Expertisepunt Open Overheid

Open Data in Europa

Vandaag is de eerste versie van het Europese Open Dataportaal van de Europese Commissie live gegaan in een bètaversie tijdens het European Data Forum in Luxemburg. Met de komst van dit pan-Europese portaal wordt het mogelijk om Open Data van vrijwel alle Europese landen te vinden. Het portaal is beschikbaar in meerdere talen, ook de meta-data is in meerdere talen beschikbaar. Hierdoor wordt het ontwikkelen van toepassingen met een brede Europese werking mogelijk, of kunnen app developers toepassingen voor andere landen ontwikkelen. Bekijk hier het Europees Open Data portaal.

Onderzoek naar impact

Tegelijk met de lancering van het Europees Open Dataportaal is ook een nieuw onderzoek naar de impact van Open Data in Europa gelanceerd. Uit dit onderzoek komt naar voren dat de directe en indirecte marktkomvang van Open Data in de Europese Unie (28+) voor de periode 2016 – 2020 neerkomt op €325 miljard. Tevens is de verwachting dat er ongeveer 25.000 extra banen beschikbaar komen. Open Data heeft de potentie om het aantal verkeersslachtoffers met 1.425 mensenlevens te verminderen (5,5% van het aantal verkeersdoden in Europa) en de totale wachttijd in files te verminderen met 629 miljoen uur. Ben je benieuwd naar de rest van de uitkomsten? Hier lees je het volledige onderzoek.


De huidige versie van het EU Open Dataportaal is een bètaversie. De synchronisatie met data.overheid.nl verloopt nog niet optimaal op data.overheid.nl staat een nadere toelichting.

 

3 startdoelen voor Open Data

Als je met Open Data aan de slag wilt, waar begin je dan? Onderstaand vind je 3 startdoelen die je op weg kunnen helpen.

Startdoel 1: Inventariseer welke data jouw organisatie heeft

Ook het openen van data begint met een eerste stap. Een goede eerste stap is het krijgen van een overzicht van data in de organisatie die voor Open Data in aanmerking komt. Om dat overzicht te krijgen kun je een inventarisatie uitvoeren. Inventariseren kan je doen op verschillende manieren. Je kan de gehele organisatie interviewen of je gaat kijken wat het laaghangend fruit is. Inventariseren kun je doen aan de hand van de blog inventariseren kun je leren.

Minimale variant is dat je het “laaghangend fruit” in kaart brengt: bekijk de website van je organisatie, bekijk welke informatie zijn oorsprong vindt in data en publiceer de uitkomst van deze inventarisatie op de website van jouw organisatie.
Maximale variant is dat je alle zoekmethoden naar data toepast, je organisatie een openbaar dataregister heeft waarin alle data van de organisatie vindbaar is. De zoekmethoden vind je in de blog inventariseren kun je leren.

Startdoel 2: Beoordeel welke data ‘open’ mag

Via het startdoel inventarisatie heb je inzicht gekregen in de data die beschikbaar is binnen je organisatie. Alvorens je kunt besluiten deze data als Open Data beschikbaar te stellen dien je een check te doen op aansprakelijkheid en strijdigheid met rechtsregels. Hiertoe is op data.overheid.nl een uitgebreide handreiking beschikbaar waarmee je dit kunt vaststellen.

Minimale variant is het vaststellen van de juridische status van data op basis van een “quick-scan”. Het uitvoeren van een quick-scan is geen alternatief voor een volledige check, maar het helpt wel bij het krijgen van een eerste indicatie. Door Rijkswaterstaat wordt een quick-scan geboden, deze is hier te vinden.
Maximale variant is het vaststellen van de juridische status van Open Data op basis van de handreiking. Voor de uiteindelijke vaststelling is de eigen juridische afdeling van je organisatie altijd eindverantwoordelijk.

Startdoel 3: Publiceer!

Het publiceren van data start je met een aantal stappen. Maak de data duurzaam beschikbaar, zorg voor ontsluiting onder de juiste voorwaarden en zorg voor een plaats op het internet waar de data beschikbaar gesteld kan worden. Een overzicht van de stappen die je kunt zetten om Open Data te publiceren is gegeven in de blog Publiceer!

Minimale variant is het maken van een Open Data pagina op de website van je organisatie. Op deze pagina kun je bestanden neerzetten die gedwonload kunnen worden. Een goed voorbeeld hiervan is Open Data in Arnhem.
Maximale variant is het aanbieden van een volledig portaal met veel downloadfuncties en ook manieren om data te kunnen inzien alvorens je er mee aan de slag gaat. Een goed voorbeeld hiervan kun je vinden in Eindhoven.


Natuurlijk zijn er veel meer startdoelen te bedenken en wellicht heb je zelf al veel ervaring met Open Data opgedaan. Als je jouw ervaringen wilt delen, neem dan gerust contact met ons op.

Ben je benieuwd naar de startdoelen voor de andere aanvliegroutes van Open Overheid? Lees dan de blog Een tocht van 1000 mijl moet beginnen met een eerste stap, waarin deze startdoelen beschreven staan.

 

Publiceer!

Open Data is pas open nadat het ergens op het internet kan worden gedownload of gebruikt. Nadat je data hebt gevonden binnen je organisatie, en je hebt vastgesteld dat deze data ook gepubliceerd kan worden als Open Data zijn er nog een aantal praktische stappen om te zetten. Je dient bijvoorbeeld te zorgen voor een plaats waar de data kan worden gedownloaded en dat de data dan vervolgens ook vindbaar gemaakt wordt via data.overheid.nl.

Maak de metadata op orde

Metadata is de beschrijving van de data. Metadata geeft antwoord op vragen als: Van wie is de data? Wat is de geldigheidsduur van de data? Onder welke voorwaarde is de data beschikbaar? En in welk formaat is de data beschikbaar?

  1. Metadata op orde brengen betekent dat je een goede beschrijving van de data maakt. Vaak is deze informatie al bekend en hoef je deze alleen maar bij elkaar te brengen. Metadata is erg belangrijk voor Open Data. Het zorgt ervoor dat de data goed wordt begrepen door hergebruikers en verkleint de kans op “verkeerde” manieren van hergebruik van de data. Ook voor het vindbaar maken van de Open Data op data.overheid.nl is metadata belangrijk. Op data.overheid.nl kun je een goede beschrijving vinden van de benodigde metadata in het stappenplan publiceren van Open Data.
  2. Een belangrijk onderdeel van de metadata is de omschrijving. Door het geven van een goede omschrijving kunnen eventuele aansprakelijkheidsrisico’s worden ingeperkt. Een onderzoek naar Open Data en aansprakelijkheidsrisico’s is hier terug te vinden.

Maak de data duurzaam beschikbaar

Het openen van data dient in de organisatie duurzaam belegd te worden. Hiermee maak je Open Data een standaard onderdeel van de werkwijze van een overheidsorganisatie.

  1. Wanneer je Open Data geplaatst hebt zullen er eventueel vragen zijn. Om deze vragen te kunnen beantwoorden is een contactpersoon en het beleggen van de verantwoordelijkheid voor de data van belang zodat eventuele vraagstukken opgepakt kunnen worden. Overigens is het aantal vragen wat er over Open Data gesteld wordt niet altijd groot. Bij het kadaster is hier onderzoek naar gedaan.
  2. Open Data moet zo actueel als mogelijk zijn. In het ideale geval is Open Data net zo actueel als het in de interne organisatie is. Dat lukt niet altijd. Data die in een massaal primair proces van een overheidsorganisatie zit, bijvoorbeeld het kentekenregister, verandert zo snel dat dit alleen maar door een directe koppeling met dit primaire proces actueel te krijgen is. Een directe koppeling met het primaire proces kan echter ook tot verstoringen van dit proces leiden. In dat geval volstaat een koppeling die “recht doet aan de aard van de data”. Zo is het ook verwoord in de wet hergebruik van overheidsinformatie. Bij het kentekenregister betekent dit dat de Open Data dagelijks wordt geupdate.
  3. Open Data kan leiden tot opmerkingen over de kwaliteit van de data. Daar waar die opmerkingen heel specifiek zijn kunnen deze opmerkingen ook leiden tot verbeteringen. Dat kunnen hele praktische fouten zijn die hersteld kunnen worden, een groot winstpunt van Open Data. Er moet wel een proces worden ingericht om deze opmerkingen te kunnen verwerken. Dat proces moet worden ingericht. Een belangrijk onderdeel van dit proces is terugkoppeling. Zorg ervoor dat je degene die de opmerking plaatst ook laat weten dat je een fout verbeterd hebt.

Zorg voor een plaats op het internet

Zorg voor een plaats op het internet waar de data beschikbaar kan worden gesteld. Open Data kan op twee manieren beschikbaar worden gesteld. Als een downloadbaar bestand of als een directe koppeling met de systemen van de overheid, een API of webservice.

  1. Downloadbaar bestand. Om een bestand downloadbaar maken moet het ergens op een locatie op het internet staan waar je direct kan downloaden. Over het algemeen kan dit al vanuit een bestaand CMS, daar kun je vaak bestanden plaatsen die vervolgens gedownload kunnen worden. Daarnaast zijn er nog andere manieren, het is verstandig om dit te bespreken met een systeembeheerder van de organisatie.
  2. Webservice/API. Een webservice of API is een hele specifieke koppeling met de systemen die binnen de organisatie werken. Het maken van een webservice of API is een specifieke taak die moet worden belegd bij mensen met kennis van het systeem en de data die ontsloten moeten worden. Bij een webservice of API is het altijd van belang om ervoor te zorgen dat er ook altijd een volledige download van de data gedaan kan worden. Het kan zijn dat een hergebruiker de data op een dusdanige manier wil gebruiken dat hij hiervoor het hele bestand nodig heeft.

Zorg voor een pagina met beschrijving van de data

De data moet beschikbaar worden gesteld met goede uitleg. Met een goede uitleg bij de data voorkom je dat men de data op manieren gaan gebruiken die niet passen bij de data. De uitleg op deze pagina kan verder gaan dan de beschrijving van de data in de metadata.

Stel de data beschikbaar onder de voorwaarden van CC0

Zorg ervoor dat de data beschikbaar gesteld wordt onder de voorwaarden van CC0. CC0 is de voorwaarde waaronder de data beschikbaar wordt gesteld. Met de toepassing van een CC0 verklaring op de data geef je aan dat de data vrij herbruikbaar is. Tevens verklaar je met behulp van de CC0 verklaring dat de data “as-is” wordt aangeboden ongeacht de manier waarop de data wordt gebruikt door de hergebruiker. Een volledige tekst van de CC0 verklaring is hier te vinden

Registreer de Open Data op data.overheid.nl

Open Data dient geregistreerd te worden op data.overheid.nl. Als je bovengenoemde stappen doorgenomen hebt kun je aan de slag gaan met het registreren van data op data.overheid.nl. De stappen die je moet volgen om data te registreren op data.overheid.nl kun je hier terugvinden.

Reageer!

Bovenbeschreven stappen zijn gebaseerd op de ervaringen van overheidsorganisaties en publieke professionals die data publiceren als Open Data. Op- en aanmerkingen? Graag! Stuur een bericht naar paul@open-overheid.nl.

 

Open Data, wah kos’ dah dan?

De wet hergebruik van overheidsinformatie is met ingang van 18 juli 2015 in werking getreden. Daarmee zullen steeds meer verzoeken om data van de overheid gehonoreerd worden en zal deze data ook gepubliceerd moeten worden. Dit brengt natuurlijk kosten met zich mee. Wat kost het nu om data te publiceren?

Vorig jaar is hier in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken onderzoek naar gedaan. Deze rapportage is al langere tijd beschikbaar, maar de actualiteit maakt het handig om het nog eens onder de aandacht te brengen.

Het onderzoek is uitgevoerd bij een aantal overheidsorganisaties; Gemeente Rotterdam, Gemeente Enschede, het KNMI, het Kadaster en De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed.

Bij het publiceren van data moet je rekening houden met de volgende 3 aspecten:

  1. Infrastructurele kosten
  2. Veranderkosten
  3. Beheerkosten

Infrastructurele kosten
Bij de infrastructurele kosten gaat om de aanschaf van extra servers en software die nodig zijn om de Open Data ergens te kunnen plaatsen. Het blijkt dat de kosten hiervoor rond de € 5.000,- liggen. Het is wel van belang om hierin alleen de kosten op te nemen die specifiek voor het ontsluiten van Open Data worden gemaakt. Zo heeft het KNMI een grootschalige infrastructuur, het KNMI Data Center (KDC) de kosten hiervan zijn beduidend hoger, echter voor specifiek Open Data is 1 extra server aangeschaft voor €20.000,- die wordt afgeschreven in 5 jaar.

Veranderkosten
De veranderkosten zijn over het algemeen het grootst. Deze hebben betrekking op een medewerker die binnen de organisatie aan de slag moet om alles aan de praat te krijgen. Het voeren van gesprekken met de data-eigenaren, het wegnemen van bezwaren, het zorgen voor een situatie waarin de data ook duurzaam wordt ontsloten. Kortom een nieuwe rol binnen overheidsorganisaties, een rol als een soort oliemannetje om de eigenaren van de data, managers en bestuurders op een goede manier bij elkaar brengen. Overigens maakt een wet als de wet Hergebruik van Overheidsinformatie het leven van deze veranderaar een beetje makkelijker, er is namelijk een wettelijke grondslag voor de werkzaamheden die uitgevoerd moeten worden. De kosten voor deze veranderaar zijn gemiddeld 1 FTE ~ € 50.000,-.

Beheerkosten
Als laatste moet er rekening worden gehouden met beheerkosten. Het gaat dan om de kosten van het duurzaam ontsluiten van de data, als er updates zijn moeten deze ook gepubliceerd worden, het gaat om de structurele kosten van de infrastructuur en het gaat om extra kosten zoals die van een helpdeskmedewerker. De kosten die met het beheer zijn gemoeid bedragen tussen de €10.000,- en €15.000,- per jaar.

Natuurlijk kunnen er bij bovengenoemde kosten allerlei voorbehouden worden gemaakt. De kosten zien er anders uit voor organisaties die massief data ontsluiten versus organisaties die incidenteel data ontsluiten. En de hoeveelheid en diversiteit van datasets maakt ook verschil uit.

Een belangrijke vraag staat centraal: zijn dit extra kosten? Of zijn het kosten die vallen onder de publieke taak van een overheidsorganisatie? Het beschikbaarstellen van overheidsinformatie is immers al een publieke taak, en met het beschikbaar stellen van deze informatie als Open Data komt een overheidsorganisatie hieraan tegemoet. Alleen al vanuit dien hoofde is het beschikbaar stellen van Open Data een kerntaak van de overheid en is het prima te verdedigen dat de kosten van Open Data een integraal onderdeel uitmaken van de bedrijfsvoeringskosten van een overheidsorganisatie. De rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) heeft deze stap al gezet. De RCE maakt geen onderscheid meer tussen gebruikers of hergebruikers, de een neemt informatie tot  zich via de website van de RCE, de ander neemt informatie tot zich in de vorm van Open Data. In beide gevallen behoort het tot de uitvoering van de publieke taak.

Dit onderzoek geeft een eenzijdig beeld van Open Data, het gaat alleen over de kosten van Open Data en niet over de baten. Echter, zolang deze kosten niet gemaakt worden zullen er zeker geen baten zijn!

Voor een volledig beeld verwijs ik graag naar het rapport “Wah kos’ dah dan?

 

 

 

Inventarisatie van datasets gepubliceerd

Vandaag 10 juli is het eerst resultaat van de uitgevoerde data inventarisatie gepubliceerd op data.overheid.nl Deze inventarisatie is uitgevoerd bij alle departementen. Het resultaat is in ieder geval weer een aantal datasets erbij. Maar vooral heeft het onderwerp Open Data hiermee sterk aandacht gekregen. Dit zal komende tijd leiden tot nog meer datasets, en meer bewustwording omtrent het werken met data binnen de overheid.

De publicatie van dit overzicht levert samen met de wet hergebruik van overheidsinformatie een steeds meer Open Data op.

Op de volgende plaatsen kun je meer informatie vinden:

  1. Inventariseren kun je leren
  2. Persbericht
  3. Brief met inventarisatie resultaten
  4. Detail informatie van de inventarisatie
  5. Wet hergebruik van overheidsinformatie

 

Open Verantwoording, de gemeentelijke ombudsman

In de trein naar huis kwam ik Arre Zuurmond tegen, de gemeentelijke ombudsman voor de gemeenten Amsterdam, Almere, Diemen, Landsmeer, Waterland, Zaanstad, de Stadsregio Amsterdam en de Veiligheidsregio Amsterdam Amstelland. Goed om weer even met hem bij te praten. Al snel ging het gesprek over Open Data, ik heb dat vaker. En ik was blij met wat Arre me vertelde. De laatste tijd worden alle zaken die behandeld worden door de ombudsman ook gepubliceerd in een doorzoekbare vorm op de site van de ombudsman. Inmiddels zijn dat er ruim 1.000 en dat worden er dagelijks meer. Een goede manier om inzicht te krijgen in zaken die spelen bij de overheid waar er een geschil is met burgers en door dit zo doorzoekbaar aan te bieden kunnen anderen er ook weer gebruik van maken. Kan altijd schelen in het gesprek met de gemeente waar een geschil is. Een mooie vorm van Open Verantwoording!

De lijst kun je hier vinden. Deze lijst is op dit moment nog niet als Open Data beschikbaar, daarover heb ik binnenkort nog contact met Arre.

PS. Binnenkort verschijnt er een uitgebreid interview met Arre Zuurmond door Marieke Schenk op deze site.

Holland Zorgt, we hebben een winnaar!

Wat een gave dag was 26 juni! De dag waarop een vraag vanuit de mantelzorg is aangepakt. De vraag die centraal stond is “Hoe ontwikkel je bewustzijn omtrent het feit dat je te maken kunt krijgen met mantelzorg”. Door team Mantel is deze vraag opgepakt met een simulatiegame.

De game verzorgt een rollenspel tussen de potentiële mantelzorger en de potentiële mantelzorg behoeftige, bijvoorbeeld een gesprek tussen ouder en kind op een moment dat de feitelijke mantelzorg nog niet geboden hoeft te worden.

De game werkt met scenario’s en ieder scenario zet aan tot nadenken over een situatie die kan optreden en daar waar mogelijk kun je afspraken maken met elkaar over hoe te handelen in die situatie. Scenario kan zijn dat iemand zijn eigen bankzaken niet meer kan regelen, wie gaat dat dan doen? Is er een machtiging voor de bankrekening in orde gemaakt? Of als er boodschappen gehaald worden, hoe vang je dat op in de vakantieperiode? Op deze manier kunnen er nog veel meer scenario’s worden uitgewerkt. Er kunnen ook scenario’s worden ingezonden zodat er steeds meer scenario’s in de game beschikbaar komen. In een aantal scenario’s is er direct Open Data nodig, dan gaat het over verwijzingen naar zorginstellingen die dichtbij zijn of de vraag op welke regelingen vanuit Belastingdienst, SVB of gemeente iemand recht heeft.

Met deze game heeft team Mantel gewonnen.

Overigens heeft het andere team ook een knappe prestatie neergezet met een app waarmee een mantelzorger kan delen hoeveel en hoevaak er een mantelzorg taak is uitgevoerd. Met deze meldingen kun je punten krijgen waarmee je kunt “spelen” tegen andere mantelzorgers. Een leuke incentive in het uitoefenen van de zware mantelzorg taak. Ik voorzie ook voor deze toepassing mogelijkheden, maar omdat het hebben van een scherpe focus op datgene wat je gaat doen belangrijk is is een keuze voor de simulatiegame gemaakt.

Er is ook een mooie start met een vervolg gemaakt. Jan van Ginkel en Marcel van Bijnen hebben beide uitgesproken zich in te zetten voor een vervolg. Hiermee zal komende tijd doorgewerkt worden aan het opzetten van een partnership voor ontwikkeling van de game. In deze partnership zullen overheid, markt en mensen uit het veld betrokken zijn. Op www.hollandzorgt.nl zullen hierover updates geplaatste worden.

Over de dag zelf kan ik kort zijn. 17 uur achter elkaar werken aan de oplossing van vraagstukken is prima te doen! Sterker nog, ik en ook de anderen hebben geen moment stil gezeten en  er is continue doorgewerkt naar de ontknoping om 02.00. Ik moet wel zeggen dat toen ik om 05.00 thuis was de hond me vreemd aankeek, zo laat komt de baas nooit thuis!

Veel dank voor de organisatie van deze dag gaat uit naar Onder andere Saskia Schurman, zonder haar inzet zou het vraagstuk lang niet zo duidelijk geweest zijn. Dank aan Nicolette van der Slot. Die heeft als projectleider een boel geregeld met haar teamgenoten van DisGover. Dank ook aan Monique Bekker die met haar boek “Jungle van de ouderenzorg” bij mij en de andere teamgenoten de ogen heeft geopend. Veel dank ook aan Marcel van Bijnen en Jan van Ginkel die een aantal nachtelijke uren hebben opgeofferd maar zeker ook met iets moois naar huis zijn gegaan. En dan natuurlijk, bovenal had dit ook niet kunnen gebeuren zonder de inzet van de deelnemers aan de hackathon. Iedereen super bedankt! Ik kijk er naar uit om samen met jullie aan het vervolg te gaan werken!

Holland Zorgt!

Het is vrijdagmiddag 18.36 en nog vol energie aan het ‘werk’, werken mag ik het eigenlijk helemaal niet noemen. Ik ben met ongeveer 25 mensen bezig met het bedenken van oplossingen voor mantelzorgers.

Waarom? Open Data is natuurlijk een fantastische manier om overheidsinformatie beschikbaar te stellen voor hergebruik. Dit hergebruik kent allerlei mooie vormen, vaak met een hoog praktisch niveau. Op tijd met de trein, droog bij de buurtbarbeque of goed zicht op wetten van de overheid. Gave toepassingen. Maar mijn moeder? Wat heeft mijn moeder aan Open Data? Daar is het nog wat moeilijker aan te wijzen. En het was het boek van Monique Bekker “Jungle van de ouderenzorg” dat voor mij de ogen opende voor een vraagstuk wat snel op mij afkomt. Mantelzorg. Mijn moeder is nu 80, nog hartstikke fit en belt hooguit als de printer stuk is. Maar hoe lang nog? Het is een reële verwachting dat ze binnen afzienbare tijd meer zorg nodig heeft. Maar waar moet ik dan rekening mee houden? Dat is nu net waar die 25 mensen mee bezig zijn, het bedenken van oplossingen  voor de vragen waar ik snel mee te maken zal krijgen.

Nu is de hackaton nog volop bezig. We gaan door tot vannacht 02.00 dan mag ik samen met Jan van Ginkel (gemeentesecretaris Schiedam), Marcel van Bijnen (Algemeen Directeur Drechtsteden), Saskia Schurman (mantelzorger) en ikzelf  een oordeel vellen over de bedachte toepassingen. Ik vind het nu al moeilijk, kiezen voor 1 van de oplossingen, maar ik kijk ontzettend uit naar de eindpresentaties!

Meer informatie over Holland Zorgt kun je hier vinden.

Holland zorgt valt niet geheel toevallig samen met Night to 5. Hier kun je nog naartoe komen!

 

 

Wet hergebruik van overheidsinformatie aangenomen door Tweede Kamer

Na de behandeling van het wetsvoorstel van de wet hergebruik van overheidsinformatie afgelopen woensdag 3 juni is deze wet op 9 juni door de Tweede Kamer aangenomen.

Met betrekking tot de wet hergebruik van overheidsinformatie is het volgende amendement aangenomen:

Gewijzigd amendement van het lid Schouw c.s. ter vervanging van nr. 10 dat regelt dat de verdaging van de beslistermijn voor met een publieke taak belaste instellingen voor een verzoek om hergebruik verkort wordt van vier tot twee weken indien de koppeling met de dwangsom wegvalt.

Tevens zijn de volgende moties aangenomen:


Motie van het lid Veldman c.s. over ontsluiten van overheidsdata via een nationale informatie-infrastructuur

De Kamer,

gehoord de beraadslaging,

overwegende dat open data een betekenisvolle bijdrage aan economische groei en werkgelegenheid leveren;

constaterende dat de Algemene Rekenkamer kritisch is over het tempo waarmee en de wijze waarop de overheid haar data openstelt;

van mening dat het machinaal leesbaar en gestandaardiseerd ontsluiten van alle overheidsdata de norm dient te zijn;

verzoekt de regering, per eind 2016 alle daarvoor geschikte overheidsdata machinaal leesbaar en gestandaardiseerd te ontsluiten, via een nationale informatie-infrastructuur,

en gaat over tot de orde van de dag.

Veldman
Voortman
Schouw
Oosenbrug
Van Raak
Keijzer


Motie van het lid Schouw c.s. over publiceren van reeds vrijgegeven data

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

overwegende dat datasets die zijn voortgebracht door met een publieke taak belaste instellingen een enorme, diverse en waardevolle hoeveelheid bronnen zijn die de kenniseconomie en democratie ten goede kunnen komen;

overwegende dat nog niet expliciet geregeld is dat reeds behandelde informatieverzoeken openbaar worden gemaakt in bij voorkeur één register en de gebruikerskwaliteit nog te wensen overlaat;

verzoekt de regering, te stimuleren dat met een publieke taak belaste instellingen reeds vrijgegeven data uit reeds afgehandelde verzoeken om hergebruik publiceren op data.overheid.nl en dat er actief op gestuurd wordt dat de gebruikerskwaliteit van de data verbetert,

en gaat over tot de orde van de dag.

Schouw
Voortman
Oosenbrug
Veldman
Keijzer
Van Raak

Verslag van de PO-raad bijeenkomst Regie op de cijfers

Regie over de cijfers een illusie? Verslag van de bijeenkomst voor Vensters voorlopers op 3 juni 2015

08-06-2015

,,Om jullie maar meteen op scherp te zetten’’, zo haalt open-data specialist Paul Suijkerbuijk zijn publiek bij de les, ,,regie over de cijfers is een illusie. Bij open data komt voortdurend informatie boven drijven die je niet verwacht. Je kunt je niet van te voren indekken voor cijfers die je niet zo goed uitkomen. Laat staan voor hoe die geïnterpreteerd zullen worden.’’

Gelijkwaardige informatiepositie

Paul Suijkerbuijk is gastspreker op de bijeenkomst ‘Regie over de cijfers’, die afgelopen woensdag 3 juni georganiseerd werd voor Vensters-voorlopers bij de PO-Raad in Utrecht. Vensters voorlopers zijn onderwijsprofessionals die hun SchoolVenster (de website scholenopdekaart.nl) goed gevuld hebben. Zij leveren dus open data over hun school.

Open data, ofwel vrij beschikbare informatie, zijn een gevolg van de wet Openbaarheid van bestuur, die op een paar uitzonderingen na sinds 1991 voor de gehele overheid van kracht is. En dat vindt Suijkerbuijk, werkzaam voor het ministerie van Binnenlandse Zaken, ronduit fantastisch. ,,Open data geven een heel andere dimensie aan een gesprek. Doordat iedereen over dezelfde cijfers beschikt, krijg je een gelijkwaardige informatiepositie. Waar voorheen iemand naar huis zou worden gestuurd met de opdracht meer informatie over een onderwerp te verzamelen, kunnen beslissingen nu steeds vaker ter plekke in de vergadering worden genomen.’’

Open data, aan de ene kant maakt het bedrijven, instellingen en personen kwetsbaar, aan de andere kant heeft iedereen de kans om zich te verweren, slechte resultaten toe te lichten en te laten zien dat hij er aan werkt. ,,Dat innoverende effect van open data is de kracht.’’

Vervolgens laat Suijkerbuijk een hele serie app’s zien die gebruik maken van open data, van een aardbevingsmonitor in Groningen tot een OV-radar en een heuse Boeteradar waaruit blijkt dat de Nederlandse staat iedere vijf minuten gemiddeld dertigduizend euro aan hardrijdersboetes laat liggen. Ofwel, wat de beste trajecten zijn om op snelheid te gaan controleren. Uiteraard liet het antwoord van de burger in de vorm van Flitsservice.nl niet lang op zich wachten.

Hoezeer wij allemaal vertrouwd met en zelfs afhankelijk zijn geworden van open data, merk je pas echt als alle kranen dicht zouden gaan, stelt Suijkerbuijk. ,,We willen realtime gegevens en we willen ze op maat kunnen afzetten tegen onze eigen normen.’’

Privacy van leerlingen

Tegengeluiden zijn er ook. Suijkerbuijk laat een lijst met 42 (!) bezwaren tegen open data zien, voornamelijk afkomstig uit traditionele hoek. Die bezwaren veegt hij niet zomaar van tafel, met name als het gaat om privacy. Dat is ook waar schoolleider Ivo Collet, één van de genodigde voorlopers in Vensters zich zorgen om maakt. Hij is directeur van een kleine school en vreest dat de resultaten van zijn leerlingen tot het individu te herleiden zijn. Aanwezige projectmedewerkers kunnen hem geruststellen dat Scholenopdekaart.nl, de voorkant van Vensters, alleen gemiddelden toont met een minimum van n=5. En die gegevens zijn alleen in het beheergedeelte op te splitsen naar geslacht.

Maar zorgvuldigheid is een must, daar zijn alle aanwezigen het over eens. Suijkerbuijk: ,,Je moet respectvol met bezwaren omgaan. Er juist gebruik van maken. Maar soms kan een klein aspect de totale discussie lamleggen. Dat is zonde.’’

Vensters bijeenkomst 3 juni

Koudwatervrees

In het geval van Vensters is het vaak gewoon koudwatervrees, stelt schoolbestuurder Thomas Reterink tijdens het interactieve tweede gedeelte van de bijeenkomst. Terwijl het invullen maar één dag hoeft te kosten, het programma zeer gebruiksvriendelijk is en een mooi vormgegeven dataset oplevert. Een tip die ter tafel komt is het aanmaken van meerdere accounts, zodat iedereen erbij kan: ‘Je deelt de lasten én de verantwoordelijkheid’.

Schoolgids niet meer nodig

Dat de ervaringen van de voorlopers met open data via Vensters PO positief zijn, is natuurlijk niet echt een verrassing. Maar dat Vensters al daadwerkelijk lasten verlicht, zouden alle scholen moeten weten. Schoolleiders- en bestuurders gebruiken de grafieken niet alleen voor de schoolgids, maar ook voor presentaties, gesprekken met ouders en in toenemende mate bij inspectiebezoeken. Al moet dat laatste nog verder van de grond komen. Helemaal geslaagd is Vensters volgens de meeste deelnemers als het de schoolgids kan vervangen, als het met andere woorden ‘inspectieproof’ is.

Adjunct-directeur Pieter Gorter en bestuurder Vincent den Boer denken dat uiteindelijk alle scholen mee zullen doen met Vensters. ,,Vroeg of laat zien ze wel in dat ze niet achter kunnen blijven,’’ aldus den Boer. Zeker nu Scholenopdekaart.nl steeds meer bekendheid krijgt onder ouders, maar ook als verantwoording naar de maatschappij. ,,We hebben het gehoord, de ontwikkeling naar open data is onvermijdelijk en hartstikke nuttig. Dan kun je maar beter voor de troepen uitlopen.’’

Praktische tips

De gespreksdeelnemers zijn geïnspireerd door de lezing, maar ook praktisch in de toepassing. Omdat het niet de bedoeling is dat ouders na iedere gegevensupdate hun kinderen naar de school met de beste cijfers verhuizen, hebben sommige gemeenten de afspraak dat leerlingen binnen het schooljaar niet van school mogen wisselen. ,,Het mooie van scholenopdekaart.nl is juist dat ouders meteen goed kunnen kiezen, omdat ze beter weten waarvóór ze kiezen. Goed gevulde toelichtingsvelden zijn daarbij minstens zo belangrijk als de cijfers.’’ Zo worden er nog wat praktische tips uitgewisseld. Een schoolleider biedt zich zelfs aan als freelance in te huren Vensters-vuller, voor scholen die het karweitje liever uit willen besteden.

De middag wordt afgesloten met nog meer open data. Binnen enkele minuten is op het scherm te lezen wat de deelnemers van de bijeenkomst vonden: 100% nuttig. Als regie over de cijfers betekent dat scholen met vertrouwen hun cijfers publiceren om het gesprek met ‘de buitenwereld’ mee aan te gaan, dan moet Suijkerbuijk voor wat betreft Vensters PO zijn mening herzien. Die regie is geen illusie, maar realiteit.

Dit verslag is met toestemming van de auteur overgenomen. Voor het origineel klik hier