Expertisepunt Open Overheid

Terugblik Auditoriumbijeenkomst 5 november ‘Data voor Democratie’

Op maandag 5 november kwamen Open Data liefhebbers bij elkaar in het auditorium van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Na de opening door Paul Suijkerbuijk van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid was het tijd voor vier voorbeelden van het hergebruik van Open Data.

Burgers betrekken bij beleid
Argu biedt een online-oplossing voor het betrekken van burgers bij beleid. Zo kun je uitdagingen voorleggen aan je doelgroep en ze vragen stellen. De input op de vragen wordt weer beschikbaar gesteld als Open Data wat bijvoorbeeld gebruikt kan worden voor statistische analyse. Volgens Argu is de grootste uitdaging van een Open Overheid de kwaliteit van de Data.

WaarOverheid
Een andere insteek met het hergebruik van informatie heeft Alex Olieman (Qollap), die structuur aanbrengt in ongestructureerde data (tekst). Met WaarOverheid liet hij een aanpak zien om tekst te verrijken, zodat deze gecombineerd kan worden met andere databronnen. Deze aanpak is tweedelig. Het maakt de documentstructuur die voor de menselijke lezer aanwezig is expliciet voor de computer. Daarnaast geeft het inhoudelijke verrijking op zinsniveau, bijvoorbeeld de locatieherkenning in WaarOverheid. De techniek achter deze aanpak is ‘Entity Linking’, dit heeft als doel zelfstandige naamwoorden op zinsniveau te koppelen aan ‘Linked Open Data’. Deze aanpak maakt het mogelijk om toepassingen te ontwikkelen waarin bijvoorbeeld aanvullende informatie getoond wordt bij vaktermen en afkortingen of toegang geboden wordt tot de inhoud van documenten die door de software herkend zijn.

Inzicht door data
De toepassingen van Pim-info en Movares combineren data van verschillende sets om inzicht te geven in een situatie. Movares brengt in kaart wat de bereikbaar is van deur tot deur. Je kunt zien waar je binnen een bepaald tijdsbestek bent, en wat de invloed is van veranderingen van het vervoer op bijvoorbeeld de werkgelegenheid op een bepaalde locatie. Pim-info begeleidt bouwprojecten door alle informatie te bundelen en op een makkelijke manier beschikbaar te maken. Bert van Dijk neemt ons mee in een voorbeeld van de provincie Limburg: de aanleg van dijken om overstromingen de baas te zijn. Met Pim-info staat alle informatie bij elkaar hierdoor kan het gesprek tussen verschillende partijen gefaciliteerd worden.

Cijfers leiden, verleiden en misleiden
Sanne Blauw van De Correspondent sloot de bijeenkomst af. In haar boek schrijft ze over hoe cijfers ons kunnen leiden, verleiden en misleiden. Ze neemt ons in korte tijd mee in de gevaren van de verwachtingen die we hebben over de mogelijkheden van data. In haar presentatie neemt zij als voorbeeld algoritmen, wat volgens Sanne niet meer is dan een aantal stappen om een doel te bereiken door te standaardiseren, analyseren en te verzamelen. Elk van de 3 stappen bevatten verschillende misvattingen, zoals het in cijfers vatten van abstracte getallen, dat correlatie niet gelijk is aan causaliteit en dat cijfers zowel gevolg als oorzaak zijn van hoe de wereld eruitziet.  De les die ze ons mee geeft is dat we moeten blijven praten over de vraag voor welk doel we de algoritmen gebruiken. Want algoritmen zullen nooit geheel objectief zijn.

Met deze wijze les in gedachten is de bijeenkomst ten einde en is het tijd voor bitterballen!

Infographic met quotes van de sprekers 5 november.

 

Achtste Community of Practice Right 2 Challenge

Aanleiding
Na de laatste Community of Practice op 26 september 2017 in Amsterdam-Oost was het deze keer de beurt aan Den Haag: de Historische Buitenplaats Ockenburgh was het podium voor de achtste Community of Practice Right 2 Challenge. Deze bijeenkomst stond in het teken van de praktijkverhalen van twee initiatieven en het onderzoek van Koen van der Krieken naar de ontwikkelingen van Right 2 Challenge (R2C) en Right 2 Bid.

Initiatieven vanuit de praktijk bezien
Tijdens de bijeenkomst zijn twee praktijkvoorbeelden aan bod gekomen. Petra Brekelmans van Stichting tot Behoud van de Historische Buitenplaats Ockenburgh (Den Haag) en Annet van Otterloo van de Afrikaanderwijk Coöperatie (Rotterdam) vertelden enthousiast over de aanleiding, het proces en de financiering van hun initiatief.

De Historische Buitenplaats Ockenburgh was een vervallen 17e -eeuwse villa dat met succes door de Stichting Historische Buitenplaats Ockenburgh is overgenomen en opgeknapt. Door de toewijding van een grote groep vrijwilligers is er weer nieuw leven ingeblazen en worden er verschillenden activiteiten georganiseerd. In Rotterdam lukte het de Afrikaanderwijk Coöperatie om bewoners samen te laten werken in een coöperatie met als doel een kapitaalkrachtiger Rotterdam Zuid. De coöperatie werkt vanuit de locatie ‘het Gemaal’. Toen de locatie te koop kwam te staan hebben de initiatiefnemers geprobeerd het Gemaal te kopen, maar liepen tegen een te hoge vraagprijs aan.

 ‘Bij verkoop zou niet alleen geld leidend moeten zijn, maar de totale maatschappelijke baten.’

Petra van de Historische Buitenplaats Ockenburgh merkt in dit kader op dat gemeenten (in het geval van de Afrikaanderwijk Coöperatie de verhuurder) bij de verkoop van gemeentelijk vastgoed meer rekening zouden moeten houden met initiatieven. Bij verkoop zou niet alleen geld leidend moeten zijn, maar de totale maatschappelijke baten. Bij de buitenplaats is gestart met de overdracht van de opstal. Aan de aankoop wordt gewerkt daarbij mogen zij een deel betalen in de vorm van gewerkte uren  door vrijwilligers. Daarnaast zijn ook andere knelpunten van hun initiatieven aan bod gekomen. Beide initiatieven liepen in eerste instantie tegen een weinig enthousiaste gemeente aan en beschikten bij de start van hun initiatief over weinig deskundigheid. Ines merkt op dat in Rotterdam samen met initiatiefnemers gewerkt wordt aan een ‘spoorboekje’, waar leerpunten en tips in staan om toekomstige challengers verder te helpen.

Ontwikkelingen Right 2 Challenge
Right 2 Challenge is inmiddels een actueel onderwerp. Zo is er tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen van dit jaar aandacht aan geschonken en is er een brief naar de Tweede Kamer gestuurd waarin staat dat het Rijk gemeenten gaat stimuleren om met Right 2 Challenge aan de slag te gaan en zo tot een verdubbeling te komen van het aantal gemeenten dat met Right 2 Challenge werkt. Daarnaast is door het aannemen van de motie-Segers een landelijke regeling op komst, waarbij het de bedoeling is dat het voor gemeenten mogelijk blijft om zo veel mogelijk een eigen invulling aan Right 2 Challenge te kunnen geven. Deze regeling wordt voor het einde van het jaar verwacht (zie verder presentatie Koen van der Krieken).

Koen van der Krieken heeft de stand van zaken omtrent Right 2 Challenge geïnventariseerd. De schatting is dat op dit moment tussen de 70 en 100 gemeenten met Right 2 Challenge bezig zijn. Van alle gemeenten die hij heeft aangeschreven, heeft 20% gereageerd. Hij gaat nog door met het verzamelen van informatie. Right 2 Bid staat nog in de kinderschoenen. Daar zijn nog weinig concrete uitwerkingen van.

Elke challenge vraagt maatwerk.

De aan het onderzoek deelnemende gemeenten gaven aan dat de knelpunten binnen Right 2 Challenge vooral juridisch van aard zijn. Hier deed zich een discrepantie voor met de praktijk van de initiatiefnemers: zij gaven aan vooral tegen organisatorische en financiële knelpunten aan te lopen. Tot slot benadrukte Koen dat er geen standaard model is om challenges in de praktijk te brengen. Dit sluit goed aan bij wat al eerder te sprake is gekomen. Elke challenge vraagt maatwerk.

Hoe gaan we verder?
De aanwezigen zijn enthousiast over de Community of Practice en vinden dat we vooral door moeten gaan. Omdat BZK ook aan de slag wil met een community of practice wordt besloten samen op te trekken. De aanwezigen gaven aan het bespreken van praktijkvoorbeelden inspirerend te vinden. Daarnaast gaven enkelen aan het op prijs te stellen als vooraf duidelijk was welke vragen er precies behandeld worden tijdens de bijeenkomst. Tot slot reageerden de aanwezigen enthousiast op het idee om bij de volgende bijeenkomst de deelnemers op te delen in groepjes om op thema’s door te kunnen praten.

De volgende Community of Practice zal naar verwachting in het voorjaar plaatsvinden in samenwerking met de gemeente Arnhem en de gemeente Peel en Maas.

Infographic: Transparant en open

Open data, open source, open standaarden… Er zijn tal van technische ‘opens’. Wat betekenen deze begrippen precies en hoe hangen ze met elkaar samen? En hoe verhouden ze zich tot de ‘zachtere’ kant van houding en gedrag? Daarover geeft deze infographic uitleg. Technologie, afspraken en cultuur dragen namelijk ieder op hun eigen manier bij aan een transparante en open overheid. Hoe dat werkt en wat de – soms technische – begrippen betekenen die hierbij horen, vind je in deze infographic.

Bekijk hier de infographic op volledige grootte.

 

Deze infographic is een product van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De infographic is vrij voor hergebruik onder CC0 voorwaarden.

Terugblik aftrap derde Actieplan Open Overheid: Open moet het zijn!

Afgelopen donderdag was het zover, de aftrap van het derde Nederlandse Actieplan Open Overheid: Open moet het zijn!

Marieke Schenk, coördinator van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid, opende deze feestelijke bijeenkomst in de Glazen Zaal in Den Haag en heette de aanwezigen welkom. Vervolgens sprak Bert van Delden, plaatsvervangend Directeur Generaal Extern van BZK, het publiek toe. Stonden in eerdere bijeenkomsten de ‘waarom’ en de ‘wat’ vragen rondom Open Overheid vaak centraal, tijdens deze middag lag de focus duidelijk op ‘hoe’. Hoe kun je de geformuleerde ambities in de praktijk brengen? Hoe kunnen we een vertaalslag maken van een beleidsplan naar impact in de samenleving op het gebied van openheid en transparantie? Het werd nogmaals duidelijk dat precies deze vraag, de ‘hoe’ vraag, veruit de lastigste is van de drie. Het levert soms namelijk een spanningsveld op met de “weerbarstige werkelijkheid”, zoals Bert van Delden het treffend verwoordde.

De komende twee jaar wordt er door BZK en haar partners gewerkt aan 11 actiepunten voor een Open Overheid. De actiehouders van deze actiepunten mochten hun actiepunt in één zin uitleggen. Na de introductie van de actiepunten was het tijd voor de workshops.

Aan de slag met Open Wob

In de Glazen Zaal trappen Eveline Stapel-van Dijck (Provincie Noord-Holland) en Tom Kunzler (Open State Foundation) af met de workshop over Open Wob. In dit actiepunt gaan deelnemende organisaties op basis van een gezamenlijk afgesproken standaard actief Wob-documenten openbaar maken. Dit is goed voor de transparantie en toegankelijkheid van informatie en helpt herhaalverzoeken te voorkomen. Eveline vertelt dat zij de meerwaarde van Open Wob ziet voor de Provincie Noord-Holland en daarom dit actiepunt gaat dragen. Ze verwacht dat het inzicht zal geven in wat mensen willen weten. Ook verwacht ze dat zorgt voor minder Wob-verzoeken en daardoor tijd bespaart. Ze roept mensen op om ook mee te doen en samen actief Wob-documenten openbaar te maken.

Open by Design

In de Bel-etage gaf Guido Enthoven (Instituut Maatschappelijke Innovatie) een workshop over actieve openbaarheid en ‘Open by Design’. Hij vertelde hier over de openbaarheid inregelen in de ‘machinekamer’ van het bestuur, in het primaire proces.  De workshop gaf inzicht in de mogelijkheden en dilemma’s van Open by Design. Guido nodigt organisaties uit om mee te doen aan pilots waarbij overheden stapsgewijs ervaring op doen met informatie.

Deel dilemma’s, oogst begrip

In de synagoge is de workshop Dilemmalogica van Guido Rijnja (ministerie van Algemene Zaken). Guido vertelde over het  transparant zijn in de totstandkoming van besluiten en achterliggende dilemma’s. Als voorbeeld besprak Guido een gebeurtenis waarbij door een storing in een telecom netwerk enkelbanddragers niet meer in beeld waren. Door in een vroegtijdig stadium openheid van zaken hierover te geven en ook aan te geven welke maatregelen genomen zijn is het aantal berichten in de pers hierover beperkt gebleven. Vooral het erkennen en herkennen van zorgen zorgt ervoor dat mensen zich gehoord voelen. Op basis hiervan ontstaat een dialoog met veel meer begrip voor elkaars situatie. Hoe dit kan leiden tot een structurele aanpak is waar het actiepunt Dilemmalogica zich op zal richten.

Inkijk in de mogelijkheden

Tijdens de tweede workshop ronde geven Guido Enthoven en Guido Rijnja hun workshop nog een keer en is er daarnaast een workshop over Open Besluitvorming. Samen met Maarten Vellema (Provincie Noord-Holland) geeft Tom Kunzler (Open State Foundation) een inkijk in de mogelijkheden van Open Raads- en Stateninformatie. Zij vertelden onder meer over de ontwikkelingen rondom standaardisatie, opschaling en bevordering van hergebruik.

De workshops waren een groot succes, er was tijd tekort voor de velen vragen en reacties vanuit het publiek. Gelukkig was er na afloop nog ruim de gelegenheid om met elkaar in gesprek te gaan tijdens de borrel.


Wil jij ook aan de slag met een van de actiepunten, of heb je een vraag of opmerking? Neem gerust contact met ons op.

 

 

Stakeholderforum: Open Overheid draagt bij aan Versterking Lokale Democratie

Op 13 juni kwam het stakeholderforum van het Actieplan Open Overheid voor de derde keer bij elkaar. Op de agenda stonden onder andere de toelichting van de stand van zaken Actieplan Open Overheid en de aftrap van het Actieplan Open Overheid op 18 oktober.

Waar zijn de stakeholders mee bezig?
We starten de bijeenkomst met een actualiteiten rondje. Eric en Marieke zijn samen in juli naar de OGP-summit geweest om een workshop te geven. Lees hier de terugblik op de OGP Summit 2018 in Tbilisi.

Netwerk Democratie en de Waag zijn betrokken geweest bij het E-democratie project waarbij 10 gemeenten experimenteren met digitale democratie.

De Gemeente Utrecht heeft een informatiecommissaris aangesteld, dit is nu een standaard onderdeel van de begroting in Utrecht.  Ook in Amsterdam wordt er informatiecommissaris aangesteld. Universiteit Utrecht is in de afrondende fase van het Actiepunt ROUTE-TO-PA uit het huidige actieplan. Daarnaast is de Universiteit Utrecht samen met de Gemeente Gouda gestart met een Living Lab, waarin aan een vraagstuk wordt gewerkt met overheidspartners, bewoners en Open Data.

De Open State Foundation (OSF) vertelt dat er een ‘sneak preview’ is van de Stateninformatie die beschikbaar wordt gesteld door provincies. Samen met de Gemeente Utrecht is OSF bezig met het nieuwe actiepunt Open Wob.

Onderdeel Actieplan Versterking Lokale Democratie
Joep Severens (BZK) licht de stakeholders in over de aangepaste richting van het nieuwe Actieplan.  Het Actieplan Open Overheid wordt een onderdeel van het Actieplan Versterking Lokale Democratie van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Open Overheid kan natuurlijk goed bijdragen aan deze versterking. De acties voor het Actieplan Open Overheid krijgen om die reden ook een meer lokale focus.

Met drie hoofd-actiepunten draagt het Actieplan Open Overheid bij aan de versterking van de lokale democratie:

  • Het vergroten en verbeteren van open besluitvorming bij gemeenten en provincies.
  • Het versterken van de transparantie van de financiering van politieke partijen in het decentraal bestuur.
  • Het uitbreiden van het Pioniersnetwerk Open Overheid voor Gemeenten.

Het Actieplan Open Overheid wordt als onderdeel van het Actieplan Versterking Lokale Democratie naar de Tweede Kamer gestuurd. Begin juli zou hier meer over bekend moeten zijn.

Actieplan Open Overheid en lancering
Het nieuwe Actieplan Open Overheid wordt met een feestelijke bijeenkomst gepresenteerd op 18 oktober. Daarnaast komen er in het najaar video’s waarbij elke actiehouder zijn actiepunt toelicht. Deze video’s zijn te zien op de website: open-overheid.nl.

Voor het OGP wordt het actieplan vertaald naar een Engelstalige versie.

Het was weer een interessante meeting, en goed om te horen waar elke stakeholder mee bezig is en gaat.  Het volgende stakeholderforum vindt plaats op 16 oktober.

 

Meer over het stakeholderforum:
Bekijk hier het verslag van de tweede Stakeholderforum.
Kijk hier voor meer informatie over het Stakeholderforum.

 

 

Terugblik Kick-off Pioniersnetwerk Open Overheid: ‘Van elkaar leren en aan de slag gaan’

“We staan in de kraamkamer van het netwerk” met deze uitspraak  opende Marlies van den Hende (directeur gemeente Schiedam) de kick-off van het Pioniersnetwerk Open Overheid in Schiedam.

Op de kick-off van het pioniersnetwerk was een divers publiek aanwezig: onder andere gemeente ambtenaren die als eerste de weg moeten vinden in het realiseren van een Open Overheid, organisaties die bezig zijn met innovatie en betrokken burgers. Een pionier heeft lef, is nieuwsgierig en volhardend. Het idee achter het pioniersnetwerk is om de expertise te bundelen, kennis en ervaringen te delen en elkaar te inspireren.

De opkomst van de dag is groot, uit heel het land zijn pioniers van verschillende gemeenten en organisaties naar Schiedam gekomen voor de kick-off. Onder andere gemeente Dordrecht, Rotterdam, Vlaardingen, Den Haag en Ede en organisaties zoals Argu en Datalab Amsterdam zijn aanwezig.

Na de opening bekijken we het filmpje van Open Schiedam waarin alle thema’s naar voren komen waar Schiedam als pionier mee bezig is of gaat. De video opent het gesprek tussen de organisaties.  Twee grote thema’s die voorbij komen is de organisatiecultuur; “Wat is je visie en hoe wil je deze uitdragen zowel binnen als buiten de organisatie?” en de meetbaarheid van de acties rondom Open Overheid “Wanneer ben je tevreden?”.

Als derde onderdeel gaan de organisaties samen aan de slag met het inventariseren van thema’s voor de komende pionierssessies. Donovan Karamat Ali (gemeente Utrecht) opent het onderdeel met een voorbeeld vanuit de gemeente Utrecht, Open Wob. Een platform dat inzicht geeft in Wob-besluiten en de bijbehorende documenten. “Wie wilt dit ook?” vraagt hij. Veel organisaties zijn nieuwsgierig naar de mogelijkheden van Open Wob. Donovan stelt voor om in de volgende sessie de Open Wob te behandelen. De pionierssessies zijn bedoeld om van elkaar te leren, samen te doen en elkaar te inspireren. Aan de hand van dit voorbeeld gaan de organisaties in groepjes aan de slag met de vraag ‘Wat zijn thema’s en initiatieven die je in het netwerk wilt bespreken?’.

Iedere groep presenteert vervolgens zijn top 3 aan ideeën en thema’s.

Enkele thema’s die naar voren kwamen waren:

  • Het ontwikkelen van een Open Overheid checklist. Hoe wordt je als organisatie open, wat heb je nodig?
  • Open cultuur: hoe krijg je openheid in de haarvaten van je organisatie?
  • Open Raadsinformatie: hoe stel je raadsinformatie als open data beschikbaar, zodat anderen ermee aan de slag kunnen?
  • Wijkbudget Emmen: in Emmen verdelen inwoners zelf het budget, dit werkt super goed.
  • Beeldbrieven Rotterdam: boodschap naar bewoners over brengen in beeld in plaats van letters.

De thema’s zijn in kaart gebracht en gekoppeld aan verschillende organisaties die het onderwerp gaan dragen en de sessie gaan organiseren. Hierdoor worden de onderwerpen door het hele pioniersnetwerk gedragen en blijven we elkaar enthousiasmeren.

De volgende sessie vindt op 22 november plaatst in Utrecht waar het onder andere zou gaan over de Open Wob en de informatiecommissaris. We hopen iedereen daar weer te zien!

 

Verslag bijeenkomst huidige & nieuwe actiehouders Actieplan Open Overheid

dinsdag 26 juni 2018, Humanity House Den Haag

Op 26 juni organiseerde het Leer- en Expertisepunt Open Overheid in opdracht van het beleidsteam Open Overheid (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, BZK) de eerste Actiehouderbijeenkomst van 2018. Voor deze bijeenkomst werden zowel de huidige actiehouders als de nieuwe actiehouders uitgenodigd. Met elkaar blikten we terug op het huidige Actieplan en keken vooruit naar het nieuwe Actieplan dat in de steigers staat.

Hoe staat het ervoor?
Na een warm welkom door Eric Stokkink (afdelingshoofd Democratie, BZK) was allereerst het IRM-rapport onderwerp van gesprek. Dit IRM-rapport – gemaakt in opdracht van het Open Government Partnership (OGP) door een onafhankelijke onderzoeker – is bedoeld om te reflecteren en te leren van de actiepunten uit het Actieplan Open Overheid. Een aspect dat door alle actiehouders als zeer waardevol wordt gezien. Echter, verschillende actiehouders en medewerkers van het Open Overheid beleidsteam stuitten tijdens het lezen van het rapport op onjuistheden.

Het ministerie van BZK heeft inmiddels aan OGP laten weten niet gecharmeerd te zijn van deze wijze van evalueren. Een evaluatie met onjuistheden ontneemt het lerende effect en daarmee ook de motivatie om mee te doen aan een Actieplan Open Overheid. Dit is verre van wenselijk. Eric riep actiehouders op om zelf ook vooral te reageren. Een van de actiehouders stelde voor om reacties van actiehouders gebundeld aan het OGP te sturen.

  Tom Kunzler (Open State Foundation)  Groep mensen in kring
Beelden: actiehouders van het actieplan Open Overheid tijdens eerdere actiehoudersbijeenkomsten

Successen, uitdagingen en lessons learned

De huidige actiehouders ontvingen het verzoek om voorafgaand aan de bijeenkomst na te denken over de volgende twee vragen: op welk resultaat ben je het meest trots? En welk aspect heeft de komende tijd nog extra aandacht nodig?

Met de aanwezige actiehouders stonden we uitgebreid stil bij hun resultaten, uitdagingen en lessons learned. Zo kwam onder andere het volgende ter sprake:

  • De actiehouders van het actiepunt Open Raadsinformatie (o.a. VNG) zijn trots op de 100 gemeenten die zich hebben aangesloten. Binnen VNG wordt dit als een groot succes ervaren.
  • Het is mooi dat dit actiepunt gewoon door gaat. Daarnaast is dit actiepunt een goed voorbeeld van een succesvolle samenwerking tussen BZK, VNG en Open State Foundation (OSF).
  • Bij ROUTE-TO-PA zijn ze vooral blij dat het project veel data heeft opgeleverd. Het draaide voorheen vaak om meningen, maar nu zijn er ook data die echt bewijs kunnen leveren.
  • De Stuiveling Open Data Award (SODA) leverde tot nu toe twee terechte winnaars op. Het wordt nog een uitdaging om met de derde editie de twee voorgaande edities te overtreffen.
  • In het geval van OpenSpending is opschaling een uitdaging. Dit is nog een punt van aandacht voor de komende tijd.
  • Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid is trots op de Open Overheid community die nu bestaat. En op alle mooie kennisbijeenkomsten, kennisinstrumenten en content over Open Overheid en Open Data. Het LEOO en haar activiteiten hebben ook buitenlandse aandacht getrokken.

Kijk hier voor een volledig overzicht van de laatste stand van zaken van alle actiepunten.

Al pratende over de successen en uitdagingen vallen de succesfactoren duidelijk op. Hoe zorg je dat jouw actiepunt succesvol is? De volgende tips kunnen dan helpen:

  • wees in de organisatie aanwezig;
  • leer ‘de lijn’ kennen;
  • betrek andere partijen, werk samen!

Hoe gaat het nieuwe Actieplan eruit zien?
Tijdens het tweede deel van de bijeenkomst gaf Joep Severens (beleidsteam Open Overheid, BZK) de aanwezigen een update over het nieuwe Actieplan Open Overheid. Hij lichtte met name de verandering toe die de afgelopen tijd plaatsvond. Het Actieplan Open Overheid wordt onderdeel van een breder programma: het Actieplan Versterking Lokale Democratie. De acties van het Actieplan Open Overheid worden om die reden iets meer naar lokale acties ‘omgebogen’.

Het Actieplan Open Overheid gaat dus gewoon door, maar met een net iets andere framing. Het plan bestaat in ieder geval uit drie ‘hoofdactiepunten’ (zie ook de presentatie), namelijk:

  1. Het vergroten en verbeteren van open besluitvorming bij gemeenten en provincies.
  2. Het versterken van de transparantie van de financiering van politieke partijen in het decentraal bestuur.
  3. Het uitbreiden van het Pioniersnetwerk Open Overheid voor Gemeenten.

Verder komt er een ‘vierde actiepunt’ waarbinnen de overige actiepunten – die ook tijdens de ‘Sneak Preview’ werden gepresenteerd – een plek krijgen. Omdat de naam ‘vierde actiepunt’ niet heel prikkelend klinkt, brainstormden de aanwezigen over een passende naam voor deze groep actiepunten. Een greep uit de ideeën:

  • Focuspunten
  • Actiepunt actieve openbaarmaking
  • Actiepunt transparante overheid
  • Actiepunt proactieve openbaarmaking
  • Actiepunt openheid van zaken
  • Open contact
  • Actieve transparantie
  • Open en bloot
  • Kijkje in de keuken

Ook suggereerde een van de aanwezigen dat de Proeftuin Digitale Democratie onder een van de drie ‘hoofdactiepunten’ zou kunnen vallen.

Zorg voor een logisch verhaal
De actiehouders denken ook met elkaar na over duidelijkere omschrijvingen voor de drie ‘hoofdactiepunten’. Deze drie acties lijken nu weinig onderscheidend en betere omschrijvingen zijn wenselijk. Bijvoorbeeld:

  1. Inzicht in besluitvorming
  2. Transparantie partijfinanciering
  3. Vitale infrastructuur voor experimenten/innovatief Open Overheid netwerk

Om de Tweede Kamer te overtuigen is het volgens de actiehouders essentieel om het Actieplan Open Overheid te presenteren als een uitkomst van samenwerking met diverse partijen en verschillende consultatierondes. “Benoem dat je draagvlak hebt”, aldus een van de aanwezigen.

Guido Rijnja benadrukte dat het – ook met deze nieuwe insteek van het Actieplan – erg belangrijk is om een logisch verhaal te hebben. Wat hem betreft is het goed om dat verhaal vooral resultaatgericht te formuleren. Het doel moet duidelijk zijn. En je moet goed nadenken over hoe je het meetbaar maakt en gaat verantwoorden.

Eric is blij met alle constructieve feedback: “Jullie stimuleren ons om dit voor elkaar te krijgen.” De actiehouders worden zo spoedig mogelijk per e-mail geïnformeerd over de voortgang. Ook kijkt Eric ernaar uit om iedereen in het najaar weer te zien: “Dan lanceren we het Actieplan Open Overheid tijdens een feestelijke bijeenkomst. Tegelijkertijd sluiten we het huidige Actieplan dan feestelijk af.”

10 x tijd voor Open Overheid

Hoeveel tijd besteed jij aan Open Overheid? Vanuit het Leer- en Expertisepunt zijn we er allemaal gemiddeld drie dagen per week erg druk mee. We willen immers bijdragen aan een opener overheid door de community te ondersteunen en hun actie in beeld te brengen. Zo bouwen wij van het LEOO (Leer- en Expertisepunt Open Overheid) aan een community die van elkaar leert en opgedane kennis en expertise borgt. Dit doen we bijvoorbeeld door het voeren van vele gesprekken bij verschillende organisaties. Welke? Lees mee met wat 10 keer tijd voor Open Overheid opleverde.

1. Algemene Bestuursdienst (ABD)
Een aanzienlijk aantal topambtenaren van de Rijksoverheid meldden aan de ABD dat zij graag “met diepgang” meer te willen weten over open data. De ABD vroeg het LEOO of wij hierin konden samenwerken. Dit leverde concrete plannen op voor een dag waarop de topambtenaren in gesprek gaan met Saskia Stuiveling, de voormalig president van de Algemene Rekenkamer en deelnemers aan de SODA (Stuiveling Open Data Award) zoals Bleeve, de winnaar van vorig jaar.

2. Programma Modernisering Openbaarmaking Overheidsinformatie (MOOI)
Binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), de directie CIO-Rijk wordt op dit moment een nieuw programma ingericht. Doel van dit programma is te zorgen voor de doorontwikkeling van de wetgeving op het gebied van openheid en (passieve en actieve) openbaarheid van bestuur en de uitvoering daarvan. Wij maakten kennis met de programmamanager van MOOI en zij neemt vanaf februari van dit jaar ook deel aan de stuurgroep van het LEOO. Of de Woo (Wet open overheid) er nu wel of niet komt, één ding is zeker: Het LEOO wil graag aansluiten op de ontwikkelingen vanuit MOOI.

3. Handvestgroep Publieke Verantwoording (HPV)
Een reis naar Groningen leverde een lang gesprek op dat veel inzicht gaf op in de wijze waarop uitvoeringsinstellingen zoals DUO en de SVB omgaan met Open Verantwoording. Wij zetten de HPV op onze Open Kaart en Kaspar van den Ham schreef een informatierijke blog over het goede werk van de Handvestgroep Publieke Verantwoording (HPV).

4. Algemene Rekenkamer
De Stuiveling Open Data Award (SODA) is vernoemd naar de vorige president van de Algemene Rekenkamer, Saskia J. Stuiveling. Deze prijs, bedoeld om het innovatief gebruik van Open Data te stimuleren en te belonen, is vorig jaar voor het eerst uitgereikt. Om dit jaar de krachten nog meer te bundelen dan bij de eerste editie het geval was, zijn we met de Algemene Rekenkamer in gesprek over hoe we elkaar kunnen versterken.

5. Nationaal Archief
Met het Nationaal Archief voeren we vanuit het LEOO al langere tijd één-op-één gesprekken en dat is niet verwonderlijk. Want, zoals zij zelf zeggen: “Openheid van zaken geven als overheid is een groot goed. Maar: dat kan alleen als je je informatiehuishouding op orde hebt. Als je ervoor zorgt dat je informatie duurzaam toegankelijk is.” De afgelopen jaren resulteerde dit in diverse samenwerkingen. Het meest recente voorbeeld hiervan is de gastblog van Suzi Szabo, de eerste in een reeks gastblogs van het Nationaal Archief.

6. CBR
Het Centraal Bureau Rijvaardigheid (CBR) heeft gekozen voor een Open Aanpak in innovatie. Het CBR organiseerde een bijeenkomst met deelnemers vanuit verschillende hoeken. Zo waren er sprekers met een singularity University achtergrond, maar ook ontwikkelaars van Virtual Reality omgevingen en organisatiedeskundigen van banken. Vanuit het LEOO leverden we een bijdrage aan de onderdelen Open Aanpak en Open Data. Zo heeft een Open Aanpak het CBR zeker verder geholpen in het denken over innovatie. We vinden het indrukwekkend om te zien hoe innovatief het CBR al is. Het ontwikkelen van examens met behulp van virtuele beelden is al praktijk, en het ontwikkelen van beeldmateriaal is ook al heel ver gevorderd. Zo zagen we eenvoudige animaties van verschillende verkeerssituaties voor mensen met dyslexie en die waren voor hen direct helder.

7. Clarity
Clarity is een door de Europese Commissie gefinancierd project waarin een consortium met onder andere De Waag werkt aan het opstellen van uitgangspunten voor Open eGovernement services. Het project Clarity onderzoekt hoe de overheid digitale diensten kan aanbieden die het vertrouwen van burgers vergroten, en hoe daarbij transparantie en efficiëntie te bevorderen. Clarity doet daarom behoefteonderzoeken bij verschillende doelgroepen en verzamelt succesvolle voorbeelden van nieuwe en opkomende technologie. Vanuit het LEOO leverden we een inhoudelijke bijdrage aan de uitgangspunten van Clarity.

8. Stefaan Verhulst
Het LEOO is regelmatig (mede-)organisator van bijeenkomsten waarin we het gesprek aangaan met met toonaangevende sprekers. Afgelopen 2 maart was dat Stefaan Verhulst, Adjunct Professor aan New York University en medeoprichter van Governance Laboratory. Hij houdt zich primair bezig met (impact van) open data en open overheid. Daarnaast is hij editor en curator van de GovLab weekly, een onmisbare informatiebron als je op de hoogte wilt zijn van wat er over de grenzen heen gebeurt in de wereld van digitale overheid, Open Data en Open Overheid. Volgens Stefaan focussen veel data-aanbieders zich op het leveren van data, maar niet op de gebruikerskant of de impact van Open Data. Het doel is dan het openbaar maken en de aanname is dan dat hergebruik vanzelf gaat. Maar dat laatste gebeurt vaak niet. Lees hier een gastblog met een verslag van de presentatie van Stefaan Verhulst.

9. E-democracy
Binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties werken diverse ambtenaren aan ‘e-democracy’: het inzetten van technologische innovatie om inwoners inspraak te geven en democratische vernieuwing te realiseren. Concreet krijgt dit vorm in een aantal pilots bij gemeenten die gebruik zullen maken van de open source tools van het D-CENT project. Hier zijn zeker raakvlakken met Open Overheid, waardoor van beide kanten het voornemen is meer samen op te trekken.

10. Ministerie van Financiën
Een lunchgesprek leverde naast veel inspiratie om met Open Overheid door te gaan ook een prachtige vraag op: “Nu we de datasets geïnventariseerd en gepubliceerd hebben, hoe regelen we dan dat als we nieuwe data hebben, de datasets opnieuw gepubliceerd worden?” Het LEOO hoort variaties op deze vraag vaker, dus we gaven snel een antwoord in onze rubriek ‘Een open vraag over ….‘. Als je wilt weten hoe je Open Data up-to-date houdt, dan kun je het hier dus altijd teruglezen.

Maak jij tijd voor Open Overheid? En voeren wij samen een gesprek waarin jouw vraag of behoefte centraal staat? Neem dan contact met ons op!

Open Data is not a thing, it’s a process

Deze gastbog is geschreven door Angelique Genemans, secretaris Programma Modernisering Openbaarmaking Overheidsinformatie (MOOI)

Op uitnodiging van MOOI (CIO-Rijk), LEOO (DIO en DenB) en Digitale Agenda (DIO) gaf Stefaan Verhulst op donderdag 2 maart een presentatie bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) over de impact van Open Data. Stefaan noemde veel wereldwijde voorbeelden van de wijze waarop openheid leidde tot initiatieven van maatschappelijke meerwaarde. In dit verslag geef ik mijn weergave van zijn spreekpunten.

Stefaan Verhulst is Adjunct Professor aan New York University en medeoprichter van Governance Laboratory en houdt zich primair bezig met (impact van) Open Data en Open Overheid. Daarnaast is hij editor en curator van de GovLab weekly, een onmisbare informatiebron als je op de hoogte wilt zijn van wat er over de grenzen heen in de wereld van digitale overheid, Open Data en Open Overheid.
Stefaan stond in zijn presentatie stond onder meer stil bij de vragen ‘Hoe kan technologie bijdragen aan het verbeteren van het besturen van de overheid?’ en ‘Hoe kunnen we de technologie van vandaag gebruiken voor een meer rechtmatige en effectieve overheid?’. Volgens hem zijn er twee pilaren waardoor technologie kan bijdragen aan het verbeteren van het besturen van de overheid:
1. Bestuur meer rechtmatig
2. Bestuur meer effectief

Hoe we de technologie van vandaag kunnen gebruiken voor een meer rechtmatige en effectieve overheid is lastiger te beantwoorden. We weten heel veel (nog) niet. Bijvoorbeeld: Wie weet wat in de samenleving? Als die informatie inzichtelijk is, kunnen beleidsmakers veel effectiever aan de slag.

Open Data gebruikers
GovLab onderzocht voor het Amerikaanse Witte Huis welke organisaties hun Open Data gebruiken. Zelf kon het Witte Huis 4 voorbeelden noemen. GovLab concludeerde dat 500 organisaties niet kunnen bestaan zonder de Open Data van het Witte Huis. GovLab heeft in kaart gebracht welke organisaties de Open Data gebruiken en nu weet het Witte Huis met wie ze moeten praten over datahergebruik. Volgens Stefaan focussen veel data-aanbieders zich op het leveren van data, maar niet op de gebruikerskant of de impact van Open Data. Het doel is dan openbaar maken en hergebruik gebeurt dan vanzelf… maar dat gebeurt vaak niet. Stefaan ging daarom in zijn presentatie ook in op de positieve impact van Open Data.

Positieve impact van Open Data

1. Open Data kan het werken van overheden verbeteren;
Beleidsmedewerkers kunnen Open Data gebruiken voor het maken van beleid mits het goed vindbaar is.

Voorbeeld: Open contracting Slovakia
+ Meer vertrouwen in de overheid
+ Meer bewustwording voor het tegengaan van corruptie
+ Eerlijkere processen

2. Sterkere datapositie voor burgers;
+ Door toepassingen van data kunnen burgers data gebruiken in hun eigen dagelijks leven.
+ Burgers worden beter geïnformeerd over besluitvormingsprocessen.

Voorbeeld: Kennedy vs. The city of Zanesville, Verenigde Staten

Open data gaf het bewijs dat in een deel van de stad waar een dominante groep met een Afrikaanse achtergrond wonen, geen watervoorzieningen waren. In tegenstelling tot een ander deel van de stad waar de dominante groep met een blanke huidskleur wel watervoorzieningen had. Het bedrijf dat daarvoor verantwoordelijk is, is veroordeeld voor discriminatie.

3. Open Data draagt bij aan het evidence based oplossen van maatschappelijke problemen.

Voorbeeld: Empowering citizens Mexico
+ Datagedreven besluiten en beleid over onderwijs
+ Er stonden docenten op de loonlijst die inmiddels 120 jaar oud zouden zijn, die zijn inmiddels gecorrigeerd

4. Open Data creëert mogelijkheden.

Voorbeeld: Business impactatlas New York
+ Open Data laat zien wat het demografische profiel is van de omgeving. Dat kan handig zijn als iemand een bedrijf wil starten

Successen en uitdagingen
Verder vertelde Stefaan waarom sommige Open Data initiatieven werken en sommige niet. Er zijn vier voorwaardelijke condities die ten grondslag liggen aan succesvolle initiatieven:

1. Partnerschappen: alle succesvolle initiatieven werken samen. Denk aan dataleverancier en datagebruiker.
2. Er moet naast een fysieke data-infrastructuur ook sprake zijn van een openbare data-infrastructuur.
3. Beleid en performance metingen: zonder beleid is het moeilijk om data te eisen.
4. Probleemdefinitie: vaak wordt een oplossing gecreëerd zonder dat er een probleem is.

Meestal, bij een goede probleemdefinitie, zijn er weinig datasets nodig. Het is ook nodig om te weten wat de impact is van de beoogde oplossing. Een probleemdefinitie is nodig want dan is er een indicatie om de impact van Open Data te meten. Naast de succesvolle Open Data initiatieven, kregen ook 4 uitdagingen aandacht:

1. Gebrek aan gereedheid; ontsluiten we onbruikbare data of iets waardevols?
2. Gebrek aan responsiviteit; ontsluiten we data waarnaar gevraagd wordt?
3. Risico’s, zoals; reputatie, privacy en veiligheidsrisico’s.
4. Toewijzing van middelen; het openbaar maken en het onderhouden van data kost geld.

Tot slot roept Stefaan op om anders te besturen. Hij ziet graag dat de overheid meer gaat werken als een platform. Daarbij zou de focus bij Open Data moeten liggen op de gebruikers. Wees open in de overheidsprocessen en werk en voer samen met organisaties uit!

De presentatie van Stefaan staat hier online.

 

 

 

 

 

 

 

Stefaan Verhulst (op de foto rechts) kreeg als dank voor zijn presentatie een open data trui van Paul Suijkerbuijk (op de foto links).

Wat zou je doen met een miljoen?
Burgers beslissen mee over gemeentelijke begroting

Al in veertien Nederlandse gemeenten praten burgers mee over de samenstelling van de lokale begroting. Het leidt tot een grotere betrokkenheid van de inwoners, meer transparantie inzake de uitgaven en een betere kwaliteit van de gemeentelijke dienstverlening.

Wat zou je doen met een miljoen? Zo luidde de slogan van het burgerbegrotingtraject in Antwerpen. Normaal gesproken een puur hypothetische vraag. Maar voor de inwoners van Antwerpen opeens een hele reële opgave. Het gemeentebestuur liet hen namelijk meebeslissen over 10 procent van de totale begroting (1,1 miljoen euro). Het ging daarbij onder meer om eenzaamheidsvraagstukken, fietsvriendelijke straten en een plek voor jongeren in de stad. De inwoners stonden ook zelf aan het roer bij de uitvoering.

De inwoners stonden ook zelf aan het roer bij de uitvoering

Ook in Nederland snuffelen verschillende gemeenten voorzichtig aan deze vorm van participatie. Waarom? Volgens de brochure ‘Nederland op weg naar burgerbegroting’ (een uitgave van Binnenlandse Zaken) brengt de burgerbegroting ten minste vier voordelen: directe burgerparticipatie bij besluitvorming, een transformatie van passieve inwoners naar actieve burgers, transparantie in overheidsfinanciën en merkbare verbetering van de kwaliteit van de dienstverlening en de infrastructuur.

Geen koploper
De eerder genoemde brochure over dit onderwerp definieert burgerbegroting als: ‘een besluitvormend proces waarin burgers meedenken en onderhandelen over het verdelen van publieke geldbronnen.’ We zijn in Nederland geen koploper als het gaat om het toepassen van burgerbegroting. Daarvoor moeten we naar Brazilië. In Porto Alegre denken jaarlijks 30.000 inwoners mee om tot een goede begroting te komen.

Iedere gemeente doet het op zijn eigen manier, maar ze kunnen veel van elkaar leren

De stad met 1,4 miljoen inwoners werkt al sinds 1989 met wat ze noemen ‘orçamenta participativo’: een systeem dat oorspronkelijk werd geïntroduceerd om het enorme begrotingsgat te dichten. Alle zestien districten beslissen over hun eigen onderwerpen en daarnaast zijn er zes stadsbrede thema’s die door inwoners worden gebudgetteerd. Inwoners geven aan welke initiatieven en projecten zij nodig achten. Nadat de begrotingen zijn vastgesteld worden ze ook ingeschakeld bij de uitvoering.

Succesfactoren
Ook in Nederland wordt sinds kort geëxperimenteerd met de burgerbegroting. En dat gaat niet vanzelf. Het ministerie van Binnenlandse Zaken noemt een aantal succesfactoren: commitment van het bestuur; een proces van meerdere bijeenkomsten; openbare, publieke onderhandeling, en openbare maatschappelijke verantwoording van de resultaten. Wat dat in de praktijk betekent, zien we bijvoorbeeld in Breda en Oldebroek (zie kaders). Daar worden op wijk- en dorpsniveau experimenten uitgevoerd met een vorm van burgerbegroting. Die experimenten zijn aangesloten bij de Democratic Challenge, het experimenteerprogramma van BZK en VNG voor lokale democratievernieuwing. De Democratic Challenge is een leerkring Burgerbegroting gestart met vijftien gemeenten. Iedere gemeente doet het op zijn eigen manier, maar ze kunnen veel van elkaar leren.

Veertien gemeenten aan de slag
In Nederland is Oldebroek de eerste gemeente die ‘burgerbegroot’ en Breda is in 2016 aan het experimenteren. In een Leerkring Burgerbegroting, aangejaagd door het ministerie van BZK, zijn inmiddels wel veertien gemeenten zich aan het voorbereiden op eigen lokale vormen van burgerbegrotingen. In de loop van 2016 en 2017 zal dat merkbaar worden in Groningen, Lelystad, Medemblik, Tubberingen, Haarlemmermeer, Leiden, Schiedam, Vlaardingen, Roermond, Oss, Cuyk, Deventer en natuurlijk Oldebroek en Breda.

Breda zet eerste stappen
Wethouder Patrick van Lunteren vertelt over Breda Begroot. Hiermee zette de gemeente in 2015 de eerste stappen naar burgerbegroting. ‘Wij laten inwoners zelf kiezen waar Breda een deel van het geld aan besteedt. In 2015 deden we dat in de wijk Prinsenhage en het dorp Prinsenbeek. En in 2016 doen we dat voor geheel Breda.
Voor de toekomst heb ik het beeld van een markt waar inwoners zelf een boodschappenmandje krijgen. De gemeente heeft daar al van alles ingestopt, maar dat kunnen inwoners dan voor een deel terugleggen en er andere boodschappen in terug doen. Zowel online als offline. Waarom wel het buurthuis open houden, terwijl we het geld ook aan armoedebestrijding kunnen besteden of andersom? De inwoners beslissen uiteindelijk zelf.’
Patrick van Lunteren schat in dat inwoners straks op ongeveer 250 van de 600 miljoen euro invloed kunnen uitoefenen. ‘Het is aan de wijken zelf waar ze over willen praten: van de stoeptegels tot aan de armoedebestrijding. Of vooral de buitenruimte, de speeltuinen, fietspaden of voetgangersoversteekplaatsen.’ Maar samen beslissen betekent volgens de wethouder daarna ook samen doen: ‘Bijvoorbeeld in de vorm van wijkdeals met inwoners waarbij we afspreken dat er een extra speeltuin komt in ruil voor een stukje groenonderhoud door de bewoners zelf.’

Oldebroek doet meer met minder geld
In de gemeente Oldebroek gaan ze een stap verder dan in Breda. Ze vroegen zich af wat er zou gebeuren als burgers zelf het groen beheren in hun wijk, de zorg organiseren, duurzaamheidsprojecten opzetten, en omzien naar mensen die het niet zo makkelijk hebben?
Om daarachter te komen vroegen ze de dorpen in de gemeente wie er wilde experimenteren met burgerbegroting om zo de verantwoordelijkheid van de wijken/dorpen meer bij de inwoners te leggen en hen te voorzien in de middelen die ze daarvoor nodig hebben. Onder andere het dorp Oosterwolde wilde daar graag aan mee doen. Nu, een jaar later wordt er geëvalueerd. En de resultaten zijn boven verwachting. Op alle toetspunten (vergroten eigenaarschap bewoners, kwaliteit oplossingen, verhouding inwoners-gemeente, instrument burgerbegroting) zien zowel de gemeente als de inwoners een vooruitgegaan. Straten zijn mooier, mensen zien meer naar elkaar om en er wordt meer gedaan met minder geld.

Bovenstaand artikel verscheen recent in magazine InGovernment en is geschreven door Joop Hofman, directeur participatiehuis Rode Wouw en Mikis de Winter, Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Met dank aan Jornt van Zuylen, projectleider Democratic Challenge bij VNG en Martin Hendriksma.

Meer weten?
Democratic Challenge
Menukaart Open over Geld