Expertisepunt Open Overheid

Stakeholderforum: “Cultuur is erg belangrijk voor succes.”

Op 21 november kwam het stakeholderforum van het Actieplan Open Overheid voor het eerst bij elkaar. Het stakeholderforum heeft als doel om een breed netwerk rondom Open Overheid te creëren, verbindingen te leggen tussen activiteiten die in verschillende bestuurslagen en bij maatschappelijke partners plaatsvinden en inhoudelijke versterking van acties van het Actieplan Open Overheid 2018-2020 te bevorderen.

Verbindingen leggen
Tijdens deze eerste stakeholderbijeenkomst leerden de leden elkaar beter kennen, bespraken zij de activiteiten en taken van het forum en werd inhoudelijk gesproken over aandachtspunten voor het nieuwe Actieplan Open Overheid. Eric Stokkink (Afdelingshoofd Democratie, ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, BZK) benadrukte tijdens zijn welkomstwoord dat hij belang hecht aan een informele opzet. Ook vindt hij het belangrijk dat de inhoud voorop staat en dat er verbindingen worden gelegd tussen verschillende bestuurslagen, gemeenten, provincies en departementen. De leden van het stakeholderforum bepalen “zoveel mogelijk met elkaar in een open proces hoe het stakeholderforum gaat werken.”

De leden spraken ook kort over de vraag waarom niet meer dan drie maatschappelijke organisaties kunnen deelnemen. Het ministerie van BZK werkt voor het eerst samen met een stakeholderforum en hanteert daarom de richtlijn van het Open Government Partnership (OGP). Om toch meerdere partijen te betrekken heeft Nederland gekozen voor de oplossing om in tweetallen – duo’s van maatschappelijke organisaties wisselen elkaar af – te werken.

Natuurlijk is er wel de de optie om, bijvoorbeeld twee keer per jaar, met een grotere groep bij elkaar te komen. De tendens is: laten we beginnen en kijken waar we over een tijdje staan. Er volgt op een later moment een evaluatie van het stakeholderforum en dan wordt gekeken of uitbreiding nodig is.

Meer over het Actieplan Open Overheid
Roxana Chandali (coördinator beleidsteam Open Overheid, BZK) vertelde de deelnemers van het stakeholderforum alles over de laatste stand van zaken met betrekking tot het nieuwe actieplan. Zo vonden verschillende consultatiebijeenkomsten plaats met onder andere gemeenten, maatschappelijke organisaties, etc., die zijn bedoeld om te inventariseren wat leeft en waar de energie ziet. Het uiteindelijke doel is om tot actiepunten te komen waar actiehouders zich verantwoordelijk voor voelen.

Dit is een leuke fase is: aan ideeën geen gebrek! Ze voorziet straks een moeilijkere fase omdat het dan concreet moet worden. Er zijn verschillende criteria waaraan de actiepunten moeten voldoen. De leden van de stuurgroep reflecteren met elkaar op de criteria van het actieplan. Politiek draagvlaak is duidelijk erg belangrijk. Een belangrijk punt is ook dat het actieplan uiteindelijk geëvalueerd wordt door OGP. De resultaten moeten dus duidelijk zichtbaar worden. Het doel is om Nederland op een hoger niveau brengen en gebruik te maken van de uitkomst van het onderzoek naar internationale ranglijsten.

De leden van het stakeholderforum vinden het belangrijk om bescheiden te beginnen, maar wel vrijblijvendheid tegen te gaan. Als tip geven zij om kennisdeling aantrekkelijk te maken en drempels om mee te doen te verlagen. Zoals gratis meedoen aan Open Raadsinformatie.

Cultuur als succesfactor
Voor de invulling van het nieuwe actieplan en keuze voor de actiepunten vinden de leden van het stakeholderforum de volgende zaken belangrijk:

  1. Houd verschillende lagen van bestuur in het oog en denk na over wat goed is voor provincies, gemeenten, etc.
  2. Werk aan mindset/ cultuuromslag. Cultuur is erg belangrijk voor succes. Het Living lab project van de provincie Groningen is bijvoorbeeld gestrand op cultuur.

Het tweede punt over cultuur leverde een levendige discussie op. Want: is cultuur een doel op zich of is het een voorwaarde? Cultuur wordt door de leden van het stakeholderforum gezien als succesfactor en niet als doel. Als je voor een actiepunt in alle lagen van een organisatie support wilt krijgen, moet je eigenlijk al lobbyen voordat je ergens mee aan de slag gaat. Er zitten overal wel early adopters, maar als die wegvallen dan vallen projecten ook weg.

De belangrijkste vraag blijft: hoe formuleer je een concreet actiepunt over cultuur in het actieplan? Maar misschien moet de vraag wel anders zijn: hoe zorgen we voor een cultuuraspect in ieder actiepunt?

Interessante eerste bijeenkomst stakeholderforum
De leden kijken teug op een interessante eerste bijeenkomst van het stakeholderforum. Er wordt nog gevraagd: “wanneer willen we iets concreets hebben om mee door te gaan?” Eind maart is immers al best snel en dan moet er iets liggen waar iedereen blij mee is. De leden van het stakeholderforum spraken af dat iedereen onderstaande aanlevert ter voorbereiding van de volgende bijeenkomst:

  1. Per stakeholder een top drie van actiepunten voor het Actieplan Open Overheid.
  2. Per stakeholder een voorstel van hoe de structuur van het actieplan eruit zou moeten zien?

De volgende bijeenkomst vindt plaats op donderdag 22 februari 2018.

Deelnemers eerste stakeholder bijeenkomst:
Arjan El Fassed (Open State Foundation), Anne de Zeeuw (Netwerk Democratie), Donovan Karamat Ali (Gemeente Utrecht), Henk Burgering (provincie Zuid-Holland), Erna Ruijer (Universiteit Utrecht), Socrates Schouten (Waag), Roxana Chandali (BZK), Marieke Schenk (Leer- en Expertisepunt Open Overheid, LEOO), Eric Stokkink (BZK), Ilse Ambachtsheer (LEOO, verslag)

 

Actieplan Open Overheid update 12

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken over alle actiepunten vindt. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan. Vandaag is het tijd voor Actieplan Open Overheid update 12.

Actiepunt 1: Nationale open data agenda

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries.

Het CBS en Kadaster hebben de eerste fase van de pilot gericht op het beter bruikbaar maken van Open Data afgerond. Op basis van de vraag en behoefte, gaan zij in de tweede fase services als het aanbieden van referentie- en linked data ontwikkelen. De pilot wordt in juni 2018 afgerond. Met de provincies wordt gewerkt aan het opstellen van een Open Data high-value lijst.

Actiepunt 2: Stuiveling Open Data Award

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

De Consumentenbond ontving 16 november de Stuiveling Open Data Award (SODA) en de bijbehorende €20.000 voor doorontwikkeling van de toepassing ‘Wat kost mijn zorg?’. Met deze tool kunnen mensen zien wat de kosten zijn van medische behandelingen bij verschillende ziekenhuizen en verzekeraars. Daarnaast kunnen gebruikers via de ‘verzameltool’ bijdragen aan transparantie van ziekenhuistarieven. De toepassing draagt hiermee bij aan meer transparantie in de zorg en meer bewustzijn over prijzen bij consumenten. De jury verkoos de winnaar uit 31 inzendingen. Van deze 31 inzendingen presenteerden 5 finalisten hun toepassingen 16 november tijdens het Jaarcongres ECP, waar vervolgens de winnaar werd gekozen op het hoofdpodium. Dit jaar verwelkomde de SODA jury drie nieuwe leden: Marleen Stikker (Waag Society), Michiel Leenaars (Internet Society Nederland) en Paul Geurts van Kessel (winnaar SODA2016). Zij versterkten Arno Visser (Algemene Rekenkamer, voorzitter), Marianne Linde (gemeente Tilburg) en Chris Sigaloff, die al lid waren van de jury.

Actiepunt 3: ROUTE-TO-PA: Hergebruik van open data

Actiehouder: Universiteit Utrecht, departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap. In samenwerking met: de gemeente Den Haag, het ministerie van BZK, Open Knowledge Foundation (Verenigd Koninkrijk) en diverse Europese universiteiten.

De Data Expeditie in Utrecht rondom het maatschappelijke thema Gezonde balans in de binnenstad is op dit moment in volle gang. Nadat medewerkers van de gemeente, bewoners en studenten in een gezamenlijke bijeenkomst vragen hebben geïdentificeerd rondom het thema, gingen de deelnemers aan de slag met Open Data. Studenten maken visualisaties op basis van gemeentelijke en CBS-data van de ROUTE-TO-PA-tools. Medewerkers van de gemeente en buurtbewoners kunnen via de tools op deze visualisaties reageren en nieuwe vragen aandragen waar studenten vervolgens weer mee aan de slag gaan. Dit moet uiteindelijk leiden tot een rapport met inzichten voor een gezonde balans in de binnenstad. Op 7 december presenteren de studenten de uitkomsten en worden deze besproken met de gemeente en bewoners.

Actiepunt 4: Actieve openbaarheid van informatie

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries en uitvoeringsorganisaties.

De onderzoekers van Berenschot, Tanja Verheij en Laurens Vellekoop, hebben in het kader van de evaluatie met alle departementen een gesprek gevoerd over het openbaar maken van onderzoeksrapporten. Op 13 november hebben zij in een workshop de eerste bevindingen gepresenteerd aan 15 departementale projectleiders en contactpersonen. De deelnemers gingen daarna meteen aan de slag met de eerste aanbevelingen en met elkaar in gesprek over de vragen: welk proces en welke aanvullende kaders zijn nodig voor het vervolg? Hoe kan actieve openbaarmaking nog beter ondersteund en gemonitord worden? Hoe worden medewerkers zich beter bewust van de afspraken over en de mogelijkheden voor actieve openbaarmaking? Wat zijn kansen voor nog meer actieve openbaarmaking?

Uit de evaluatie komt een Rijksbreed beeld naar voren van de stand van zaken, de manier waarop de departementen het werkproces hebben georganiseerd, wat daarbij goed en minder goed werkt en wat de resultaten van de werkafspraken zijn.

Met de aanbevelingen van Berenschot kunnen de ministeries straks de volgende stap zetten in het openbaar maken van onderzoeksrapporten: van elkaar leren staat bij de evaluatie centraal.

Actiepunt 5: Open over geld: Openspending detaildata

Actiehouder: Open State Foundation (OSF). In samenwerking met: Provincies, Waterschappen, Gemeenten, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Interprovinciaal Overleg (IPO), Unie van Waterschappen (UVW) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Samen met de gemeente Utrecht werkt Open State Foundation hard aan drie pilots om de bruikbaarheid van Detaildata te vergroten. Dit gaat om het toevoegen van de programma-indeling, locaties en context. De programma-indeling was al beschikbaar gesteld voor de nieuwe kwartaalrapportages van de gemeente Utrecht, dit is de indeling die ook gebruikt wordt in de begrotingen en jaarverslagen. Daarnaast hebben we een succesvolle proef afgerond met het tonen van raadsinformatie op de kaart. Utrecht gaat nu intern bekijken of het mogelijk is om dit uit te breiden voor alle 3.500 kostenplaatsen. Daarnaast werkt Utrecht ook aan het verbeteren van de omschrijvingen van de kostenplaatsen, iets dat zij verwachten af te ronden in het eerste kwartaal van 2018. Dit maakt de inkomsten en uitgavenposten duidelijker voor gebruikers. Om de schaalbaarheid van Open Spending Detaildata mogelijk te maken bekijken we nu de mogelijkheid om de rapportages door middel van XBRL (een XML-variant) te exporteren. De komende periode voeren wij hierover gesprekken met diverse partijen om te mogelijkheid hiervan te verkennen.

Actiepunt 6: Open over besluitvorming bij gemeenten: open raadsinformatie

Actiehouder: Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). In samenwerking met: de Open State Foundation, diverse gemeenten en het ministerie van BZK.

De opschaling van Open Raadsinformatie gaat in volle vaart. Er hebben zich nu al 90 gemeenten gemeld. Er zijn dus nog 10 plekken beschikbaar voor de kosteloze opschaling. Wilt u de raadsinformatie van uw gemeente dus nog voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 beschikbaar stellen als open data? Meld je dan aan voor 8 december.

Daarnaast vond op 3 november het pitch-event van de App Challenge Open Raadsinformatie plaats. Er zijn 17 app-ideeën ingediend voor de Challenge. In de raadszaal van de gemeente Utrecht werden deze ideeën tegenover een vakjury bestaande uit raadslid Ingeborg Hoogveld, griffier Robert van Dijk, developer Breyten Ernsting en NOS journalist Ben Meindertsma gepitched. De jury koos de app WaarOverheid de Challenge gewonnen als absolute winnaar. Deze app plaatst door middel van slimme algoritmes raadsinformatie automatisch op de kaart en kan inwoners notificaties sturen als de raad spreekt over hun wijk of buurt.

Tot slot is het Informatiemodel voorgelegd aan de KING Expertgroep Informatiemodellen en vond op vrijdag 24 november een leveranciersbijeenkomst plaats om te komen tot een standaard voor het uitwisselen van de berichten. Begin 2018 verwachten we de gehele standaard voor Open Raadsinformatie af te ronden.

Actiepunt 7: De ambtenaar als vakman in de energieke samenleving

Actiehouder: ministerie van Infrastructuur en Milieu. In samenwerking met: de energieke samenleving en het ministerie van BZK.

De eerste acht tranches van het werkatelier ‘Kunst van het Verbinden’ zijn afgerond. Na een korte zomerstop ging in september tranche acht van start. Inmiddels is tranche 9 gestart. In 2018 volgt nog de laatste tranche en een veegtranche. Eind april 2018 wordt het Werkatelier beëindigd.

Tijdens de zomerstop hebben we het programma – naar aanleiding van de reacties en de feedback van de deelnemers – aangepast. Op dag twee zijn twee cases ingevoegd uit het eigen werkveld, die aangeven wat werken in het vierde kwadrant van de NSOB (participatieve overheid) kan opleveren.

Het gesprek over de verschillende overheidsrollen en over wat specifiek de netwerkende en participatieve overheidsrol in je werk betekent, komt binnen de organisatie steeds meer op gang. Om te zorgen dat het gesprek niet hierbij blijft, is de aanpak ‘Versterking Vakmanschap’ begin 2017 gestart. Binnen deze meerjarige aanpak worden diverse activiteiten georganiseerd die zijn gericht op het toepassen van de verschillende rollen, inclusief de netwerkende ambtenaar, in het dagelijks werk. Voorbeelden hiervan zijn: organiseren van reflectie op het werk en het opstellen van een Body of Knowledge. Ook wordt ingezet op ‘leren door doen’ in een aantal beleidsdossiers.

Hiermee wordt een leerproces ingericht dat moet leiden tot tastbare lessen. De verwachting is dat door ‘leren door te doen’ de participatieve en netwerkende ambtenaar steeds meer werkelijkheid wordt en hiermee een natuurlijk en integraal onderdeel van ons werken. Er is steeds meer belangstelling voor de aanpak van IenW. Ervaringen met andere ministeries worden uitgewisseld door lezingen en het geven van pilots alsmede via de werkgroepen Ambtelijk Vakmanschap en Interactief Beleid.

Actiepunt 8: Informele aanpak Wob-verzoeken

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse gemeenten en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

Vanuit het project Prettig Contact Met de Overheid (PCMO) is tijdens het landelijke PCMO-congres op 28 september een masterclass Informele Aanpak WOB-verzoeken verzorgd. Ook gaven we op 23 en 24 oktober, tijdens de internationale OGP-bijeenkomst bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, een workshop.

Actiepunt 9. Ondersteuning van overheden: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO)

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: ICTU, maatschappelijk betrokken partijen, diverse gemeenten, provincies en ministeries.

Een aantal highlights van het Leer- en Expertisepunt (LEOO) sinds 2 oktober 2017:

  1. Op 17 november vond ons ‘Nu Open’ jaarevent plaats tijdens de Dag van de Lokale Democratie, een dag vol workshops en sessies op het gebied van Open Overheid en Open Data. Ben je benieuwd hoe het was? Bekijk de aftermovie en de verslaglegging van deze dag.
  2. Ter gelegenheid van ons jaarevent lanceerden we de Open Overheid webshop, om aan te sluiten bij het winkelthema van de dag, en maakten we een publicatie vol inspirerende voorbeelden en praktijkverhalen van mensen die met Open Overheid aan de slag zijn.
  3. De consultatie voor het derde Actieplan Open Overheid is in volle gang. Als LEOO speelden we een belangrijke rol bij de organisatie van en communicatie rond diverse bijeenkomsten. Onder meer bij VNG KING, een bijeenkomst voor gemeenten in Utrecht en een bijeenkomst voor provincies in samenwerking met provincie Zuid-Holland.
  4. Op 13 november organiseerden we de drukbezochte lunchbijeenkomst ‘Jouw overheid, jouw geld’ over financiële transparantie, en we publiceerden er een verslag
  5. Op 21 november kwam het stakeholderforum van het actieplan Open Overheid voor het eerst bij elkaar.
  6. Op onze website open-overheid.nl plaatsten we diverse content, waaronder verslagen van de consultatiebijeenkomsten en een infographic over het proces rond het actieplan.

 

Een Open Overheid voor de toekomst

Op vrijdag 1 december organiseerde het beleidsteam Open Overheid, in samenwerking met het Leer en Expertisepunt Open Overheid, de bijeenkomst Open Overheid: wat is het en hoe kan het beter? in Utrecht.

Open Overheid: voor velen een eerste kennismaking
Twaalf gezichten van verschillende politieke jongerenorganisaties, jonge ambtenarennetwerk FUTUR, de Nationale Jeugdraad, het LAKS en twee VN-jongerenvertegenwoordigers kwamen in Utrecht bijeen om accenten te leggen voor het nieuwe Nederlandse Actieplan Open Overheid en om zelf bij te dragen aan een opener overheid. De diverse groep, van verschillende leeftijden en achtergronden, was bijzonder geïnteresseerd en al snel thuis in het onderwerp.

Waar staat Nederland?
Na een korte opening, hield Robert Starke van het beleidsteam Open Overheid, een presentatie over het te vormen actieplan. Tom Kunzler (Open State Foundation) verzorgde daarna een interactieve sessie. Na zijn inleiding over de Open State Foundation, presenteerde Tom verschillende concrete activiteiten van de Open State Foundation. Zo doet Open State Foundation projecten op het gebied van Open Spending, Open Raadsinformatie en een organiseerde zij een succesvolle hackathon in de Tweede Kamer. Ook besprak Tom de stand van zaken omtrent transparantie in Nederland.

Een vruchtbare discussie
Na een korte pauze ging Paul Suijkerbuijk van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) in gesprek met de groep om te onderzoeken wat de jongerenvertegenwoordigers het belangrijkst vinden aan een Open Overheid. Waar moet volgens de jongeren op gelet worden bij de totstandkoming van het nieuwe actieplan? De originele opzet van de dag werd overboord gegooid, omdat de groep al snel mee kon praten over het onderwerp. In plaats daarvan voerden de aanwezigen een gesprek over de vraag voor wie Open Data nou eigenlijk bedoeld is, want; is niet zeer specifieke technische kennis vereist om zelf gebruik te maken van de data? En hoe breed moeten de gevonden toepassingen gebruikt kunnen worden?

Speciale aandacht was er voor de vermelding van juiste data en de strijd tegen fake news. In het kader van de curriculum-wijziging in het middelbare onderwijs, wordt de overheid extra opgeroepen om kinderen vooral de juiste vaardigheden aan te leren en niet te veel te vertellen over wat waar en onwaar is. Daarnaast werd uitgebreid gesproken over de kracht van Wob-verzoeken en het herstellen van vertrouwen in de overheid.

Verslag door Tim van Spanning (beleidsteam Open Overheid, ministerie van BZK)

Hoe kunnen provincies transparanter en opener zijn?

Donderdag 23 november was het team Open Overheid op bezoek bij de provincie Zuid-Holland. Zuid-Holland organiseerde een inspiratiemiddag voor de twaalf provincies over de onderwerpen Open Overheid en Open Data. Centraal stond de vraag: hoe kunnen provincies transparanter en opener zijn naar de samenleving en andere overheden?

Open Provincies
De middag ging van start met een opening door Henk Burgering van het programma Transparante en Open Provincie (TOP) van de provincie Zuid-Holland. Dit werd gevolgd door een drietal inspirerende voorbeelden van Open Provincies: de Provincie Gelderland maakt de financiële cijfers van de Gelderse gemeenten inzichtelijk via een databank Financieel Toezicht. Vooral raadsleden kunnen hiermee beter hun controlerende taak uitoefenen.

In Flevoland zetten ze bij het project ‘Flevoland Slimmer!’, Open Data in om maatschappelijke vraagstukken op te lossen. Bijvoorbeeld bij het groot onderhoud van bruggen en sluizen, om hinder voor omwonenden te voorkomen Open Data is hierbij geen doel op zich, maar een middel waar de provincie gebruik van maakt. Ten slotte was het de beurt aan Zuid-Holland zelf: de provincie heeft haar subsidies in kaart gebracht via een interactieve kaart. Dit maakt het mogelijk voor inwoners om te zien waar in de provincie partijen subsidies hebben ontvangen en waaraan die subsidies zijn besteed. Deze website is één van de toepassingen die mogelijk zijn gemaakt dankzij een geheel vernieuwd data warehouse van de provincie Zuid-Holland.

High value datalijst voor provincies
Na deze drie voorbeelden gingen de aanwezigen zelf aan de slag. Ze werden door het Kennis- en Exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (KOOP), dat in opdracht werkt van het ministerie van BZK, uitgedaagd om de eerste stappen te zetten naar een ‘high value datalijst’ voor provincies. Deze lijst voor provincies bevat (provinciale) datasets die een hoge meerwaarde hebben voor de samenleving en waar prioriteit aan wordt gegeven bij het openbaar maken van data. De sessie met de provincies leverde een eerste inventarisatie op, waarover KOOP verder in gesprek gaat met provincies. In samenwerking met gemeenten is vorig jaar al een gemeentelijke ‘high value datalijst’ opgesteld, deze is op de website van KOOP te vinden.

Actieplan Open Overheid
Jorieke van Leeuwen van het ministerie van BZK vertelde de aanwezigen vervolgens over de totstandkoming van het Actieplan Open Overheid, de bijbehorende criteria en het Open Governance Partnership (OGP) waar Nederland lid van is. Voor het nieuwe actieplan 2018-2020 wil het ministerie van BZK graag een actiepunt waarbij de provincies zijn betrokken. Dat is echt een gemis in het bestaande actieplan!

Om de aanwezigen alvast een beetje te op te warmen met wat mogelijke actiepunten kunnen zijn, volgden twee pitches van Open Overheidsinitiatieven:

  1. Tom Kunzler van Open State Foundation vertelde als allereerst over Open Stateninformatie, een initiatief om stateninformatie, zoals notulen, moties en stemuitslagen, als Open Data te ontsluiten. Cruciaal hierbij is dat deze data op gestandaardiseerde wijze beschikbaar is om de herbruikbaarheid van de data te vergroten. Een voordeel is dat de provincies van de technieken gebruik kunnen maken die al ontwikkeld zijn voor Openraadsinformatie, het al langer bestaande zusje van Open Stateninformatie dat gericht is op het uniform beschikbaar stellen van raadsinformatie van gemeenten.
  2. De tweede pitch van Elvin van Diermen van de provincie Zuid-Holland ging over de participatiegame. De game geeft deelnemers op een leuke manier inzicht in beleidskeuzes waar provincies mee te maken krijgen en geeft hen de mogelijkheid om mee te denken en inbreng te leveren.

Na de twee presentaties brainstormden de provincies met elkaar over ideeën voor het nieuwe Actieplan Open Overheid. Onderwerpen als linked data, een dataplatform, het delen van data tussen overheden, data crowdsourcen en een gebruikerspanel van data/informatie passeerden de revue. Een mooie opbrengst voor het beleidsteam Open Overheid om mee verder te werken!

Verslag door Anne van de Geijn (Leer- en Expertisepunt Open Overheid)

“Er moet een schepje bovenop om de overheid écht te openen”

Gastblog door Paul Maassen (Director for Civil Society Engagement bij Open Government Partnership)

‘Vertrouwen in de toekomst’ is het motto van het nieuwe kabinet. Een thema dat mooi aansluit bij de ambitie van het Open Government Partnership (OGP), waar Nederland samen met 73 andere landen deel van uitmaakt. Open Overheid gaat over veel meer dan de overheid efficiënter en effectiever maken. Deze nieuwe benadering van overheid gaat uiteindelijk over het sterker maken van samenlevingen. Door meer burgerparticipatie en dialoog kun je het vertrouwen van de burger in de overheid – en dat van de overheid in de burger – versterken.

En dat is hoognodig. Volgens de jaarlijkse Edelman Trust Barometer is 2017 het jaar van ‘Trust in Crisis’. Slecht 52% van de Nederlanders heeft vertrouwen in instituties (voor de goed geïnformeerde burgers ligt dat 10% hoger). Als je naar sectoren kijkt, ligt het voor het bedrijfsleven op 60%, voor de media op 52%, de overheid op 51% en Ngo’s slechts op 46%. En daar doet Nederland het in de westerse wereld niet eens heel slecht mee.

In de recente OGP publicatie ‘Trust: the fight to win it back’ schrijft Eurocommissaris Frans Timmermans dat transparantie instituties kan helpen om dat vertrouwen terug te winnen. Hij voegt daaraan toe dat we niet langer in een ‘vertrouw me’ samenleving leven, maar in een ‘laat maar zien’ samenleving waar burgers dagelijks willen zien wat de overheid doet met haar macht en middelen. En ze willen niet alleen zien wat er in hun samenleving gebeurt, ze willen er ook actief aan deelnemen.

Paul Maassen (OGP)

Stap naar meer vertrouwen
Binnen OGP neemt Nederland het voortouw in de discussie over vertrouwen en Open Overheid. In oktober organiseerde het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties samen met OGP een internationale bijeenkomst met vertegenwoordigers uit meer dan 10 ‘rijke landen’ die hun ervaringen en benaderingen deelden rond initiatieven die burgers betrekken en vertrouwen terugwinnen. Deze landen lopen internationaal voorop als het gaat om transparantie en accountability en staan steevast bovenaan in internationale ranglijsten. De filosofie van OGP is juist dat er voor ieder land altijd ambitie mogelijk is, als het op het verbeteren en versterken van overheden aankomt. Voor rijke landen ligt die uitdaging misschien bij het herijken van de relatie van burger en overheid, als stap naar meer vertrouwen.

Sanjay Pradhan (CEO, Open Government Partnership) schreef samen met Munyema Hasan (Manager KLIC Program) een bericht over de OGP bijeenkomst in Nederland: A Gathering of High-Income Countries to Address Declining Trust in Government

Nederland valt binnen OGP op door zijn eigenzinnige, innovatieve en nieuwsgierige benadering van Open Overheid. De manier waarop Nederland probeert beter te communiceren met de burger is bijvoorbeeld inspirerend. Het nieuwe kabinet – en het nieuw te ontwikkelen OGP 2018-2020 Actieplan Open Overheid – geeft ruimte om nationaal een tandje bij te zetten en ook internationaal een leidende rol in te nemen.

De internationale agenda
OGP bestaat inmiddels 6 jaar. Een periode waarin de wereld complexer is geworden, de ruimte voor civil society kleiner, de rol van de media uitdagender, de macht van populisten en autocraten groter. Maar ook een periode waarin 74 deelnemende OGP-landen meer dan 3000 concrete hervormingen hebben doorgevoerd om overheden – nationaal en lokaal – sterker en opener te maken. En waarin er onverwacht grote stappen gemaakt zijn als het gaat om toegang tot informatie, Open Data, transparante aanbestedingen, lobby transparantie en ‘beneficial ownership’ (om maar een paar trends te noemen).

Internationaal definiëren we de ambitie voor OGP voor de komende jaren op twee niveaus:

  1. We willen in alle landen meer ministeries, lokale overheden, parlementen, Ngo’s, burgers en bedrijven betrekken bij het definiëren, implementeren en kritisch volgen van Open Overheid commitments.
  2. We willen op landenniveau meer ambitieuze commitments op een goede manier geïmplementeerd zien. Commitments die dichter bij de burger staan, door de thema’s waar ze over gaan (onderwijs, gezondheidszorg, stadsplanning, budgetten), door het betrekken van andere lagen van de overheid (stad/provincie) en door meer op participatie en responsiviteit te mikken, en iets minder op transparantie.

Eind 2016 nam OGP de ‘Paris Declaration’ aan. Die agenda stimuleert landen om zich op grote cruciale hervormingen te richten. Sommige daarvan lijken soms ver van de burger af te staan, maar zijn wel belangrijke pilaren van een andere, meer Open Overheid die de burger centraal zet en niet – zoals in sommige landen – zichzelf of een machtige elite. De agenda zorgt ook dat er genoeg commitments zijn die zich juist op thema’s richten die de burger aanspreken en mogelijkheden creëren om de burger actief te betrekken. Soms komen groot en participatie samen.

Wat staat er dan zoal in de ‘Paris Declaration’, wat is de internationale agenda voor de komende jaren? Dat gaat van ‘open public procurement’, via lobby transparantie, naar een publiek ‘beneficial ownership’ register. Van meer inclusief beleid maken, via meer participatie en responsiviteit rond publieke dienstverlening, tot het verbeteren van de kwaliteit en ‘uptake’ van Open Data.

Tot slot: er moet een schepje (of twee) bovenop
De wereld is complexer geworden. Er is veel vooruitgang geboekt de afgelopen jaren, maar ook door de tegenkrachten: wat betekent dat er een schepje bovenop moet om de overheid echt te openen. In het volgende actieplan zou Nederland een sterkere focus op participatiemogelijkheden kunnen overwegen, op thema’s waar de burger om geeft. Tegelijkertijd zou het niet misstaan om een aantal van de ambitieuze grote pijlers op te nemen.

Internationaal moeten we meer leiderschap zien van een kopgroep van landen die geeft om vertrouwen, participatie, liberale democratie. Een groep die ook innovatief is en vaak technologie slim gebruikt. Denk aan bijvoorbeeld Duitsland, Canada, Scandinavië. Nederland hoort daar zeker bij!

Met een nieuw kabinet – en met een minister van D66 huize die de waarden van Open Overheid in haar DNA zou moeten hebben – is er een kans voor meer ambitie nationaal én meer leiderschap internationaal. Als de overheid het vertrouwen wil terugwinnen van de burger – en de burger dat van de overheid – dan moet er een schepje (of twee) bovenop. Of in de woorden van Frans Timmerman: “Laat maar zien!”


Kom naar de lunchbijeenkomst ‘Open Overheid, hoe doen andere landen het?’
Meer weten over OGP en internationale Open Overheid voorbeelden? Kom dan naar de lunchbijeenkomst ‘Open Overheid: hoe doen andere landen het?’ Tijdens deze bijeenkomst vertelt Paul Maassen meer over OGP en internationale Open Overheid voorbeelden. Bekijk hier het volledige programma van de lunchbijeenkomst en meld je aan!


Beeld: Sebastiaan ter Burg

Met de media in gesprek over het nieuwe Actieplan Open Overheid

Acht vertegenwoordigers van mediakoepels en mediaorganisaties dachten op 31 oktober met het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) mee over het nieuwe Actieplan Open Overheid. Wouter Jongepier (beleidsteam Open Overheid van BZK) leidde de bijeenkomst in met een presentatie over het waarom, wie, wat, waar, wanneer en hoe van een open overheid en van het nieuwe actieplan.

Deze bijeenkomst vond plaats in de consultatiefase van het nieuwe actieplan. In deze fase spreken medewerkers van het beleidsteam met verschillende (maatschappelijke) organisaties en andere betrokken partijen over ideeën voor het Actieplan. Bekijk ook de planning voor de totstandkoming van het nieuwe Actieplan.

Controleren van de overheid
Onder voorzitterschap van Sicco Louw, directeur Flex bij het ministerie van BZK, gingen Dekker en de andere aanwezigen met elkaar in gesprek over een open overheid en het nieuwe actieplan. Daarbij kwamen vragen aan bod zoals: hoe open vind jij de overheid? Welke soort informatie zou de overheid actief openbaar moeten maken? En over welke onderwerpen zou meer informatie beschikbaar moeten zijn?

Een open overheid is volgens de deelnemers essentieel voor de journalistiek. Daarom zou ‘in principe alle overheidsinformatie openbaar moeten zijn zijn. Journalisten hebben dat nodig om te verifiëren of de overheid doet wat hij zegt,’ vindt de Vereniging Voor Onderzoeksjournalisten (VVOJ). Vanwege deze rol van de media, als een van de eindgebruikers van overheidsinformatie, zaten zij bij BZK aan tafel om mee te praten over een meer open overheid.

De gesprekspartners zien de voortgang die de overheid de laatste jaren heeft gemaakt op weg naar een meer open overheid. Op het gebied van open data bijvoorbeeld, op data.overheid.nl is inmiddels veel data beschikbaar. De actiepunten, van het huidige actieplan, zoals open spending en open raadsinformatie, hebben daaraan bij gedragen. De gemeente Utrecht wordt als positief voorbeeld genoemd. Daar gaat het goed met het verstrekken van informatie sinds de gemeente een informatiecommissaris heeft aangesteld.

Meer, beter en sneller
Maar het kan volgens de mediaorganisaties allemaal wel een stuk sneller met de ontwikkeling richting een open overheid. En beter. Zo merkt de eigenaar van Datagraver op dat ‘er nog steeds datasets zijn, zoals spreadsheets over de koopkrachtontwikkeling, die niet worden verstrekt. En dat ‘meer en betere metadata nodig zijn om de open data beter toegankelijk en beter bruikbaar te maken.’

Een nieuw actieplan zou zich volgens de NLPO niet alleen op het verstrekken van meer informatie en data moeten richten maar ook op de kleinere gemeenten. Lokale media merken in hun praktijk grote verschillen in de manier waarop gemeenten omgaan met het verstrekken van informatie. ‘Hoe groter en professioneler de organisatie, hoe meer het delen van informatie in het DNA zit,’ zo is de ervaring. Het actieplan kan mogelijk voorzien in het van elkaar leren en elkaar versterken.

Bovendien zou er in de discussie over open overheid voldoende aandacht moeten zijn voor de maatschappelijke baten. ‘Overheidsinformatie is relevant voor journalisten, voor burgers, voor actiecomités en het kan voor bedrijven meerwaarde hebben. Met meer openheid kun je het vertrouwen van de burgers herstellen.’

En de huidige actiepunten open spending en open raadsinformatie? Die verdienen straks ook aandacht. Want: ‘Het zijn goede initiatieven, maar pas echt interessant als alle gemeenten meedoen’.

De volgende organisaties waren vertegenwoordigd:

  1. Stimuleringsfonds voor de Journalistiek
  2. RPO, Regionale Publieke Omroep
  3. Ministerie van OCW
  4. NLPO
  5. Datagraver
  6. NDP Nieuwsmedia
  7. Omroep Zeeland
  8. VVOJ
  9. BZK

 

Nu Open route: de sleutel tot een Open Overheid

Terugblik Nu Open route

Bezoekers van de Dag van de Lokale Democratie konden 17 november niet om Open Overheid heen. Met een speciale Nu Open route wees het Open Overheid team bezoekers op de open workshops in het programma van de Dag van de Lokale Democratie. De open zithoek was een gezellige aanlandplek voor iedereen die meer over Open Overheid en Open Data wilde weten. Ook werden de sleutels tot een Open Overheid enthousiast in ontvangst genomen.

Wat was er zoal te beleven tijdens de Nu Open route? Drie gemeenten vertelden aan een overvolle zaal wat Right to Challenge precies is en wat je ermee kunt. Bezoekers van de Nu Open route leerden (bijna) alles over Open Raadsinformatie. En iedereen die meer wilde weten over Open Data, kon terechts in een van de workshops over Open Data.

Ook haalden we input op voor het Actieplan Open Overheid 2018-2020 en voor een mooie modelpassage in de coalitieakkoorden na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2018. Marieke Schenk, coördinator van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid geeft aan: “Tijdens de sessies gingen bestuurders, inwoners en maatschappelijke organisaties met elkaar in gesprek. Dat zorgde voor nieuwe inzichten en wederzijds begrip. Dat is niet alleen interessant, maar ook nodig. Net als meer transparantie en een open houding.” Zo vertelde Cor Lamers, burgemeester van Schiedam, openhartig over de integriteitskwesties met veel wob-verzoeken waar ze in Schiedam mee te maken hadden. Daar hebben ze door een nieuwe aanpak en open houding vertrouwen gewonnen bij inwoners. “De waardering van Schiedam door inwoners is sterk toegenomen. Door meer openheid en transparantie kom je weer aan de goede kant van de lijn” aldus Lamers.

De Nu Open route in beeld
Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid organiseerde in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de Nu Open route. Na Doe Open! en Hoe Open? volgde dit jaar Nu Open! Want; wat betekent dat eigenlijk, Nu Open doen? Hoe doe je Nu Open? Deze vragen en heel veel Open Overheid voorbeelden kwamen aan bod tijdens onze Nu Open route.

Heb je de Nu Open route gemist of wil je terugblikken op deze mooie dag? De Nu Open route opnieuw ‘bewandelen’ kan hier:

  1. Hoe zag de Nu Open route eruit? Bekijk de Nu Open route hier.
  2. Nu Open route Storify: #NuOpen op twitter
  3. Webshop Open Overheid: tijdens de Dag van de Lokale Democratie lanceerden we de Open Overheid webshop
  4. Publicatie Nu Open: 8 ervaringsdeskundigen aan het woord over Open overheid
  5. Foto’s Nu Open route
  6. Verslaglegging over sessies Nu Open route
  7. Video Nu Open route:

Nog meer Nu Open?
Wil je op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen op het gebied van Open Overheid en Open Data? Meld je dan aan voor de Open Overheid nieuwsbrief. Ook kun je meedenken over het nieuwe Actieplan Open Overheid.

Video en foto’s: Sebastiaan ter Burg

 

Overheidsfinanciën: het Siberië van de journalistiek?

Lunchbijeenkomst Jouw Overheid, Jouw geld

Tijdens een financieel transparante lunch – die per vooraf aangemelde aanwezige €4,70 kostte – deden de sprekers een boekje open over geld. Want: mensen willen weten wat er met hun belastinggeld gebeurt. Of je nu aan de gemeente betaalt, of aan de Belastingdienst. En terecht!

Marieke Schenk (coördinator van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid) opende de bijeenkomst met een toepasselijke anekdote: het was een aantal dagen geleden dat een collega opmerkte: “Overheidsgeld voelt anders dan privégeld”. We hadden het over een budget van 20 duizend euro, en hij vond dat “helemaal niks”. Om vervolgens zelf op te merken, dat dit privé toch wel heel veel geld is. En dat is gek. Natuurlijk maakt de context uit, en gaat het bij de overheid vaak over grote bedragen. Maar overheidsgeld is ooit ook privégeld geweest. Het is belastinggeld van ons allemaal. Meer bewustzijn over waar we belastinggeld aan besteden, meer inzicht hierin en meer transparantie hierover is dus van groot belang.

Rudi Turksema (Algemene Rekenkamer), Selena Dinsbach (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) en Eric Smit (Follow The Money) vertelden vervolgens wat overheden zoal doen aan financiële transparantie. Afsluiter Eric Smit bereidde het publiek alvast voor: “We gaan de overheid, en ook de departementen, nauwlettend volgen.”

Het open grootboek van de Algemene Rekenkamer
Waarom opent de Algemene Rekenkamer eigenlijk haar eigen boeken? Rudi Turksema: “Je kunt moeilijk tegen overheidsinstellingen roepen “doe eens open”, als je zelf niet open bent.”  Als een van de eerste organisaties bood de Algemene Rekenkamer openbaarheid van bestuurskosten. Dat ze van start gingen met hun eigen data, is niet omdat ze zo interessant zijn. Ze deden dit meer als voorbeeldfunctie, in de hoop dat daarna meer organisaties zouden volgen. Veel spannender zijn de data van de departementen.

Techniek is makkelijk, maar cultuur…
De Algemene Rekenkamer is al een tijd bezig met financiële transparantie en ziet ook enkele leerpunten. Zo zijn technische obstakels relatief eenvoudig te overbruggen. Cultuurverandering is een ander verhaal en heeft meer aandacht nodig. Ten opzichte van vijf jaar geleden werkt de organisatie nu in ieder geval veel meer datagestuurd. Ook betrekt de Rekenkamer meer mensen van buiten de organisatie.

Of mensen op de data van de Algemene Rekenkamer zitten te wachten is niet het beeld en hoeveel de data gebruikt wordt is lastig te achterhalen. Maar daar gaat het ook niet om: het draait om het principe van een transparante overheid. Het gaat dan niet over de added value, maar om bewustwording en de voortrekkersrol die je inneemt.

Bekijk hier de presentatie van Rudi Turksema.

Open Inkoopdata bij BZK
Selena Dinsbach (Data Analist bij BZK) vertelt over de Open Inkoopdata van BZK.  De Motie Oosenbrug (november 2014) was aanleiding voor het in kaart brengen en openen van deze inkoopdata. En gemakkelijk was dat niet. Zo liepen Selena en haar collega’s aan tegen vraagstukken rondom privacy, de bescherming van bedrijfsvertrouwelijke gegevens en de staatsveiligheid. Bovendien werkt de afdeling inkoop met veel data waarvan het eigenaarschap bij een ander departement ligt.

Direct effect op de Wob-verzoeken
Op de vraag hoeveel de data wordt gebruikt is geen antwoord voorhanden. Via KOOP kunnen ze gegevens opvragen over het aantal downloads. Maar aangezien ze als afdeling zelf ook gebruik maken van de data, geeft dat geen reëel beeld. Wel is er een direct effect op de Wob-verzoeken. Zo verwijzen ze mensen met vragen naar de beschikbare data. De gevraagde informatie is hierin vaak wel te vinden.

Bekijk hier de presentatie van Selena Dinsbach.

“When in doubt, follow the money”
Tot slot vertelt Eric Smit (Follow The Money) hoe hij als journalist tegen financiële transparantie aankijkt. Follow The Money heeft een duidelijk doel: waarheidsvinding ten dienste van de samenleving. Als journalistieke beweging doet Follow The Money onderzoek naar mensen, systemen en organisaties die zich (financieel-economisch) misdragen en daarmee mogelijk schade aanrichten aan groepen in de samenleving.

Een grote inspiratiebron voor Follow The Money was het Watergate schandaal. Eric verwijst naar het boek All the Presidents’s Men en vertelt over een scene in de parkeergarage. Daarin zegt journalist Bod Woodward tegen een geheime bron, mister ‘Deep throat’, niet meer te weten waar ze moeten zoeken in alle informatie. Daarop zegt de bron, die later bekend werd als onderdirecteur van de FBI Mark Felt:When in doubt, follow the money”.

Er moet gecontroleerd worden
Voor de democratie is de journalistiek van groot belang. Op dit moment ziet Eric Smit dat “lokale democratie nog amper wordt gelegitimeerd door journalistieke controle”. Je ziet dat lokale en regionale media het moeilijk hebben. En toch moet er ergens iets gecontroleerd worden. Zeker vanuit de gedachte van checks and balances. En die rol wordt onder andere door de journalistiek vervult.

Op het vlak van transparantie en data is Eric stellig: “Je kunt data wel naar buiten donderen, maar iemand moet ernaar kijken”. Daarbij speelt het element van integriteit ook een belangrijke rol, verwijzend naar Ien Dales: “Integriteit is net als zwangerschap, dat doe je niet een beetje”.

Follow The Money volgt de overheid en bewindslieden op de voet. Dat resulteerde bijvoorbeeld in het artikel over de werkzaamheden van de man van oud minister Edith Schippers. Ook keek Follow the Money naar het Ministerie van Binnenlandse Zaken en de salarissen van ambtenaren van ABD TOP Consult.

De overheid controleren is juist helemaal niet saai
Hoe verklaart Eric de desinteresse voor data bij journalisten? Eric geeft aan dat cijfers en jaarrekeningen niet erg aanspreken. De meeste journalisten gaan niet de financiële journalistiek in. “Graven in cijfers is het Siberië van de journalistiek” aldus Eric. En dat is gek: want de overheid controleren is juist helemaal niet saai. Er is genoeg te vinden. Eric spreekt dan ook alvast een voornemen uit: Follow the Money gaat in 2018 vaker onderzoek doen naar geldstromen binnen de overheid.

 

Met dank aan Marnix Janssen (Leer- en Expertisepunt Open Overheid) voor het verslag van deze bijeenkomst.

Open Overheid cowboys en de next step van Open Data

Met gemeenten in gesprek over het nieuwe Actieplan Open Overheid

Op weg naar het nieuwe Actieplan Open Overheid, was het op 7 november de beurt aan gemeenten om mee te denken over potentiële Actiepunten voor het nieuwe Actieplan. Na de opening door Anne van de Geijn van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) gaf Jorieke van Leeuwen (beleidsteam Open Overheid van BZK)  een presentatie over het Actieplan Open Overheid. Waarom is het belangrijk? En welke Actiepunten zijn er nu?

Op dit moment bevindt het beleidsteam Open Overheid van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) zich in de consultatiefase van het nieuwe Actieplan. In die fase spreken zij met verschillende organisaties over ideeën voor het Actieplan. Bekijk ook de planning voor de totstandkoming van het nieuwe Actieplan in deze infographic.

Pitch mogelijke actiepunten
Een aantal aanwezigen was van tevoren gevraagd om een korte pitch voor te bereiden. Deze pitches gingen over ‘open’ onderwerpen waar nu al aan wordt gewerkt en waar misschien wel een Actiepunt uit kan volgen. De volgende pitches kwamen voorbij:

  1. Gemeente Utrecht vertelt over de inspanningen om zoveel mogelijk evidence-based te werken. Maatschappelijke vraagstukken worden gekoppeld aan open data. Bijvoorbeeld op het thema leefbaarheid. Ook voert Utrecht een pilot uit met tekstanalyse. Hierbij wordt privacygevoelige informatie uit documenten gehaald met behulp van algoritmen.
  2. Een pitch over de e-democracy tools voor digitale participatie. Dit zijn open source tools voor agenderen, besluitvorming en participatief begroten, waarmee overheden kunnen werken aan betere digitale participatie. In 2018 start een proeftuin. Geïnteresseerde gemeenten kunnen zich bij BZK melden. Eindhoven meldde zich spontaan aan als deelnemende gemeente.
  3. Wat doet data.overheid.nl? Het is een register voor open data voor de overheid. De focus ligt op standaardisatie en het (her)bruikbaar maken van data. De wens is om een betere vindbaarheid en doorzoekbaarheid te realiseren.
  4. De gemeente Schiedam bracht het idee in om een tweejaarlijkse bijeenkomst voor Open Overheid cowboys te organiseren om aannames te testen door middel van experimenten en te oefenen met elkaar op Open Overheid en nieuwe vormen van participatie.

Zelf aan de slag met mogelijke Actiepunten
Na deze enthousiaste pitches was het natuurlijk de vraag hoe (bestaande) ideeën uit kunnen groeien tot een potentieel actiepunt. Zijn ze vernieuwend genoeg? Wat is de maatschappelijke impact? En zijn er meer gemeenten die zich willen aansluiten?

Tijdens het tweede deel van de bijeenkomst gingen de aanwezigen daarom aan de slag met ideeën voor nieuwe Actiepunten. Deels geïnspireerd door de pitches, deels verder bouwend op eigen ervaringen.

Na wat groepswerk volgden vier presentaties van mogelijke actiepunten:

  1. “Kom met een tegenbeweging”: we hebben het vaak over meebewegen met de samenleving. Maar is dat wel de bedoeling? Moeten we juist niet ‘tegenbewegen’? En zo zorgen dat we een veilige haven zijn voor iedereen, ook voor diegenen die niet digitaal vaardig zijn en/of juist persoonlijk contact op prijs stellen.
  2. Open informatie: het gesprek gaat vaak over data, maar uiteindelijk gaat het om informatie: de next step van Open Data.
  3. Stoeien met data: hoe laten we raadsleden zelf stoeien met data? En hoe kan daardoor de kloof tussen burger en gemeentelijke besluitvorming verkleind worden?
  4. Het Actieplan zijn wij: gemeenten zijn ook eigenaar en moeten aan de slag met een open overheid. Hiervoor is het belangrijk dat gemeenten inspelen op de vraag/opgave uit samenleving en burgers opzoeken.

Hoe nu verder?
De presentaties van de ideeën voor nieuwe Actiepunten zorgden voor veel positieve reacties. Duidelijk werd ook dat de aanwezigen behoefte hebben aan duidelijke profilering voor Open Overheid. Moet er misschien een campagne komen? Onder de paraplu van een grote campagne kan verschil gemaakt worden. Het is belangrijk dat die campagne dan breed gedragen wordt in gemeenteland.

Tot slot was er tijdens deze bijeenkomst is veel aandacht voor het belang van het verbinden van open data aan maatschappelijke vraagstukken. Het zou mooi zijn als hierover een actiepunt kan komen.

Hoe nu verder? BZK, de aanwezige gemeenten en andere gemeenten of partners die willen aansluiten kijken samen welke actiepunten verder uitgewerkt kunnen worden. Wil je op de hoogte blijven van het nieuwe Actieplan Open Overheid? Schrijf je in voor de Open Overheid nieuwsbrief of houd open-overheid.nl/actieplan in de gaten.

Aanwezig:  

Gemeente Schiedam
Gemeente Eindhoven
Gemeente Utrecht
Gemeente Hoorn
Gemeente Lelystad
Gemeente Bunnik
Drechtsteden
Gemeente Almere
Gemeente Zeist
KING gemeenten
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Leer- en Expertisepunt Open Overheid

 

Succesvolle internationale Open Overheid bijeenkomst bij BZK

Verslag door Tim van Spanning (beleidsteam Open Overheid, ministerie van BZK)

Op 23 en 24 oktober werd bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de internationale bijeenkomst ‘Using open government to build trust in high-income countries’ georganiseerd, op initiatief van het Open Government Partnership (OGP).

Open Government Partnership
Het OGP werd opgericht door de regeringen van acht verschillende landen in 2011 en is uitgegroeid tot een organisatie met 75 lidstaten. Nederland is met haar aansluiting in 2012 een van de eerste leden van dit internationale verbond dat zich inzet voor meer transparantie bij de overheid, de bestrijding van corruptie en het gebruik van nieuwe technologieën om het openbaar bestuur te verbeteren. Dit gebeurt met het Actieplan Open Overheid.

renew trust OGP bijeenkomst bij BZK

Vertrouwen in de overheid
Uit verschillende grote onderzoeken blijkt dat het vertrouwen van burgers in de overheid en haar instituties de afgelopen dertig jaar wereldwijd is gekrompen. Uit de Edelman Trust Barometer van 2017 kwam naar voren dat in de gepeilde landen nog maar 41 procent van de burgers vertrouwen heeft in de autoriteiten. Omdat in hogere-inkomenslanden sprake is van een vergelijkbare problematiek, kwam een groep van 34 experts afkomstig van overheden, internationale organisaties en maatschappelijk middenveld samen om te leren van de verschillende manieren waarop kwesties worden aangepakt. Tegen welke problemen loopt men aan? Ook was er ruimte om inspiratie op te doen voor nieuw beleid.

Na een woord van welkom van Eric Stokkink, afdelingshoofd Democratie bij de directie Democratie en Burgerschap, en Sanjay Pradhan, CEO van het OGP, ging het tweedaagse evenement van start. Gezamenlijk werd stilgestaan bij de hoofdoorzaken van wantrouwen, en de belangrijkste manieren om te werken aan hernieuwd vertrouwen. Dit werd geïllustreerd door presentaties van meerdere deelnemers over hun eigen projecten.

Zo inspireerde Hunbum Jang met het Zuid-Koreaanse ‘Gwhanghwamoon 1st Street’ project. Na het vreedzaam afgedwongen aftreden van president Park Geun-Hye in 2016, werd het land in razendsnel tempo een succesvol consultatiemechanisme opgezet om de overheid meer open te maken voor de burger. Zuid-Korea, dat geen traditie van inspraak en transparantie kent, heeft zo in korte tijd grote stappen gezet.

Prettig contact met de overheid
Lynn van der Velden sprak namens Nederland over haar project ‘prettig contact met de overheid’, een programma van BZK dat bestuursorganen ondersteuning geeft bij het inzetten van een informele aanpak bij het contact met het publiek. Door een open, eerlijke en nieuwsgierige houding aan te nemen, en andere communicatieve vaardigheden in te zetten, kunnen een hoop knelpunten voor de burger worden weggenomen. Dit vergroot de tevredenheid over de overheid, en kan het vertrouwen versterken.

Vertrouwen vormt de basis van de relatie tussen overheid en haar burgers, en afwezigheid van vertrouwen zorgt voor een negatieve invloed op beleidsvorming en haar uitkomsten. Zonder de samenwerking, instemming en het vertrouwen van burgers, bedrijven en maatschappelijk middenveld, kan een overheid rekenen op hogere economische kosten, niet-naleving van wetten, een lagere stemopkomst, minder sociale cohesie en zelfs toegenomen radicalisering. Een evenement als dit, en de vele gevoerde inspirerende gesprekken, draagt bij aan het oplossen van de problematiek. Voor Nederland zijn onder andere als lessen meegenomen dat een betere balans gevonden moet worden tussen het opleggen van regelgeving van bovenaf, en het bieden van ruimte aan initiatieven van onderop. Het is niet aan het ministerie om het evangelie van open overheid te preken, maar om te luisteren naar de problemen van de burger, en daarop in te spelen. Dit nieuwe internationale netwerk en de vele inspirerende voorbeelden die gedeeld zijn, kunnen daarbij helpen.

Wil je meer teruglezen over de OGP bijeenkomst? Bekijk dan ook deze Storify voor een overzicht van de twitterberichten.