Expertisepunt Open Overheid

Moving Power
Vijf vragen voor Open Overheid

Op 27 juni nam ik deel aan het kunstproject Moving Power van #Loods32 door een persoonlijk verhaal te vertellen. Ik luisterde naar lezingen, onder andere van eerste kamerlid Sybe Schaap en psycholoog Arjanne Bredemeijer. Vervolgens gingen degenen die een lezing gaven in gesprek met elkaar en met de aanwezigen in de zaal. Na afloop dacht ik vanuit de verschillende perspectieven dieper na over wat de opgedane inzichten voor Open Overheid betekenen. Dat leverde prikkelende gedachten op. Deze vatte ik samen in vijf vragen voor Open Overheid.

1. Maakt openheid de overheid sterker of zwakker?
Historicus Ton van Drielen behandelde in een half uur 3000 jaar macht en daardoor kwam bij mij deze vraag bovendrijven. Natuurlijk hangt de beantwoording van deze vraag van je perspectief af. En natuurlijk kun je van mij verwachten dat ik vind dat de overheid sterker wordt door de kracht van vertrouwen, door de kracht van openheid. Ik vroeg me af: Is dat dan in alle gevallen zo? Als jij vindt dat de overheid door openheid verzwakt, in welke gevallen is dat dan niet zo? Hoe zou een willekeurige inwoner van Nederland de vraag naar sterker of zwakker beantwoorden?

2. Hoe zou een revolutie richting Open Overheid eruit kunnen zien?
Op de doeken van Iris van ‘t Bosch stond heel groot het woord REVOLUTIE. Dat zette mij aan het denken. Natuurlijk, grote veranderingen gaan vaak stap voor stap en dan is er in één keer die  omwenteling zoals bijvoorbeeld de val van de Berlijnse muur en dat heet dan revolutie. Wat is de Berlijnse Muur voor Open Overheid? Een grote verandering in denken over privacy? Een technologische doorbraak? Groepen die het goede voorbeeld geven? Welke beelden krijg jij bij een revolutie richting Open Overheid?

3. Is het een kans of bedreiging voor Open Overheid dat inwoners steeds minder lijken te hechten aan politici?
Psycholoog Arjanne Bredemeijer ging in op het belang van een veilige hechting in de psychologie. Toen ik dit vertaalde naar de hechting tussen kiezers en politici herkenden de aanwezigen het beeld dat dit sinds tientallen jaren geen veilige hechting is: zwevende kiezers, het ongenoegen van grote groepen en de lage opkomst bij verkiezingen. Betekent dit dat politici nog volmaakter willen overkomen en daardoor minder openheid betrachten? Of betekent het dat politici juist wél opener willen worden omdat ze anders geen kiezers meer aan zich binden? Kortom: kans of bedreiging?

4. In hoeverre staat openheid op gespannen voet met de scheiding tussen wetgevende macht, uitvoerende macht en rechtsprekende macht?
Eerste kamerlid Sybe Schaap legde de nadruk op de Trias Politica van Montesquieu, de scheiding tussen wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht zodat deze elkaar in een zeker evenwicht kunnen houden. Vaak genoemde voorbeeld is de neiging van de wetgevende macht om zich soms in het openbaar uit te spreken over de rechtsprekende macht. Is dit een voorbeeld waar openbaarheid geen positieve effecten oplevert? Ander voorbeeld is dat de wetgevende macht en de uitvoerende macht soms met elkaar vergroeid dreigen te raken. En wat te denken van openheid binnen de drie machten zoals de uitvoerende macht? Zo regelt de Wet openbaarheid van bestuur bijvoorbeeld dat als ambtenaren persoonlijke beleidsopvattingen in een document opschrijven zij deze opvattingen dan niet in het openbaar hoeven te delen omdat er dan sprake is van beleidsintimiteit. Wat vind jij hiervan? In hoeverre staat openheid op gespannen voet met de scheiding tussen wetgevende, uitvoerende en rechtsprekende macht?

5. Is er steeds meer of minder sprake van concentratie van macht en biedt dat kansen voor Open Verantwoording?
Zelf denk ik dat macht steeds minder geconcentreerd raakt en dat macht steeds minder makkelijk te behouden is. In mijn lezing haalde ik ook bronnen aan die dat onderbouwen, maar de aanwezigen in de zaal plaatsten hier vraagtekens bij. Zo stelde iemand dat macht juist sterker concentreert bij grote ondernemingen en constructies zoals de Europese Unie. Hoe denk jij daarover? En als het gaat om de verantwoording over het uitoefenen van een sterk geconcentreerde macht, wie moet daar dan op toezien? Wie dwingt de Open Verantwoording dan af als die niet gegeven wordt?

Heb jij ideeën of antwoorden bij deze vragen? Laat het me weten via @mikisdewinter of mikis@open-overheid.nl, dan gaan we met elkaar in gesprek!

Na publicatie van deze blog sprak ik met Davied van Berlo en ik legde hem de vijf vragen voor. Zijn antwoorden lees je in het interview.

Open Government Partnership
Brengen en halen in Tblisi

Begin juni vond in Tblisi (Georgië) een bijeenkomst plaats van de Europese contactpersonen van het Open Government Partnership (OGP) waar Nederland lid van is. Nicole Donkers, clustercoördinator van het team Open Overheid van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties nam actief deel aan de besprekingen. We vroegen naar haar ervaringen.

Met welke vragen en verwachtingen ging je erheen?
Ik wilde weten hoe andere landen bezig zijn met Open Overheid en met name de actieplannen. De meeste landen zijn namelijk – net als wij hier in Nederland – bezig met het uitvoeren van voorgenomen acties en met het maken van een nieuw actieplan Open Overheid binnen de context van het Open Government Partnership (OGP). Ik wilde van hen leren en ons netwerk vergroten. Verder was ik ook benieuwd hoe OGP zichzelf zou profileren en wat voor henzelf belangrijk was.

“Het OGP heeft een sterke reputatie en sterke status en die zijn ook erg belangrijk om daar als Nederland onderdeel van te zijn”


En wat nam je mee terug?

Ik heb daar een aantal gesprekken gevoerd over of we binnen Nederland de goede dingen aan het doen zijn binnen het huidige actieplan 2014-2015 en of de Nederlandse context nog wel goed past binnen de context van OGP. We vinden in Nederland de structuren van OGP op een paar punten nogal dwingend, dus dat waren soms pittige gesprekken. Ik vind het belangrijk dat OGP goed beseft dat ieder land vanuit een andere optiek meedoet. Voor een land zoals Georgië is OGP belangrijk omdat ze graag een moderne staat willen zijn. Bij hen gaat transparantie grotendeels over beter de corruptie kunnen bestrijden. En in Nederland gaat het vooral over transparantie, burgerparticipatie en de gelijkwaardige informatiepositie van inwoners. Dat zijn andere contexten die vragen om andere activiteiten. Natuurlijk zijn we uniek als Nederland, maar als je goed kijkt dan zijn er andere landen waarmee we meer sterk verwant zijn namelijk de Noordelijke landen zoals Zweden, Noorwegen, Finland en Denemarken. Als je dan als OGP een gestandaardiseerde methodiek wilt toepassen op 65 landen dan gaat dat wringen. Zo gaat ons nieuwe actieplan in per 1 januari 2016 en dat is dus net even uit de pas, bezien vanuit de OGP methodiek.

Waar liggen nog kansen voor Nederland binnen het OGP netwerk?
OGP heeft een heel mooi netwerk, ze hebben heel veel kennis en wij kunnen daar veel meer mee doen. Daar zit ook dynamiek in en die kunnen we gebruiken voor de Nederlandse context. Zo zagen we in Georgië grote billboards langs de weg met in chocoladeletters:

O P E N  G O V E R N M E N T  P A R T N E R S H I P

Voor Georgië is OGP een duidelijk podium. Voor Nederland is dat wellicht wat minder interessant, maar kijk even naar het netwerk, in het OGP zijn ook de OECD, UNDP en de Wereldbank betrokken. Aan zulke partijen kunnen we veel hebben. We kunnen ook nog sterker aansluiten op het netwerk, meer meedoen bijvoorbeeld binnen de working groups, bijvoorbeeld over Open Data of Transparantie in besluitvormingsprocessen. Deze staan ook open voor deelname door anderen dan de contactpersonen van het ministerie van Binnenlandse Zaken. Daar specifiek zouden we als Nederland veel meer kunnen brengen en halen.

“In Nederland gaat het vooral over transparantie, burgerparticipatie en de gelijkwaardige informatiepositie van inwoners”


Hoe presenteerde het OGP zichzelf?

Als één grote familie, heel warm en hartelijk, makkelijk en toegankelijk. Zo drukte iedereen me wel even op het hart dat ik Hanneke Snippen-Dullemond, onze eigen Nederlandse contactpersoon, de hartelijke groeten moest doen. Tegelijkertijd profileert de OGP zichzelf ook als een internationaal platform waarbij ook een minister-president zoals Irakli Garibashvili (Georgië) en een staatssecretaris zoals Thierry Mandon (Frankrijk) komen vertellen over hoe belangrijk zij transparantie voor hun landen vinden. En daarin heeft OGP een sterke reputatie en sterke status en die zijn ook erg belangrijk om daar als Nederland onderdeel van te zijn.

 

“Ik kan me zo voorstellen dat Open Overheid onderwerp van bespreking kan zijn tijdens de komende EU-top onder Nederlands voorzitterschap”


Hoe kunnen we in Nederland een sterkere verbinding maken tussen Open Overheid en de hoogste politieke gezagsdragers?

Daar komen vast nog wel kansen voor. Allereerst willen we ons met het actieplan 2016-2017 sterk profileren op het internationale podium van OGP. Daarin nemen we ook al onze ervaringen mee en kunnen we onze kennis en kunde internationaal neerzetten. En ten tweede moeten we ons realiseren dat de OGP erg interessant is in het kader van het komende Nederlands EU-voorzitterschap. Ik kan me zo voorstellen dat tijdens de EU-top modernisering van de overheid, Open Overheid en transparantie onderwerpen van bespreking kunnen zijn. Dan doet zich een unieke kans voor om de EU-netwerken en de netwerken van OGP, maar ook van de OECD en van de Wereldbank met elkaar te verbinden. Nederland kan hier een mooie brugfunctie vervullen. Daarbij is ook behulpzaam dat er bij het OGP twee Nederlanders werken: Paul Maassen als Civil Society Coordinator, ondersteund door Nout van der Vaart.

“Andere landen zijn soms wel verbaasd over de grote hoeveelheid aandacht die er binnen het Nederlands parlement voor Open Overheid is”


Hoe kijken de aan het OGP deelnemende landen naar Nederland?

Nederland staat bekend als actief, meedenkend en een klein beetje recalcitrant. Vanuit andere landen zijn ze soms wel een beetje verbaasd over de grote hoeveelheid aandacht die er binnen het Nederlands parlement voor Open Overheid is. Er zijn de laatste jaren veel moties door de Tweede Kamer aangenomen en toezeggingen aan de Kamer gedaan op het terrein van actieve openbaarheid en open data. In andere landen is zoveel aandacht niet altijd gebruikelijk. Anderzijds bestaat in sommige andere landen veel meer maatschappelijke druk op regeringen om een meer Open Overheid te worden, bijvoorbeeld in landen in transitie. In Nederland lijkt de druk van ‘civil society’ op de regering minder groot. Misschien komt dat wel doordat in Nederland steeds meer beleid samen met belanghebbenden wordt ontwikkeld.

Hoe kijk je terug op Tblisi?
Georgië is één van de meest gastvrije landen die er maar bestaat. Hartelijke mensen en bij de douane op het vliegveld keken de douaniers eerst kritisch naar m’n paspoort om daarna een fles heerlijke rode wijn mee te geven voor thuis. Dat heb ik nog nooit eerder meegemaakt!


 

Meer lezen?

  1. De website van het OGP http://www.opengovpartnership.org geeft meer informatie, o.a. over de aankomende Global Summit op 27, 28, 29 oktober 2015 is in Mexico Stad, de Open Goverment Awards en de Explorer waarmee je sinds kort de grote rijkdom aan OGP data kunt ontsluiten.
  2. De website van de Civil Society Engagement working Group: http://www.ogphub.org/
  3. Interview met Hanneke Snippen-Dullemond, de Nederlandse contactpersoon vanuit het team Open Overheid van BZK: https://open-overheid.nl/interview/meer-ambitie-graag/
  4. Open Overheid in actie! Onder deze titel werken we in Nederland aan het Actieplan 2016 – 2017. Wil jij daaraan bijdragen? Leer hier meer: https://open-overheid.nl/open-overheid/open-overheid-in-actie/

 

Open Overheid in actie

Nederland is aangesloten bij het Open Government Partnership (OGP), de brede internationale beweging voor meer Open Overheid. In dit kader maakt Nederland een nieuw Actieplan voor de periode 2016-2017.

Meer dan 100 stakeholders, inhoudelijk betrokkenen en visionairs leverden op 17 juni 2015 hun bijdrage aan de richting en inhoud van het actieplan, opgesteld door het ministerie van BZK. Via deze link vind je uitgebreide uitleg over de inhoudelijke onderwerpen en achtergrondinformatie die op 17 juni aan de orde kwamen. Een uitgebreid verslag vind je binnenkort op deze pagina.

Consultatie
Wil je meedenken of meedoen? Houd dan deze website in de gaten voor de aankondiging van de online consultatie. Deze consultatie zal in augustus plaatsvinden.

Bekijk ook ‘Naar een nieuw Actieplan Open Overheid: erfenissen en vertrekpunten’

Contact
En natuurlijk zijn de opstellers van het Actieplan ook bereikbaar via de social media:
Twitter : @OpenOverheidNL
Facebook: www.facebook.com/OpenOverheidNL

Doe Open! Festival in de achteruitkijkspiegel

Het Doe Open! was een fonkelend festival op 18 mei 2015. Het festival heeft velen geïnspireerd tot anders kijken naar openheid van het eigen werk en dat van anderen. Er ontstonden vele nieuwe verbindingen, nieuwe inzichten, nieuwe doelstellingen en nieuwe activiteiten. Wist je dat…
… er gedurende de dag zo’n 800 geïnteresseerden van buiten en binnen de overheid waren?
… de uitdrukking “Meer snoep dan je op kunt” regelmatig te horen was?
… op twitter #DoeOpen 11 uur lang trending topic is geweest?
… er een korte Storify en een lange Storify is met een selectie van tweets van de dag?
… het festival een #DoeOpen manifest opleverde, opgesteld door een deel van de aanwezigen?
… de onderstaande video een korte impressie geeft?

Wil je nog even terugblikken? Kijk dan mee in de achteruitkijkspiegel. Van een groot deel van alle programmaonderdelen doen we hieronder kort verslag:

Inspiratiedouche Open Data
Paul Suijkerbuijk verzorgde een inspirerende bijeenkomst die je helpt met het omgaan met vraagstukken rond open data. Hij ging in op vragen zoals: Wat is Open Data en wat kan het betekenen voor je eigen werk? Wat kan Open Data betekenen voor de maatschappij? En waar moet je beginnen als je Open Data beschikbaar wil stellen? Zijn presentatie staat hier. Tijdens zijn inspiratiedouche werd iedereen op het spoor gezet om vol energie met Open Data aan de slag te gaan! En hier vind je Paul’s impressie van de gehele dag.

Paul Open Data inspiratiedouchePaul inspiratiedouche

 

 

 

 

 

 

 

 


Keynote Evelen Tonkens

Evelien Tonkens heeft in samenwerking met Margo Trappenburg, Menno Hurenkamp en Jante Schmidt onderzoek gedaan naar de praktijk van de wisselwerking tussen de participatieve en de representatieve democratie in een zestal cases. Zij presenteerde dit onderzoek tijdens het Doe Open Festival: De montessori-democratie, spanningen tussen burgerparticipatie en  de lokale politiek.

Actieplan Open Overheid: Actieve Openbaarheid

Marens Engelhard, directeur van het Nationaal Archief én historicus, trapte af met een keynote over de toekomst van openbare informatievoorziening vanuit historisch perspectief. In een democratie zou alle overheidsinformatie openbaar moeten zijn, of toch niet? Waar ligt de grens? En wie of wat bepaalt die grens? Hoe gaan wij in Nederland nu om met openbaarheid van informatie en waar liggen nog kansen? Je kunt zijn keynote hier nalezen.

Kaat Goderiefolder

Vervolgens gaf Kaat Goderie en toelichting op het proces dat leidt tot het Actieplan Open Overheid. Nederland is aangesloten bij het Open Government Partnership (OGP), een brede internationale beweging voor een meer Open Overheid. Onderdeel van het OGP is het inzichtelijk maken aan welke opgaven Nederland werkt om informatie effectief te ontsluiten en beter aan te sluiten op informatiebehoeften van de samenleving. Tijdens het Doe Open Festival startte het Ministerie van BZK de inventarisatie van ambities en activiteiten die volgens ministeries en (mede-)overheden, maatschappelijk veld en burgers een plek moeten krijgen in het nieuwe actieplan (2016-2017). Kaat riep iedereen op om mee te schrijven aan het actieplan! Op 17 juni gaan 120 publieke professionals in gesprek over de ambities en activiteiten uit thema’s als financiële transparantie, heldere informatievoorziening, inzicht in besluitvormingsprocessen, ver der met Open Overheid op lokaal niveau, open by design, open data – grondstof voor innovatie, internationale positionering van Nederland, cultuur, transparantie in semi-publieke sector. Mail naar sharita.birbal@minbzk.nl om je aan te melden of informatie te vragen. Er zijn nog enkele plaatsen beschikbaar.

Keynote Arjan el Fassed

Hoe krijg je financiële data beschikbaar en openbaar? Arjan El Fassed is directeur van de Open State Foundation, een organisatie die democratische transparantie, verantwoording en participatie bevordert door het ontwikkelen van online platformen en het bevorderen van het ontsluiten en gebruik van open data. Onder leiding van Jan Andries Wolthuis (afdelingshoofd Interactie van het ministerie van BZK) vertelde Arjan over zijn reis van het afgelopen jaar om financiële data beschikbaar te krijgen en hij geeft zijn visie op wat er nog meer kan zowel aan de kant van openheid als aan de kant van participatie.

Young Innovators Talk

Stef van Grieken – Technical Program Manager Google
Bekjik hieronder zijn presentatie en lees hier het interview dat Stef aan het Leer- en Expertisepunt Open Overheid gaf.

Aik van Eemeren – Hoe de deur open gaat

Noor Bongers – Van open doen naar open zijn

Uitdagende partners

uitdagende partners

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tijdens deze interactieve workshop werd iedereen uitgedaagd: hoe kan the Right to Challenge vorm krijgen? Eén van de elementen is het aangaan van gelijkwaardige partnerschappen. Waaraan moeten partnerschappen voldoen en hoe werkt het (niet) in verschillende situaties? Draag bij aan de toekomst en geef tips voor een actuele Challenge: De Buurtscoot uit Rotterdam! Lees hier het verslag.

Keynote Ronald Plasterk
De keynote van minister Plasterk!

Young Innovators Talk

Abdul Advany – eStadslab Participatieindex

Mark van der Net – The open source city

Harold van Garderen – 7 uitgangspunten voor onbestuurbaar Nederland

Gerda Deekens – MAEXchange

Keynote Job Cohen

Job Cohen heeft in januari 2015 tijdens zijn benoeming tot bijzonder hoogleraar aan de Leidse Universiteit een pleidooi gehouden voor de G1000. Dit is een initiatief om 1000 burgers uit alle lagen van de bevolking, na loting, te laten meedenken over het bestuur van gemeente of provincie. Over het nut en noodzaak van het organiseren van een G1000 en het vervolg hierop gaat Job Cohen in tijdens deze keynote speech.

Open over geld
open over geld
Jouw gemeente kan op vele manieren open zijn over geld. Lees hier welke. Aan welke vormen van financiële openheid doet jouw gemeente al? En welke vormen zou je willen (be-)proeven? Tijdens de sessie Open over geld kon je kennismaken met de verschillende initiatieven die er zijn om de dialoog tussen gemeente en inwoners te faciliteren : budgetmonitoring, open spending, burgerbegroting, begrotingswijzer, geldstromen in de wijk en watdoetHengelo met daarop informatie over begroting en ruimte in begroting. Vervolgens kon je in gesprek gaan met verschillende initiatiefnemers om te horen wat hen beweegt, wat de ervaringen zijn en waar ze nu staan. Bekijk hier de menukaart Open over Geld die Mikis de Winter van het Leer- en Expertisepunt ontwikkelde.

Doe Open! manifest

Wij doen open, doe jij mee? Wat moet er na 18 mei anders? Een minder gangbare definitie van manifest is oorlogsverklaring of vredesverklaring. Waarmee heb jij vrede? Of waaraan wil jij symbolisch de oorlog verklaren? Iedereen leverde drie keer één zin aan en beoordeelde de zinnen van anderen. Jaap Drooglever en Mikis de Winter voegden deze binnen 24 uur samen tot één manifest.

Spel “Aanvliegroutes voor Open”

Jan Bellaar

afvalcontainer

 

 

 

 

 

 

 

Als gemeente kunnen we het thema Open Overheid aanvliegen vanuit één van de vier aanvliegroutes: Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording. Dit ervoeren de deelnemers aan de hand van een simulatiespel op basis van twee concrete casussen: een nieuw asielzoekerscentrum en een nieuw vuilnisophaalsysteem. In deze blog legt Jan Bellaar uit hoe dat in zijn werk ging.

Keynote Steve Clare

Steve Clare is deputy chief executive bij Locality, het netwerk van buurtorganisaties in Groot-Brittannië, waarbij meer dan 500 buurten zijn aangesloten. Met de komst van het ‘Big Society’ beleid werden in Engeland buurtrechten, zoals de right to challenge – die we hier onlangs in de WMO hebben overgenomen –  de right to buy en het recht op buurtplannen geïntroduceerd. Locality ondersteund buurtbewoners die deze rechten in de praktijk willen brengen. Hoe kunnen bewoners meer eigenaar worden van hun buurt? En welke rol speelt de lokale overheid daarin?

Open RaadsCafé

Mieke KarsPascale Georgopoulou

 

 

 

 

 

 

 

Op 16 april vond de aftrap van Openraadsinformatie plaats: vijf gemeenten gaan de komende tijd met de Open State Foundation en het ministerie van Binnenlandse Zaken aan de slag om raadsinformatie als Open Data aan te bieden. Westland, Amstelveen, Heerde, Den Helder en Oude IJsselstreek zijn de vijf gemeenten die als eersten deze stap hebben gezet. Tijdens het Doe Open! Festival werd ‘s avonds tijdens het Open Raadscafé een workshop Open Raadsinformatie gegeven door de Open State Foundation, het ministerie van Binnenlandse Zaken en het Expertisepunt Open Overheid.

Het doel van het Open RaadsCafé op 18 mei in Pakhuis De Zwijger was om bekendheid te geven aan de pilots en om in een creatieve, interactieve sessie tot ideeën te komen over wat er mogelijk is wanneer raadsinformatie als Open Data beschikbaar is. Welke vragen kun je daardoor beantwoorden en welke toepassingen kun je daarmee maken? In het Open RaadsCafé werd door Tom Kunzler (Open State Foundation) uitleg gegeven over de pilots die vanuit BZK lopen bij verschillende gemeenten rond Open Raadsinformatie. Pascale Georgopoulou, griffier van Amstelveen verzorgde een prikkelende keynote. Haar boodschap was: “Open Data? Bijzaak!”. Waar het volgens haar wel om gaat is transparantie, legitimiteit en invloed als onderdelen van het democratisch samenspel. Je kunt de inleiding van Pascale Georgopoulou terug lezen. Vervolgens zijn, al schrijvend op tafelkleden, toepassingen voor het versterken van de lokale democratie door middel van open data verkend. Er werd nagedacht over vragen als “Wat zou jij zelf met Open Raadsinformatie doen?” en “Welke toepassingen kunnen we bedenken?”. De suggesties waren talrijk. Een greep uit de ideeën: raadsleden via Open Data naar bepaalde dossiers in andere gemeenten laten kijken, het eenvoudiger kunnen maken van “lijstjes” over raadsleden (bijvoorbeeld ‘het meest groene raadslid’), een app of website voor de ‘Armchair auditor’: de burger controleert de overheid vanuit de stoel, en de toepassing ‘Wat stemt mijn raad?’ waarin het stemgedrag van raadsleden gemakkelijk kan worden opgezocht en vergeleken.

Meer lezen over Open Raadsinformatie? Lees de 11 vragen en antwoorden over Open Raadsinformatie.

Democreatiespel leidt tot dynamische dialoog

Democreatie

 

 

 

 

 

 

 

 

Na een volle dag vernieuwing hebben de echte die–hards nog wel zin in het DemoCreatieSpel. We starten met de vraag welke fase van het beleids- en beslisproces het meest aan vernieuwing toe is. Met de voeten stemmen de deelnemers vooral op signaleren en agenderen (om maatschappelijke vraagstukken op de politieke agenda te krijgen) en besluitvorming (het cruciale moment dat vaak nog een black box is). En hoewel er altijd meer ideekracht kan worden benut bij de ontwikkelfase is er met name in de uitvoeringsfase nog veel winst te boeken. Daar loopt het vaak spaak doordat uitvoerders niet bij de planvorming betrokken zijn.

Dat is dan ook de fase waar we met elkaar op inzoomen. Bij de uitvoering vindt de groep vooral waarden als flexibiliteit, resultaatgericht en leiderschap belangrijk. Maar ook eigenaarschap speelt een belangrijke rol: juist omdat er vaak geen continuïteit zit in het eigenaarschap tussen de ontwikkel- en besluitvormingsfasen en de uitvoeringsfase. Dat vraagt om communicatieve deskundigen en uitvoerders- rollen die vaak al redelijk goed belegd zijn. De rol van belanghebbende is in deze fase echter vaak ondergesneeuwd. Een nieuw democratisch instrument voor deze fase zou zich dan ook vooral moeten richten op hun rol, om de waarde van eigenaarschap te waarborgen.

De deelnemers zijn enthousiast over het DemoCreatieSpel omdat het meteen een dynamische dialoog teweegbrengt, los van functies en ego’s. Met allerlei tips over toepassing op concrete lokale vraagstukken en aanpassingen om het spel te spelen met bewoners gaan spelleiders Marte Kappert en Boukje Keijzer de napraatborrel in. Meer weten? Kijk op www.democreatiespel.nl

Festivalsfeer

festival
Wie was de ster van het Doe Open! Festival? Dat was jij!! Naast alle geplande evenementen kon je namelijk ook zelf het podium pakken. Ongeveer acht mensen sprongen speciaal daarvoor op het hoofdpodium en ook de Open Beamer ging niet uit op 18 mei. De mensen van The Connection Factory hiepen bij de voorbereiding van deze pitches en presentaties en het op ludieke wijze leggen van vele verrassende verbindingen tussen alle festivalgangers. En in een sofasessie kon je met een specialist in gesprek diepgaand ingaan op jouw vraagstukken. En verder was er muziek en was er beeldende kunst van Behrouz Naghipour rond de thema’s samenwerking, democratie en openheid.

De organisatie van het gehele congres was in handen van: Pakhuis de Zwijger, Team Doe-democratie, team Open Overheid en team Agenda Lokale Democratie van het ministerie van BZK en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Aan het congres werkten circa 70 mensen mee, waaronder fotograaf Joep Kroes van wie de foto’s in dit bericht afkomstig zijn (behalve de foto’s bij ‘Aanvliegroutes voor Open’ en ‘Open over geld’). Tot ziens bij één van de volgende bijeenkomsten rond Open Overheid? Bekijk dan hier de agenda. Wil je via onze 2 à 3 wekelijkse e-mail-updates op de hoogte blijven? Schrijf dan je hier in.

Aanvliegroutes voor Open Overheid
Breder perspectief op financiële transparantie

Tijdens het Doe Open! Festival werd veel gesproken over financiële transparantie. Een vaak gehoorde mening is dat transparantie alleen niet genoeg is. Het gaat ook om houding en samenwerking. Open Overheid is meer dan Open Data en documenten vrijgeven. Maar wat voor vormen kan dat dan krijgen? En hoe past dit binnen Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording, de vier aanvliegroutes voor Open Overheid? Welke startdoelen zijn er?

Open Contact

Open Contact gaat over nieuwsgierig zijn, een menselijk gezicht tonen door te delen en te vragen. Het community, de gemeenschap staat daarbij centraal. De burgerberoting en geldstromen door de gemeente passen daar sterk bij.

Startdoel Burgerbegroting
Minimale variant van de burgerbegroting is dat een gemeente 10% van de begroting vrijmaakt, daar keuzemogelijkheden identificeert en inwoners daarover laat beslissen. Minder dan vijf gemeente doen dit in Nederland. Maximale variant is dat dit geldt voor de gehele begroting. Dat gebeurt nog nergens.

Startdoel Geldstromen door de gemeente
Minimale variant is dat een inwoners onderzoek doen naar geldstromen door de wijk of gemeente, en dan niet alleen gemeentelijk geld, maar ook geld vanuit de provincie, de EU en geld van inwoners zelf. Dit bredere perspectief haalt de focus wat af van de gemeente en verlegt deze naar de doelen. Het stimuleren van lokale winkeliers kan bijvoorbeeld veel effectiever als inwoners meer lokaal boodschappen doen dan dat de gemeente investeert in een nieuw economisch beleid. Maximale variant is dat de geldstromen op wijkniveau bekend worden en actieve inwoners op wijkniveau opstaan die zorgen dat er minder vanuit de gemeente wordt gedacht maar meer vanuit een netwerk met bijbehorende keuzes.

Open Aanpak

Deze aanvliegroute gaat over samenwerken, openstaan voor nieuwe en onverwachte invalshoeken. De rolverdeling tussen overheid en samenleving staat centraal. De bezuinigingsdialoog en samenwerking (als onderdeel van budgetmonitoring) passen daarbij:

Startdoel Bezuinigingsdialoog
Minimale variant is het voeren van enkele gesprekken met inwoners over mogelijke bezuinigingen. Een grote meerderheid van de gemeenten doet dit. Maximale variant is het voeren van een uitgebreide dialoog met inwoners, bijvoorbeeld aan de hand van de vaak gekozen begrotingswijzer van Prodemos. Inwoners kennen vaak minder taboes op bezuinigingen dan vanuit de politiek wordt verondersteld. En meedenkende inwoners voelen zich vaak meer betrokken.

Startdoel Samenwerking (als onderdeel van budgetmonitoring)
Minimale variant van budgetmonitoring is een dialoog met inwoners en een maximale variant is meebeslissende inwoners. Zoals gezegd: de stichting voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie kent meer dan vijf pilotgemeenten. In Amsterdam Oost leidde dit zelfs tot een door burgers opgestelde burgerbegroting.

Open Data

Uiteraard gaat het om data delen, maar ook om betere digitale diensten en nieuwe toepassingen. De kern is hier het vrijgeven van data.

Startdoel Open Spending
Minimale variant is het versturen van de bestanden die toch al naar het CBS gaan (de zogeheten IV3-bestanden) via de Open State Foundation als open data online plaatsen op www.openspending.nl. Sinds kort heeft het CBS al deze begrotingsinformatie automatisch vrijgegeven dus dan zijn de begrotingsgegevens van alle gemeenten als Open Data beschikbaar voor wat een betrokken inwoner er ook maar mee wilt doen. Maximale variant is het geven van veel meer detailgegevens per gemeentelijke begroting zoals kwartaalcijfers en gegevens per wijk of buurt. Hergebruik van de open data van openspending.nl kan op vele manieren, van een vergelijking tussen de gemeenten (“Hé, waarom is mijn gemeente zo duur of goedkoop bezig?”) tot het zoeken van mogelijke andere bestedingen (“Ik wil minder geld voor dit en meer geld voor dat!”) tot mogelijkheden die wij op dit moment misschien nog niet eens kunnen bedenken.

Startdoel Buurtbegroting
Minimale variant is het online plaatsen van de data van één buurt. Maximale variant is het zorgen voor vergelijkingsmogelijkheden tussen meerdere buurten binnen een gemeente. Als een gemeente de buurtbegroting combineert met samenwerking dan heet dit budgetmonitoring. De stichting voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie kent meer dan vijf pilotgemeenten. Amsterdam is het verst met meer dan 100 buurtbegrotingen; de eerste kwamen uit Amsterdam-Oost.

Open Verantwoording

De kern van deze aanvliegroute formuleerden we al eerder als: geef openheid van zaken, maak bijvoorbeeld het kasboek openbaar. De kern is hier het door middel van o.a. documenten transparantie te geven over proces en inhoud van besluitvorming. Het behoeft vast geen betoog dat de klassieke begroting en het openbaar maken van het kasboek inclusief declaraties hierbij passen.

Startdoel Klassieke begroting
Minimale variant is het klassieke begrotingsboekje, maar dan online, in pdf of een ander gesloten format. Ik ken geen gemeente die dit niet doet. Maximale variant is er één met veel meer uitleg over welke uitgaven al vastliggen en welke nog te beïnvloeden zijn zoals www.watdoethengelo.nl. Dat gebeurt nog nauwelijks, maar leidt wel tot een veel beter geïnformeerde gemeenteraad en inwoners.

Startdoel Kasboek inclusief declaraties openbaar
Minimale variant is het online plaatsen van ‘de bonnetjes’ van declaraties of dienstreizen. Enkele gemeenten doen dit, bijvoorbeeld de gemeente Groningen. Maximale variant is het openbaar maken van het gehele kasboek. Ik ken geen Nederlands voorbeeld, wél New York (Verenigde Staten). Vaak gehoorde observatie: vroeger kregen we vele vragen en Wobverzoeken over de bonnetjes en daarna volgde vaak een krantenbericht, maar nu ze online staan lijkt de spanning verdwenen en blijven de krantenberichten uit.

Oproep

Ben jij bezig met één van bovenstaande vormen van Open over Geld? Wil je weten hoe je kunt starten of uitbouwen?  Neem dan contact met me op via mikis@open-overheid.nl; dan help ik je verder door het voeren van één-op-één-gesprekken of (bij voldoende animo) in een community of practice of leerkring.

Het verhaal van Jan Bellaar
Simulatiespel aanvliegroutes voor Open Overheid

Mijn naam is Jan Bellaar en ik werk bij de gemeente Ulftingenwest als beleidsambtenaar Ruimtelijke Ordening. Tijdens het Doe Open! Festival speelden wij een simulatiespel over de vier Aanvliegroutes van Open Overheid. De instructie voor dit spel wil ik graag ter beschikking stellen aan iedereen die het gedachtegoed van Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording wil verder brengen. De instructie voor het simulatiespel aanvliegroutes voor open op 1 A4 gaat over de casus van het Asielzoekerscentrum die we laatst in onze gemeente hadden. De inleiding voor het spel was een heel ander verhaal, namelijk mijn eigen verhaal over Aanvliegroutes voor Open Overheid in de gemeente Ulftingenwest:

“Mijn zus vroeg laatst: “Open Overheid, wa’s dat?”. Dit was mijn antwoord:

“Weet je nog dat mijn collega’s en ik laatst te zien waren in het acht uur journaal met dat item over ondergrondse afvalcontainers? Dat was vanwege de Open Overheid prijs die we wonnen! We kregen de meeste punten op de vier onderdelen Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording.

Het begon allemaal zo. Ik moest een plan maken voor onze nieuwe wethouder Caroline Noord, een plan voor het plaatsen van ondergrondse afvalcontainers onze mooie gemeente Ulftingenwest. Ik had net de website www.open-overheid.nl bekeken en ik dacht: vanuit welke route zal ik dit eens aanvliegen?

Open Contact met de samenleving is soms ook gewoon vertellen wat je doet op je werk. Je weet nog niet wat de reacties zijn. Maar je vertelt het gewoon, heel laagdrempelig op Twitter:

@JanBellaar: Vandaag hard aan het werk voor onze nieuwe wethouder Caroline Noord: plan voor het plaatsen van ondergrondse afvalcontainers #zinin

Ik kreeg meteen een reactie terug van een inwoner uit een heel andere gemeente:

@BuufjeBello: Als ik zo’n lelijke container vlak voor mijn deur zou krijgen dan mag wethouder Noord dat mooi even zélf bij me komen uitleggen 😉

Open Contact stelt de gemeenschap, de community centraal. De ideeën hieruit zijn vaak onverwacht. In dit geval zelfs van buiten de community van de eigen gemeente. Maar wel heel bruikbaar! Dit vond ik wel een goed idee, want dit is precies wat onze nieuwe wethouder graag wil, ze wil Open Contact met inwoners, minder formeel contact via brieven en mededelingen; ze wil meer een menselijk gezicht tonen. Ik adviseerde wethouder Noord om in deze fase een paar wijkgesprekken te voeren over de afvalcontainers, om begrip te kweken als iemand straks een container voor de deur krijgt, om meedenkers te vragen zodat het een gezamenlijk plan wordt.

Open Aanpak is het aansturen op samenwerking. Open Contact is daarvoor een belangrijke mogelijkmaker.

Onze wethouder deed het zo goed dat tijdens de wijkgesprekken een drietal inwoners zich spontaan aanmeldt dat veel over dit onderwerp weet en dat geheel belangeloos met mij samen een plaatsingsplan wil maken. Daarbij ontstond onverwacht het idee van een afvalcontainer die tevens dienst doet als snelheidsverminderend object op één van de straten van Ulftingenwest waar te hard gereden wordt.

Open Aanpak met de inwoners is hot, de participatiemaatschappij noemen sommigen het, anderen zeggen weer ‘co-creatie’ of ‘doedemocratie’. Mij maakt het allemaal niet uit, als de inwoners én wethouder blij zijn, dan ben ik dat ook!

Het mooie van de ondergrondse afvalcontainers was dat we gedurende het besluitvormingsproces kozen voor Open Verantwoording, dus telkens een eigen afweging maakten en daarover communiceerden en ook anderen daarbij betrokken. Vrij vroeg in het proces organiseerden we een informele vergadering over dit onderwerp; iedereen, van raadslid tot inwoner kon zijn of haar zegje doen en op basis daarvan formuleerden we de gezamenlijke eisen aan de ondergrondse afvalcontainers.

Open Verantwoording is van belang tijdens alle processtappen. Toen we alle documenten telkens online plaatsten kregen we niet voortdurend verzoeken om documenten te sturen, ook geen Wob-verzoeken dus; we konden gewoon simpel verwijzen naar internet: daar stond telkens de meest recente info.

De data van alle containers wordt trouwens ‘live’ vrijgegeven als Open Data. Eén van onze inwoners heeft een appje gemaakt wat op basis van de vulgegevens van onze technisch zeer geavanceerde containers laat zien welke containers er nog vrije ruimte hebben bij jou in de buurt en welke containers met voorrang door ons als gemeente geleegd moeten worden. Deze app was eerst gratis maar kost wel geld voor de downloaders. Is ‘ie straks in Europa toe te passen? Dan levert dat weer extra geld op. Dat is dan weer een mooi voorbeeld van een Open Aanpak met een verrassend mooie app als resultaat.

Gaaf hé? Dat was dus vier keer open: Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording. Dat leverde gelukkige inwoners, gelukkige bedrijven en een gelukkige overheid op! Dank jullie wel voor jullie aandacht. Jullie begrijpen nu waarom mijn collega’s en ik die prijs wonnen!

Wist je trouwens dat je dit jaar ook in het écht kunt meedoen aan de Open Government Awards als je een voorbeeld hebt van Open Overheid in de dienstverlening? Meer informatie daarover vind je  hier!”

Groetjes!

Jan Bellaar
Beleidsambtenaar Ruimtelijke Ordening Ulftingenwest, te bereiken via de Afdeling Geluk

Open over de gemeentelijke portemonnee
Tien lessen van actieve bewoners

‘Kijk in de gemeentelijke portemonnee en doe er je voordeel mee! Onder deze titel mocht ik afgelopen zaterdag de chef-kok spelen op de bijeenkomst ‘buurtinitiatief met groeispurt’, georganiseerd door het Landelijk Samenwerkingsverband Actieve bewoners. Ik presenteerde een menukaart met acht vormen van ‘Open over Geld’. Vooraf twijfelde ik aan mijn zelf in elkaar geknutselde Menukaart. Was ik niet veel te aanbodgericht bezig? Zouden de actieve bewoners de zorgvuldig geselecteerde gerechten wel lusten? Op deze en andere vragen kreeg in twee sessies veel reacties terug van bij elkaar ongeveer twintig actieve bewoners. Mijn persoonlijke samenvatting in de vorm van tien lessen voor Open Overheid staat hieronder:

1. Ja, de overheid is vaak aanbodgericht bezig als het gaat om Open over Geld

En nee, dat is niet erg. Actieve bewoners willen gewoon zien en begrijpen waar het geld in hun gemeente naar toe gaat. Ze willen aansluiten op de denk- en doekracht van de overheid. Dus overheid, ga vooral door!

2. Inwoners en overheid hebben ieder een keuze om te werken op basis van vertrouwen of op basis van wantrouwen

Vaak is het: wat je geeft, dat krijg je terug. Als de overheid wil aansluiten op de denk- en doekracht vanuit de samenleving dan moeten gemeenten uit zichzelf meer openheid van zaken geven.

3. Actieve bewoners willen een Open Overheid, daar is geen enkele twijfel over

De vraag is vooral: gemeenten, kan het wat sneller? En Rijksoverheid, dat geldt ook voor jullie: waarom is Open over Geld geen verplichting, bijvoorbeeld in de vorm van buurtrechten?

4. Overheid maak je kasboek openbaar, geef detaildata Openspending vrij of stel een buurtbegroting op

Durf je open te stellen voor actieve bewoners die willen meedenken, meebeslissen en meedoen, bijvoorbeeld in de vorm van de vaakst gekozen gerechten budgetmonitoring, burgerbegroting of geldstromen door de wijk.

5. De informatiebehoefte van actieve bewoners is doelgestuurd en gaat verder dan geld

Als inwoners gemeenten willen uitdagen een taak over te nemen dan willen ze vooraf weten hoeveel het schoonmaken van het dorpshuis kost, maar ook of het contract toevallig net is afgesloten tot 2025 en of de onderhoudende partij maatschappelijke meerwaarde biedt, bijvoorbeeld door te werken met arbeidsgehandicapten.

6. Het populairste gerecht is Geldstromen door de wijk, het enige gerecht waarbij de gemeente niet centraal staat

Dit bredere perspectief haalt de focus wat af van de gemeente en verlegt deze naar de doelen. Het stimuleren van lokale winkeliers kan bijvoorbeeld veel effectiever als inwoners meer lokaal boodschappen doen dan dat de gemeente investeert in een nieuw economisch beleid. Actieve inwoners zien de gemeenten wel als de meest voor de hand liggende partner bij gegevensverzoeken richting vervoerders, woningbouwcorporaties en zorgverzekeraars. “Zet nu eens de wijken en buurten centraal!” zeggen ze, zoals bijvoorbeeld bij de combinatie buurtbegroting en samenwerking, ook wel budgetmonitoring genoemd, het op één na populairste gerecht.

7. Andere populaire gerechten zijn de burgerbegroting en Openspending, maar daarbij springen opvallende nadelen in het oog

Actieve bewoners noemen als belangrijkste nadeel van burgerbegroting dat het een subjectieve selectie is, gemaakt door de gemeente. Voordeel is dat je wel kunt meebeslissen, maar helaas lokt het nauwelijks uit tot meedoen. Openspending in de huidige vorm zien de actieve bewoners slechts als een begin. Meer detailinformatie is aardig maar kost ook geld; het gaat in de ogen van actieve bewoners om informatie die aanzet tot samenwerking!

8. De klassieke begroting, de bezuinigingsdialoog en het open kasboek zijn de drie minst gekozen gerechten

Deze drie gerechten vormen tezamen het burgerparticipatiemenu. Dit menu wordt heel vaak door gemeenten aangeboden. De actieve bewoners zien ze als redelijk ‘basis’ maar onvoldoende passend bij hun behoeften om de maatschappelijke processen centraal te zetten en de overheid daarin te laten participeren, overheidsparticipatie dus.

9. De meest gekozen menu’s zijn het overheidsparticipatiemenu en het nieuwe horizons menu

De meeste inwoners zeiden daarbij: wij willen dit, maar we snappen dat dit voor gemeenten een kwestie van tijd en lange adem is. Toch… als we bruggen willen bouwen dan kost dat tijd en energie. Van beide kanten. Het hebben van financiële gegevens in de vorm van Open Data is vaak een randvoorwaarde voor daadwerkelijk gevoeld eigenaarschap en vergaande samenwerking zoals maatschappelijk aanbesteden, buurttender, netwerkbegrotingen, right to challenge en buurtbesteden.

10. Actieve inwoners zetten ‘samen’ voorop

Eerlijk gezegd verwachtte ik van tevoren veel vragen als “Hoe zie ik of mijn gemeente nog subsidiegeld over heeft?”. En wat gebeurde er? Geen enkele vraag ging puur over het eigen belang. “Samen, samen en nog eens samen” stond voorop.

Actieve bewoners, dank voor de inspiratie!

En jij, heb je trek gekregen en ben je benieuwd naar de acht gerechten en de drie menu’s voor actieve bewoners? Bekijk dan hier de Menukaart. Eet smakelijk!

Open Government Awards

Open Government Awards

Draagt jouw Open Overheid initiatief bij aan betere publieke dienstverlening? Dan maak je kans om met jouw initiatief de internationale OGP Award te winnen! Het Open Government Partnership (OGP) looft deze prijs vanaf 2014 jaarlijks uit om ‘excellente prestaties’ van overheidsorganisaties en het maatschappelijk middenveld op het gebied van Open Overheid te belonen. Elk land kan één project inzenden. Vorig jaar was dit het initiatief MijnWOZ uit de gemeente Tilburg, dat de vijfde plek veroverde op de internationale ranglijst. Het heeft daarmee zowel internationaal als nationaal in de schijnwerpers gestaan en veel aandacht gekregen.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties nodigt jou dit jaar uit om mee te doen aan deze wedstrijd.

Wat zijn de OGP Awards?

Het OGP organiseert dit jaar voor de tweede keer de OGP Awards. Deelnemende landen en maatschappelijke organisaties kunnen zich hiervoor inschrijven, om bijzondere projecten op het gebied van Open Overheid te promoten. Ditmaal met als thema ‘Improving Public Services through Open Government’ ofwel: het verbeteren van publieke dienstverlening door Open Overheid. Met dit thema wil het OGP benadrukken dat publieke dienstverlening het voornaamste raakvlak is tussen burgers en de overheid, en dat de overheid die dienstverlening op transparante en controleerbare wijze moet inrichten, rekening houdend met de wensen van burgers.

Nederland mag één project indienen dat mee kan dingen naar deze internationale Award. Uit de Nederlandse inzendingen zal een jury een voorselectie maken, waarna iedereen mag stemmen om tot de Nederlandse winnaar te komen.

Eindigt jouw initiatief hoog in de internationale top tien? Dan kun je nationale en internationale aandacht verwachten!

 

OGP Awards banner

Welke initiatieven komen in aanmerking?

Wil een inzending kans maken, dan moet zij voldoen aan de volgende voorwaarden:

  1. Het initiatief staat op de initiatievenkaart van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (Nog niet gedaan? Zet je initiatief er gauw op!);
  2. Het is een samenwerking in ontwerp, uitvoering of toezicht tussen een overheidsinstantie en het maatschappelijk middenveld;
  3. Burgers hebben toegang tot de informatie over de publieke dienstverlening waartoe zij gerechtigd zijn en/of informatie over het functioneren van de aanbieders van de diensten;
  4. De overheidsorganisatie vraagt burgers om feedback en reageert op klachten over de kwaliteit van de openbare dienstverlening;
  5. Burgers hebben de mogelijkheid om mee te beslissen over de inrichting en levering van de dienstverlening;
  6. Er staan burgers mechanismen ter beschikking waarmee zij toezicht kunnen houden op de dienstverlening.

 

Tijdlijn

Inschrijving geopend:

21 april – 7 juni

Iedereen mag op de top 3 stemmen via een poll:

8 juni – 14 juni

Bekendmaking en inzending Nederlandse winnaar:

15 juni

Internationale OGP Awards ceremonie:

26-28 oktober

 

Voldoet jouw initiatief aan alle criteria?

Doe mee, vul het inschrijfformulier in!

 

Praktische wijsheid voor Open Overheid

Gastblog door Roelant van Zevenbergen

Ik vind ‘praktische wijsheid’ een krachtig begrip uit de filosofie van Aristoteles dat vandaag de dag nog steeds van grote waarde is. In die zin dat je unieke, concrete suboptimale (werk)situaties centraal durft te stellen en vervolgens ‘gewoon aan de slag gaat’ met het verbeteren daarvan. Niet alleen op basis van logica en theoretische wijsheid, maar veel meer vanuit praktische afwegingen, leren van elkaar en andere voorbeelden. Niet het denken maar het doen staat dan voorop. En in een blog van Mikis de Winter wond hij er ook geen doekjes om: “Dan komt het daarna eenvoudigweg aan op doen. Het zetten van een eerste stap. Vanuit je eigen wens en ambtelijk vakmanschap. Dus zet je praktische wijsheid in voor Open Overheid.”

Maar hoe tap je in op de alom aanwezige praktische wijsheid, en hoe realiseer je actiegerichte innovatiemassa? Met het Slimmernetwerk en de Doetank methodiek hebben we daar ervaring mee opgedaan. En die innovaring deel ik graag met Open Overheid. Niet in de laatste plaats omdat het Slimmernetwerk genoemd staat in het actieplan Open Overheid 2014 – 2015, en de onderzoekers van SEO ons in dat kader als bijzonder effectief hebben aangemerkt. Ons netwerk van inmiddels 4.400 mensen op LinkedIn is de thuisbasis voor een serie experimenten met ‘innovatie van onderop’ en interbestuurlijke samenwerking binnen de publieke sector.

Ons paradepaardje is de Doetank. Dat is een aanpak waarin kleine teams van professionals oplossingsrichtingen zoeken voor vraagstukken die ze zelf aandragen. Dat doen ze onder begeleiding van een coach die de Doetank in alle fasen begeleidt en de deelnemers al doende kennis laat maken met nieuwe werkvormen. Het werken met een Doetank is een methode waarin heel veel praktische wijsheid samenkomt.

“Ga gewoon aan de slag, vanuit praktische afwegingen, leren van elkaar en andere voorbeelden. Het doen staat voorop!” – Roelant van Zevenbergen

We denken dat de lessen en ervaringen van het Slimmernetwerk en haar Doetanks waardevol kunnen zijn voor alle overheidsmedewerkers die bezig zijn om de overheid beter te laten werken, responsief te krijgen en onderdeel te laten worden van de genetwerkte samenleving.

Daarom hebben we ze geprobeerd te expliciteren in een digitaal magazine: een creatief vormgegeven proeverij van persoonlijke columns, redactionele verhalen over gerealiseerde Doetanks en vooral veel praktische handreikingen om zelf effectief aan de slag te gaan met vernieuwen.

Open overheid, doe er je voordeel mee!

Niet in de laatste plaats omdat het Slimmernetwerk gewoon doorgaat. Het platform, het netwerk en de website zullen gevoed gaan worden door een fris nieuw team. Gesteund door FUTUR, het jonge ambtenarennetwerk van Nederland.

“Het begint ermee dat je concrete suboptimale (werk)situaties centraal durft te stellen” – Roelant van Zevenbergen

Wat we hebben gedaan en geleerd bij het Slimmernetwerk is niet alleen open innovatie maar evenzogoed open source. Alle verhalen, verdiepende artikelen, instrumentarium en illustraties uit het magazine “Slimmernetwerk gaat het huis uit!” alsook alles wat op de website te vinden is, mag gedeeld en hergebruikt worden. Onder vermelding van de oorspronkelijke auteur via een Creative Commons naamlicentie. De volledige licentietekst is te vinden op https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/


Door: Roelant van Zevenbergen

Mail voor vragen, suggesties en opmerkingen naar info@slimmernetwerk.nl

Open die Overheid en begin bij het geld!

Een idee dat ik vaak hoor is dat een Open Overheid begint bij Openheid over Geld. Tijdens een gesprek daarover vroeg mijn gesprekspartner: Wat is er mogelijk voor gemeenten? Al snel legde ik een menukaart Financiële transparantie op tafel met onder meer bezuinigingsdialoog, budgetmonitoring, open spending, buurtbegroting en geldstromen door de gemeente. Daarover doorpratend kwamen we op de vraag: Wat zijn slimme menukeuzes voor als je jezelf niet wil overeten?

Acht gerechten

Jouw gemeente kan op vele manieren open zijn over geld. Aan welke vormen van financiële openheid doet jouw gemeente al? En welke vormen zou je willen (be-)proeven? Hieronder een overzicht van acht populaire ‘gerechten’:

1. Klassieke begroting levert verantwoording over de door de gemeente gemaakte keuzes op
Minimale variant is het klassieke begrotingsboekje, maar dan online, in pdf of een ander gesloten format. Ik ken geen gemeente die dit niet doet. Maximale variant is er één met veel meer uitleg over welke uitgaven al vastliggen en welke nog te beïnvloeden zijn zoals www.watdoethengelo.nl. Dat gebeurt nog nauwelijks, maar leidt wel tot een veel beter geïnformeerde gemeenteraad en inwoners.

2. Open Spending levert mogelijkheden tot hergebruik op
Minimale variant is het versturen van de bestanden die toch al naar het CBS gaan (de zogeheten IV3-bestanden) via de Open State Foundation als open data online plaatsen op www.openspending.nl. Sinds kort heeft het CBS al deze begrotingsinformatie automatisch vrijgegeven dus dan zijn de begrotingsgegevens van alle gemeenten als Open Data beschikbaar voor wat een betrokken inwoner er ook maar mee wilt doen. Maximale variant is het geven van veel meer detailgegevens per gemeentelijke begroting zoals kwartaalcijfers en gegevens per wijk of buurt. Hergebruik van de open data van openspending.nl kan op vele manieren, van een vergelijking tussen de gemeenten (“Hé, waarom is mijn gemeente zo duur of goedkoop bezig?”) tot het zoeken van mogelijke andere bestedingen (“Ik wil minder geld voor dit en meer geld voor dat!”) tot mogelijkheden die wij op dit moment misschien nog niet eens kunnen bedenken.

3. Bezuinigingsdialoog levert meedenkende inwoners op
Minimale variant is het voeren van enkele gesprekken met inwoners over mogelijke bezuinigingen. Een grote meerderheid van de gemeenten doet dit. Maximale variant is het voeren van een uitgebreide dialoog met inwoners, bijvoorbeeld aan de hand van de vaak gekozen begrotingswijzer van Prodemos. Inwoners kennen vaak minder taboes op bezuinigingen dan vanuit de politiek wordt verondersteld. En meedenkende inwoners voelen zich vaak meer betrokken.

4. Kasboek inclusief declaraties openbaar levert verantwoording over uitgaven op
Minimale variant is het online plaatsen van ‘de bonnetjes’ van declaraties of dienstreizen. Enkele gemeenten doen dit, bijvoorbeeld de gemeente Groningen. Maximale variant is het openbaar maken van het gehele kasboek. Ik ken geen Nederlands voorbeeld, wél New York (Verenigde Staten). Vaak gehoorde observatie: vroeger kregen we vele vragen en Wobverzoeken over de bonnetjes en daarna volgde vaak een krantenbericht, maar nu ze online staan lijkt de spanning verdwenen en blijven de krantenberichten uit.

5. Buurtbegroting levert herbruikbare data over begroting en uitgaven op buurtniveau op
Minimale variant is het online plaatsen van de data van één buurt. Maximale variant is het zorgen voor vergelijkingsmogelijkheden tussen meerdere buurten binnen een gemeente. Als een gemeente de buurtbegroting combineert met samenwerking dan heet dit budgetmonitoring. De stichting voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie kent meer dan vijf pilotgemeenten. Amsterdam is het verst met meer dan 100 buurtbegrotingen; de eerste kwamen uit Amsterdam-Oost.

6. Samenwerking (budgetmonitoring) levert betrokken inwoners op
Minimale variant van budgetmonitoring is een dialoog met inwoners en een maximale variant is meebeslissende inwoners. Zoals gezegd: de stichting voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie kent meer dan vijf pilotgemeenten. In Amsterdam Oost leidde dit zelfs tot een door burgers opgestelde burgerbegroting.

7. Burgerbegroting levert meebeslissende inwoners op
Minimale variant van de burgerbegroting is dat een gemeente 10% van de begroting vrijmaakt, daar keuzemogelijkheden identificeert en inwoners daarover laat beslissen. Minder dan vijf gemeente doen dit in Nederland. Maximale variant is dat dit geldt voor de gehele begroting. Dat gebeurt nog nergens.

8. Geldstromen door de gemeente levert actieve inwoners op
Minimale variant is dat een inwoners onderzoek doen naar geldstromen door de wijk of gemeente, en dan niet alleen gemeentelijk geld, maar ook geld vanuit de provincie, de EU en geld van inwoners zelf. Dit bredere perspectief haalt de focus wat af van de gemeente en verlegt deze naar de doelen. Het stimuleren van lokale winkeliers kan bijvoorbeeld veel effectiever als inwoners meer lokaal boodschappen doen dan dat de gemeente investeert in een nieuw economisch beleid. Maximale variant is dat de geldstromen op wijkniveau bekend worden en actieve inwoners op wijkniveau opstaan die zorgen dat er minder vanuit de gemeente wordt gedacht maar meer vanuit een netwerk met bijbehorende begrotingskeuzes.

Drie menu’s

Acht gerechten is erg veel. Dus als je je niet wilt overeten dan zie ik drie menu’s voor me met ieder een krachtige combinaties van drie gerechten:

1. Het burgerparticipatie menu bevat een combinatie van Oud-Hollandse gerechten: klassieke begroting, kasboek (inclusief declaraties openbaar) en een bezuinigingsdialoog
Dit is een sterke combinatie voor als jouw gemeente zich wil verantwoorden en vooral heel gericht in gesprek wil gaan over bezuinigingsmogelijkheden. Burgers participeren in overheidsprocessen. Klassieke combinatie; bijzonder smaakvol!

2. Het overheidsparticipatie menu is vaak verrassend en bestaat uit een door inwoners opgestelde burgerbegroting of budgetmonitoring (bestaande uit de deelgerechten buurtbegroting en vergaande samenwerking)
De overheid participeert steeds vaker in processen van inwoners. Een door inwoners opgestelde burgerbegroting of de maximale variant van budgetmonitoring (buurtbegroting en vergaande samenwerking) gaan uit van inwoners die naast controleren en vergelijken ook zélf de keuzes maken voor een deel van de begroting. Dit menu is leuk en lekker als je als inwoner en gemeente van gezamenlijk koken houdt. Verrassende smaken, van harte aanbevolen.

3. Het nieuwe horizons menu verlegt bestaande grenzen door een combinatie van Geldstromen door de gemeente, Samenwerking en Open Spending
De gemeente is niet langer het middelpunt van aandacht maar het gaat om doelen en samenwerkingsmogelijkheden vanuit de wijk of vanuit het netwerk van organisaties en inwoners. Het hebben van financiële gegevens in de vorm van Open Data is een randvoorwaarde voor daadwerkelijk gevoeld eigenaarschap en vergaande samenwerking. Het nieuwe horizons menu levert verrassingen op met exotisch klinkende namen zoals zoals maatschappelijk aanbesteden, buurttender netwerkbegrotingen, right to challenge en buurtbesteden. Goed vergelijkbaar met nouvelle cuisine; erg de moeite waard.

Of je nu voor één van de drie menu’s kiest of voor á la carte: Eet smakelijk!

Vragen: Wat ontbreekt er volgens jou op de menukaart? Welk menu zou jij samenstellen? Laat het me weten via @mikisdewinter of Mikis de Winter.