Expertisepunt Open Overheid

SODA neemt een pauzejaar

Vorig jaar won de open data toepassing Movimaps Veiligheidsratio Fiets de vijfde Stuiveling Open Data Award (SODA). Toen de SODA in het leven geroepen werd bij het afscheid van Saskia J. Stuiveling als president van de Algemene Rekenkamer, was dit aanvankelijk voor een periode van vijf jaar. Die vijf jaar zijn nu voorbij. En nu? Nu gaat SODA door!

Doorstart

Om voldoende tijd te nemen voor een mooie doorstart, buigen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en de SODA-jury zich de komende tijd over de nieuwe opzet. Daarom neemt de SODA in 2021 een pauzejaar, om in 2022 een doorstart te maken.

Jouw ideeën

Heb jij ideeën voor de doorstart van de SODA die je graag wil delen? Laat het dan gerust weten. Zodra meer bekend is, vind je het nieuws op de website van de SODA.

Over SODA

De SODA is in het leven geroepen om een podium te bieden voor de inspanningen van overheidsorganisaties en hergebruikers van open data en beloont bijzondere prestaties met een prijs. De afgelopen vijf jaar maakte SODA de mogelijkheden van open data zichtbaar en droeg SODA bij aan het bevorderen van het gebruik van open data. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid organiseerde in opdracht van BZK ieder jaar de wedstrijd en de award uitreiking die bij deze award hoort.

Lees meer over de SODA.

Winnaars SODA

De volgende open data toepassingen wonnen de SODA:

2016: HuisScan van GreenHome

2017: Wat kost mijn zorg? van De Consumentenbond

2018: PoliFLW van Open State Foundation

2019: Onderzoek naar Zorgcowboys van KRO NCRV Pointer en Follow the Money

2020: Movimaps veiligheidsratio fiets van Hastig

De impact van open data

Wat is Data.overheid.nl?

Als je op zoek bent naar overheidsdata dan zit je goed bij Data.overheid.nl. Hier vind je al snel alle open data die de overheid beschikbaar heeft, de contacten die de data kunnen leveren en krijg je antwoord op je data vragen. Een aantal voorbeelden van actieve gebruikers van Data.overheid.nl zijn onder andere: ondernemers, wetenschappers en studenten en hobbyisten.

Als je op zoek bent naar bepaalde data en deze data lijkt niet beschikbaar te zijn, dan kun je via een formulier een dataverzoek indienen. Data.overheid.nl gaat vervolgens op zoek bij data aanbieders of zij de gezochte data tot hun beschikking hebben. Daarnaast wordt de lezer op de website op de hoogte gehouden van allerlei data gerelateerde evenementen, bijeenkomsten en Webinars, nieuws items en artikelen die betrekking hebben op open data en het gebruik ervan.

Data communities

Naast de website beschikt Data.overheid ook over een community forum. Op dit forum komen vraag en aanbod samen. Op dit forum helpen -datagebruikers en aanbieders elkaar bij het vinden, zoeken en verkrijgen van gewenste data. Een voorbeeld van zo’n verzoek kan zijn: ‘een overzicht van het energieverbruik in provincie X van 2019 tot 2020’. Je kunt een account aanmaken als je zelf berichten wilt plaatsen en als je wilt reageren op berichten van anderen. Indien je geen account aanmaakt kun je alsnog alle berichten meelezen op het forum. Sinds de start van het forum in maart zijn er vier groepen opgezet, namelijk: onderwijsdata, mobiliteitsdata, energiedata en data sociale zekerheid. Binnen deze vier groepen wordt dieper ingegaan op deze afzonderlijke onderwerpen. Een paar keer per jaar organiseert Data.overheid.nl een online sessie, tijdens deze sessie gaan we in gesprek met de leden van deze groep(en).

Impact stories

Naast het vinden en verkrijgen van data vinden we het ook belangrijk om de impact van data te meten en onder de aandacht te brengen. Zo interviewen wij wekelijks mensen die als hobby of namens een bedrijf of organisatie, een toepassing hebben ontwikkeld met behulp van open data. De toepassingen zijn uiteenlopend van kaarten waarop je de ruimtelijke ontwikkelingen in Nederland kunt volgen, apps die je vertellen of de treinen rijden tot websites die je meer vertellen over de aardbevingen in Groningen en verder.

Door actief de impact van bepaalde data aan het licht te brengen laten we zien dat er tal van mogelijkheden zijn om open data te gebruiken op diverse manieren. Op deze manier willen we meerdere mensen tegelijkertijd informeren over de mogelijkheden die er zijn met open data. Benieuwd geworden? Neem een kijkje op onze website.

Wil je zelf meepraten over de impact van data?

Word gratis lid van onze data communities, binnen 1 minuut heb je een account aangemaakt en praat je mee op www.datacommunities.nl.

Door: Indra Leeuwerink van Data.overheid.nl

Open State Foundation lanceert Jodal: platform met open data voor lokale journalistiek

Open State Foundation lanceert een gebruiksvriendelijk platform waarop datasets van decentrale overheden makkelijk doorzoekbaar zijn: het Journalistiek Dashboard Lokaal, ook wel Jodal. De aanleiding voor dit platform? “Terwijl decentrale overheden er steeds meer verantwoordelijkheden bij krijgen, kampen lokale en regionale media juist in toenemende mate met een tekort aan middelen om de macht te controleren. Open data van de overheid bieden, mits op de juiste manier beschikbaar, journalisten de mogelijkheid politiek en bestuur op de voet te blijven volgen en controleren” (Open State Foundation).

Op het platform Jodal tref je onder andere open data uit de volgende bronnen:

  • Open Spending (de financiën van alle lokale overheden)
  • Open Raadsinformatie (alle stukken van een steeds groter aantal gemeenteraden) en Open Stateninformatie (de stukken van een groeiend aantal Provinciale Staten) welke zijn samengevoegd tot Open Besluitvorming
  • PoliFLW (de nieuwsberichten van alle – landelijk tot hyperlokaal – politieke partijen)

Meer weten over Journalistiek Dashboard Lokaal (Jodal)?

Actieplan Open Overheid
Open State Foundation (OSF) is een van de actiehouders van het Actieplan Open Overheid. Met Open Spending en Open Raadsinformatie deed OSF ook al mee aan eerdere actieplannen. Met PoliFLW won zij de Stuiveling Open Data Award in 2018.

Vijfde editie Stuiveling Open Data Award (SODA) van start!

Doe mee en win €20.000,-

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) reikt dit jaar voor de vijfde keer de Stuiveling Open Data Award (SODA) uit. De award beloont de beste toepassing die gebruikmaakt van open data van de Nederlandse overheid met 20.000 euro. Dit kan bijvoorbeeld een website of app zijn. De award wordt dit najaar uitgereikt. Omdat het een jubileum editie is, besteden we daarbij ook aandacht aan eerdere finalisten en winnaars. Doe je mee? Het inzenden van toepassingen kan tot en met 5 oktober.

De prijs

De winnaar van SODA2020 ontvangt de award en 20.000 euro voor de verdere investering in en ontwikkeling van de toepassing, waarbij (her)gebruik van open data voorop staat. Daarnaast waarderen eerdere winnaars de positieve publiciteit die het winnen van de award oplevert.

Open data zijn overal

Open data zijn overal. We gebruiken ze vaak ongemerkt: bij het navigeren in het verkeer, voor buienradar of voor OV-informatie. Of als we informatie bekijken over zorg, onderwijs en overheden. De SODA stimuleert het innovatief gebruik van open data en maakt zichtbaar wat er mogelijk is.

Meerwaarde

Het kabinet maakt werk van open data en stelt zoveel mogelijk data vrij beschikbaar, uiteraard met inachtneming van belangrijke waarborgen als privacy. Wanneer open data vindbaar en bruikbaar zijn, komt dat ten goede aan innovatie en kan het bijdragen aan maatschappelijke, democratische en economische meerwaarde.

Voor wie is deze award?

De wedstrijd staat open voor iedereen die een nieuwe of bestaande toepassing heeft gemaakt waarbij open data van de Nederlandse overheid gebruikt wordt, zoals een website, app, journalistieke productie of visualisatie. Publieke en private organisaties en privé-personen kunnen deelnemen. Ook is het mogelijk om anderen te nomineren.

Wat vooraf ging

De SODA draagt de naam van de vorige president van de Algemene Rekenkamer, Saskia J. Stuiveling. Zij was een warm pleitbezorger van open data. De eerste SODA werd in 2016 in haar bijzijn uitgereikt aan startup GreenHome. Hun HuisScan geeft woningeigenaren snel en eenvoudig inzicht in de beste energiebesparende maatregelen voor hun specifieke woning, op basis van open data. In 2017 won ‘Wat kost mijn zorg?’ van de Consumentenbond, een toepassing die transparantie in de zorg stimuleert. In 2018 viel de eer ten deel aan de Open State Foundation, voor hun toepassing PoliFLW, dat lokale politiek en media inzichtelijker maakt. In 2019 wonnen KRO-NCRV Pointer, Follow the Money en Reporter met hun onderzoek naar ‘zorgcowboys’.

Oproep: deel alle kennis en data over Covid-19

Bericht van Open State Foundation

Namens 33 maatschappelijke organisaties, politieke jongerenorganisaties en 20 volksgezondheidsexperts roept gezondheidsorganisatie Wemos het kabinet op om bij te dragen aan een wereldwijde COVID-19-pool.

De kern van de boodschap aan de Nederlandse overheid is dat kennis, data en intellectueel eigendom rondom COVID-19 vrij moet worden gedeeld. Open State Foundation is een van de ondertekenaars van de brief aan de ministers Van Rijn (Volksgezondheid), Kaag (Buitenlandse Handel) en Wiebes (Economische Zaken).

De oproep volgt op een brief die Costa Rica vorige week stuurde aan Dr. Tedros, de hoogste baas van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Het land verzoekt de WHO om een ​​wereldwijde pool te creëren voor de data, kennis en technologieën die nuttig zijn bij de preventie, detectie en behandeling van de corona-pandemie. De Nederlandse organisaties roepen de overheid op om zich achter het voorstel van Costa Rica te scharen en zich hier actief voor in te zetten.

Lees de brief aan het kabinet.

 

Gemeenten en provincies, open je data

In hoeveel Raadszalen zit tegenwoordig nog standaard een verslaggever van een lokaal medium op de perstribune? En hoeveel journalisten volgen hun provinciebestuur nog op de voet? De lokale journalistiek kampt al jaren met een tekort aan capaciteit. Tegelijkertijd zijn en worden steeds meer taken overgeheveld van het Rijk naar het lokale bestuur. Het is een gevaarlijke combinatie die een gezonde controle op de democratie in de weg staat. De oplossing: transparantie door open data.  

Door Lucas Benschop, Sebastiaan ter Burg en Wilma Haan 

Het is voor burgers en journalisten haast onmogelijk geworden om op de hoogte te blijven van de handel en wandel van het lokale bestuur, terwijl gemeenten en provincies door de decentralisaties meer op hun bord hebben liggen. De bedragen waarover wordt beslist zijn steeds groter, maar de democratische controle wordt steeds minder en moeilijker.

Gemeenten en provincies hebben zelf een belangrijke sleutel in handen om deze beweging om te draaien en hun eigen democratische controle beter te faciliteren. Iets dat fundamenteel is voor een gezonde democratie. Die sleutel heet open data.

Overheden passen meer en meer datagedreven sturing toe. Databases en spreadsheets bepalen in toenemende mate keuzes. Helaas wordt deze data nog lang niet altijd actief openbaar gemaakt. Daardoor is het moeilijk om na te gaan hoe een beslissing van de overheid tot stand is gekomen of om te controleren of de gegevens wel kloppen.

Het resultaat: Wie nu op gemeentelijk of provinciaal niveau informatie zoekt, moet dit doen op websites die allemaal anders in elkaar zitten, en de data overschrijven uit tabellen die zitten opgesloten in niet-machineleesbare pdf-bestanden.

In het Actieplan Open Overheid (vastgesteld door Binnenlandse Zaken) valt gelukkig te lezen: Provincies [gaan] hun stateninformatie beter toegankelijk maken en via een standaard beschikbaar stellen. [..] Het uiteindelijke doel is om in alle provincies en gemeenten Open besluitvorming te realiseren.”  

Helaas wordt er nog onvoldoende gebruik gemaakt van beschikbare standaarden: iedere gemeente en provincie heeft documenten op geheel eigen wijze gestructureerd. Dit bemoeilijkt het analyseren van grote hoeveelheden informatie.

Pas wanneer de Wet open overheid in werking treedt worden gemeenten en provincies gedwongen om hun informatiehuishouding op orde te brengen en meer data te ontsluiten. Het wachten op deze wet – het initiatiefvoorstel dateert uit 2012 – is echter geen reden om niets te doen.

Gemeenten en provincies moeten voor hun eigen democratische legitimiteit de noodzaak van open data gaan inzien. Dat kan bijvoorbeeld door raads- en Statenstukken openbaar en goed doorzoekbaar beschikbaar te stellen via www.openbesluitvorming.nl. Inmiddels hebben 130 (van de 355) gemeenten dat gedaan, en zijn 6 provincies aangesloten.

Aan de rest van het land: Dwing alsjeblieft af dat alle raads- en Statenstukken centraal op het landelijke platform beschikbaar komen. En ga vervolgens werken aan standaardisatie, zodat de documenten ook makkelijk vindbaar, analyseerbaar en onderling vergelijkbaar zijn.

Hiervan profiteren inwoners op verschillende manieren. Denk aan de journalist die meerdere gemeenten en provincies in de gaten moet houden. Deze kan dan op verschillende relevante thema’s en direct een alert krijgen bij ontwikkelingen.

Denk ook aan eens bewoners met interesse in de lokale en provinciale democratie. Hun betrokkenheid kan toenemen doordat open data het mogelijk maakt om apps te maken waarbij kan worden ingezoomd op persoonlijke relevantie. Tot op wijkniveau, zodat je precies weet wanneer de gemeenteraad spreekt of stemt over jouw wijk.

Denk aan Raadsleden, die momenteel door alle decentralisaties een alsmaar groeiende berg dossiers moeten volgen. Dankzij open data zullen zij veel makkelijker ontwikkelingen kunnen volgen op diverse politieke niveaus.

Of denk aan maatschappelijke organisaties die invloed willen uitoefenen op beleid. Dankzij de inzichten in ontwikkelingen op lokaal en regionaal niveau die open data bieden, komen zijn op een gelijke informatiepositie te staan met lobbykantoren en grote bedrijven.

Kortom: Overheden, ontsluit je data. Zo laat je zien dat een echte open overheid je menens is, en de democratie je lief.

Lucas Benschop is oprichter en directeur van politiek platform 1848.nl. Hij was jarenlang parlementair verslaggever voor NU.nl.

Sebastiaan ter Burg is bestuurslid van vereniging Open Nederland en één van de DataDUICers, een groep onafhankelijke lokale datajournalisten in Utrecht.

Wilma Haan is directeur van Open State Foundation, een maatschappelijke organisatie die ijvert voor een digitaal transparante overheid. Ze is voormalig journalist van onder meer NU.nl en Het Parool. 

 

Open Data Maturity Rapport 2019 gepubliceerd

Nederland terug in top 5

Afgelopen maandag heeft het European Data Portal het vijfde jaarlijkse rapport over de ‘volwassenheid’ van Open Data-gebruik in de 28 EU landen gepubliceerd. Na in de eerste drie rapporten steevast in de top vijf te hebben meegedraaid, scoorde Nederland in 2018 een schamele tiende plek. Dit doordat in de editie van 2018 de impact en de kwaliteit van open data voor het eerst werd meegerekend. In het rapport van 2019 is Nederland weer terug waar het hoort: in de top vijf. Nederland scoort namelijk een vijfde plek, achter achtereenvolgens Ierland, Spanje, Frankrijk en Cyprus.

European Data Portal
Het European Data Portal brengt sinds 2015 jaarlijks het Data Maturity Report uit, dat kijkt naar de implementatie van open data in de EU lidstaten. Het zet de resultaten tegenover elkaar, zodat landen hun eigen initiatieven kunnen vergelijken met die van de andere (buur) landen om te zien of zij, in vergelijking, voorlopers zijn op het gebied van open data.

Vooruitgang
Het rapport meldt weliswaar dat op het gebied van beleid Nederland ten opzichte van vorig jaar er op achteruit is gegaan, maar zet daar weer tegenover dat zowel de beschikbare platformen, de impact en de kwaliteit er in ons land in 2019 op vooruit zijn gegaan. Deze vooruitgang is goed voor een stijging naar plaats vijf. Een uitdaging voor Nederland dat het rapport noemt is de discrepantie tussen het toewijden van (financiële) middelen en de verwachte opbrengsten van die investering. Het verslag van het Portaal is terug te lezen via deze link.

Europa-breed
Het volledige verslag bevindt dat het gebruik van open data na een initiële opleving een meer geconsolideerde groei in Europa laat zien. Het roept de EU28+ landen op om gebruik te maken van de ervaringen van de andere landen en om inzichten en aanbevelingen breed met elkaar te delen. Het volledige verslag kunt u hier teruglezen. Een handig overzicht van de data vindt u via deze link.

Nieuwe editie Stuiveling Open Data Award (SODA) van start

Doe mee en win €20.000,-!

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties reikt dit jaar voor de vierde keer de Stuiveling Open Data Award (SODA) uit. De award beloont de beste toepassing die gebruikmaakt van open data van de Nederlandse overheid met 20.000 euro. Dit kan bijvoorbeeld een website of app zijn. De award wordt 21 november uitgereikt in de LocHal in Tilburg tijdens het event Mindlab – Beyond Media. Doe je mee? Het inzenden van toepassingen kan tot en met 20 oktober.

Open data zijn overal
Open data zijn overal. We gebruiken ze vaak ongemerkt: bij het navigeren in het verkeer, voor buienradar of voor OV-informatie. Of als we informatie bekijken over zorg, onderwijs en overheden. De Stuiveling Open Data Award (SODA) stimuleert het innovatief gebruik van open data en maakt zichtbaar wat er mogelijk is.

Meerwaarde
Het kabinet maakt werk van open data en stelt zoveel mogelijk data vrij beschikbaar, uiteraard met inachtneming van belangrijke waarborgen als privacy. Open data komt in het huidige regeerakkoord voor het eerst voor. Wanneer open data vindbaar en bruikbaar zijn, komt dat ten goede aan innovatie en kan het bijdragen aan maatschappelijke, democratische en economische meerwaarde.

Voor wie is deze award?
De wedstrijd staat open voor iedereen die een nieuwe of bestaande toepassing heeft gemaakt waarbij open data van de Nederlandse overheid gebruikt wordt, zoals een website, app of visualisatie. Publieke en private organisaties en privé-personen kunnen deelnemen. Ook is mogelijk om anderen te nomineren.

De prijs
De winnaar van SODA2019 ontvangt de award en 20.000 euro voor de verdere investering in en ontwikkeling van de toepassing, waarbij (her)gebruik van open data voorop staat. Daarnaast waarderen eerdere winnaars de positieve publiciteit die het winnen van de award oplevert.

“Onze tool werd dankzij de award veel meer bezocht en gebruikt”
Open State Foundation won SODA2018 met de open data toepassing PoliFLW. Hoe was het om mee te doen en SODA2018 te winnen? Tom Kunzler en Wilma Haan van Open State Foundation vertellen het in deze video.

Tom Kunzler en Wilma Haan Open State Foundation

Jury
De jury van SODA2019 bestaat uit: Arno Visser (Algemene Rekenkamer, voorzitter), Marianne Linde (gemeente Tilburg), Marleen Stikker (Waag Society), Michiel Leenaars (Internet Society Nederland), Ramona de Jong (Consumentenbond, winnaar SODA2017) en Tom Kunzler (Open State Foundation, winnaar SODA2018).

Wat vooraf ging
De SODA draagt de naam van de vorige president van de Algemene Rekenkamer, Saskia J. Stuiveling. Zij was een warm pleitbezorger van open data. De eerste SODA werd in 2016 in haar bijzijn uitgereikt aan startup GreenHome. Hun HuisScan geeft woningeigenaren snel en eenvoudig inzicht in de beste energiebesparende maatregelen voor hun specifieke woning, op basis van open data. In 2017 won ‘Wat kost mijn zorg?’ van de Consumentenbond, een toepassing die transparantie in de zorg stimuleert. In 2018 viel de eer ten deel aan de Open State Foundation, voor hun toepassing PoliFLW, dat lokale politiek en media inzichtelijker maakt.

Foto: Sebastiaan ter Burg

Open Data helpt je naar de stembus: waarismijnstemlokaal.nl

Open State Foundation heeft de stemlokalen van 358 (bijzondere) gemeenten in kaart gebracht op het platform Waar is mijn Stemlokaal. Deze gegevens kunnen kiezers helpen met het vinden van hun stembureau en meer informatie geven over de openingstijden en de toegankelijkheid van stembureaus voor mindervaliden. Kortom: Open Data helpt je naar de stembus!

In aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen en de waterschapsverkiezingen op 20 maart, heeft Open State Foundation voor de derde keer op rij het platform Waar is mijn Stemlokaal opgezet. Dit gebeurde in samenwerking met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en VNG Realisatie. Via een gestandaardiseerde dataset kunnen alle gemeenten gegevens over hun stemlokalen uploaden op het platform. Deze gegevens zijn herbruikbaar voor allerlei toepassingen. Kiezers kunnen bijvoorbeeld op www.waarismijnstemlokaal.nl zoeken naar het dichtstbijzijnde stembureau en zien hoe toegankelijk een stembureau is voor mindervaliden.

Vorig jaar werden deze gegevens gebruikt door onder andere RTL Nieuws, DataDuic en LocalFocus. De data is voor iedereen herbruikbaar en vindbaar op waarismijnstemlokaal.nl/data en data.overheid.nl.

Dit is een nieuwsbericht van Open State Foundation. Bekijk hier het bericht op de website van Open State Foundation.

Studenten aan het woord over Open Overheid

De ontwikkeling van een Open Overheid vindt niet alleen in de praktijk plaats, maar wordt ook vanuit wetenschappelijk oogpunt onderzocht. Drie afstudeerstudenten vertellen speciaal voor Open Gov Week over hun onderzoeken en over hun keuze voor het onderwerp Open Overheid.

Dilemmalogica
Mijn naam is Renske Verstege en ik studeerde Sociologie aan de Universiteit Utrecht. Momenteel ben ik bezig met mijn afstudeerstage en -onderzoek bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Ik loop stage bij de afdeling Democratie, in het bijzonder bij het beleidsteam Open Overheid. Tot aan de zomer doe ik onderzoek naar het vertrouwen van inwoners in de overheid: één van de drijfveren voor de beweging naar een open(er) overheid. Meer specifiek wil ik onderzoeken wat het effect is van één van de elf actiepunten uit het nationale Actieplan Open Overheid 2018-2020, namelijk het actiepunt Dilemmalogica.

Lees hier de gastblog van Renske.

Open Data als beleidsinstrument
Mijn naam is Judith de Vries en ik studeerde bestuurs- en Organisatiewetenschap aan de Universiteit Utrecht. Ik ben bezig met de afronding van de master Publiek Management en doe een onderzoeksstage bij adviesbureau de Green Land. Mijn afstudeeronderzoek gaat in op de ontwikkeling van een Open Overheid en het gebruik van Open Data als beleidsinstrument. Het Actieplan Open Overheid 2018-2020 stelt dat, naast het gebruik van Open Data, een open aanpak en een open verantwoording van betekenis zijn en worden in overheidsorganisaties van de toekomst.

Lees hier de gastblog van Judith.

Open Data Governance in Nederland
Mijn naam is Anne Dijkstra, masterstudent Publiek Management aan de Universiteit Utrecht en afstudeerstagiair bij de Open State Foundation. Voor mijn afstuderen ben ik bezig met een onderzoek naar Open Data Governance in Nederland. Dat betekent dat ik inzichtelijk maak hoe het Open Data landschap er uit ziet. Welke organisaties en personen bevinden zich in dat landschap, wat is hun positie ten opzichte van anderen en welke instrumenten worden er ingezet om Open Data te stimuleren en door wie. Er wordt namelijk vaak gezegd dat in Nederland de regie op Open Data mist.

Lees hier de gastblog van Anne.