Expertisepunt Open Overheid

Sluit je aan bij het Pioniersnetwerk Open Overheid

De samenleving verandert en daarmee verandert de rol van de overheid ook. Bij die maatschappelijke ontwikkelingen hoort een Open Overheid. Een overheid die met inwoners het gesprek aangaat en hen betrekt bij belangrijke processen. Maar hoe doe je dat op een verantwoorde wijze? Om daarover kennis en ervaring te delen en elkaar te inspireren, is het Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten in het leven geroepen.

Kick-off
18 september (14.00 -17.00 uur) is de kick-off van het Pioniersnetwerk Open Overheid. Tijdens deze bijeenkomst staan kennisdeling en het inventariseren van de verschillende thema’s voor de komende bijeenkomsten centraal. Op het programma staat onder andere een casusbespreking over Open Schiedam. Ook is er gelegenheid om te netwerken tijdens de aansluitende borrel.

Structureel een Pioniersnetwerk
Elk kwartaal organiseert een van de pioniers een bijeenkomst bij een gemeente. Betreffende gemeente initieert een bijeenkomst met een thema dat door de deelnemers is vastgesteld. Het Pioniersnetwerk biedt ook ruimte om samen met andere gemeenten en overheden pilots te starten, of aan te sluiten bij lopende pilots.

Meedenkers en pioniers
Het netwerk richt zich in eerste instantie op ambtenaren die het verschil maken bij hun gemeenten. Zoals de pioniers die eerst met burgers in contact komen voor ze beleid schrijven. Daarnaast zijn ook ‘meedenkers’ van harte welkom: ervaringsdeskundigen vanuit andere (semi-)overheden, die graag een constructieve bijdrage willen leveren.

Delen is kracht!
De kennis en ervaring die opgedaan wordt in één gemeente kan een andere gemeente helpen en inspireren. Wij verbinden pioniers met elkaar, maar ook met gemeenten die graag willen leren van ervaringen van anderen. Door meer te delen en elkaar te inspireren ontstaat een netwerk waarbij een groeiend aantal gemeenten zich aansluit waardoor Open Overheid steeds meer vorm krijgt.

Initiatiefnemers
Gemeente Schiedam en Gemeente Utrecht zijn de initiatiefnemers van dit netwerk. Zij worden hierbij ondersteund door het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO), zij werken in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties BZK.

Kom jij ook?
Graag heten wij je op dinsdag 18 september welkom bij Gemeente Schiedam (adres: Stadserf 1, 3112 DZ Schiedam). Meld je aan via ccm.v.oosterhout@schiedam.nl o.v.v. Pioniersnetwerk 18 september om verzekerd te zijn van een plek.

Je vindt in dit document meer informatie over het Pioniersnetwerk Open Overheid.

De Wet hergebruik van overheidsinformatie,
dit moet de bibliotheek ermee

‘De Wet hergebruik van overheidsinformatie. Wat moet de bibliotheek ermee?’. Deze vraag stond 17 november jl. centraal in de Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) organiseerde deze studiemiddag, als verantwoordelijke voor de Wet hergebruik van overheidsinformatie (Who), samen met koepelorganisatie FOBID. Omdat het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap (OCW) beleidsmatig verantwoordelijk is voor de bibliotheken, werd verbinding gezocht op inhoud en gaf ook Aad van Tongeren van OCW een presentatie.

Charles Noordam (voorzitter FOBID Juridische Commissie, lid van FOBID bestuur, directeur van de Openbare Bibliotheek en Archief Gemeente Den Haag) opende de bijeenkomst en stelde direct een aantal pakkende vragen: “Weet u of de Who voor uw organisatie wel of niet van toepassing is en zo ja, waar u aan moet voldoen? Weet u bijvoorbeeld wat er allemaal tot overheidsinformatie gerekend wordt?”.

Wet hergebruik van overheidsinformatie
In juli 2015 is de Europese richtlijn hergebruik van overheidsinformatie geïmplementeerd in de gelijknamige Nederlandse wet. Deze Wet hergebruik van overheidsinformatie (Who) is direct van invloed op ‘met een publieke taak belaste instellingen’. En ja, dat kan ook een bibliotheek zijn. Maar welke gevolgen heeft de wet precies voor bibliotheken? En hoe kunnen bibliotheken anticiperen op deze wet, al voor ze verzoeken tot hergebruik krijgen? Daarover ging deze studiemiddag.

Doel bijeenkomst
De bijeenkomst was bedoeld om bibliotheken voor te lichten over de gevolgen van de Who voor de praktijk. Waar gaat deze wet precies over? Wat is er veranderd voor uw organisatie? Ook gaf de KB een kijkje in de keuken en liet zij zien hoe zij datasets beschikbaar stelt voor hergebruik. Er was bovendien ruim de gelegenheid om vragen te stellen.

Voor wie
De bijeenkomst werd bezocht door medewerkers van alle soorten bibliotheken, van openbare tot universitaire. Ook geïnteresseerden die werkzaam zijn in aanpalende disciplines waren vertegenwoordigd. De besproken informatie is met name relevant voor juristen, beleidsmedewerkers, adviseurs en projectleiders, die werken met data (open of niet) en/of openbaarheid van informatie.

Charles Noordam in kb

Deelnemers aan bijeenkomst KB

Van PSI tot bibliotheek
Tjeerd Schiphof, universitair docent informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam, bespreekt de Who en de onderliggende Europese richtlijn, toegespitst op de positie van bibliotheken. Hij vraagt zich hardop af of er aanwezigen in de zaal zijn die al te maken hebben gehad met een verzoek in het kader van de Who. “Niemand?” constateert hij, “Wellicht hebben bibliotheken dan ook niet zo veel te vrezen van de Who”. Wat volgt is een grondige schets van de Europese Public Sector Information (PSI) richtlijn, tot implementatie hiervan in de Nederlandse wet Who, tot wat dit uiteindelijk voor de bibliotheken betekent. Dit staat helder beschreven in de presentatie die hij geeft. Bekijk de presentatie van Tjeerd Schiphof

De Who in de praktijk
Laurens Venema, beleidsadviseur van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, gaat vervolgens in op de totstandkoming van de wet, en de uitwerking ervan in de praktijk. Hij geeft aan dat er nog weinig jurisprudentie is, omdat de wet nog vrij jong is. Laurens vertelt dat er bij het ministerie vooral vragen vanuit gemeenten binnenkomen. Een uitspraak in een Who zaak heeft duidelijk gemaakt dat realtime informatie in elk geval niet onder de Who valt, het moet gaat om reeds bestaande informatie.

De Bibliotheekwet en de Who 
Aad van Tongeren beleidsadviseur van het ministerie van Onderwijs Cultuur en Wetenschap gaat vervolgens uitvoerig in op de nieuwe Bibliotheekwet en de totstandkoming ervan. Ook schetst hij een aantal situaties waarin herbruikbare informatie van bibliotheken in zijn ogen van nut kunnen zijn, zoals lidmaatschapsinformatie en leengedrag. Bekijk de presentatie van Aad van Tongeren

deelnemers aan bijeenkomst kb

Deelnemers tijdens een bijeenkomst in de KB

KB data voor hergebruik beschikbaar
Na de pauze neemt Steven Claeyssens, conservator digitale collecties bij de KB, ons mee in de KB-praktijk van het verstrekken van grote datasets voor hergebruik. Hij laat zien wat er zoal beschikbaar is, en vertelt wat er komt kijken bij het beschikbaar stellen ervan. Bekijk de presentatie van Steven Claeyssenss

Verhelderend
Tot slot is er ruim gelegenheid om vragen te stellen aan alle sprekers, een aanbod waar de aanwezigen grif gebruik van maken. “Verhelderend!”, “Goed dat dit georganiseerd wordt” en “Fijn om beter op de hoogte te zijn” waren enkele van de positieve reacties.

Meld je aan

BOOG: Bootcamp Open Over Geld

Op 7 en 8 juli deden 16 deelnemers mee aan de Bootcamp Open Over Geld (BOOG) op de Delflandhoeve in Delft. Als echte bootcampers verbleven degenen die dat wilden in tentjes op de camping. De wat ongebruikelijke omstandigheden en de vogels die veel te vroeg zingen in Midden-Delfland, bleken goed voor het groepsproces en een stortvloed aan ideeën over Open over geld

BOOG?
De bootcamp richtte zich op ondernemers, ambtenaren en bewoners die het thema Open Over Geld verder willen brengen. Het thema is belangrijk, want Open Over Geld kan leiden tot meer begrip over het beleid achter de geldkeuzes of meer samenwerking tussen overheid en inwoners. Kunnen we een praktische strategie uitwerken die zorgt voor meer actie op het thema?

Het doel van de bootcampers was om samen antwoord te geven op deze vraag. Dit deden zij door krachten en kennis te bundelen. Dankzij de verschillende achtergronden van de deelnemers, zoals Wijkboekhouding.nl, ProDemos, het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners (LSA), het Centrum voor Budgetmonitoring en geldstromendoordewijk.nl was er voldoende kennis in huis (lees: op de camping) om naar een gezamenlijk eindproduct toe te werken, namelijk een publicatie Open Over Geld.

Samenwerken aan nieuwe verhoudingen
Wat was het resultaat van de bootcamp? Het thema Open Over Geld bleek (niet geheel onverwacht) een complex onderwerp. De verschillende invalshoeken maakten het voor de bootcampers niet eenvoudig om tot één aanpak te komen. Op het allerlaatste moment lieten zij de metafoor van het kookschrift los en wat er overbleef werd ogenschijnlijk gemakkelijk opnieuw gecombineerd tot één inspiratieboekje Open Over Geld. Het boekje belicht succesvolle initiatieven, met aandacht voor zowel het perspectief van de burger als de gemeente.

Presentatie tijdens BOOG

Deelnemers BOOG aan het werk

BOOg deelnemers in gesprek

Hoe vonden de bootcampers het?
“Mooie manier om met fans en aanjagers van Open Overheid en Open over Geld een product te maken dat het land inspireert en aanzet tot veel openheid en nieuwe verhoudingen.” – Thijs van Mierlo (LSA)

“Wat een kennis en kunde is er toch als het gaat om open over geld in Nederland… wat raar eigenlijk dat iedereen langs elkaar heen werkt, terwijl de dwarsverbanden en meerwaarde zo duidelijk zijn. Raar dat dit nu pas plaats vond – zo kan je het ook omschrijven. En mooi om samen de kracht te bundelen .. open by design.” – Frans Jorna (organisatieadviesbureau Hiemstra & De Vries)

“Veel geleerd over de verschillende perspectieven van bewoners cq. de overheid ten aanzien van het creëren van publieke waarde. Gek genoeg ook inzichten opgedaan over de wenselijkheid van tijdreizen. Al met al dus een meer dan geslaagd bootcamp!” – Koos Steenbergen (ministerie van BZK)

“Tegenwind en regen, het was aardig doortrappen naar BOOG. Je moet er wat voor over hebben. Maar ik werd rijkelijk beloond. Zoveel verschillende benaderingen, invalshoeken en kansen. Die kunnen elkaar goed aanvullen. Terug brak met wind mee de zon door!” – Pieter Buisman (Geldstromen door de Wijk)

“Mijn eerste bootcamp: weinig fysieke inspanning des te meer intellectuele. Een concrete opdracht waarbij we met een goede teamspirit en de zachte dwang van de drill instructor daadwerkelijk tot een resultaat zijn gekomen. Verrassend en nuttig.” – Ruud Fiere (Centrum voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie)

BOOG in de toekomst
De bootcampers werken nu verder aan de verschillende hoofdstukken van het inspiratieboekje ‘Open over Geld’. De uit te werken onderdelen zijn verdeeld over de bootcampers. Het streven is om in oktober een publicatie te hebben die tevens handvatten biedt voor een workshop Open Over Geld. Het plan is om in de augustus of september een tussenproduct te tonen waarop feedback welkom is.

Oproep
Denk je ook mee over de inhoud van de publicatie Open Over Geld? Mail dan naar mikis@open-overheid.nl of houd www.open-overheid.nl in de gaten en abonneer je op onze nieuwsbrief.

Moving Power
Vijf vragen voor Open Overheid

Op 27 juni nam ik deel aan het kunstproject Moving Power van #Loods32 door een persoonlijk verhaal te vertellen. Ik luisterde naar lezingen, onder andere van eerste kamerlid Sybe Schaap en psycholoog Arjanne Bredemeijer. Vervolgens gingen degenen die een lezing gaven in gesprek met elkaar en met de aanwezigen in de zaal. Na afloop dacht ik vanuit de verschillende perspectieven dieper na over wat de opgedane inzichten voor Open Overheid betekenen. Dat leverde prikkelende gedachten op. Deze vatte ik samen in vijf vragen voor Open Overheid.

1. Maakt openheid de overheid sterker of zwakker?
Historicus Ton van Drielen behandelde in een half uur 3000 jaar macht en daardoor kwam bij mij deze vraag bovendrijven. Natuurlijk hangt de beantwoording van deze vraag van je perspectief af. En natuurlijk kun je van mij verwachten dat ik vind dat de overheid sterker wordt door de kracht van vertrouwen, door de kracht van openheid. Ik vroeg me af: Is dat dan in alle gevallen zo? Als jij vindt dat de overheid door openheid verzwakt, in welke gevallen is dat dan niet zo? Hoe zou een willekeurige inwoner van Nederland de vraag naar sterker of zwakker beantwoorden?

2. Hoe zou een revolutie richting Open Overheid eruit kunnen zien?
Op de doeken van Iris van ‘t Bosch stond heel groot het woord REVOLUTIE. Dat zette mij aan het denken. Natuurlijk, grote veranderingen gaan vaak stap voor stap en dan is er in één keer die  omwenteling zoals bijvoorbeeld de val van de Berlijnse muur en dat heet dan revolutie. Wat is de Berlijnse Muur voor Open Overheid? Een grote verandering in denken over privacy? Een technologische doorbraak? Groepen die het goede voorbeeld geven? Welke beelden krijg jij bij een revolutie richting Open Overheid?

3. Is het een kans of bedreiging voor Open Overheid dat inwoners steeds minder lijken te hechten aan politici?
Psycholoog Arjanne Bredemeijer ging in op het belang van een veilige hechting in de psychologie. Toen ik dit vertaalde naar de hechting tussen kiezers en politici herkenden de aanwezigen het beeld dat dit sinds tientallen jaren geen veilige hechting is: zwevende kiezers, het ongenoegen van grote groepen en de lage opkomst bij verkiezingen. Betekent dit dat politici nog volmaakter willen overkomen en daardoor minder openheid betrachten? Of betekent het dat politici juist wél opener willen worden omdat ze anders geen kiezers meer aan zich binden? Kortom: kans of bedreiging?

4. In hoeverre staat openheid op gespannen voet met de scheiding tussen wetgevende macht, uitvoerende macht en rechtsprekende macht?
Eerste kamerlid Sybe Schaap legde de nadruk op de Trias Politica van Montesquieu, de scheiding tussen wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht zodat deze elkaar in een zeker evenwicht kunnen houden. Vaak genoemde voorbeeld is de neiging van de wetgevende macht om zich soms in het openbaar uit te spreken over de rechtsprekende macht. Is dit een voorbeeld waar openbaarheid geen positieve effecten oplevert? Ander voorbeeld is dat de wetgevende macht en de uitvoerende macht soms met elkaar vergroeid dreigen te raken. En wat te denken van openheid binnen de drie machten zoals de uitvoerende macht? Zo regelt de Wet openbaarheid van bestuur bijvoorbeeld dat als ambtenaren persoonlijke beleidsopvattingen in een document opschrijven zij deze opvattingen dan niet in het openbaar hoeven te delen omdat er dan sprake is van beleidsintimiteit. Wat vind jij hiervan? In hoeverre staat openheid op gespannen voet met de scheiding tussen wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht?

5. Is er steeds meer of minder sprake van concentratie van macht en biedt dat kansen voor Open Verantwoording?
Zelf denk ik dat macht steeds minder geconcentreerd raakt en dat macht steeds minder makkelijk te behouden is. In mijn lezing haalde ik ook bronnen aan die dat onderbouwen, maar de aanwezigen in de zaal plaatsten hier vraagtekens bij. Zo stelde iemand dat macht juist sterker concentreert bij grote ondernemingen en constructies zoals de Europese Unie. Hoe denk jij daarover? En als het gaat om de verantwoording over het uitoefenen van een sterk geconcentreerde macht, wie moet daar dan op toezien? Wie dwingt de Open Verantwoording dan af als die niet gegeven wordt?

Heb jij ideeën of antwoorden bij deze vragen? Laat het me weten via @mikisdewinter of mikis@open-overheid.nl, dan gaan we met elkaar in gesprek!

Na publicatie van deze blog sprak ik met Davied van Berlo en ik legde hem de vijf vragen voor. Zijn antwoorden lees je in het interview.

Masterclass ‘Professioneel omgaan met informatievragen en Wob-verzoeken’

Masterclass ‘Professioneel omgaan met informatievragen en Wob- verzoeken’

 

De terughoudendheid van ambtenaren en overheidsorganisaties om informatie beschikbaar te stellen gaat vaak verder dan nodig op grond van de uitzonderingsgronden van de Wob en de geldende beperkingen op openbaarheid.

Is de manier waarop burgers en de media met openbaar gemaakte informatie omgaan hier debet aan of zijn er andere redenen? Hoe zou de angst van bestuurders en ambtenaren voor het beschikbaar stellen van informatie kunnen worden overwonnen? Is het, naast een grotere inzet op actieve openbaarheid, ook mogelijk om Wob-verzoeken beter en sneller te behandelen? Wat vraagt dit aan vaardigheden en wat is belangrijk in de procesinrichting? In deze masterclass worden knelpunten, ervaringen en oplossingen vanuit het beleid, de journalistiek en de praktijk besproken.

Minister Plasterk tijdens het Doe Open Festival

Deze masterclass is onderdeel van de conferentie Toekomstbestendig Goed Bestuur, georganiseerd door Prettig Contact met de Overheid. Aanmelding door middel van onderstaand formulier geeft toegang tot de masterclass ‘Professioneel omgaan met informatievragen en Wob- verzoeken’ en geeft tevens toegang tot de gehele conferentie. Het aantal plaatsen voor de masterclass is beperkt, dus meld je snel aan.

Praktisch

Datum: woensdag 2 september
Tijdstip: 15.15 – 16.15 uur
Locatie: Den Haag

Aanmelden

De masterclass is inmiddels vol, aanmelden is niet meer mogelijk.

Holland Zorgt, we hebben een winnaar!

Wat een gave dag was 26 juni! De dag waarop een vraag vanuit de mantelzorg is aangepakt. De vraag die centraal stond is “Hoe ontwikkel je bewustzijn omtrent het feit dat je te maken kunt krijgen met mantelzorg”. Door team Mantel is deze vraag opgepakt met een simulatiegame.

De game verzorgt een rollenspel tussen de potentiële mantelzorger en de potentiële mantelzorg behoeftige, bijvoorbeeld een gesprek tussen ouder en kind op een moment dat de feitelijke mantelzorg nog niet geboden hoeft te worden.

De game werkt met scenario’s en ieder scenario zet aan tot nadenken over een situatie die kan optreden en daar waar mogelijk kun je afspraken maken met elkaar over hoe te handelen in die situatie. Scenario kan zijn dat iemand zijn eigen bankzaken niet meer kan regelen, wie gaat dat dan doen? Is er een machtiging voor de bankrekening in orde gemaakt? Of als er boodschappen gehaald worden, hoe vang je dat op in de vakantieperiode? Op deze manier kunnen er nog veel meer scenario’s worden uitgewerkt. Er kunnen ook scenario’s worden ingezonden zodat er steeds meer scenario’s in de game beschikbaar komen. In een aantal scenario’s is er direct Open Data nodig, dan gaat het over verwijzingen naar zorginstellingen die dichtbij zijn of de vraag op welke regelingen vanuit Belastingdienst, SVB of gemeente iemand recht heeft.

Met deze game heeft team Mantel gewonnen.

Overigens heeft het andere team ook een knappe prestatie neergezet met een app waarmee een mantelzorger kan delen hoeveel en hoevaak er een mantelzorg taak is uitgevoerd. Met deze meldingen kun je punten krijgen waarmee je kunt “spelen” tegen andere mantelzorgers. Een leuke incentive in het uitoefenen van de zware mantelzorg taak. Ik voorzie ook voor deze toepassing mogelijkheden, maar omdat het hebben van een scherpe focus op datgene wat je gaat doen belangrijk is is een keuze voor de simulatiegame gemaakt.

Er is ook een mooie start met een vervolg gemaakt. Jan van Ginkel en Marcel van Bijnen hebben beide uitgesproken zich in te zetten voor een vervolg. Hiermee zal komende tijd doorgewerkt worden aan het opzetten van een partnership voor ontwikkeling van de game. In deze partnership zullen overheid, markt en mensen uit het veld betrokken zijn. Op www.hollandzorgt.nl zullen hierover updates geplaatste worden.

Over de dag zelf kan ik kort zijn. 17 uur achter elkaar werken aan de oplossing van vraagstukken is prima te doen! Sterker nog, ik en ook de anderen hebben geen moment stil gezeten en  er is continue doorgewerkt naar de ontknoping om 02.00. Ik moet wel zeggen dat toen ik om 05.00 thuis was de hond me vreemd aankeek, zo laat komt de baas nooit thuis!

Veel dank voor de organisatie van deze dag gaat uit naar Onder andere Saskia Schurman, zonder haar inzet zou het vraagstuk lang niet zo duidelijk geweest zijn. Dank aan Nicolette van der Slot. Die heeft als projectleider een boel geregeld met haar teamgenoten van DisGover. Dank ook aan Monique Bekker die met haar boek “Jungle van de ouderenzorg” bij mij en de andere teamgenoten de ogen heeft geopend. Veel dank ook aan Marcel van Bijnen en Jan van Ginkel die een aantal nachtelijke uren hebben opgeofferd maar zeker ook met iets moois naar huis zijn gegaan. En dan natuurlijk, bovenal had dit ook niet kunnen gebeuren zonder de inzet van de deelnemers aan de hackathon. Iedereen super bedankt! Ik kijk er naar uit om samen met jullie aan het vervolg te gaan werken!

Doe Open! Festival in de achteruitkijkspiegel

Het Doe Open! was een fonkelend festival op 18 mei 2015. Het festival heeft velen geïnspireerd tot anders kijken naar openheid van het eigen werk en dat van anderen. Er ontstonden vele nieuwe verbindingen, nieuwe inzichten, nieuwe doelstellingen en nieuwe activiteiten. Wist je dat…
… er gedurende de dag zo’n 800 geïnteresseerden van buiten en binnen de overheid waren?
… de uitdrukking “Meer snoep dan je op kunt” regelmatig te horen was?
… op twitter #DoeOpen 11 uur lang trending topic is geweest?
… er een korte Storify en een lange Storify is met een selectie van tweets van de dag?
… het festival een #DoeOpen manifest opleverde, opgesteld door een deel van de aanwezigen?
… de onderstaande video een korte impressie geeft?

Wil je nog even terugblikken? Kijk dan mee in de achteruitkijkspiegel. Van een groot deel van alle programmaonderdelen doen we hieronder kort verslag:

Inspiratiedouche Open Data
Paul Suijkerbuijk verzorgde een inspirerende bijeenkomst die je helpt met het omgaan met vraagstukken rond open data. Hij ging in op vragen zoals: Wat is Open Data en wat kan het betekenen voor je eigen werk? Wat kan Open Data betekenen voor de maatschappij? En waar moet je beginnen als je Open Data beschikbaar wil stellen? Zijn presentatie staat hier. Tijdens zijn inspiratiedouche werd iedereen op het spoor gezet om vol energie met Open Data aan de slag te gaan! En hier vind je Paul’s impressie van de gehele dag.

Paul Open Data inspiratiedouchePaul inspiratiedouche

 

 

 

 

 

 

 

 


Keynote Evelen Tonkens

Evelien Tonkens heeft in samenwerking met Margo Trappenburg, Menno Hurenkamp en Jante Schmidt onderzoek gedaan naar de praktijk van de wisselwerking tussen de participatieve en de representatieve democratie in een zestal cases. Zij presenteerde dit onderzoek tijdens het Doe Open Festival: De montessori-democratie, spanningen tussen burgerparticipatie en  de lokale politiek.

Actieplan Open Overheid: Actieve Openbaarheid

Marens Engelhard, directeur van het Nationaal Archief én historicus, trapte af met een keynote over de toekomst van openbare informatievoorziening vanuit historisch perspectief. In een democratie zou alle overheidsinformatie openbaar moeten zijn, of toch niet? Waar ligt de grens? En wie of wat bepaalt die grens? Hoe gaan wij in Nederland nu om met openbaarheid van informatie en waar liggen nog kansen? Je kunt zijn keynote hier nalezen.

Kaat Goderiefolder

Vervolgens gaf Kaat Goderie en toelichting op het proces dat leidt tot het Actieplan Open Overheid. Nederland is aangesloten bij het Open Government Partnership (OGP), een brede internationale beweging voor een meer Open Overheid. Onderdeel van het OGP is het inzichtelijk maken aan welke opgaven Nederland werkt om informatie effectief te ontsluiten en beter aan te sluiten op informatiebehoeften van de samenleving. Tijdens het Doe Open Festival startte het Ministerie van BZK de inventarisatie van ambities en activiteiten die volgens ministeries en (mede-)overheden, maatschappelijk veld en burgers een plek moeten krijgen in het nieuwe actieplan (2016-2017). Kaat riep iedereen op om mee te schrijven aan het actieplan! Op 17 juni gaan 120 publieke professionals in gesprek over de ambities en activiteiten uit thema’s als financiële transparantie, heldere informatievoorziening, inzicht in besluitvormingsprocessen, ver der met Open Overheid op lokaal niveau, open by design, open data – grondstof voor innovatie, internationale positionering van Nederland, cultuur, transparantie in semi-publieke sector. Mail naar sharita.birbal@minbzk.nl om je aan te melden of informatie te vragen. Er zijn nog enkele plaatsen beschikbaar.

Keynote Arjan el Fassed

Hoe krijg je financiële data beschikbaar en openbaar? Arjan El Fassed is directeur van de Open State Foundation, een organisatie die democratische transparantie, verantwoording en participatie bevordert door het ontwikkelen van online platformen en het bevorderen van het ontsluiten en gebruik van open data. Onder leiding van Jan Andries Wolthuis (afdelingshoofd Interactie van het ministerie van BZK) vertelde Arjan over zijn reis van het afgelopen jaar om financiële data beschikbaar te krijgen en hij geeft zijn visie op wat er nog meer kan zowel aan de kant van openheid als aan de kant van participatie.

Young Innovators Talk

Stef van Grieken – Technical Program Manager Google
Bekjik hieronder zijn presentatie en lees hier het interview dat Stef aan het Leer- en Expertisepunt Open Overheid gaf.

Aik van Eemeren – Hoe de deur open gaat

Noor Bongers – Van open doen naar open zijn

Uitdagende partners

uitdagende partners

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tijdens deze interactieve workshop werd iedereen uitgedaagd: hoe kan the Right to Challenge vorm krijgen? Eén van de elementen is het aangaan van gelijkwaardige partnerschappen. Waaraan moeten partnerschappen voldoen en hoe werkt het (niet) in verschillende situaties? Draag bij aan de toekomst en geef tips voor een actuele Challenge: De Buurtscoot uit Rotterdam! Lees hier het verslag.

Keynote Ronald Plasterk
De keynote van minister Plasterk!

Young Innovators Talk

Abdul Advany – eStadslab Participatieindex

Mark van der Net – The open source city

Harold van Garderen – 7 uitgangspunten voor onbestuurbaar Nederland

Gerda Deekens – MAEXchange

Keynote Job Cohen

Job Cohen heeft in januari 2015 tijdens zijn benoeming tot bijzonder hoogleraar aan de Leidse Universiteit een pleidooi gehouden voor de G1000. Dit is een initiatief om 1000 burgers uit alle lagen van de bevolking, na loting, te laten meedenken over het bestuur van gemeente of provincie. Over het nut en noodzaak van het organiseren van een G1000 en het vervolg hierop gaat Job Cohen in tijdens deze keynote speech.

Open over geld
open over geld
Jouw gemeente kan op vele manieren open zijn over geld. Lees hier welke. Aan welke vormen van financiële openheid doet jouw gemeente al? En welke vormen zou je willen (be-)proeven? Tijdens de sessie Open over geld kon je kennismaken met de verschillende initiatieven die er zijn om de dialoog tussen gemeente en inwoners te faciliteren : budgetmonitoring, open spending, burgerbegroting, begrotingswijzer, geldstromen in de wijk en watdoetHengelo met daarop informatie over begroting en ruimte in begroting. Vervolgens kon je in gesprek gaan met verschillende initiatiefnemers om te horen wat hen beweegt, wat de ervaringen zijn en waar ze nu staan. Bekijk hier de menukaart Open over Geld die Mikis de Winter van het Leer- en Expertisepunt ontwikkelde.

Doe Open! manifest

Wij doen open, doe jij mee? Wat moet er na 18 mei anders? Een minder gangbare definitie van manifest is oorlogsverklaring of vredesverklaring. Waarmee heb jij vrede? Of waaraan wil jij symbolisch de oorlog verklaren? Iedereen leverde drie keer één zin aan en beoordeelde de zinnen van anderen. Jaap Drooglever en Mikis de Winter voegden deze binnen 24 uur samen tot één manifest.

Spel “Aanvliegroutes voor Open”

Jan Bellaar

afvalcontainer

 

 

 

 

 

 

 

Als gemeente kunnen we het thema Open Overheid aanvliegen vanuit één van de vier aanvliegroutes: Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording. Dit ervoeren de deelnemers aan de hand van een simulatiespel op basis van twee concrete casussen: een nieuw asielzoekerscentrum en een nieuw vuilnisophaalsysteem. In deze blog legt Jan Bellaar uit hoe dat in zijn werk ging.

Keynote Steve Clare

Steve Clare is deputy chief executive bij Locality, het netwerk van buurtorganisaties in Groot-Brittannië, waarbij meer dan 500 buurten zijn aangesloten. Met de komst van het ‘Big Society’ beleid werden in Engeland buurtrechten, zoals de right to challenge – die we hier onlangs in de WMO hebben overgenomen –  de right to buy en het recht op buurtplannen geïntroduceerd. Locality ondersteund buurtbewoners die deze rechten in de praktijk willen brengen. Hoe kunnen bewoners meer eigenaar worden van hun buurt? En welke rol speelt de lokale overheid daarin?

Open RaadsCafé

Mieke KarsPascale Georgopoulou

 

 

 

 

 

 

 

Op 16 april vond de aftrap van Openraadsinformatie plaats: vijf gemeenten gaan de komende tijd met de Open State Foundation en het ministerie van Binnenlandse Zaken aan de slag om raadsinformatie als Open Data aan te bieden. Westland, Amstelveen, Heerde, Den Helder en Oude IJsselstreek zijn de vijf gemeenten die als eersten deze stap hebben gezet. Tijdens het Doe Open! Festival werd ‘s avonds tijdens het Open Raadscafé een workshop Open Raadsinformatie gegeven door de Open State Foundation, het ministerie van Binnenlandse Zaken en het Expertisepunt Open Overheid.

Het doel van het Open RaadsCafé op 18 mei in Pakhuis De Zwijger was om bekendheid te geven aan de pilots en om in een creatieve, interactieve sessie tot ideeën te komen over wat er mogelijk is wanneer raadsinformatie als Open Data beschikbaar is. Welke vragen kun je daardoor beantwoorden en welke toepassingen kun je daarmee maken? In het Open RaadsCafé werd door Tom Kunzler (Open State Foundation) uitleg gegeven over de pilots die vanuit BZK lopen bij verschillende gemeenten rond Open Raadsinformatie. Pascale Georgopoulou, griffier van Amstelveen verzorgde een prikkelende keynote. Haar boodschap was: “Open Data? Bijzaak!”. Waar het volgens haar wel om gaat is transparantie, legitimiteit en invloed als onderdelen van het democratisch samenspel. Je kunt de inleiding van Pascale Georgopoulou terug lezen. Vervolgens zijn, al schrijvend op tafelkleden, toepassingen voor het versterken van de lokale democratie door middel van open data verkend. Er werd nagedacht over vragen als “Wat zou jij zelf met Open Raadsinformatie doen?” en “Welke toepassingen kunnen we bedenken?”. De suggesties waren talrijk. Een greep uit de ideeën: raadsleden via Open Data naar bepaalde dossiers in andere gemeenten laten kijken, het eenvoudiger kunnen maken van “lijstjes” over raadsleden (bijvoorbeeld ‘het meest groene raadslid’), een app of website voor de ‘Armchair auditor’: de burger controleert de overheid vanuit de stoel, en de toepassing ‘Wat stemt mijn raad?’ waarin het stemgedrag van raadsleden gemakkelijk kan worden opgezocht en vergeleken.

Meer lezen over Open Raadsinformatie? Lees de 11 vragen en antwoorden over Open Raadsinformatie.

Democreatiespel leidt tot dynamische dialoog

Democreatie

 

 

 

 

 

 

 

 

Na een volle dag vernieuwing hebben de echte die–hards nog wel zin in het DemoCreatieSpel. We starten met de vraag welke fase van het beleids- en beslisproces het meest aan vernieuwing toe is. Met de voeten stemmen de deelnemers vooral op signaleren en agenderen (om maatschappelijke vraagstukken op de politieke agenda te krijgen) en besluitvorming (het cruciale moment dat vaak nog een black box is). En hoewel er altijd meer ideekracht kan worden benut bij de ontwikkelfase is er met name in de uitvoeringsfase nog veel winst te boeken. Daar loopt het vaak spaak doordat uitvoerders niet bij de planvorming betrokken zijn.

Dat is dan ook de fase waar we met elkaar op inzoomen. Bij de uitvoering vindt de groep vooral waarden als flexibiliteit, resultaatgericht en leiderschap belangrijk. Maar ook eigenaarschap speelt een belangrijke rol: juist omdat er vaak geen continuïteit zit in het eigenaarschap tussen de ontwikkel- en besluitvormingsfasen en de uitvoeringsfase. Dat vraagt om communicatieve deskundigen en uitvoerders- rollen die vaak al redelijk goed belegd zijn. De rol van belanghebbende is in deze fase echter vaak ondergesneeuwd. Een nieuw democratisch instrument voor deze fase zou zich dan ook vooral moeten richten op hun rol, om de waarde van eigenaarschap te waarborgen.

De deelnemers zijn enthousiast over het DemoCreatieSpel omdat het meteen een dynamische dialoog teweegbrengt, los van functies en ego’s. Met allerlei tips over toepassing op concrete lokale vraagstukken en aanpassingen om het spel te spelen met bewoners gaan spelleiders Marte Kappert en Boukje Keijzer de napraatborrel in. Meer weten? Kijk op www.democreatiespel.nl

Festivalsfeer

festival
Wie was de ster van het Doe Open! Festival? Dat was jij!! Naast alle geplande evenementen kon je namelijk ook zelf het podium pakken. Ongeveer acht mensen sprongen speciaal daarvoor op het hoofdpodium en ook de Open Beamer ging niet uit op 18 mei. De mensen van The Connection Factory hiepen bij de voorbereiding van deze pitches en presentaties en het op ludieke wijze leggen van vele verrassende verbindingen tussen alle festivalgangers. En in een sofasessie kon je met een specialist in gesprek diepgaand ingaan op jouw vraagstukken. En verder was er muziek en was er beeldende kunst van Behrouz Naghipour rond de thema’s samenwerking, democratie en openheid.

De organisatie van het gehele congres was in handen van: Pakhuis de Zwijger, Team Doe-democratie, team Open Overheid en team Agenda Lokale Democratie van het ministerie van BZK en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Aan het congres werkten circa 70 mensen mee, waaronder fotograaf Joep Kroes van wie de foto’s in dit bericht afkomstig zijn (behalve de foto’s bij ‘Aanvliegroutes voor Open’ en ‘Open over geld’). Tot ziens bij één van de volgende bijeenkomsten rond Open Overheid? Bekijk dan hier de agenda. Wil je via onze 2 à 3 wekelijkse e-mail-updates op de hoogte blijven? Schrijf dan je hier in.

Veel belangstelling voor Actieve Openbaarheid

 

Symposium Actieve Openbaarheid

Symposium Actieve Openbaarheid

Het was druk tijdens het symposium ‘Actieve Openbaarheid: een Open Aanpak’ in het Nationaal Archief op 29 januari. Ruim 150 beleidsadviseurs, deskundigen op het gebied van participatie en Open Data, archivarissen, informatiemanagers en juristen bespraken hoe overheidsinformatie sneller openbaar en toegankelijk wordt voor burgers. De belangstelling was groot en de reacties positief: inspirerend, nuttig en leerzaam. En dat niet alleen: ook het grote aantal disciplines dat bij elkaar gekomen was, werd door bezoekers gewaardeerd.

Tijdens het symposium gaven de Algemene Rijksarchivaris Marens Engelhard, Nationaal Commissaris Digitale Overheid Bas Eenhoorn en Hoogleraar Publieke Innovatie Albert Meijer keynote speeches. Marens Engelhard begon met een aantal stevige uitspraken: “Democratie is gebaseerd op toegang tot informatie en controle verdraagt geen vrije toegang tot informatie”. Volgens Engelhard is openbaarheid “geen lichte kost” maar wel een zeer belangrijk middel in een democratie. Bas Eenhoorn nam ons mee naar de ‘vierde revolutie’. Digitalisering heeft onze manier van denken over informatie veranderd. Samenwerking en een digitale infrastructuur waarin we informatie kunnen delen zijn hierbij belangrijke elementen. Albert Meijer benaderde actieve openbaarheid als complex innovatieproces. Hij gaf de aanwezigen een aantal handvatten om met dit complexe proces om te gaan en actieve openbaarheid verder te brengen. De speeches zijn gefilmd en terug te kijken. Je vindt de speech van Marens Engelhard, de speech van Bas Eenhoorn en de speech van Albert Meijer op ons YouTube-kanaal

Na de keynote speeches presenteerde het Archief Atelier Actieve Openbaarheid haar resultaten tijdens een interactieve ‘vernissage’. De middag werd ingevuld met verdiepende sessies over onder meer Open Cultuur Data en Open Raadsinformatie.

16216064837_eb8314c87c_k

Symposium Actieve Openbaarheid

Het symposium laat zien dat er veel belangstelling is voor de vraag hoe je de openbaarheid van overheidsinformatie bevordert. Professionals op veel verschillende gebieden kunnen daar een bijdrage aan leveren. Het Nationaal Archief  en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid zijn met elkaar in gesprek om een Kennisnetwerk Actieve Openbaarheid te realiseren. Heb je daar ideeën over? Laat het gerust weten

Tijdens het symposium is een korte impressie gefilmd, die je hier kunt terugkijken:

Het symposium werd georganiseerd door het Archief Atelier Actieve Openbaarheid, het Nationaal Archief en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Achterliggende informatie over het symposium zoals het programma, presentaties, foto’s en ‘denkschetsen’ die tijdens het symposium zijn gemaakt, vind je op de symposium-pagina van het Atelier Actieve Openbaarheid.

Foto’s en film: Sebastiaan ter burg CC BY-SA

De Belastingdienst Open over Gedragsverandering

Wist je dat mensen eerlijker zijn als ze de handtekening bovenaan het formulier moeten zetten in plaats van onderaan? Overheidsorganisaties die gedragswetenschappelijke inzichten inzetten moeten dit volgens een recente kabinetsbrief voortaan op een transparante manier doen. Maar hoe dan? Dit was één van de vele vragen die tijdens de leerkring voor uitvoeringsinstellingen aan de orde kwam.

“Als organisatie kun je open zijn over gedragsverandering, bijvoorbeeld op een speciale webpagina of door er tijdens een Open Dag over te vertellen.”

Tijdens de bijeenkomst op 26 februari gaf Liza Luesink een kijkje in de keuken van de Belastingdienst. Ze vertelde dat ons brein 95% van ons gedrag onbewust aanstuurt. Het team Gedragsverandering van de Belastingdienst speelt daar op in. Op basis van hun tips stuurde de Belastingdienst een brief aan belastingbetalers waarin stond:

• “Op speciaal verzoek van de staatssecretaris” (deze formulering speelt in op de menselijke neiging om autoriteit te volgen)
• “Wij hebben een speciaal telefoonnummer geopend” en “U krijgt van ons een portvrije retourenvelop” (dit wekt een impuls om iets te doen vanuit wederkerigheid) en
• “De meerderheid van de mensen die deze brief ontving, stuurde het formulier op tijd terug” (dit appelleert aan onze neiging om de groep te volgen)

Een brief op basis van deze drie gedragswetenschappelijke inzichten leverde een extra response van 10% op en daarmee ook een besparing doordat de Belastingdienst niet meer hoefde te rappelleren en nabellen. De complete presentatie van Liza vind je hier: Gedragsverandering bij de Belastingdienst en hier een door Jurgen Egges (UWV) getekend verslag.

“Ons brein stuurt 95% van ons gedrag aan. Niet bewust, zoals we vaak denken, maar onbewust!” – Liza Luesink, Belastingdienst – senior gedragsverandering

Vervolgens was er uitgebreid te tijd ruimte voor de circa zestig deelnemers om zelf te oefenen met vraagstukken van onder meer SVB, UWV, Kadaster, DUO, RDW, IND en NZA. Op het eind spraken we over de vraag hoe de Belastingdienst gedragswetenschappelijke inzichten op een Open manier kan inzetten. De belangrijkste adviezen vanuit de groep:

• Maak een speciale pagina op de website
• Schrijf een hoofdstuk in het jaarverslag
• Verwijs daarnaar op sociale media
• Vertel erover op De Wereld Draait Door
• Maak er een OMOOC (Overheid Massive Open Online Course) van
• Vertel erover tijdens de Open Dag van jouw organisatie

Deze adviezen gaf de groep aan de Belastingdienst en in het gesprek dat daarop volgde werd duidelijk dat iedere uitvoeringsinstantie van de overheid prima één of meerdere van deze adviezen kan opvolgen. Hopelijk wil De Wereld Draait Door meewerken!