Expertisepunt Open Overheid

Inventariseren kun je leren

Zoals in een vorige blog te lezen was, zet het kabinet in op het beschikbaar krijgen van overzichten van datasets bij overheidsorganisaties. Dat is minder eenvoudig voor elkaar te krijgen dan je in eerste instantie zou denken. De reden hiervoor ligt hem in het feit dat het werken vanuit data nog geen gemeengoed is. De overheid is ingericht op processen, en als daarvoor data nodig is dan draait dat in de kelders van de mainframes prima. Of als je als beleidsmaker een onderzoek laat doen, dan is het rapport het eindproduct en voor jou van belang. De achterliggende data is door de onderzoekers toch al geïnterpreteerd, dus wat moet je daar verder mee?

Natuurlijk is in de massale verwerking van uitvoeringsorganisaties de data op orde, anders zouden daar grote problemen in de uitvoering ontstaan. Maar het is juist in die massale verwerking van de uitvoeringsorganisaties dat het gaat om persoonsgebonden gegevens die pas na een gedegen anonimiseringsproces kunnen worden vrijgemaakt als Open Data. Een terrein waar het CBS al grote stappen heeft gezet. Dit heeft niet voor niets geleid tot ruim 3.000 datasets van het CBS (en allemaal vindbaar via data.overheid.nl).

En toch ligt daar die vraag van het kabinet om overzichten van datasets. Die moeten dus gemaakt worden, er moet geïnventariseerd worden. Overigens is het hebben van inzicht in de data die er binnen een organisatie is om meerdere redenen van belang. Data brengen ook vraagstukken omtrent beveiliging in beeld. En de kansen voor de organisatie met big data en analyse-oplossingen komen een stuk dichterbij. De kosten van het uitvoeren van een inventarisatie leveren dus meer op dan alleen maar het hebben van een overzicht van datasets ten behoeve van een eventuele ontsluiting als Open Data.

Hoe pak je zo’n inventarisatie aan?

Stap 1: Neem het besluit en beleg de opdracht

Het uitvoeren van een inventarisatie moet worden belegd. De wens van het kabinet om overzichten te bieden moet worden vertaald naar een opdracht die in uitvoering gegeven kan worden. Hiervoor is een bestuurlijk akkoord en een investeringsvoorstel nodig.

Stap 2: Stel een lijst op

Stel een lijst op. Een lijst maakt duidelijk waar naar gezocht moet worden en hoe dat dan op een geordende manier kan worden aangeboden. Onderstaand format geeft inzicht in de mogelijke opzet van een dergelijke tabel.

Tabel data inventarisatie

 

Stap 3: Bedenk hoe je gaat zoeken

Er zijn veel manieren om te zoeken naar data. Voor  het gemak noem ik dat “zoekhoeken”. Onderstaand plaatje illustreert wat ik daarmee bedoel. Er kan gezocht worden vanuit de financiële administratie, er kan gezocht worden in archieven, er kan gezocht worden in rapporten en ga zo maar verder. De mogelijkheden zijn groot. Het is wel verstandig om van te voren te bedenken welke zoekhoeken je gaat toepassen. Want daar kun je vervolgens een plan voor maken, bemensing regelen en een planning opstellen.

Overzicht data inventatiseren

 

Bij de door de departementen uitgevoerde inventarisatie is gewerkt vanuit 3 zoekhoeken. Deze 3 zoekhoeken zijn relatief eenvoudig toe te passen en kunnen al een goed beeld opleveren van datasets die binnen de organisatie beschikbaar zijn:

  1. Zoeken via de website
  2. Zoeken in database overzichten
  3. Zoeken op de “wettelijke taak”


Zoeken via de website

Het zoeken via de website als startpunt heeft als voordeel dat die datasets die je vindt al openbaar zijn. Je hoeft daarvoor dus geen openbaarheidstoets meer te doen. Bij het zoeken via de website gaat het dan vooral om die pagina’s waar je tabellen en rijtjes getallen tegenkomt. Daarvan kun je de vraag stellen of de achterliggende gegevens ook als Open Data beschikbaar gesteld kunnen worden.

Zoeken in database overzichten
Vanuit het systeemlandschap is vaak al een overzicht van de databases die in beheer zijn. Daarmee heb je al een deel van de vraag om een overzicht van datasets beantwoord. Het beschrijven van deze data betekent niet per definitie dat deze data ook als Open Data beschikbaar gesteld kan worden. Daarvoor is een nadere analyse van de gegevens en een openbaarheidstoets nodig.

Zoeken op de “wettelijke taak”
Overheden werken vanuit een taak. Dat kan een wettelijk vastgestelde taak zijn, maar ook een taak die voortkomt uit een beleidsvraag. Deze taak is dan ook vaak weer het primaire proces van een organisatie en hangt vaak ook samen met het verzamelen of genereren van data. Deze data is ook weer een dataset die in het overzicht kan worden opgenomen. Ook hier moet de openbaarheids kwestie apart onderzocht worden. Maar de data zelf is alvast weer input voor de lijst.

De 3 genoemde zoekmethoden zijn een goede start. Het kan echter zomaar zijn dat het werken met een andere zoekhoek betere resultaten of andere resultaten oplevert. Ook dat is goed natuurlijk! Graag hoor ik van jullie andere ervaringen met het vinden van data binnen de organisatie. Deze zoekmethoden kunnen we hier dan ook weer delen met anderen. Op deze manier maken we het inventariseren van datasets steeds makkelijker voor overheidsorganisaties.

 

 

Kabinetsreactie trendrapport Algemene Rekenkamer en de Wet hergebruik

Op 3 juni is er door de Tweede Kamer veel vergaderd over Open Data. Dit is aangejaagd door de kabinetsreactie op de trendrapporten van de Algemene Rekenkamer en de behandeling van de Wet op hergebruik. De wet en brief vormen een mooie combinatie. Een combinatie die er toe leidt dat Open Data voor de Nederlandse overheid een minder vrijblijvend karakter krijgt.

Hoe werkt dit? Ten eerste komt er een lijst beschikbaar met datasets die er zijn bij overheidsorganisaties, het resultaat van verschillende inventarisaties. Een eerste versie van deze lijst wordt nog voor de zomer gepresenteerd. De op deze lijst genoemde datasets die nog niet open zijn en wel geopend kunnen worden zullen open gemaakt gaan worden in een herbruikbaar formaat. Maar dat is nog niet alles. Deze lijst met datasets wordt komende tijd verder uitgebreid en verder uitgewerkt naar een Nationale Open Data Agenda, de NODA. De NODA geeft een overzicht van beschikbare datasets en ook een inzicht in de prioriteitsstelling waarmee deze geopend zullen worden. Deze prioriteit zal mede bepaald worden op basis van de vraag. Een andere mogelijkheid zit hem in de op 3 juni behandelde wet hergebruik van overheidsinformatie. Deze wet maakt het mogelijk om een overheidsorganisatie te verzoeken data in een open toegankelijk formaat beschikbaar te stellen als Open Data.

Ook andere maatregelen worden getroffen. Er zal een kaderstelling voor Open Data komen. Daarmee wordt een meer up to date definitie van Open Data gegeven en is duidelijker wat bedoeld wordt met data en hoe deze data beschikbaar gesteld moet worden. Er zal nader onderzoek gedaan worden naar privacy, vertrouwelijkheid, eigendom en aansprakelijkheid ten aanzien van Open Data. En er zal een verkenning worden gedaan naar open by design: hoe kan Open Data worden “ingebakken” in de bedrijfsvoering.

Om de lijst compleet te maken, zal er ook nog een verkenning gedaan worden naar publiek-private samenwerking en de ontwikkeling van een Open Data infrastructuur.

En last, but not least! Overheidsbrede aandacht voor Open Data, het gericht maken van koppelingen met datasets bij decentrale overheden. En ondersteuning van mede-overheden met handreikingen en leerbijeenkomsten ten behoeve van het beschikbaar stellen en benutten van Open Data. Een rol die voorzien wordt voor het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Mooie ontwikkelingen met serieuze stappen in de richting van een meer Open Overheid.


Verder lezen over dit onderwerp:

  1. Wetsvoorstel Wet hergebruik
  2. 10 veelgestelde vragen en antwoorden over de Wet hergebruik
  3. Kabinetsreactie op het eerste en tweede Trendrapport Open Data van de Algemene Rekenkamer

 

Open is niet gek! Open is gewoon! Open kun je doen! Doe open!

“Doe Open!”

Een kreet die wat mij betreft nog lang na zal klinken. Zal het ooit gewoon worden? Dat het niet meer geroepen hoeft te worden maar gewoon altijd zo is? Het was dus ook een festival op 18 mei. 800 bezoekers heb ik begrepen. Ik kan het niet controleren want de toegang was volledig open. Aanmelden was fijn, dan wisten we voor hoeveel mensen er eten ingeslagen moest worden, maar voor de rest was het open. Geen controle aan de poort, iedereen welkom.

En wat gebeurt er dan op zo’n dag? Wist ik het maar. Er hebben zo ontzettend veel mensen met elkaar gesproken, geworkshopt, gepitcht en ook gelachen, maar ook mensen die een bestuurlijke richting geven. Plasterk die de nadruk legt op lokale democratie, urban agenda en Open Data. Tegelijk ook de zorg van algemene rijksarchivaris Marens Engelhard, die allerlei beperkingen in openbaarheid tegenkomt die nog geslecht moeten worden. Dus echt vertellen wat er die dag gebeurt is kan ik niet. Wat ik wel weet is dat er op een andere manier over open wordt gepraat. Niet over of het open kan, maar over hoe het open kan, en wat er dan mee kan gebeuren. En wat heb je er zelf aan? Op wat voor manier verloopt je werk beter dan het deed voordat je open was? Vragen die nog lang niet beantwoord zijn. Dat is niet raar, we beginnen.

Plasterk tijdens het Doe Open! Festival

Afscheid Saskia Stuyveling

En dan wordt het 28 mei, het afscheid van Saskia Stuiveling van de Algemene Rekenkamer. Saskia organiseert op haar afscheid een Symposium over Open Data. “The art of Open Data” alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. Met enige verwondering hoort het Haags establishment de sprekers over Open Data aan. Vooral de woorden van Prins Constantijn maken indruk. Zijn studiereis door de USA als Eisenhouwer Fellow geven vooral het inzicht dat de Amerikaanse overheid zijn eigen Open Data veel gebruikt voor efficiency en effectiviteit. Ook geeft hij aan dat er plaats is voor de rol van een Chief Data Officer. Van het ministerie van Binnenlandse Zaken krijgt Stuiveling een mooi geschenk mee: de Stuiveling Open Data Award. Vanaf 2016 zal deze award 5 jaar lang worden toegekend, vanzelfsprekend zit Saskia in de jury. Deze Stuiveling Open Data Award wordt door onze minister president uitgereikt.

Twee evenementen die voor mij duidelijk aangeven dat Open Data op weg is om gewoon te worden, heel gewoon. En daar word ik blij van.

Open is niet gek! Open is gewoon! Open kun je doen! Doe open!