Expertisepunt Open Overheid

Inspiratie

Wat betekent dat eigenlijk, meedoen aan het Actieplan Open Overheid? Bekijk de updates over het huidige Actieplan voor inspiratie. Of lees het verhaal over Actiepunt OpenSpending.

Stakeholderforum

Wil je meer weten over het stakeholderforum? Blijf op de hoogte van de verschillende fases van het nieuwe Actieplan Open Overheid en praat mee:  stakeholderforum Actieplan Open Overheid.

Denk mee en stuur jouw idee in!

Voor het nieuwe Actieplan Open Overheid zijn we op zoek naar jouw ideeën. Wil jij meedoen of meedenken over het Actieplan? Heb jij een idee voor een Actiepunt? Laat dan van je horen!

3 startdoelen Open Data

Als je met Open Data aan de slag wilt, waar begin je dan? Er zijn 3 startdoelen die je op weg kunnen helpen. Een goede eerste stap is bijvoorbeeld het krijgen van een overzicht van data die voor Open Data in aanmerking komt.

Actiepunt 1: Nationale open data agenda

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries.

In het manifest ‘Onze Overheid, Onze Informatie’ pleiten diverse maatschappelijke organisaties voor het vaart maken met het beschikbaar stellen van data: “Alleen zo kunnen burgers, datajournalisten en programmeurs data op waarde schatten en gebruiken om analyses en interpretaties te maken”. Open data maakt de overheid voor burgers transparanter en toegankelijker én stelt ondernemers in staat om nieuwe toepassingen te ontwikkelen. Alle ministeries maken daarom werk van het beschikbaar stellen van data voor de samenleving. In de nationale open data agenda ontwikkelt het ministerie van BZK samen met de andere ministeries kaders voor deze beschikbaarstelling en kwaliteit van open data. Ook ondersteunt het ministerie van BZK overheden en hergebruikers. Het open data portaal data.overheid.nl is daarbij dé centrale plek waar de overheid data deelt met de samenleving.

Actiepunt 2: Stuiveling open data award

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
In samenwerking met: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

De overheid stelt zoveel mogelijk data vrij beschikbaar. Als mensen de informatie eenvoudig kunnen hergebruiken, kunnen ze nuttige nieuwe toepassingen ontwikkelen. Bijvoorbeeld in het onderwijs, de zorg of ten behoeve van de democratie en goed openbaar bestuur. Om het ontwikkelen van nieuwe diensten en toepassingen te stimuleren wordt er daarom vanaf 2016 de ‘Stuiveling open data’ award uitgereikt aan een publieke of private partij die op een innovatieve manier open data inzet voor maatschappelijke vraagstukken. Overheden en de private sector kunnen op deze manier van elkaar leren wat open data voor beleid kan betekenen. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) versterkt het lerend effect door het uitlichten van de best practices en het maken van handreikingen op basis van de inzendingen voor de award. Ook wordt door het LEOO ondersteuning geboden aan organisaties die gemotiveerd zijn geraakt om (vervolg)stappen te zetten.
De Stuiveling open data award is vernoemd naar de voormalige president van de Algemene Rekenkamer, Saskia Stuiveling, die zich jarenlang heeft ingezet voor zichtbare en effectieve verantwoording, transparantie en (digitale) vernieuwing van de overheid.

Actiepunt 3: ROUTE-TO-PA: Hergebruik van open data

Actiehouder: Universiteit Utrecht, departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap. In samenwerking met: provincie Groningen, de gemeente Den Haag, het ministerie van BZK, Open Knowledge Foundation (Verenigd Koninkrijk) en diverse Europese universiteiten.

Samen met burgers, maatschappelijke organisaties, ondernemers en overheden verkent de provincie Groningen de mogelijkheden die er zijn om met open data vraagstukken inzichtelijk te maken en op te lossen omtrent krimp14. Het gaat dan om vraagstukken gerelateerd aan wonen, werk en zorg.

Het project in Groningen is onderdeel van een breder Europees onderzoekstraject, namelijk het Raising Open and User-friendly Transparency-Enabling Technologies for Public Administraton Project (ROUTE-TO-PA). Dit driejarig onderzoekstraject verkent de impact van open data en transparantie op de samenleving. Het project heeft tot doel om met nieuwe ICT-toepassingen het hergebruik van open data te bevorderen. Zo wordt de overheid niet alleen transparanter en inzichtelijker voor burgers, maar geeft het ook mogelijkheden om met open data maatschappelijke vraagstukken op te lossen.

Actiepunt 4: Actieve openbaarheid van informatie

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries.

Gezien het praktisch en financieel nog niet mogelijk is alle geschikte informatie direct online te plaatsen, zijn in het vorige actieplan informatiecategorieën aangewezen die prioriteit hebben om openbaar te maken. Dit zijn onderzoeksrapporten, inkoopinformatie, subsidies en uitvoeringstoetsen. Door het actief beschikbaar stellen van informatie, ontstaat steeds meer inzicht in de praktische mogelijkheden, kosten en de grenzen van openbaarheid. Op termijn wordt zo toegewerkt naar een systeem van open by design, waarbij het beschikbaar stellen van informatie een steeds meer vanzelfsprekend gegeven wordt.
Departementen geven in dit actieplan opvolging aan de pilots omtrent actieve openbaarheid uit het vorige actieplan, zoals diverse maatschappelijke organisaties vragen15. De pilots omtrent het openbaar maken van onderzoeksrapporten wordt verbreed naar andere departementen. De verkenning naar uitvoeringstoetsen in het vorige actieplan heeft daarnaast het inzicht opgeleverd dat er geen eenduidige lijn is hoe om te gaan met het publiceren van de uitvoerbaarheidtoetsen. Ze worden niet altijd gepubliceerd en ook de wijze van publicatie verschilt vaak nog van elkaar. Er wordt daarom verkend hoe er meer uniformiteit gebracht kan worden in de uitvoeringstoetsen. Informatie over inkoop- en subsidie wordt al zo veel als mogelijk actief gepubliceerd en behoeven daarom geen opvolging in dit actieplan.

Actiepunt 5: Open over geld: open spending detaildata

Actiehouder: Open State Foundation (OSF). In samenwerking met: Provincies, Waterschappen, Gemeenten, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Interprovinciaal Overleg (IPO), Unie van Waterschappen (UVW) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Sinds 2015 stellen provincies, waterschappen en gemeenten hun financiële ‘Informatie voor derden’ (Iv3) volledig en duurzaam beschikbaar via het CBS en www.openspending.nl. Al snel bleek dat gebruikers als raadsleden, ambtenaren, journalisten en burgers behoefte hebben aan meer detailinformatie. Om deze reden startte het OSF in opdracht van het ministerie van BZK een pilot met 5 gemeenten om financiële informatie op detailniveau (detaildata) openbaar en geschikt voor hergebruik te maken. Deze pilots blijken een succes; overheden, bestuurders en gebruikers zien een meerwaarde in het standaardiseren van financiële informatie op meer detailniveau. Met financiële steun van het ministerie van BZK bevordert het OSF dat op termijn alle provincies, waterschappen en gemeenten hun financiële detaildata duurzaam en volgens een gemeenschappelijke standaard openstellen. De pilot ‘open spending detaildata’ wordt daarmee verbreed naar andere decentrale overheden. Als onderdeel van een bredere aanpak Open Overheid ondersteunt het ministerie van BZK deze activiteiten en biedt daarvoor een platform via het Landelijk Expertisepunt Open Overheid (LEOO, actiepunt 9).

Actiepunt 6: Open over besluitvorming bij gemeenten: open raadsinformatie

Actiehouder: Vereniging van Nederlandse Gemeenten. In samenwerking met: de Open State Foundation, diverse gemeenten en het ministerie van BZK.

De raadsinformatie die nu aan burgers en raadsleden ter beschikking staat, is ongestructureerd en niet in een open formaat machine-leesbaar. Gericht zoeken naar informatie of het vergelijken van informatie over hetzelfde onderwerp bij verschillende gemeenten is bij de huidige vorm bijvoorbeeld niet mogelijk. De Open State Foundation (OSF) is in opdracht van het ministerie van BZK en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) daarom een pilot met 5 gemeenten gestart voor het ontsluiten van raadsinformatie in een gestandaardiseerd en machine-leesbaar formaat (als open data). Met deze pilot is een basis gelegd voor het verder ontsluiten van raadsinformatie. De VNG heeft namens de gemeenten aangegeven deze pilot te willen verdiepen en te willen verbreden naar alle gemeenten in het kader van haar Digitale Agenda 2020. Door raadsinformatie als open data te ontsluiten, kunnen raadsleden, inwoners en (lokale) journalisten de besluitvorming van de raad gerichter volgen en waar nodig invloed uitoefenen. Ook kunnen er met behulp van open data innovatieve toepassingen ontstaan, zoals visualisaties, websites en apps. Het geeft raadsleden nieuwe tools in handen om hun volksvertegenwoordigende en controlerende taak beter uit te voeren. Dit zal de interactie tussen de raad en inwoners versterken.