Expertisepunt Open Overheid

Omgevingswet in zicht: durf te denken in dilemma’s!

“Zesentwintig wetten en honderden regelingen ‘gebouwd’ op het principe ‘nee, tenzij’ maken in 2021 plaats voor de Omgevingswet. En die ene wet gaat uit van het principe ‘ja, mits’. Dat nieuwe uitgangspunt levert misschien nog wel meer winst op dan het opruimen van de oude bureaucratische wirwar van wetten en regelingen.”

Guido Rijnja, actiehouder van actiepunt 7 project ‘Dilemmalogica’, schreef met Pascale Georgopoulou een uitgebreid artikel over de kansen die de omgevingswet biedt.

“Het ‘ja, mits’, daagt gemeenten uit om in eerste instantie mee te gaan in de wensen en ideeën van initiatiefnemers. En laat die initiatiefnemers nou juist het gevoel willen hebben dat ze serieus gehoord worden door de gemeente. Wat niet verandert is dat elke gemeente zélf natuurlijk ook een trits aan plannen heeft. En een coalitieakkoord. En de zorg voor rechtsbescherming van de inwoners. Past dat initiatief daarin? En hoe weeg je de belangen van omwonenden? Dilemmalogica kan hiervoor een mooi ‘denkkader’ bieden.”

Op zich is het inzicht is dus al enige tijd aanwezig dat je niet vroeg genoeg kunt beginnen met het herkennen van signalen, als het gaat om die oer-menselijke hang naar erkenning. ‘Actieve openbaarheid’ is daarom in veel organisaties top of mind, en er is zelfs een nationaal Actieplan Open Overheid. Daarmee zetten alle overheidslagen samen de schouders onder eerdere openheid van zaken door te investeren in relaties, inzet van ICT en gebruik van slimme designprincipes. Openheid en transparantie kunnen, volgens ons, niet zonder échte en persoonlijke aandacht.

Het volledige artikel, waarin dhr. Rijnja dieper ingaat op de problematiek maar ook de kansen die opdoemen met dilemmalogica, is terug te lezen op de website van Overheid in Contact.

Meer informatie over de actiepunten vindt u in onze folder van het Actieplan Open Overheid 2018-2020.

 

Terugblik auditoriumbijeenkomst 12 november ‘Bouwen op Data’

Op 12 november 2018 stond de auditoriumbijeenkomst bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het teken van hoe open data een bijdrage kan leveren aan woon- en bouwvraagstukken. Marieke Schenk (eindverantwoordelijk coördinator van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid) opent de bijeenkomst met een quote van Jan Schaefer, destijds wethouder in Amsterdam: “In gelul kun je niet wonen”. Bekende woorden uit alweer de jaren zeventig van de vorige eeuw. “In gelul kun je niet wonen. En ik vrees.. dat voor data hetzelfde geldt. Je kunt er niet in wonen. Wat we wel kunnen met data, is inzicht krijgen in woningmarkt- en bouwvraagstukken, zodat we die beter aan kunnen pakken.” Daarvan lieten de sprekers vervolgens overtuigende voorbeelden zien.

Data om gesprekken te faciliteren
Bregje Thijssen (DisGover) bijt de spits af. Samen met haar collega-trainees organiseerde zij een debat rondom het woningbouwvraagstuk waarbij je data gebruikt om de feiten boven tafel te krijgen.

In het vooronderzoek kwamen ze erachter dat er enorm veel stakeholders zijn en dat er veel verschil is tussen gemeenten in de ‘data-volwassenheid’ en het soort woonprobleem. Een overeenkomst in gemeenten is dat ze burgers willen betrekken in de besluitvorming rondom woningbouwvraagstukken. Door de input van stakeholders in het vooronderzoek veranderde de behoefte rondom het woningbouwvraagstuk: er moet geen debat worden georganiseerd maar het gesprek tussen de verschillende stakeholders moet gefaciliteerd worden. Alle stakeholders willen namelijk uiteindelijk hetzelfde: fijn en betaalbaar wonen!

Woonbehoefte, burgerparticipatie en woonconcepten
Tijdens het eindevenement in Hilvarenbeek werd aan de hand van de thema’s woonbehoefte, burgerparticipatie en woonconcepten het gesprek tussen de verschillende stakeholders gefaciliteerd door de groep DisGover-trainees. Uit het evenement kwamen een aantal aanbevelingen:

  1. participatie werkt alleen als er ruimte voor is;
  2. laat burgers meedenken van begin tot eind;
  3. bespreek de beschikbare data om het op de juiste manier te interpreteren;
  4. werk met iteratieve en verkorte projecten.

Bregje is voor het gebruik van data om gesprekken te faciliteren. Data heeft geen emotionele lading en is daarom een goed hulpmiddel in gesprekken, meent zij.

Een stad is onderhevig aan constante verandering
Mark van der Net werkt bij het DataLab van de Gemeente Amsterdam. Vanuit het idee dat de stad nooit af is en er constante verandering plaatsvindt zijn ze met een diverse groep mensen bezig met ideeën omzetten naar technische innovaties. Ze zien in de droomstad van Google een uitdaging. Hoe kan een stad functioneren in de 21ste eeuw? Aan welke voorwaarden moet worden voldaan en hoe kunnen we publieke waarden voorop stellen? Bij de gemeente werken brengt mee dat alle belangrijke maatschappelijke thema’s vanzelf op je bordje belanden en je aan het werk bent met de meest uitdagende vraagstukken! Mark geeft aan dat het van belang is dat gemeenten met de inzet van talent het verschil inhaalt tussen publieke en private sector.

Inzicht bieden door visualisaties
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) komt voor enorme uitdagingen te staan door het nieuwe klimaatakkoord. Kunnen we kennisinfrastructuren opzetten waarbij we de behoefte van de burger in kaart kunnen brengen?  Door middel van een filmpje illustreren Joram en Jorrit van BZK wat data kan betekenen voor bewoners. Door  visualisaties kunnen burgers meer inzicht krijgen in de mogelijkheden en beter meepraten over toekomstige beslissingen.

Data wordt interessant als je verschillende datasets combineert
Als laatste was Erwin van Mierlo (CBS) aan het woord. Hij gaf ons een kijkje in alle beschikbare data over bouwen en wonen van het Centraal Bureau van Statistiek (CBS). Zodra een huis bewoond wordt begint het CBS met het verzamelen van data. Deze verschillende datasets worden interessant als je ze gaat combineren, stelt hij. De data is allemaal te vinden op de website onder de categorie ‘bouwen en wonen’ van het CBS. Datasets over bouwen leven in Nederland, vertelt Erwin: zes van de tien meest gebruikte datasets van het CBS zijn datasets over wonen.

 

“Datasets over bouwen leven in Nederland, zes van de tien meest gebruikte datasets zijn over wonen.”

 

 

Na de vier interessante presentaties was de beurt aan publiek om vragen te stellen, onder moderatie van Paul Suijkerbuijk (LEOO).
Hoe komen we in de komende 2 jaar aan gefundeerde keuzes?
BZK: Je kunt data gebrouwen bij het onderbouwen van een keuze maar niet bij het maken ervan. We moeten volgens de omgevingswet beslissingen nemen op basis van participatie. We gebruiken data om de puzzel in elkaar te zetten.
Bregje: Als beginnend ambtenaar is mijn missie zoveel mogelijk naar buiten te gaan om daar op te halen wat er speelt!
Mark: Je wil land en stad meenemen in beslissingen rondom wonen. We moeten deze uitdagingen meenemen en hier gepaste technologie op ontwikkelen. Data heeft de mogelijkheid om allemaal scenario’s te maken en zo mensen op de juiste manier te informeren. We moeten eerst vertrouwen en begrip creëren voordat we het gesprek kunnen voeren.

Aankomende 3 en 17 december worden er weer interessante bijeenkomsten georganiseerd, wees erbij!

 

Welke open data toepassing verdient 20.000 euro?

Een manier om de waarde van open data te laten zien, is door te kijken naar de toepassing ervan. Dat is ook een van de doelen van de Stuiveling Open Data Award, kortweg SODA: laten zien wat er mogelijk is met open data en het gebruik ervan stimuleren. Want open data hergebruikers zijn vaak onzichtbare helden en heldinnen: ze maken de meest fantastische websites, apps en visualisaties, terwijl we vaak niet eens in de gaten hebben dat zij open data voor ons op een gebruiksvriendelijke manier toegankelijk maken.

Doe mee!
De SODA staat open voor iedereen die een toepassing heeft gemaakt waarbij open data van een Nederlandse publieke organisatie gebruikt wordt, zoals een website, app of visualisatie. Natuurlijk mag er gecombineerd worden met andere soorten (open) data. Zowel bestaande toepassingen als nieuwe ideeën maken kans, wel moet het minimaal een werkend prototype zijn. Publieke en private organisaties zijn welkom om mee te doen. Zowel bedrijven en startups als overheidsorganisaties en maatschappelijke organisaties maken kans op de award. Je kunt tot en met 5 september een inzending doen door middel van het deelnameformulier. Daarnaast is het dit jaar voor het eerst mogelijk om te nomineren. Dus ken jij een prachtige toepassing die gebruik maakt van open data? Nomineer deze dan!

De prijs
De winnaar ontvangt de award, positieve publiciteit en €20.000,-. Het prijzengeld is bedoeld voor de verdere ontwikkeling van de open data toepassing, of voor inspanningen die het beschikbaar stellen of het gebruik van open data ten goede komen.

Open data?
Open data zijn data die openbaar zijn, vrij beschikbaar en vrij van auteursrechten of andere rechten van derden. Ze zijn computerleesbaar en voldoen bij voorkeur aan open standaarden. Open data zijn voor hergebruik beschikbaar zonder beperkingen als kosten of verplichte registratie.

Uitreiking
Wil je bij de uitreiking aanwezig zijn? Dat kan! De uitreiking van SODA2018 vindt plaats tijdens de Innovation Expo op 4 oktober in de Onderzeebootloods in Rotterdam. Daar overhandigt Raymond Knops, staatssecretaris van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de award aan de gelukkige winnaar. Meld je nu aan voor de Innovation Expo, zodat je verzekerd bent van een plek.

Wat vooraf ging
De SODA draagt de naam van de vorige president van de Algemene Rekenkamer, Saskia J. Stuiveling. Zij was een warm pleitbezorger van open data. Haar credo was: “Alle informatie die de overheid heeft is van de mensen. Zij moeten er zelf mee aan de slag kunnen”. Dat er mooie dingen ontstaan als dit mogelijk is, laten de eerdere winnaars van de SODA zien: de eerste SODA werd in 2016 uitgereikt aan startup GreenHome. Hun HuisScan geeft woningeigenaren snel en eenvoudig inzicht in de beste energiebesparende maatregelen voor hun specifieke woning, op basis van open data. In 2017 won ‘Wat kost mijn zorg?’ van de Consumentenbond, een toepassing die transparantie in de zorg stimuleert.

De jury
Wie zich dit jaar winnaar van SODA2018 mag noemen wordt bepaald door een deskundige jury. De jury van SODA2018 bestaat uit Arno Visser (Algemene Rekenkamer, voorzitter), Marianne Linde (gemeente Tilburg), Marleen Stikker (Waag Society), Michiel Leenaars (Internet Society Nederland), Paul Geurts van Kessel (winnaar SODA2016) en Ramona de Jong (winnaar SODA2017).

Jury SODA2018

Terugblik OGP Global Summit 2018 Tbilisi

Tbilisi, de hoofdstad van Georgië, was 17 tot en met 19 juli de ontmoetingsplaats van Open Overheid vertegenwoordigers van over de hele wereld. Deelnemers uit 96 landen en regio’s kwamen bij elkaar voor de Open Government Partnership (OGP) Global Summit. Zij deelden daar zowel resultaten als uitdagingen op het gebied van Open Overheid met elkaar. Onder de deelnemers waren ministers, ambtenaren, politici, wetenschappers, journalisten en maatschappelijke organisaties. Kortom, een divers gezelschap. Ook Nederland nam deel aan de summit en leverde met een workshop een bijdrage aan het programma.

Leren en inspireren
Het doel van de OGP Global Summit was leren van elkaar, elkaar inspireren om het ambitieniveau van Open Overheid acties te verhogen en elkaar handvatten bieden om uitdagende vraagstukken aan te pakken. De focus van de summit lag op het betrekken van het maatschappelijke middenveld, corruptiebestrijding en publieke dienstverlening.

POC dag
Nederland nam 17 juli deel aan de Point of Contact (POC) dag, waarbij onder andere casussen van verschillende landen werden besproken. Dit zorgde voor een interessante inkijk in de kleuren en vormen die Open Overheid in de diverse landen heeft. Zo bracht Tunesië een casus in waarbij watertekort centraal stond, en vroeg Estland om input voor een systeem om interactief wetgeving te maken.

The Dutch way
Na een ontmoeting met de Nederlandse ambassadeur woensdagochtend waarin we hem vertelden over Open Overheid in Nederland, gaven we ‘s middags een workshop. Hierin stonden de Nederlandse Open Overheid aanpak en de ervaringen met het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) centraal. Eric Stokkink, hoofd van de afdeling Democratie van BZK, vertelde het internationale gezelschap over de Nederlandse benadering van Open Overheid. Leren, bouwen en focussen staan daarbij centraal. Zoals alle 76 OGP landen vinden we daarbij onze weg, binnen onze eigen nationale context. Daarbij leren we van en met de OGP leden. Eric schetste vervolgens de ontwikkeling die Nederland heeft doorgemaakt aan de hand van de verschillende actieplannen Open Overheid. Het eerste actieplan (2012-2015) was een bonte stoet acties vol enthousiasme, met weinig focus. Het tweede actieplan (2015-2018) concentreerde zich rond minder, maar gerichtere acties. Het derde actieplan (2018-2020) is momenteel in wording, focust zich rond drie prioriteiten en is integraal onderdeel van de versterking van de lokale democratie. De drie prioriteiten in het nieuwe actieplan zijn: het stimuleren van open besluitvorming bij gemeenten en provincies, het vergroten van de transparantie van de financiering van politieke partijen in het decentraal bestuur en het versterken van het Pioniersnetwerk Open Overheid voor Gemeenten.

Het parlementsgebouw in Tbilisi, voorzien van OGP
Het parlementsgebouw in Tbilisi, voorzien van OGP banners

Leer- en Expertisepunt Open Overheid
Een van de actiepunten in het tweede actieplan is het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO). Het LEOO is onderdeel van ICTU en werkt in opdracht van BZK. Met een klein en toegewijd team leveren zij expertise en support en ondersteunen zij het beleidsteam van BZK. Marieke Schenk, eindverantwoordelijk coördinator van het LEOO, vertelde de aanwezigen over wat het LEOO doet en wat zij in de loop der jaren geleerd hebben. Zo verzorgt het LEOO onder andere elke twee maanden een update van de actiepunten van het actieplan Open Overheid, organiseren zij stakeholderbijeenkomsten en onderhouden ze het netwerk van professionals dat aan de slag is met Open Overheid.

Als ‘key take outs’ gaf zij het internationale gezelschap mee dat het bouwen van een community van praktijkmensen en makers en hen waarderen, cruciaal is. Ook veel aandacht voor opvolging na bijeenkomsten en aangeven wat er met de inbreng van de buitenwereld gebeurt, is van groot belang. Tot slot geeft Marieke aan dat naast de inhoud ook belangrijk is dat het voor de netwerkpartners leuk is om onderdeel van de community te zijn. Als voorbeeld geeft zij de ‘sneak preview’ voor het nieuwe actieplan, die in maart plaatsvond. Daar stonden de nieuwe actiepunten centraal, opgeluisterd door een rode loper en een popcornmachine.

Vervolgens vertelde Tom Kunzler, interim-directeur van de Open State Foundation, over zijn ervaringen met de samenwerking met BZK en het LEOO. De bemiddelende rol van het LEOO in het contact tussen de NGO Open State Foundation en overheden, ziet Tom als een belangrijke toegevoegde waarde. Als het LEOO aangeeft dat open data beschikbaar stellen meerwaarde heeft, en in veel gevallen probleemloos kan, helpt dit overheden vaak over de drempel. Ook waardeert Tom de rol van BZK en het LEOO bij de totstandkoming van nieuwe actieplannen. Door in gesprek te gaan met maatschappelijke organisaties, het organiseren van bijeenkomsten en het betrekken van andere overheden om hen te laten deelnemen aan het actieplan.


Tweet van ambassadeur Jos Douma (l) en sprekers tijdens de sessie van Nederland (r)

Ook op communicatiegebied heeft het LEOO meerwaarde voor Open State, geeft Tom aan. Door middel van video’s, interviews en handreikingen over Open Overheid in het algemeen, en over de actiepunten waar Open State bij betrokken is, zoals Openspending. “Het LEOO is altijd bereid te helpen om onze projecten en evenementen onder de aandacht te brengen. Vaak hoef ik hier niet eens om te vragen, omdat ze dit uit zichzelf al oppakken.”

Informele uitwisseling
Een interessant en leuk aspect aan een wereldwijde summit is ook de informele uitwisseling met collega’s. Zo ontvingen we complimenten over onze website van Portugal en gaf Australië aan de Nederlandse aanpak één op één over te willen nemen. Een hoop indrukken en contacten rijker vertrokken we terug naar Nederland!

Informele uitwisseling tijdens de opening (l) en kennisdeling tijdens de POC dag (r) 
Informele uitwisseling tijdens de opening (l) en kennisdeling tijdens de POC dag (r)

Reisverslag Open Gov Week

Van 7 tot en met 11 mei was het Open Gov Week, oftewel internationale Open Overheid week. Het Open Overheid beleidsteam van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) grepen deze week aan om initiatieven die de verbinding tussen burgers en overheden versterken onder de aandacht te brengen en het belang hiervan te onderstrepen. Dit deden we onder meer door samen met anderen bijeenkomsten in het hele land te organiseren. We bezochten twee bijeenkomsten en maakten een reisverslag van onze belevenissen.

Open Gov Week dag #1: Open Lunch in Lochem
Met een speciale Open Gov Week nieuwsbrief trapten we de Open Overheid week af. Hierin viel te lezen welke bijeenkomsten er plaatsvonden. Ook lanceerden we in deze nieuwsbrief de Open Poster, met tips voor een opener overheid.  Daarna stapten we in de trein naar Lochem. Toen we burgemeester Sebastiaan van ’t Erve vroegen om een Open Overheid bijeenkomst te organiseren bij hem in het gemeentehuis, hoefde hij niet lang na te denken. “Kom maar langs!”, was zijn reactie. Na een warm welkom door Sebastiaan zelf, dook Paul Suijkerbuijk (LEOO) met de deelnemers in de wereld van Open Overheid en Open Data.

Paul benadrukte hoe belangrijk het is om met elkaar in gesprek te gaan en als gemeente een proces te organiseren om aan transparantie te werken en Open Data beschikbaar te maken. En nee, dat is niet gemakkelijk, maar probeer het in ieder geval. De cultuurverandering die Open Overheid heet moet echt een plek krijgen in de organisatie. De maatschappelijke vraag staat hierbij centraal en Open Data en een Open Aanpak zijn het uitgangspunt om aan die vraag te werken.

Open Gov Week dag # 2: in de toren van BZK
Het contrast kon haast niet groter: na een mooie dag in Lochem zaten we dinsdag in ‘de toren’ van BZK. Ook hier valt het nodige te doen aan de verbinding met buiten. En dus hingen we bij BZK de Open Poster op en zorgden we ervoor dat onze collega’s de speciale Open Overheid nieuwsbrief in hun mailbox kregen.

Ook twitterden we mee met het Open Government Partnership (OGP), initiator van de internationale Open Overheid week, over #OpenGovWeek en plaatsen we een bericht over de nieuwe Open Overheid Academy van Waag Society.

Open Gov Week dag #3: op naar het noorden
Deze week maakte maar weer eens duidelijk hoe wij niet gewend zijn om vanuit Den Haag het land in te trekken. En dan echt het land in, naar plekken die op een paar uur treinen van Den Haag liggen. Na een overstap in Groningen vervolgden we het laatste deel van ons traject naar het prachtige Winsum. Wederom wachtte ons een warm welkom, dit keer door wethouder Marc Verschuren. In een divers gezelschap gingen we het gesprek aan over Open Overheid.

Paul leidde aan de hand van zijn presentatie het gesprek over Open Overheid in. Enkele onvermijdelijke begrippen en wetten passeerden daarbij ook de revue. Zoals de Wob: Wet openbaarheid van bestuur. Paul is bijzonder positief over deze wet: “Op dagen dat er een Wob-verzoek binnenkomt moet je eigenlijk een fles champagne opentrekken. Het is een teken dat burgers meer willen weten over wat je eigenlijk doet op het gemeentehuis.”

Naast begrippen en wetten ging het gesprek vooral over de praktijk. En in het geval van Groningse gemeenten gaat het dan vaak over aardbevingen. De aardbevingen maken veel los bij mensen en gemeenten maken zich zorgen. “We zien niet alles, sommige mensen zijn iets minder mondig bijvoorbeeld.” In één van de dorpen gaat de burgemeester daarom langs de deuren om beter contact te krijgen. Een interessante Open Data toepassing die ook aan bod komt is ‘Aardbevingen Groningen’. Deze visualisatie laat zien waar en wanneer aardbevingen plaatsvonden in Groningen. En dat zijn er veel meer dan ‘wij in het westen’ beseffen.

Tot slot deelde een van de aanwezigen dat er voor alle medewerkers van de gemeente nu een training is over hoe je de maatschappelijke vraag anders benadert. ‘Participatie met lef’ heet deze training. Wij horen hier natuurlijk graag meer over, wellicht in een gastblog?

Gastblogs ter ere van Open Overheid week
Hemelvaartsdag viel precies in Open Overheid week en maakte de week voor ons iets korter. Er waren op donderdag en vrijdag geen bijeenkomsten, wel werd er nog getwitterd en schreven de provincie Zuid-Holland en de initiatiefnemers van Onbegluurd een gastblog ter ere van Open Gov Week.

Oproep: mogen we bij jou komen werken?
Open Overheid week smaakt naar meer! Wij willen vaker het land in, in gesprek met lokale overheden en met burgers. Daarom willen wij gaan werken op locatie, bijvoorbeeld bij jou op het gemeentehuis. Heeft jouw gemeentehuis een koffiehoek of tafel waar we kunnen neerstrijken voor een dag? Laat het ons dan weten!

Kun jij ook geen genoeg krijgen van Open Overheid week?
Bekijk dan:
– de presentatie van Paul Suijkerbuijk;
– de Open Poster;
– schrijf een Open Blog.

Waag lanceert Open Overheid Academy

Tijdens internationale Open Overheid week, oftewel Open Gov Week, lanceert Waag haar Open Overheid Academy programma. Waag werkt al jaren aan nationale en internationale Open Overheid projecten en is agenda-zettend geweest voor belangrijke ontwikkelingen zoals open data, digitale identiteit en smart citizen. In onze academy leren beleidsmakers en beslissers de vaardigheden die ze nodig hebben om een innovatieve technologie agenda neer te zetten in hun organisatie. Daarbij staan co-creatie, design thinking en open & agile development centraal.

Bekijk hier het Open Overheid Academy programma van Waag.

Open Overheid academy Waag

 

 

 

Infographic: Open Government Partnership (OGP) wereldwijd

Het Open Government Partnership (OGP) ondersteunt zowel overheden als maatschappelijke organisaties bij hun inzet om Open Overheid hoog op de politieke agenda’s te zetten en veranderingen door te voeren. Daarnaast brengt OGP landen uit de hele wereld bij elkaar om samen op te trekken en van elkaars Open Overheid ervaringen te leren.

In deze infographic vind je de missie en focus van OGP, inspirerende internationale voorbeelden en een weergave van de deelnemende landen. Ook lees je er welke actiepunten in het huidige Nederlandse Actieplan Open Overheid staan, en hoe jij zelf kunt bijdragen aan deze wereldwijde beweging.

Bekijk de infographic op volledige grootte, waarbij je kunt doorklikken naar relevante bronnen!

Afbeelding van Infographic OGP

Een terugblik: 2017 in 10 gesprekken

Hoeveel tijd besteed jij aan Open Overheid? Vanuit het Leer- en Expertisepunt (LEOO) zijn we er allemaal minstens vier dagen per week erg druk mee. We willen immers bijdragen aan een opener overheid door publieke professionals te ondersteunen en hun actie in beeld te brengen. Zo bouwen we met elkaar aan een community die van elkaar leert en opgedane kennis en expertise deelt. Dit doen we bijvoorbeeld door het voeren van vele gesprekken bij verschillende organisaties en het organiseren van en deelnemen aan bijeenkomsten. Voor de buitenwereld is niet altijd zichtbaar wie wij spreken en waar dat toe leidt. Daarom hier een terugblik op 2017 van Marieke Schenk, coördinator van het LEOO, in 10 gesprekken.

1. ECP Platform voor de Informatiesamenleving
Tijdens de evaluatie met de jury van de Stuiveling Open Data Award (SODA) werd gezocht naar een geschikt platform om dit jaar de tweede SODA uit te reiken. Het Jaarcongres ECP werd geopperd en unaniem een goed idee gevonden. Een verkennend gesprek met ECP leidde uiteindelijk tot een vruchtbare samenwerking: op 16 november presenteerden de finalisten hun toepassingen aan geïnteresseerden aan sta-tafels, vervolgens hielden ze korte pitches en als hoogtepunt werd de Consumentenbond met ‘Wat kost mijn zorg?’ tot winnaar gekozen. Bekijk hier een impressie van de dag.

2. Right to Challenge
In Utrecht sprak ik met pioniers op het gebied van Right to Challenge (RtC). Binnen de gemeenten Amsterdam, Rotterdam en Utrecht hebben zij hier de afgelopen jaren ervaring mee opgedaan, met betrokkenheid van het LEOO. Nu sprak ik hen om bij te praten. Het leverde onder andere op dat de trekkers van de community of practice Right to Challenge een zeer goed bezochte workshop gaven tijdens de Dag van de Lokale Democratie op 17 november. Ook zorgde het ervoor dat het LEOO aanwezig was bij een bijeenkomst van het RtC netwerk, en er verslag van deed.

3. MOOI (BZK)
In ons werk is het belang van de interne gesprekken binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) niet te onderschatten: de activiteiten op het gebied van openbaarheid van bestuur, open data en Open Overheid zijn over verschillende afdelingen verdeeld. Om op de hoogte te blijven van elkaars werkzaamheden en deze op elkaar af te stemmen, vindt regelmatig overleg plaats. Bijvoorbeeld met het programma MOOI, dat staat voor Modernisering Openbaarmaking OverheidsInformatie, met wie we elke twee weken om tafel zitten.

4. Bureau Loonaangifteketen
Omdat Paul Suijkerbuijk verhinderd was, werd mij gevraagd een presentatie te houden over Open Overheid en open data tijdens een ketencafé van de Loonaangifteketen. Ik had er wel eens van gehoord, maar het zei me niet erg veel. En heel eerlijk? Ik vond het ook maar saai klinken. Dat ik me daarin vergist heb bleek al snel tijdens het voorgesprek met een van de adviseurs van het Bureau Loonaangifteketen. Ook de presentatie tijdens het ketencafé was enthousiasmerend, zowel voor de toehoorders als voor mijzelf. Die keten is behoorlijk boeiend!

5. Jurist AVG
Via verschillende wegen kregen we vragen over de ophanden zijnde implementatie van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) in relatie tot Open Data. Welke gevolgen heeft dit bijvoorbeeld voor het beschikbaar stellen van Open Data? Werkt de AVG beperkend? We gingen te rade bij een jurist van BZK die expert is op dit terrein. Hij stelde ons gerust: omdat Open Data per definitie al geen persoonsgegevens bevatten, zijn de gevolgen van de AVG voor Open Data beperkt. We verzamelden vragen voor een Q&A pagina, die we in 2018 publiceren.

6. VNG en VNG Realisatie
Op uitnodiging van VNG gingen we langs bij collega’s van VNG en VNG Realisatie, om hen bij te praten over het nieuwe Actieplan Open Overheid, dat momenteel in de maak is. Naast hen informeren over de stand van zaken, haalden we ook diverse ideeën op voor het nieuwe actieplan. Van Open Data standaarden tot een traject voor cultuurverandering en een praktijkbeproeving met ‘open by design’ werken: aan ideeën geen gebrek. Ik ben benieuwd wat uiteindelijk echt in het nieuwe plan terecht zal komen.

7. Open State Foundation
Met de Open State Foundation (OSF) gingen we in gesprek over het als Open Data beschikbaar stellen van de locaties van stemlokalen. Bij de laatste Tweede Kamer verkiezingen heeft OSF deze verzameld en als Open Data beschikbaar gesteld. Inmiddels is in samenwerking met VNG Realisatie een project gestart om dit op te pakken en door gemeenten zelf te laten doen.

8. Stakeholderforum Actieplan Open Overheid
Voor het Multistakeholderforum van het Actieplan Open Overheid van start ging, waren er al de nodige gesprekken gevoerd. Er was namelijk vanuit maatschappelijke organisaties meer belangstelling om plaats te nemen, dan er plekken zijn. Een goed teken! Tijdens een conference call werd besproken dat verschillende organisaties in een ‘tandem constructie’ deelnemen. Hierdoor neemt toch een breed scala aan maatschappelijke organisaties plaats. Lees hier het verslag van het eerste stakeholderforum.

9. In gesprek met maatschappelijke organisaties
Op 7 september ging de consultatie voor het nieuwe Actieplan Open Overheid van start. De eerste consultatiebijeenkomst werd gehouden met maatschappelijke organisaties. Het LEOO organiseerde deze bijeenkomst die voorgezeten werd door BZK, en verzorgde het interactieve gedeelte waarin maatschappelijke organisaties konden aangeven wat zij belangrijk vinden.

10. Algemene Rekenkamer
Met de Algemene Rekenkamer vonden het afgelopen jaar meerdere gesprekken plaats. Het leidde er onder andere toe dat de lancering van de 2017 editie van de Stuiveling Open Data Award (SODA) werd gehouden tijdens de Accountability Hack in de Tweede Kamer op 9 juni. Voorafgaand daaraan vond een ander bijzonder gesprek plaats, met startup envoy Constantijn van Oranje, dat is terug te lezen en terug te kijken. Ook sprak hij voor de lancering van SODA2017 een videoboodschap in.

Tijd voor Open Overheid

2017: een terugblik in 10 gesprekken

Hoeveel tijd besteed jij aan Open Overheid? Vanuit het Leer- en Expertisepunt (LEOO) zijn we er allemaal minstens vier dagen per week erg druk mee. We willen immers bijdragen aan een opener overheid door publieke professionals te ondersteunen en hun actie in beeld te brengen. Zo bouwen we met elkaar aan een community die van elkaar leert en opgedane kennis en expertise deelt. Dit doen we bijvoorbeeld door het voeren van vele gesprekken bij verschillende organisaties en het organiseren van en deelnemen aan bijeenkomsten. Voor de buitenwereld is niet altijd zichtbaar wie wij spreken en waar dat toe leidt. Daarom hier een terugblik op 2017 in 10 gesprekken en bijeenkomsten, van Open Data expert Paul Suijkerbuijk.

1. Belastingdienst
Met de Belastingdienst spraken we over open algoritmen. Data is fantastisch natuurlijk, maar wat er gebeurt met data binnen een organisatie en hoe het wordt verwerkt met andere data om te komen tot de uiteindelijke resultaten zit in algoritmen. Het zou mooi zijn als ook deze algoritmen openbaar gemaakt worden. Dat zorgt voor meer inzicht in besluiten en dan kan men zelf een berekening uitvoeren volgens de rekenregels die een organisatie uitvoert. Misschien vindt dit initiatief een plekje in het nieuwe actieplan Open Overheid?

2. Open Raadsinformatie
Met deelnemers aan het Griffiers Congres sprak ik over het transparant maken van raadsinformatie. Door VNG wordt volop ondersteuning geboden om dit voor elkaar te krijgen, mooi om te zien dat veel griffiers hier mee aan de slag willen! Onder de niet aflatende energie van Robert van Dijk (raadsgriffier te Teylingen) en met de inzet van Tom Kunzler (Open State Foundation) bij VNG gaat dit een succes worden in 2018. De gesprekken die ik gevoerd heb met verschillende raadsgriffiers waren bijzonder positief.

3. Open Contracting
Ook gesprekken gevoerd waar je even over na moet denken. Open Contracting is er zo een. Transparantie omtrent contracten is in Nederland al behoorlijk groot. Met TenderNed en PIANOo wordt al veel informatie over aanbestedingen en contracten gepubliceerd. Deze informatie wordt gepubliceerd in lijn met Europese regelgeving. Nu is er het initiatief van Hivos en het Open Governement Partnership (OGP) om te komen tot een standaard voor het ontsluiten van contract informatie volgens de Open Contract Data Standard. Het omzetten van de bestaande contracting informatie is best een klus terwijl al veel informatie beschikbaar is. Dan is het toch goed zoeken naar argumenten om daar snel mee aan de slag te gaan. Wellicht kunnen we in 2018 komen tot een experiment hiermee.

4. Meetup datagedreven werken bij gemeenten
Data is de basis voor alle processen zoals deze zich binnen een gemeentelijk apparaat afspelen. De expliciete keuze maken om deze data ook in te zetten voor andere processen en taken van de gemeente vergt een ander aanpak. Steeds meer gemeenten zijn hiermee aan het experimenteren in de vorm van datalabs of datacoaches. Waarbij het mij wel opviel dat de experimenten nu nog vooral gericht zijn op het inrichten van de organisatie. Wie gaat er met welke data aan de slag? De vraag waarom en waarvoor kwam tijdens de meetup weinig aan bod. Echter verwacht ik dat op het moment dat de inrichtingsvraag is beantwoord, dit snel aan bod zal komen.

5. Wikimedia
Wikipedia is een belangrijke hergebruiker van data uit het Nationaal Archief. Zo zijn er 5.574 Wikipedia pagina’s met afbeeldingen van het Nationaal Archief. Deze pagina’s met afbeeldingen zijn in November 2017 3.221.507 keer getoond. Een immens aantal. Wie zelf een kijkje wil nemen in rapportages over het gebruik van afbeeldingen in Wikipedia kan terecht op deze pagina. Wikipedia is dus een belangrijke hergebruiker van afbeeldingen. Het zou mooi zijn als nog meer instellingen hun beeldmateriaal beschikbaar stellen voor hergebruik op Wikipedia. Dat het materiaal gebruikt zal gaan worden blijkt wel uit het voorbeeld van het Nationaal Archief.

6. Gesprek met juristen op juridische tweedaags VNG
Open Data aanpakken op een bijeenkomst met juristen is altijd een uitdaging. Dat wat zeker wel openbaar gemaakt kan worden en dat wat zeker niet openbaar gemaakt kan worden, daar hebben we het niet over, maar dat wat op het grensvlak ligt. Daar waar de belangenafwegingen uit de Wob een rol gaan spelen, daar wordt het ingewikkeld en spannend. Hoever ga je met het verwijderen van persoonsgegevens uit een bestand zodat het wel openbaar gemaakt kan worden? Of besluit je in een keer dat het hele bestand niet openbaar gemaakt kan worden omdat er persoonsgegevens in zitten? Ingewikkelde afwegingen als er geen doel bekend is waarvoor de data beschikbaar gemaakt wordt. Daarom zijn we in het gesprek ingegaan op het bedenken van toepassingen die gemaakt zouden kunnen worden met Open Data. En dan blijkt opeens dat het meestal wel mogelijk is om data als Open Data beschikbaar te stellen.

7. Dirk Helbing
Dirk Helbing (o.a. Professor of Computational Social Science in Zurich) schetst de ontwikkelingen rondom data, de harde groei van de hoeveelheid en de belofte erachter: waarheidsvinding en efficiëntie, maar dan beter dan wij mensen kunnen. Artificial Intelligence kan veel oplossingen brengen. De verwachting is dat binnen 20 tot 40 jaar computers slimmer zijn dan mensen via machine learning. Daarbij geeft hij ook direct de kanttekening aan dat patronen in data potentieel fouten bevatten. Als voorbeeld het big data experiment rondom griep van Google. Techniek heeft dus ook keerzijdes waar aandacht voor moet zijn. Via de cookies in je browsers weten bedrijven precies wat je online doet. Dat geeft een gedetailleerd inzicht hoe je jezelf als persoon gedraagt, en dat gaat een zwarte box in van algoritmes. Met behulp van Artificial Intelligence worden er van iedereen digitale persoonlijkheden ontwikkeld (een soort alter ego) met inzichten die men op vele manieren kan inzetten. Naast de inzet voor marketing wordt dit nu ook bijvoorbeeld ingezet in digitale “oorlog”, verwijzend naar de invloed van Rusland op de Amerikaanse verkiezingen en de filter bubbels van Google en Facebook.

8. Gesprek met jongeren over Open Overheid
Bij het verzamelen van inzichten voor het nieuwe actieplan is ook een bijeenkomst georganiseerd met jongeren. Vertegenwoordigers van jongerenorganisaties als het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS), maar ook jongeren afdelingen van partijen als SGP, en de Jonge Democraten waren erbij. Een bijeenkomst met veel energie. Vertrouwen was een belangrijk onderwerp van gesprek. Hoe kan meer openheid en transparantie van de overheid leiden tot meer vertrouwen in die overheid? In een wereld waar nepnieuws aan de orde van de dag is en de Overheid zich ook niet altijd van de beste kant laat zien. Ook de ontwikkeling van vaardigheden in het omgaan met data wordt belangrijk gevonden. Het zelf kunnen vormen van een mening over een situatie op basis van data is belangrijk, aldus de jongeren.

9. Praktijkbeproeving standaarden Open Data
Met VNG zijn gesprekken gevoerd over het opstellen van standaarden voor Open Data. VNG Realisatie heeft, samen met een community van gemeenten en kennisorganisaties, een verkenning uitgevoerd naar een versnelling van Open Data bij gemeenten, met als resultaat een High Value Dataset List (HVDL). Deze lijst dient in eerste instantie als houvast voor gemeenten om gericht Open Data sets te ontsluiten en te publiceren. Het ontbreekt dan nog steeds aan een gestandaardiseerde set van afspraken over onder andere de inhoud, context en techniek die per dataset benodigd zijn om tot centrale, landelijke datasets te komen. En gemeentelijke landelijke datasets stimuleren nu juist innovatie. In de praktijkbeproeving wordt gewerkt met prototypen open datasets (HVDL) die in verband staan met maatschappelijke waarden als bereikbaarheid, transparantie en participatie. De volgende gemeenten doen mee: Drechtsteden, Lansingerland, Gouda, Den Haag, Waddinxveen, Gorinchem, Arnhem, Woerden, Delft, Enschede, Almere en Leidschendam-Voorburg.

10. Roemeense delegatie Open Overheid
Via de ambassade in Roemenië kwam de vraag of we een delegatie van de Roemeense overheid konden ontvangen. Alzo geschiedde. Een mooie bijeenkomst, goed om te zien dat Nederland niet alleen voorloopt, maar ook op punten achterloopt. Zo is de Roemeense ontsluiting van wetgeving beter gestroomlijnd dan in Nederland. Er blijkt voor ons dus nog winst te behalen. Op de aanpak van de ontsluiting van high value data blijkt uit ervaringen in Roemenië dat het lastig is om vast te stellen wat high value dan precies is. Nuttig om te sparren met andere landen en ervaringen uit te wisselen.

 

“Open data biedt ontzettend veel kansen”

De wedstrijd van SODA2017 ging op 9 juni van start tijdens Accountability Hack. Ben je benieuwd hoe het is om mee te doen aan SODA, wil je inspiratie opdoen voor je inzending of wil je meer weten over wat de mogelijkheden zijn met Open Data. Dan hebben we hieronder twee interessante video’s voor je.

Winnaar SODA2016 aan het woord
Startup Bleeve won eind 2016 de eerste Stuiveling Open Data Award (SODA). De HuisScan van Bleeve geeft woningeigenaren snel en eenvoudig inzicht in de beste energiebesparende maatregelen voor hun specifieke woning, op basis van open data. Los van de voordelen die een duurzame woning biedt voor het individu heeft dit ook een positieve maatschappelijke impact.

Paul Geurts van Kessel (van Bleeve) vertelt in dit video-interview hoe het was om mee te doen aan SODA én wat Bleeve precies met open data doet:

“Open data biedt ontzettend veel kansen”
Constantijn van Oranje vertelt waarom hij open data belangrijk vindt en welke kansen open data biedt. Hij roept overheidsorganisaties op het concept van open data te omarmen. “Met open data geef je anderen de kans om mee te ondernemen en hun eigen ruimte vorm te geven.”

Meer weten over SODA2017 en meedoen?
Laat zien wat er mogelijk is met open data en maak kans op 20.000 euro! Deelname staat open voor iedereen die een toepassing heeft gemaakt waarbij open data van publieke organisaties gebruikt wordt, zoals een website, app of visualisatie. Ga naar de website van SODA2017 voor meer informatie.