden en verkeerssituaties. Vaak verrast het advies, want je gevoel laat je vaak in de steek bij dit soort puzzels.

Wereldwijd zijn er nog nauwelijks apps of websites die bij zo’n vraagstuk helpen. Als ze er al zijn, prikken ze vaak een eenvoudig middelpunt op de kaart, terwijl het wegennet veel complexer is. De werking van Roudle is eenvoudig: de gebruiker kiest twee tot zes vertrekpunten en krijgt, dankzij uitgebreide verkeersdata en slimme wiskundige algoritmes, binnen een halve minuut de objectief beste oplossing gepresenteerd. Een gebruiker bespaart zo al snel 15-20% aan reistijd, -kosten en CO2-uitstoot, en deze besparingen worden nog groter als ze later dit jaar ook fileverwachtingen en openbaar vervoer gaan toevoegen.

Bomenspotter

Met de bomenspotter app wilt de Gemeente Utrecht laten zien wat de potentie is van Open Data door het concreet toe te passen in een app. Ook jij als gebruiker kan een bijdrage leveren aan de kennis over de huidige bomen door dit met ons te delen via de meldfunctie in de Bomenapp. Het komt bijvoorbeeld soms voor dat bomen niet meer bestaan of dat er bestaande bomen zijn die nog niet op de kaart staan. Al deze meldingen worden via de app direct op de website bomenapp.nl geplaatst. Doe ook mee aan dit initiatief en leer samen met ons meer over de bomen in jouw gemeente. Bomenspotter maakt gebruik van het linked open data concept. Wil je weten hoe dit werkt? Tik op een van de groene punten op de kaart. Onder iedere groene punt staat een boom. Als je op een boom klikt, zoekt de technologie automatisch alle informatie bijeen. Via de Wikipedia pagina kom je vervolgens van alles te weten over de boom. Meer informatie over de Bomenspotter vind je hier.

Openspending

Via het platform Openspending van de Open State Foundation is het mogelijk om uitgaven en inkomsten van overheden digitaal te ontsluiten en onderling te vergelijken. De applicatie biedt een breed aantal functionaliteiten, waarmee vergelijkingen op verschillende manieren en niveaus kunnen worden gemaakt. Een aantal gemeenten werkt aan het gedetailleerder beschikbaar stellen van financiële data. Met meer details is het lastiger om gemeenten te vergelijken, het toewijzen van begrotingen en realisatie aan posten wordt dan steeds belangrijker en dit is niet gestandaardiseerd binnen verschillende gemeenten. Daarentegen wordt de financiële transparantie steeds groter en biedt Openspending steeds meer mogelijkheden om gemeenten te helpen om taken efficiënter uit te voeren en biedt het inwoners meer inzicht.

Aantal open datasets in 2015 verdubbeld

Het aantal beschikbare open datasets op data.overheid.nl is in 2015 verdubbeld van 3.250 naar 7.156. Dat schrijft minister Plasterk van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in de Nationale open data agenda 2016, die vandaag naar de Tweede Kamer is gestuurd. Ook is vandaag het grootste deel van de dataset met inkoopinformatie van de Rijksoverheid toegevoegd aan data.overheid.nl. Deze dataset geeft inzicht in de inkoopinformatie over 2014, zoals elektronica. Ook is deze week data van de Kiesraad toegevoegd aan data.overheid.nl.

De samenleving heeft belang bij open data. De datasets van de overheid kunnen door publicatie op data.overheid.nl door burgers of bedrijven hergebruikt worden. Hergebruik dient vaak een maatschappelijk doel, waardoor de data extra benut wordt. Denk daarbij aan weerapps, diverse reisplanners en Scholenkeuze.nl. Ook is toegang tot overheidsinformatie een beginsel van goed openbaar bestuur.

Naast de inkoopinformatie van de Rijksoverheid zijn tal van andere voorbeelden van de wijze waarop het kabinet zich inzet om zoveel mogelijk overheidsgegevens te ontsluiten en van waarde te laten zijn voor de samenleving. Zo werken de ministeries van BZK, Economische Zaken en Infrastructuur & Milieu samen met het ICT-bedrijfsleven, de wetenschap en andere partijen samen in het Doorbraakproject Open Geodata om de vraag (vanuit bijvoorbeeld de sectoren agro-food en bouw) en aanbod (wegversperringen, gewasbeschermingsmiddelen) op dit thema beter met elkaar te verbinden en tot innovaties te komen. En met de Zonatlas kunnen burgers op basis van onder andere de basisregistraties, het Actueel Hoogste Bestand en de Open Street Map de geschiktheid van hun woning voor zonnepanelen checken.

Nederland is momenteel de vijfde meest open overheid. In 2016 zet de overheid haar ambities op dit terrein voort. Ook volgend jaar worden zoveel mogelijk datasets beschikbaar gesteld. BZK breidt de bestaande ondersteuning van overheidsorganisaties bij het beschikbaar stellen van open dat uit, zodat nog meer aandacht komt voor het tempo en de kwaliteit van het proces. Zo zorgt een goede kwaliteit van metadata voor betere vindbaarheid en herbruikbaarheid van data. En moeten overheden al bij het creëren van informatie nog meer bewust zijn van het uiteindelijk beschikbaar stellen hiervan. Want het uitgangspunt van overheidsinformatie is ‘open, tenzij’.

Ook stuurt minister Plasterk de Tweede Kamer de nationale open data agenda 2016. De nationale open data agenda (NODA) is bedoeld om in 2016 zoveel mogelijk beschikbare datasets met voldoende kwaliteit beschikbaar te stellen. De NODA voorziet in kaders voor de kwaliteitsbewaking en ondersteuning bij het ontsluiten van data.

Bovenstaande is eerder verschenen op rijksoverheid.nl

Daarnaast vond deze week het algemeen overleg over Open Data plaats. Hierin kwam onder meer aan bod dat de broncode van data.overheid.nl inmiddels publiekelijk beschikbaar gesteld wordt op Github.


 

Verder lezen:
Kamerbrief over nationale open data agenda 2016 (NODA)