Expertisepunt Open Overheid

Open Data Maturity Rapport 2019 Gepubliceerd

Nederland terug in top 5

Afgelopen maandag heeft het European Data Portal het vijfde jaarlijkse rapport over de ‘volwassenheid’ van Open Data-gebruik in de 28 EU landen gepubliceerd. Na in de eerste drie rapporten steevast in de top vijf te hebben meegedraaid, scoorde Nederland in 2018 een schamele tiende plek. Dit doordat in de editie van 2018 de impact en de kwaliteit van open data voor het eerst werd meegerekend. In het rapport van 2019 is Nederland weer terug waar het hoort: in de top vijf. Nederland scoort namelijk een vijfde plek, achter achtereenvolgens Ierland, Spanje, Frankrijk en Cyprus.

European Data Portal
Het European Data Portal brengt sinds 2015 jaarlijks het Data Maturity Report uit, dat kijkt naar de implementatie van open data in de EU lidstaten. Het zet de resultaten tegenover elkaar, zodat landen hun eigen initiatieven kunnen vergelijken met die van de andere (buur) landen om te zien of zij, in vergelijking, voorlopers zijn op het gebied van open data. 

Een pagina uit het rapport

Een pagina uit het rapport

 

Vooruitgang
Het rapport meldt weliswaar dat op het gebied van beleid Nederland ten opzichte van vorig jaar er op achteruit is gegaan, maar zet daar weer tegenover dat zowel de beschikbare platformen, de impact en de kwaliteit er in ons land in 2019 op vooruit zijn gegaan. Deze vooruitgang is goed voor een stijging naar plaats vijf. Een uitdaging voor Nederland dat het rapport noemt is de discrepantie tussen het toewijden van (financiële) middelen en de verwachte opbrengsten van die investering. Het verslag van het Portaal is terug te lezen via deze link.

Europa-breed
Het volledige verslag bevindt dat het gebruik van open data na een initiële opleving een meer geconsolideerde groei in Europa laat zien. Het roept de EU28+ landen op om gebruik te maken van de ervaringen van de andere landen en om inzichten en aanbevelingen breed met elkaar te delen. Het volledige verslag kunt u hier teruglezen. Een handig overzicht van de data vindt u via deze link.

Open moet het zijn! Update #6

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken over alle actiepunten uit het Actieplan Open Overheid leest. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan. In verband met de zomerperiode liet deze update iets langer op zich wachten.

Actiepunt 1: Open Besluitvorming bij gemeenten en provincies

Actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG. In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies

De provincie Overijssel is recent toegevoegd als deelnemer aan Open Stateninformatie. De helft van de provincies doet inmiddels mee.

De nieuwe zoekmachine en API zijn in gebruik genomen. Dit betekent dat stateninformatie en raadsinformatie in één zoekmachine geïntegreerd zijn. Bovendien is deze zoekmachine sneller, completer en kent deze meer functionaliteiten. De ‘oude’ zoekmachine blijft tijdelijk op de achtergrond, totdat de nieuwe zoekmachine optimaal functioneert.

Er wordt op dit moment gewerkt aan een uitbreiding van de zoekmachine met een pdf-viewer in de browser, om de toegankelijkheid van de documenten te verbeteren. Daarnaast wordt er een nieuwe functionaliteit geïntegreerd, die het mogelijk maakt afkortingen in de gepubliceerde documenten te verklaren.

Ter voorbereiding op het permanente beheer, zijn we in overleg met het Kennis- en Exploitatiecentrum voor Officiële Overheidspublicaties (KOOP) om te bepalen op welke manier we Open Stateninformatie in de toekomst laten aansluiten op het Platform Openbare Overheidsinformatie (PLOOI).

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse landelijke en lokale partijen

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van september 2019.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is bezig met de ontwikkeling van de module transparantie financiën decentrale politieke partijen. Deze module zal in november af zijn en dan op het Kennispunt Lokale Politieke Partijen worden geplaatst.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten

Actiehouder: Gemeente Schiedam. In samenwerking met: gemeenten Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid

Het onderwerp participatie staat bij gemeenten hoog op de agenda. Daarom wordt er op veel fronten hard gewerkt aan beleid rondom participatie. De afgelopen 8 weken werden bij diverse gemeenten beleidsdocumenten opgeleverd. Binnenkort organiseren we daarom een bijeenkomst, waarbij we met elkaar deze beleidsdocumenten gaan bestuderen en bediscussiëren. Het is belangrijk om van elkaar te leren en elkaar te inspireren om zo tot passend beleid te komen.

Wij nodigen dan ook beleidsmedewerkers uit om zich aan te melden voor de volgende bijeenkomst. De datum volgt, maar deze zal in het eerste kwartaal van 2020 plaatsvinden. Meer informatie via m.kuitert@schiedam.nl.

Actiepunt 4: Open Parlement

Actiehouder: Tweede Kamer

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van september 2019.

Er wordt een analyse uitgevoerd op de nog niet geanalyseerde documenten die zijn geselecteerd als beste ‘kandidaten’ om meer digitoegankelijk te maken. Daarnaast is een proof of concept gestart om de documenten niet alleen als pdf maar ook HTML op de website te tonen.

Actiepunt 5: Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland. In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Open State Foundation (OSF)

De deelnemers van de werkgroep Open Wob hebben een semantische standaard ontwikkeld voor Wob-documenten. In de afgelopen weken hebben we voor deze standaard een toepassingstoets uitgevoerd, de standaard blijkt goed toepasbaar. Dat betekend dat alle deelnemers aan de slag kunnen met het aansluiten van de eigen organisatie op de standaard. Ondertussen wordt ook gewerkt aan een handreiking, zodat in de toekomst ook organisaties van buiten de werkgroep makkelijk kunnen aansluiten. Een aantal deelnemers hoopt de aansluiting op 1 januari 2020 al gereed te hebben!

Het streven is om halverwege 2020 te kunnen starten met het technisch aansluiten van alle deelnemers op het Open Wob-platform. Hiertoe worden nu de eerste verkennende gesprekken gevoerd.

Actiepunt 6: Open Algoritmen

Actiehouder: Rijkswaterstaat & VNG

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van september 2019.

Het actiepunt Open Algoritmen organiseert op 18 september een Meet-up voor overheidsdeelnemers. Het onderwerp vraagt om een gesprek ten behoeve van meer maatschappelijke inbedding. Het vertrouwd raken met de werking en het effect van het werken met algoritmen staat op de agenda. Voor vragen en aanmeldingen kunt u met de actiehouders contact opnemen. Stuur een e-mail naar gwen.wijman@rws.nl en maike.popma@vng.nl voor meer informatie.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’

Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken

Op basis van ervaringen met de toepassing van dilemmalogica bij ministeries en gemeenten is een leidraad opgesteld en wordt een train-the-trainer-aanbod voorbereid. Er is nog steeds veel belangstelling voor werksessies en voorlichting over Dilemmalogica als hulpmiddel om eerder bij beleidsvorming aandacht te besteden aan de communicatieve dimensie van overheidshandelen, oftewel het duidelijk maken van de bedoeling van overheidsbemoeienis en het meenemen van betrokkenen bij de overwegingen voor interventies en besluiten. Dilemmalogica gaat uit van systematische erkenning van zorgen, hulp bij het ordenen van verschillende zienswijzen en het ontdekken van common ground voor kansrijke perspectieven en acties.

Meer weten? Weet dan de projectleider te vinden: Guido Rijnja (adviseur communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst): g.rijnja@minaz.nl of 0646875112.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’

Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’. In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van september 2019.

Steeds meer overheidsinformatie wordt actief openbaar gemaakt. Het is daarbij verstandig om de openbaarmaking in het primair proces in te regelen (Open by Design). Op 10 juli organiseerde RDDI een bijeenkomst waarbij 40 deelnemers van departementen en uitvoeringsorganisaties van gedachten wisselden over de kansen en mogelijkheden op dit gebied. Het ministerie van OCW start een vervolgtraject met een pilot met Open by Design bij de Rijksdienst Cultureel Erfgoed (openbaarmaking WABO-adviezen). Inzet daarbij is vooral het delen van kennis met relevante partijen. De pilot bij LNV met Open by Design rond de vaststelling van de huis- en hobbydierenlijst is er vooral op gericht om de afhandeling van Wob-verzoeken soepeler te laten verlopen.

Meer informatie kunt u opvragen via g.enthoven@imi.nu.

Actiepunt 9: Toetreding tot het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI)

Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa). In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en klimaat (EZK)

De Nederlandse multi-stakeholder groep behorend bij het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) is bezig de laatste hand te leggen aan het eerste transparantierapport over de waardeketen van de Nederlandse delfstoffenindustrie. Dit rapport (dat gaat over de gegevens uit 2017) moet volgens de EITI standaard voor eind 2019 gepubliceerd zijn. De Nederlandse multi-stakeholder groep is goed op weg om deze deadline te halen.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

In opdracht van de Chief Procurement Officer Rijk heeft een projectgroep bezien in hoeverre het Rijk voldoet aan de Open Contracting Data Standard (OCDS), wat daarbij de mogelijke verbeterpunten zijn en waar sprake is van een ‘best practice’. De projectgroep heeft haar adviesrapport op 29 mei 2019 opgeleverd, met als conclusie dat Nederland grotendeels aan de internationale standaard (OCDS) voldoet. Zij bevelen aan:

  • om te verkennen hoe andere Europese landen omgaan met Open Aanbesteden en vervolgens kennis en expertise met elkaar te delen
  • een nationaal communicatieplatform in te richten voor de Open Inkoopdata Rijk en de dialoog over deze data te organiseren
  • de Open Inkoopdata Rijk open te stellen in de internationale JSON-standaard.

Over deze aanbevelingen heeft de Manager Inkoopinformatie Rijk overleg gehad met drie non-profitorganisaties, die betrokken zijn bij de (internationale) inspanningen voor Open Aanbesteden: de Open State Foundation (OSF), de Open Contracting Partnership (OCP) en het Humanistisch Instituut voor Ontwikkelingssamenwerking (HIVOS). Dit heeft geresulteerd in de uitwisseling van kennis/expertise en in een gezamenlijke aanvraag van CPO Rijk en OSF van een EU-subsidie voor onderzoek naar de mogelijkheden van een nationaal platform voor de Open Inkoopdata Rijk. Dit platform bevat idealiter alle beschikbare open inkoopdata van het Rijk en de mogelijkheid voor burgers en bedrijven om over deze gegevens de dialoog met het Rijk aan te gaan.

De subsidieaanvraag is op 12 november bij de EU ingediend, mei 2020 neemt de EU hierover een besluit.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma

De laatste maand stond voornamelijk in het kader van het delen van kennis. Daarnaast is er door het Ministerie gewerkt aan het plan voor de lokale digitale democratie in 2020 en 2021, en de rol die het Ministerie daarin gaat spelen.

Op meerdere momenten in oktober zijn bijeenkomsten georganiseerd om kennis en inzichten met elkaar te delen. Zo zijn de G5 gemeenten in Utrecht bijeengekomen om inzichten te delen uit de digitale participatie-praktijk , en hebben verschillende gemeenten hun ervaringen met digitale participatie met elkaar gedeeld tijdens de College Tour Digitale Participatie .

De evaluatie van de Proeftuin Digitale Democratie zal binnenkort gereed zijn, en het einde van de proeftuin komt in zicht. De evaluatie, uitgevoerd door EMMA, zal gepresenteerd worden tijdens het congres ‘Online participatie in Actie’ op maandag 9 december te Utrecht. De uitnodigingen zijn inmiddels verstuurd. U kunt zich hier aanmelden.

Open moet het zijn! Update #5

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken over alle actiepunten uit het Actieplan Open Overheid leest. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan. In verband met de zomerperiode liet deze update iets langer op zich wachten.

Actiepunt 1: Open Besluitvorming bij gemeenten en provincies

Actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG. In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van juni 2019:

De nieuwe versie van de Open Besluitvorming zoekmachine en API wordt nu getest. Deze versie heeft meer functionaliteiten en is sneller. Ook de windende app ‘Voordat het nieuws was’, gaat over op deze nieuwe API, waardoor informatie sneller en accurater getoond wordt. De provincies werken met steun van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de uitbreiding van de zoekmachine met een betere PDF-viewer en verklarende woordenlijsten om de informatie beter toegankelijk te maken. Ook zullen binnenkort nieuwe gemeenten en provincies toegevoegd worden.

De door de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), Open State Foundation (OSF) en provincies opgestelde standaard/informatiemodel voor open overheidsinformatie is gereed. Momenteel wordt met leveranciers gesproken over het implementeren van deze standaard. Ter voorbereiding op het permanente beheer, zijn we in overleg met het Kennis- en Exploitatiecentrum voor Officiële Overheidspublicaties (KOOP) om besluitvorming in de toekomst in het Platform Openbare Overheidsinformatie (PLOOI) beschikbaar te stellen. Een presentatie van KOOP over PLOOI werd enthousiast ontvangen bij de deelnemende provincies.

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse landelijke en lokale partijen

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is bezig met de ontwikkeling van de module transparantie financiën decentrale politieke partijen. Deze module zal in november af zijn en dan op het Kennispunt Lokale Politieke Partijen worden geplaatst.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten

Actiehouder: Gemeente Schiedam. In samenwerking met: gemeenten Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. De gemeente Schiedam werkt nog aan de voorbereidingen van een bijeenkomst met het pioniersnetwerk. Meer informatie hierover volgt binnenkort.

Actiepunt 4: Open Parlement

Actiehouder: Tweede Kamer

Er wordt een analyse uitgevoerd op de nog niet geanalyseerde documenten die zijn geselecteerd als beste ‘kandidaten’ om meer digitoegankelijk te maken. Daarnaast is een proof of concept gestart om de documenten niet alleen als pdf maar ook HTML op de website te tonen.

Actiepunt 5: Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland. In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Open State Foundation (OSF)

De input van de landelijke consultatie voor de semantische standaard, die open stond tot en met augustus, wordt nu verwerkt. Daarna kan de semantische standaard voor wob-documenten worden vastgesteld. Meer informatie over de landelijke consultatie lees je in de update van juni 2019:

Als actiehouder is de provincie Noord-Holland samen met onze samenwerkingspartners Open State Foundation en VNG sinds januari samen met aangesloten partijen, VNG, 2 Provincies, Gemeenten en de Nationale Politie, aan het werk een semantische standaard Open Wob te ontwikkelen. Deze is gereed en wordt op dit moment aangeboden aan andere organisaties voor een landelijke consultatie. De zomermaanden worden gebruikt om de landelijk consulatie te verwerken en dan na de zomer in september gaat de werkgroep verder met samenhang Archief2020, het TMLO, houden we 2 praktijkcasussen voor een handreiking toepassing standaard Open Wob en gaan we aan de slag met het technische traject.

Actiepunt 6: Open Algoritmen

Actiehouder: Rijkswaterstaat & VNG

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van juni 2019:

Het actiepunt Open Algoritmen organiseert op 18 september een Meet-up voor overheidsdeelnemers. Het onderwerp vraagt om een gesprek ten behoeve van meer maatschappelijke inbedding. Het vertrouwd raken met de werking en het effect van het werken met algoritmen staat op de agenda. Voor vragen en aanmeldingen kunt u met de actiehouders contact opnemen. Stuur een e-mail naar gwen.wijman@rws.nl en maike.popma@vng.nl voor meer informatie.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’

Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken

De vraag naar toepassing van Dilemmalogica houdt onverminderd aan. Bij departementen, diensten en inspecties, alsook bij gemeenten en enkele regionale samenwerkingsverbanden zijn zowel voorlichtingsbijeenkomsten verzorgd als adviesgesprekken gevoerd over actieve openbaarheid omtrent dilemma’s die zich voordoen bij maatschappelijke opgaven. Dilemmalogica staat voor vroegtijdige aandacht voor de communicatieve dimensie van overheidshandelen, samengebald in drie opgaven: hoe bewerkstellig je oprechte erkenning van zorgen, hoe help je bij het ordenen van verschillende zienswijzen en het vinden van common ground voor kansrijke perspectieven/acties.

Deze ervaringen en inzichten worden benut bij de verfijning van een leidraad: een hulpmiddel om in de praktijk van beleidsmakers en communicatieadviseurs te laten wortelen in standaardwerkzaamheden. Daarbij gaan ook de uitkomsten helpen van een afstudeeronderzoek van een stagiaire bestuurskunde. In het najaar zal dit moeten leiden tot een publicatie. In de verslagperiode kwamen ook de bevindingen beschikbaar van kwalitatief onderzoek naar de toepassing van Dilemmalogica bij kernboodschappen over uiteenlopende kwesties.

Meer weten? Weet dan de projectleider te vinden: Guido Rijnja (adviseur communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst): g.rijnja@minaz.nl of 0646875112.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’

Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’. In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)

Steeds meer overheidsinformatie wordt actief openbaar gemaakt. Het is daarbij verstandig om de openbaarmaking in het primair proces in te regelen (Open by Design). Op 10 juli organiseerde RDDI een bijeenkomst waarbij 40 deelnemers van departementen en uitvoeringsorganisaties van gedachten wisselden over de kansen en mogelijkheden op dit gebied. Het ministerie van OCW start een vervolgtraject met een pilot met Open by Design bij de Rijksdienst Cultureel Erfgoed (openbaarmaking WABO-adviezen). Inzet daarbij is vooral het delen van kennis met relevante partijen. De pilot bij LNV met Open by Design rond de vaststelling van de huis- en hobbydierenlijst is er vooral op gericht om de afhandeling van Wob-verzoeken soepeler te laten verlopen.

Meer informatie: g.enthoven@imi.nu

Actiepunt 9: Toetreding tot het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI)

Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa). In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en klimaat (EZK)

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van juni 2019.

Binnen het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) is een aantal stappen gezet om het eerste transparantierapport over de waardeketen van de Nederlandse delfstoffenindustrie, inclusief de financiële betaalstromen tussen de overheid en de delfstoffenindustrie, uiterlijk eind 2019 te presenteren. Zo zijn de ruwe cijfers met de recent geworven accountant gedeeld en is laatstgenoemde zijn onderzoek begonnen. Tevens hebben betrokken partijen een inventarisatie besproken van de punten die in het rapport beschreven moeten worden. Daarmee is het Nederlandse EITI project goed op weg met het opstellen van het rapport.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. We plaatsen daarom nogmaals de update van juni 2019.

De projectgroep heeft haar adviesrapport op 29 mei 2019 opgeleverd. In het rapport is nagegaan in hoeverre het Rijk voldoet aan de Open Contracting Data Standard (OCDS), wat daarbij de mogelijke verbeterpunten zijn en waar sprake is van een ‘best practice’.

Nu het eindrapport klaar is wordt binnen het Rijk bekeken of, en in hoeverre, het wenselijk is om aanpassingen in het Rijksbeleid door te voeren met betrekking tot Open Aanbesteden. De reactie op het adviesrapport zal naar verwachting in het najaar 2019 worden gegeven.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma

Er is een start gemaakt met de technische voorbereiding van het ‘opschaalbaar’ maken van de open source tools die binnen de proeftuin worden gebruikt. Momenteel vinden er door het hele land interviews plaats ten behoeve van de evaluatie van de proeftuin. Op 9 december vindt in Utrecht een conferentie plaats over lokale digitale democratie voor iedereen die in dit thema geïnteresseerd is.

In de zomer vonden drie Summer School bijeenkomsten plaats over digitale participatietools, online toegankelijkheid van informatie en de invloed van sociale media op het democratisch proces. Ook was er aandacht voor digitale democratie op het democratiefestival in Nijmegen.

Beleidsintimiteit, organisatiecultuur en vrijblijvendheid

Open Overheid dilemma’s onder de loep tijdens Actiehoudersbijeenkomst

Op 11 juli vond de tweede actiehoudersbijeenkomst van dit jaar plaats bij Bleyenberg in Den Haag. Beleidsintimiteit, organisatiecultuur, vrijblijvendheid en vertrouwen passeerden de revue als ‘Open Overheid dilemma’s’. En dat leverde een levendige discussie op.

Eric Stokkink (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, BZK) heette de actiehouders van harte welkom. Hij was verheugd over het feit dat bijna alle actiepunten tijdens deze bijeenkomst werden vertegenwoordigd. Alleen van het Pioniersnetwerk Open Overheid ontbrak de actiehouder. Voor het eerst schoven bij de actiehoudersbijeenkomst leden van het Stakeholderforum aan. Ook was er van BZK een vertegenwoordiger van de Wet open overheid (Woo) aanwezig. Deze mix aan deelnemers was erg waardevol voor het Open Overheid netwerk en om bredere Open Overheid verbanden te leggen.

Pitches Open Overheid
Tijdens korte pitches stelden alle aanwezigen zich – voor zover nodig – kort voor en vertelden zij over hun actiepunt en Open Overheid werkzaamheden. Tijdens de pitches bleek wederom hoe breed het onderwerp Open Overheid is. Een greep uit de updates en Open Overheid acties die ter sprake kwamen:

  • Open by Design maakt zich hard voor het op orde brengen van de online informatiehuishouding van de Rijksoverheid. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat zijn inmiddels aan de slag met een Open by Design pilot.
  • Het actiepunt Open Algoritmen roept de verwachting op dat het vooral om de techniek gaat. Maar waar het actiepunt aandacht voor wil, is voor de kaders en kennis over algoritmen. “Hoe gaan we om met algoritmen binnen de samenleving?”
  • De Wet open overheid (Woo): op dit moment worden de uitvoeringstoetsen van de Woo uitgevoerd. Zodra de uitvoerbaarheid van de Woo voor alle overheden in beeld is gebracht, biedt het ministerie van BZK het kabinetsstandpunt aan de Tweede Kamer aan.
  • BZK ontwikkelt samen met ProDemos een tool voor de transparantie van de financiën van decentrale politieke partijen.
  • Deze zomer organiseren de actiehouders van Digitale Lokale Democratie summer schools over digitalisering en democratie. De eerste twee edities waren een groot succes. Bezoek de website van Democratie in Actie om meer te lezen of om je aan te melden voor de volgende summer school.
  • Het actiepunt Open Wob bevond zich tijdens de actiehoudersbijeenkomst in de consultatiefase. Iedereen is van harte uitgenodigd om te reageren op de concept-standaard van de Open Wob.
  • Ook was er aandacht voor het nodige activisme: zo zoekt een van de aanwezigen naar betere manieren om Open Data hergebruik aan te jagen en te faciliteren.

Meer lezen over de voortgang van het Actieplan Open Overheid? De actiehouders zorgen iedere 8 weken voor een update over hun actiepunten op open-overheid.nl.

Dilemma’s op de weg naar een opener overheid
Actiehoudersbijeenkomsten zijn een goed moment om voortgang te delen, maar ook om het gesprek aan te gaan en dwarsverbanden te vinden. Dit keer gingen de aanwezigen in gesprek over dilemma’s die zij tegenkomen in de dagelijkse ‘Open Overheid praktijk’. Zo bleek beleidsintimiteit een groot dilemma voor medewerkers van overheidsorganisaties. Maar wat is dat eigenlijk, beleidsintimiteit? Medewerkers hebben, vooral in de beginfase van beleidsvorming, de behoefte om hun ideeën en (voorlopige) meningen over beleid in een veilige, vertrouwde omgeving te kunnen delen. Sommige medewerkers hebben er daarom moeite mee dat ze zich hierin geremd voelen als communicatie ook via e-mail of WhatsApp opvraagbaar is. “Ambtenaren moeten inhoudelijk kunnen sparren en spuien zonder daarop afgerekend te worden”, aldus een van de aanwezigen.

Een ander dilemma is de organisatiecultuur. In sommige overheidsorganisaties kan de cultuur minder goed passen of zelfs haaks staan op ambities om te innoveren. “We zijn soms nog teveel met ingehouden adem met innovatie bezig.” Er is dan een bepaalde geremdheid die niet bevorderlijk is voor innovatie en een opener overheid.

Het lijkt Eric zinvol om tijdens een volgende bijeenkomst dieper in te gaan op de besproken – en vaak door meerderen gedeeld ervaren – dilemma’s. Vooral om van elkaar en de dilemma’s te leren: “waar hebben we last van en wat kunnen we daaraan veranderen?”

Verbinding en opmaat nieuw actieplan
Naast een waardevolle discussie, zijn tijdens de actiehoudersbijeenkomst ook concrete volgende stappen vastgelegd. “Ik heb drie nieuwe afspraken in mijn agenda die mij hopelijk verder helpen met mijn actiepunt”, aldus de actiehouder van het actiepunt Open Parlement. De netwerkfunctie van de actiehoudersbijeenkomst bleek dus wederom de moeite waard.

Verder is voorzichtig vooruitgekeken naar het vierde Actieplan Open Overheid. Eric wil samen met actiehouders nadenken over hoe de lessen uit het huidige actieplan een passende plek kunnen krijgen in het nieuwe actieplan. Zijn uitnodiging om hierover mee te denken valt in goede aarde bij de aanwezigen. De uitnodiging hiervoor volgt binnenkort.

Tot slot: kom naar het democratiefestival!
Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) nodigen iedereen van harte uit voor het Democratiefestival. Dit festival, met onder andere debatten, een breed sprekersaanbod, dialoog, livemuziek, theater, games en een zwevende kiezers zweefmolen, vindt plaats op vrijdag 30 en zaterdag 31 augustus op stadseiland Veur-Lent, bij Nijmegen. Iedereen is van harte welkom en het festival is gratis, meld je wel even aan.

Het democratiefestival is een goed voorbeeld van Open Overheid. Het is een plek voor een goed gesprek over maatschappelijke thema’s zoals werk, wonen, zorg, onderwijs, duurzaamheid en onze manier van samenleven. Je maakt er kennis met politici van links tot rechts en oefent er democratische vaardigheden, zoals speechen en debatteren. Natuurlijk heeft BZK alvast drie programmatips voor Open Overheid liefhebbers: het theaterstuk door de Kafkabrigade, de experts heldere overheidstaal en de nationale ombudsman Reinier van Zutphen.

Het democratiefestival: meer informatie over de line-up en aanmelden

Democratiefestival 2019Foto’s actiehoudersbijeenkomst: Bart Versteeg.

Participeren in Utrecht: in de zaal en bij de paal

Dit interview verscheen 11 juli op lokale-democratie.nl

Om zoveel mogelijk inwoners te betrekken bij de omgevingsvisies en andere gemeentelijke projecten in Utrecht, voert de gemeente bijzondere stadsgesprekken. Opvallend onderdeel hierbij is de ‘reizende luisterpaal’. Lars Schotel, senior strategisch adviseur bij de gemeente Utrecht vertelt het verhaal achter de paal.

Een praatpaal om participatie te bevorderen, vertel.
“Ho, ho, ik wil eerst een hardnekkig misverstand de wereld uit helpen. Het is geen praatpaal, maar een luisterpaal. Dat is een wezenlijk verschil.  Het gaat erom dat wij als gemeente luisteren naar wat er op straat door inwoners wordt gezegd. De luisterpaal is een ontwerp van product designers Paul Hohner en Lucie van Dorst van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU), die hiervoor oude ANWB-praatpalen hebben gebruikt. Begin vorig jaar hebben we de paal ingezet bij het maken van een omgevingsvisie voor de wijk Lunetten. In de Omgevingswet is participatie aan het begin van het traject een belangrijk onderdeel.”

Hoe werkt de luisterpaal? 
“We hebben de luisterpaal sinds vorig jaar bij verschillende stadsgesprekken over verschillende thema’s gebruikt, op meerdere plekken in de stad: Lunetten, Tuindorp, Lombok en Overvecht. We begonnen in Lunetten, waar de paal  in juni drie weken bij het winkelcentrum heeft gestaan. Ontwerper Paul was zeven dagen per week tien uur per dag bereikbaar voor inwoners die op de knop drukten. Ze konden met hem in gesprek over hoe zij hun wijk in de toekomst willen inrichten.”

Wat is de reden achter de luisterpaal?
“Met de luisterpaal wilden we andere mensen betrekken dan degenen die normaliter op een inspraakavond in een zaal komen. Het college wil van participatie maatwerk maken. We streven ernaar inclusiever te zijn en op zoveel mogelijk manieren zoveel mogelijk verschillende mensen te bereiken. Als overheid heb je de verplichting om mensen het gevoel te geven dat ze erbij horen. Voor ieder vraagstuk geldt: Het antwoord dat je krijgt is afhankelijk van de mensen die je spreekt, dus moet je die groep zo divers mogelijk laten zijn.”

Wat vonden mensen van de paal? 
“Na wat wennen bleken Lunettenaren het heel leuk te vinden om op de knop te drukken. Dat dezen ze ongeveer 750 keer! Zodra iemand op de knop drukte, vroeg Paul ze: Wat zouden jullie met jullie wijk willen in de toekomst? De mensen waren ook blij met ‘hun’ paal. Toen ‘ie weer weg moest, leverde dat protest op van de bewoners: ‘Blijf van onze paal af!’. Er zijn mensen die meerdere keren terugkwamen bij de paal om in gesprek te gaan.”

Wat is het opmerkelijkste dat er in de luisterpaal is gezegd? 
“Toen de paal in Overvecht stond was het thema voor het stadsgesprek daar veiligheid. Er kwam een meneer bij de paal die met Paul in gesprek ging over dit thema. Op een gegeven moment zei hij: ‘Ik moet nu echt gaan, want ik krijg een signaal van mijn enkelband’. Inclusiever kun je het niet krijgen!”

Zijn jullie tevreden met de uitkomsten van dit experiment? 
“We zijn heel blij met de stadsgesprekken op straat die via de luisterpaal zijn gevoerd. Paul gaf zelf de mooiste omschrijving van het initiatief: ‘In de zaal krijg je de mensen die actief zijn, bij de paal trek je mensen die nieuwsgierig zijn’. Dat is lang niet altijd dezelfde groep. Toch verschilden de meningen van de mensen in de zaal meestal niet wezenlijk van de mensen bij de paal. Het leverde veel waardevolle informatie van de bewoners in de wijken op over wat hun ideeën zijn voor de toekomst van hun wijk.”

Hoe gaat het nu verder met de luisterpaal? 
“Inmiddels is de kunstenaar een eigen bedrijfje rondom de luisterpaal gestart. Er zijn nu zes verschillende palen. Ook zijn er al andere gemeenten die er gebruik van maken. Op 29 augustus geven Paul en ik tijdens de Summer School Democratie een workshop over hoe je een stadsgesprek op straat kunt organiseren, inclusief een simulatie van de luisterpaal. Vooral voor grotere gemeenten steden is dit echt een aantrekkelijke manier om inwoners te betrekken. En, stiekeme wens van me, om ambtenaren meer met hen in contact te brengen. Ik zou het mooi vinden als het zover komt dat niet Paul naar de inwoner aan de paal luistert, maar een ambtenaar of wethouder.”

Foto: RTV Utrecht

Doe mee aan gemeentelijke proeftuin Wet open overheid

De Wet open overheid (Woo) is een initiatiefwet uit 2012, die als doel heeft om overheden en semi-overheden transparanter te maken. De wet moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren is.

Tijdspad Woo
Het wetsvoorstel van de Woo is in 2016 door de Tweede Kamer aangenomen. De Eerste Kamer heeft de behandeling vervolgens opgeschort voor nader onderzoek naar de impact van de wet voor overheden. In januari 2019 is de Wijzigingswet Wet open overheid bij de Tweede Kamer ingediend. De verwachting is dat deze in het najaar van 2019 wordt behandeld in het parlement.

Proeftuin Wet open overheid
Vooruitlopend op de invoering van de Woo gaan gemeenten alvast gezamenlijk aan de slag om ervaring op te doen voor de implementatie van de Woo. Heb je interesse om deel te nemen? Kijk dan op de website van de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) voor meer informatie.

Open moet het zijn! Update #4

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken over alle actiepunten uit het Actieplan Open Overheid leest. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan.

Actiepunt 1: Open Besluitvorming bij gemeenten en provincies

Actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG. In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies

De nieuwe versie van de Open Besluitvorming zoekmachine en API wordt nu getest. Deze versie heeft meer functionaliteiten en is sneller. Ook de windende app ‘Voordat het nieuws was’, gaat over op deze nieuwe API, waardoor informatie sneller en accurater getoond wordt. De provincies werken met steun van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de uitbreiding van de zoekmachine met een betere PDF-viewer en verklarende woordenlijsten om de informatie beter toegankelijk te maken. Ook zullen binnenkort nieuwe gemeenten en provincies toegevoegd worden.

De door de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), Open State Foundation (OSF) en provincies opgestelde standaard/informatiemodel voor open overheidsinformatie is gereed. Momenteel wordt met leveranciers gesproken over het implementeren van deze standaard. Ter voorbereiding op het permanente beheer, zijn we in overleg met het Kennis- en Exploitatiecentrum voor Officiële Overheidspublicaties (KOOP) om besluitvorming in de toekomst in het Platform Openbare Overheidsinformatie (PLOOI) beschikbaar te stellen. Een presentatie van KOOP over PLOOI werd enthousiast ontvangen bij de deelnemende provincies.

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse landelijke en lokale partijen

In de tweede helft van 2018 en in 2019 heeft ProDemos ten behoeve van het Kennispunt Lokale Politieke Partijen trainingsbijeenkomsten georganiseerd in gemeenten. Tijdens deze bijeenkomsten is onder andere input opgehaald over de wijze waarop lokale politieke partijen hun financiële huishouden vormgeven. Mede op basis van deze input ontwikkelt het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in samenwerking met ProDemos een trainingsmodule over transparantie over financiën. Deze module zal op de website van het Kennispunt geplaatst worden.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten

Actiehouder: Gemeente Schiedam. In samenwerking met: gemeenten Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid

Op dit moment zijn er geen vorderingen te melden. De gemeente Schiedam weet naar verwachting eind juli meer over de volgende bijeenkomst van het Pioniersnetwerk. Omdat er geen vorderingen te melden zijn, lees je hierbij nogmaals de laatste update:

In samenwerking met de provincie Zuid-Holland zou in maart, tijdens de Open Gov Week, een speciale editie van het Pioniersnetwerk plaatsvinden voor gemeenten uit de provincie Zuid-Holland. Helaas waren er te weinig aanmeldingen voor deze bijeenkomst en besloot de provincie Zuid-Holland de bijeenkomst niet door te laten gaan. De gemeente Schiedam gaat begin mei aan de slag met het inplannen van een nieuwe bijeenkomst van het Pioniersnetwerk Open Overheid. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid denkt met de gemeente mee over de plannen.

Actiepunt 4: Open Parlement

Actiehouder: Tweede Kamer

Op basis van de uitputtende lijst van parlementaire documenten die gepubliceerd worden op de website van de Tweede Kamer, wordt gekeken welke parlementaire documenten – naast de al eerder geselecteerde documenten – in aanmerking komen om op basis van aantallen nader geanalyseerd te worden. Hierbij wordt gekeken naar documenten met een interne bron en waar geen gebruik wordt gemaakt van de externe conversie dienst.

Actiepunt 5: Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland. In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Open State Foundation (OSF)

Als actiehouder is de provincie Noord-Holland, samen met haar samenwerkingspartners Open State Foundation en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), sinds januari met twee provincies, gemeenten en de Nationale Politie aan het werk om een semantische standaard voor Open Wob te ontwikkelen. Deze is gereed en wordt op dit moment aangeboden aan andere organisaties voor een landelijke consultatie. De zomermaanden worden gebruikt om de landelijke consultatie te verwerken. In september gaat de werkgroep verder. Samen met Archief2020 en het Toepassingsprofiel Metadatering Lokale Overheden (TMLO) organiseren we twee praktijkcasussen voor een handreiking over de toepassing van de standaard van Open Wob en gaan we aan de slag met het technische traject.

We wensen iedereen een mooie zomer!

Actiepunt 6: Open Algoritmen

Actiehouder: Rijkswaterstaat & VNG

Het actiepunt Open Algoritmen organiseert op 18 september een Meet-up voor overheidsdeelnemers. Het onderwerp vraagt om een gesprek ten behoeve van meer maatschappelijke inbedding. Het vertrouwd raken met de werking en het effect van het werken met algoritmen staat op de agenda. Voor vragen en aanmeldingen kunt u met de actiehouders contact opnemen. Stuur een e-mail naar gwen.wijman@rws.nl en maike.popma@vng.nl voor meer informatie.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’

Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken

De vraag naar toepassing van Dilemmalogica houdt onverminderd aan. Bij departementen, diensten en inspecties, alsook bij gemeenten en enkele regionale samenwerkingsverbanden zijn zowel voorlichtingsbijeenkomsten verzorgd als adviesgesprekken gevoerd over actieve openbaarheid omtrent dilemma’s die zich voordoen bij maatschappelijke opgaven. Dilemmalogica staat voor vroegtijdige aandacht voor de communicatieve dimensie van overheidshandelen, samengebald in drie opgaven: hoe bewerkstellig je oprechte erkenning van zorgen, hoe help je bij het ordenen van verschillende zienswijzen en het vinden van common ground voor kansrijke perspectieven/acties.

Deze ervaringen en inzichten worden benut bij de verfijning van een leidraad: een hulpmiddel om in de praktijk van beleidsmakers en communicatieadviseurs te laten wortelen in standaardwerkzaamheden. Daarbij gaan ook de uitkomsten helpen van een afstudeeronderzoek van een stagiaire bestuurskunde. In de zomer zal dit moeten leiden tot een publicatie. In de verslagperiode kwamen ook de bevindingen beschikbaar van kwalitatief onderzoek naar de toepassing van Dilemmalogica bij kernboodschappen over uiteenlopende kwesties.

Meer weten? Weet dan de projectleider te vinden: Guido Rijnja (adviseur communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst): g.rijnja@minaz.nl of 0646875112.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’

Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’. In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)

Het projectplan over actieve openbaarheid van het Rijksprogramma Duurzaam Digitale Informatiehuishouding is op 23 mei goedgekeurd door de stuurgroep. Op 11 juni vond een bijeenkomst plaats waarbij verschillende departementen (OCW, VWS, EZK, LNV en SZW) korte presentaties hielden over hun aanpak van actieve openbaarheid en Open by Design. Bij het ministerie van LNV is een eerste bijeenkomst gehouden over de inzet van Open by Design bij de ontwikkeling van zogenaamde Positief-lijsten (welke dieren mogen als huisdier worden gehouden). Rond dit dossier worden veel Wob-verzoeken ingediend en de inzet van Open by Design kan de afhandeling van deze informatieverzoeken makkelijker maken.

Meer informatie: g.enthoven@imi.nu

Zie ook:
Open by Design | Observaties en conclusies pilot OCW
Meerjarenplan verbetering informatiehuishouding

Actiepunt 9: Toetreding tot het Exctractive Industries Transparency Initiative (EITI)

Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa). In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en klimaat (EZK)

Binnen het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) is een aantal stappen gezet om het eerste transparantierapport over de waardeketen van de Nederlandse delfstoffenindustrie, inclusief de financiële betaalstromen tussen de overheid en de delfstoffenindustrie, uiterlijk eind 2019 te presenteren. Zo zijn de ruwe cijfers met de recent geworven accountant gedeeld en is laatstgenoemde zijn onderzoek begonnen. Tevens hebben betrokken partijen een inventarisatie besproken van de punten die in het rapport beschreven moeten worden. Daarmee is het Nederlandse EITI project goed op weg met het opstellen van het rapport.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

De projectgroep heeft haar adviesrapport op 29 mei 2019 opgeleverd. In het rapport is nagegaan in hoeverre het Rijk voldoet aan de Open Contracting Data Standard (OCDS), wat daarbij de mogelijke verbeterpunten zijn en waar sprake is van een ‘best practice’.

Nu het eindrapport klaar is wordt binnen het Rijk bekeken of, en in hoeverre, het wenselijk is om aanpassingen in het Rijksbeleid door te voeren met betrekking tot Open Aanbesteden. De reactie op het adviesrapport zal naar verwachting in het najaar 2019 worden gegeven.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma

Op 24 april vond in Utrecht de Netwerkbijeenkomst Lokale Digitale Democratie plaats. We gingen met de deelnemers in gesprek over de digitale democratie van de toekomst. Een uitgebreid verslag vind je hier.

De gemeenten in de proeftuin maken flinke stappen. Enkele gemeenten gaan binnenkort online met hun versie van Consul. De gemeente Den Haag heeft net een succesvolle ronde achter de rug met ‘Duinoord Begroot’. Hierbij is de tool ‘overgenomen’ van Amsterdam. Hier mochten 6.000 Duinoorders samen €30.000 verdelen. Na de zomer wordt deze pilot uitgebreid naar twee andere buurten. Tot slot is er een digitaal samenwerkingsplatform tot stand gebracht waar gemeenten met én van elkaar leren over de mogelijkheden van digitale participatie.

Om de kansen en belemmeringen van digitalisering voor de lokale democratie verder te onderzoeken organiseert het kennisnetwerk vier Summer Schools. Hierbij zoomen we in op de impact die digitalisering heeft op de verschillende rollen in het lokaal bestuur. De eerste vond plaats op vrijdag 21 juni en stond in het teken van ‘digitaal bruggen slaan’. De tweede Summer School vindt plaats op 5 juli en gaat over online interactie.
Aanmelden voor de Summer Schools kan hier.

Essaybundel Open Government Partnership

Hoe is het gesteld met ons vertrouwen in Europese democratieën? En welke ideeën zijn er voor de toekomst van Europa? Over deze vragen gaat de essaybundel Do We Trust Democracy? A Future Agenda for Europe die het Open Government Partnership (OGP) vorige week publiceerde.

Als lid van het Open Government Partnership leverde ook Nederland een bijdrage aan deze essaybundel. Minister Kajsa Ollongren (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) schreef het essay Transparency, Disinformation, and New Legislation for Political Parties. Daarin gaat zij onder meer in op de voorgenomen nieuwe Nederlandse wetgeving voor politieke partijen en de relatie met transparantie en het bestrijden van desinformatie.

Lees de Nederlandse bijdrage van Kajsa Ollongren (pagina 44) en bekijk ook de bijdragen van andere Europese landen.

Essaybundel OGP

Verslag vijfde bijeenkomst stakeholderforum Actieplan Open Overheid

Op 15 april kwam het stakeholderforum van het Actieplan Open Overheid voor de vijfde keer bijeen. In dit verslag lees je welke onderwerpen werden besproken.

Wat speelt zoal er bij de forumleden?
Het Living Lab in Gouda, dat in het teken stond van woonoverlast, is nu grotendeels afgesloten. Er komt een vervolg waarbij de volgende vraag centraal staat: hoe kunnen we samenwerking rondom data beter vastleggen en delen. Gouda denkt aan een soort convenant waarbij verschillende organisaties zich kunnen aansluiten.

Open State Foundation (OSF) verzamelde, met steun van BZK, de locaties van stemlokalen. De vraag is nu: kan het platform worden overgenomen na de Europese Verkiezingen? Het doel is om het platform over te dragen aan een overheidspartij, zoals het Kadaster, de Kiesraad of de VNG. Ook verzamelde OSF verzamelde de stemuitslagen. Dit blijft nog een lastig punt. Maar een kwart van de gemeenten had de uitslagen als Open Data (in csv-bestand) online staan. De meerderheid had wel de N10 en N11 formulieren online staan, maar dus niet als Open Data. Met de Europese verkiezingen in aantocht is een extra circulaire voorbereid die gemeenten verzoekt om de uitslagen in csv online te zetten.

De provincie Zuid-Holland bevindt zich momenteel in een interbestuurlijke periode. Het is nog even afwachten hoe een en ander gaat uitpakken voor de onderwerpen transparantie en openheid. De ambities voor de toekomst zijn in ieder geval groot, vooral in de data-hoek. Zo wordt gedacht aan een omslag naar datagedreven werken en aan digitalisering op andere manieren inzetten. Tot slot, in maart is het Dataloket van de provincie Zuid-Holland extern opengezet. Alle gemeentesecretarissen zijn hiervan op de hoogte gebracht.

Vorderingen Actieplan Open Overheid (door BZK)
Hoe het ervoor staat met de drie focus-actiepunten vroeg BZK na bij de verantwoordelijke actiehouders. De vorderingen zijn als volgt:

1. Het vergroten en verbeteren van open besluitvorming bij gemeenten, provincies en waterschappen (Provincie Zuid-Holland en Open State Foundation).

  • Tijdens het Open Ontbijt bij BZK op 11 maart, is de winnende app van de Open Stateninformatie App-Challenge gelanceerd: ‘Voordat het nieuws was’. Met ‘Voordat het nieuws was’ krijg je op websites van lokale en regionale media automatisch een seintje als de informatie uit het nieuwsbericht ergens in de Stateninformatie van de vijf deelnemende provincies of in de Raadsinformatie van de 110 deelnemende gemeenten voorkomt. Zo kom je als lezer meer te weten over de achtergrond van de besluitvorming.
  • De zeven provincies die nog niet deelnemen aan Open Stateninformatie zijn nogmaals van harte uitgenodigd om mee te doen. Net als gemeenten die willen deelnemen aan Open Raadsinformatie. In mei gaat de nieuwe Open Raadsinformatie zoekmachine live. VNG heeft dan ruimte om 100 nieuwe gemeenten toe te voegen.
  • Tot slot: VNG, provincies en Open State Foundation zijn in gesprek met het ministerie van BZK en KOOP over de adoptie van Open Besluitvorming via PLOOI. Onder andere besluitvorming die met de Woo openbaar gemaakt dient te worden, krijgt een plek op dit platform.

2. Het versterken van de transparantie van de financiering van politieke partijen in het decentraal bestuur.
Een van de vorderingen is de oprichting van het Kennispunt Lokale Politieke Partijen:

  • In 2018 ontving ProDemos van BZK subsidie om in samenwerking met lokale politieke partijen een ondersteuningsstructuur voor lokale politieke partijen op te zetten. Op 18 februari 2019 werd in het kader daarvan het Kennispunt Lokale Politieke Partijen gelanceerd. Op de website van dit Kennispunt staat veel informatie voor en over lokale politieke partijen. Zo ook over de financiën: bijvoorbeeld informatie en voorwaarden over de transparantie van financiering bij ANBI-instellingen. Verder tref je bij het Kennispunt voorbeelden van hoe (lokale) politieke partijen aan financiering kunnen komen.
  • Bij het Kennispunt kwamen nog geen vragen over de transparantie van de financiering binnen.
  • In 2018 organiseerde BZK met vertegenwoordigers van lokale politieke partijen verschillende regionale bijeenkomsten. In deze open gesprekken ging het over de ondersteuningsbehoefte van lokale politieke partijen.

3. Het aanjagen van openheid in de lokale politiek door het uitbreiden van het Pioniersnetwerk Open Overheid voor Gemeenten.
Helaas zijn er geen vorderingen te melden. In samenwerking met de provincie Zuid-Holland zou in maart, tijdens de Open Gov Week, een speciale editie van het Pioniersnetwerk plaatsvinden voor gemeenten uit de provincie Zuid-Holland. Helaas waren er te weinig aanmeldingen voor deze bijeenkomst en besloot de provincie Zuid-Holland de bijeenkomst niet door te laten gaan. De contactpersoon bij de gemeente Schiedam, de trekker van dit actiepunt, gaat begin mei aan de slag met het inplannen van een nieuwe bijeenkomst van het Pioniersnetwerk Open Overheid. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid gaat met de gemeente Schiedam in gesprek om mee te denken over de plannen.

Aandacht voor governance
Een van de forumleden vroeg zich af hoe het eigenlijk zit met governance rondom Open Overheid in Nederland? Bij OSF onderzoekt een stagiaire momenteel hoe Nederland het doet in vergelijking met andere instituties en conventies in andere landen. Daarnaast doet een andere stagiaire onderzoek doet naar de drivers van gemeenten om mee te doen aan Open Overheid projecten. Daar kunnen we misschien iets van leren?

Eric Stokkink (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) geeft aan dat governance zeer belangrijk is, zeker omdat het onderwerp Open Overheid zo versplinterd is bij BZK. De forumleden spreken af dat er een kleinschalig Open Overheid symposium komt in Utrecht. De studenten kunnen zo hun resultaten presenteren en hierover in gesprek met collega’s die met Open Overheid bezig zijn.

Meer informatie over dit symposium volgt. Alvast meer weten over de onderzoeken van de studenten? Lees dan hun gastblogs.

Open moet het zijn! Update #3

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken over alle actiepunten uit het Actieplan Open Overheid leest. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan.

Actiepunt 1: Open Besluitvorming bij gemeenten en provincies

Actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG. In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies

Op 11 maart is de winnende app van de Open Stateninformatie App-Challenge gelanceerd: ‘Voordat het nieuws was’. Dit gebeurde tijdens het Open Ontbijt bij het ministerie van BZK. De plug-in is nu te downloaden voor de webbrowser. Hiermee krijg je op websites van lokale en regionale media automatisch een seintje als het nieuwsbericht ergens in de Stateninformatie van vijf provincies of in de raadsinformatie van 110 gemeenten voorkomt.

Daarnaast zijn de andere zeven provincies uitgenodigd om deel te nemen en kunnen andere geïnteresseerde gemeenten hun interesse kenbaar maken aan Sander Bakker van de VNG. De VNG heeft – nadat in mei de nieuwe Open Raadsinformatie zoekmachine live staat – ruimte om dit jaar 100 nieuwe gemeenten toe te voegen.

Tot slot: VNG, provincies en Open State Foundation zijn in gesprek met het ministerie van BZK en KOOP over de adoptie van Open Besluitvorming via PLOOI. Onder andere besluitvorming die met de Wet Open Overheid (Woo) openbaar gemaakt dient te worden, krijgt een plek op dit platform.

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse landelijke en lokale partijen

In 2018 ontving ProDemos van BZK subsidie om in samenwerking met lokale politieke partijen een ondersteuningsstructuur voor lokale politieke partijen op te zetten. Op 18 februari 2019 werd in het kader daarvan het Kennispunt Lokale Politieke Partijen gelanceerd. Op de website van dit Kennispunt staat veel informatie voor en over lokale politieke partijen. Zo ook over de financiën: bijvoorbeeld informatie en voorwaarden over de transparantie van financiering bij ANBI-instellingen. Verder tref je bij het Kennispunt voorbeelden van hoe (lokale) politieke partijen aan financiering kunnen komen. Bij het Kennispunt kwamen tot nu toe nog geen vragen binnen over de transparantie van de financiering.

In 2018 organiseerde BZK samen met vertegenwoordigers van lokale politieke partijen verschillende regionale bijeenkomsten. In deze open gesprekken ging het over de ondersteuningsbehoefte van lokale politieke partijen. Tijdens de bijeenkomsten kwam het onderwerp transparantie van de financiering van politieke partijen in het decentraal bestuur niet expliciet aan de orde. Wel is vanuit de aanwezigen aandacht gevraagd voor de financiële gelijkberechtiging van lokale politieke partijen.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten

Actiehouder: Gemeente Schiedam. In samenwerking met: gemeenten Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid

In samenwerking met de provincie Zuid-Holland zou in maart, tijdens de Open Gov Week, een speciale editie van het Pioniersnetwerk plaatsvinden voor gemeenten uit de provincie Zuid-Holland. Helaas waren er te weinig aanmeldingen voor deze bijeenkomst en besloot de provincie Zuid-Holland de bijeenkomst niet door te laten gaan. De gemeente Schiedam gaat begin mei aan de slag met het inplannen van een nieuwe bijeenkomst van het Pioniersnetwerk Open Overheid. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid denkt met de gemeente mee over de plannen.

Actiepunt 4: Open Parlement

Actiehouder: Tweede Kamer

Na overleg met de externe dienstverlener van de conversiedienst voor onze parlementaire documenten op de website van de Tweede Kamer en met het onderdeel van de ambtelijke organisatie waar de registratie van deze documenten plaatsvindt, is besloten om de focus te leggen op parlementaire documenten die hun oorsprong binnen de Tweede Kamer vinden. Hierbij kun je denken aan moties en amendementen. De kwaliteit van de bron-documenten die van externe partijen komen, zoals departementen, zijn lastiger te verbeteren en daarmee minder geschikt om mee te beginnen. Er wordt nu een analyse gemaakt om in kaart te brengen wat nodig is in de keten om deze documenten digitoegankelijk te publiceren.

Actiepunt 5: Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland. In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Open State Foundation (OSF)

Als actiehouder is de provincie Noord-Holland samen met Open State Foundation en andere aangesloten overheidsorganisaties zoals VNG, gemeenten en de politie, aan het werk om een semantische standaard te ontwikkelen.

Het doel van het actiepunt Open Wob is om bij te dragen aan transparantie van de overheid. Dit willen we doen door documenten die op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) openbaar worden gemaakt, op gestandaardiseerde wijze als open data online te plaatsen. Ook willen we deze documenten goed doorzoekbaar beschikbaar maken. De standaard is grondig doorgesproken met de belanghebbenden, zodat deze voor de verschillende organisatietypen – ieder met hun eigen processen en organisatiekenmerken – toepasbaar is. Er is zelfs gekeken hoe de standaard internationaal gezien overeind kan blijven. We staan nu op het punt om het concept landelijk ter consulatie aan te bieden, waarna deze vastgesteld kan worden en verankerd in de interne werkprocessen van onze partners. We beschrijven de standaard en testen via een end-to-end praktijk casus. Deze informatie brengen we samen in een handreiking waarmee organisaties aan de slag kunnen. Hopelijk motiveert dit ook andere overheden om in de toekomst meer documenten online te publiceren.

Met de standaard en een gezamenlijke publicatie platform, worden Wob-documenten toegankelijk, beter doorzoekbaar en vergelijkbaar. Ook zijn ze geschikt voor hergebruik in analyses of nieuwe toepassingen.

Actiepunt 6: Open Algoritmen

Actiehouder: Rijkswaterstaat & VNG

Er zit volop positieve energie in de werkgroep Open Algoritmen. We merken ook dat het actiepunt voor onszelf als actiehouder, maar ook voor onze organisatie en omgeving, steeds meer vorm krijgt en dat is fijn!

Zo zijn we van plan om designsessies te organiseren bij het Design Lab Twente. Ook zijn we op zoek naar de mogelijkheden en vorm van meet-ups met de Rijksoverheid, lokale democratie en het veld daaromheen. We starten met een onderzoek naar verschillende typen algoritmen in de praktijk van Rijkswaterstaat en VNG en werken samen met Open State Foundation aan een activistisch standpunt over het gebruik van algoritmen door overheden. Daarnaast onderzoeken we hoe we vanuit het gemeentelijk netwerk mobiliteit en infrastructuur kunnen aansluiten bij smart city initiatieven.

Ben je door dit bericht geprikkeld en wil je ook actief deelnemen aan de werkgroep? Ongeveer eens per anderhalve maand komen we samen. Stuur een e-mail naar gwen.wijman@rws.nl en maike.popma@vng.nl voor meer informatie over het tijdstip, de locatie, etc.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’

Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken

Eerdere en actieve openbaarheid over de aanleiding van overheidsbemoeienis en de afwegingen die aan besluiten ten grondslag liggen spreken duidelijk tot de verbeelding. Dit betekent dat bij diverse departementen en diensten workshops en (lunch)bijeenkomsten zijn verzorgd. Ook zijn bij enkele beleidsopgaven concreet dilemma’s benoemd en is besproken hoe erkenning kan worden geboden bij het ongemak over (voorgenomen) interventies.

‘Dilemmalogica’ spreekt tot de verbeelding omdat het verband houdt met een breed besef in en om de overheid dat snelle manieren van informeren en mobiliseren welhaast dwingen om ‘de kaarten niet voor de borst te houden’. Dit geeft ook aan dat het openbaren van zienswijzen, mogelijke keuzes en oplossingsrichtingen alles te maken heeft met het vermogen om vertrouwen te geven. Er is behoefte aan een concrete leidraad voor het praktiseren van de drieslag in het concept van ‘dilemmalogica’: het aansluiten op zorgen en bieden van erkenning, het vervolgens (helpen) ordenen van opvattingen en daaraan koppelen van perspectieven, zoals scenario’s en manieren van communiceren.

Prototypes van een leidraad worden momenteel bij cases uitgeprobeerd, zodat in de zomer het ‘gereedschap’ van bestuurders en ambtenaren ook op dat punt kan worden aangevuld. Een stagiaire doet vanuit de Erasmus Universiteit (bestuurskunde) onderzoek naar de werking van dilemmalogica.

Meer weten over voorbeelden van de toepassingen en achtergronden van de gesprekken? Weet dan de projectleider te vinden: Guido Rijnja (adviseur communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst): g.rijnja@minaz.nl of 0646875112.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’

Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’. In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)

De actiehouder van dit actiepunt geeft aan dat de update uit februari nog voldoet:

Begin 2019 werd een nieuwe versie van de Wet open overheid (Woo) naar de Tweede Kamer gestuurd. Actieve openbaarheid vormt een belangrijk onderdeel van deze nieuwe wet. Het Meerjarenplan Verbetering Informatiehuishouding is als bijlage bij deze wet aan de Kamer aangeboden en bevat een aantal acties die gericht zijn op ‘Open by design’. Denk daarbij aan het anders inrichten van werkprocessen, het inregelen van openbaarheid en het in sjablonen scheiden van openbare informatie en vertrouwelijke informatie. De resultaten van de verkenning ‘Open by  design’ van het ministerie van OCW zijn ook beschikbaar. Deelname van andere overheden is nog mogelijk. Meer informatie: g.enthoven@imi.nu

Zie ook:
Open by Design | Observaties en conclusies pilot OCW
Meerjarenplan verbetering informatiehuishouding

Actiepunt 9: Toetreding tot het Exctractive Industries Transparency Initiative (EITI)

Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa). In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en klimaat (EZK)

Binnen het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) is een aantal stappen gezet om het eerste transparantierapport over de waardeketen van de Nederlandse delfstoffenindustrie, inclusief de financiële betaalstromen tussen de overheid en de delfstoffenindustrie, uiterlijk eind 2019 te presenteren. Zo is de benodigde accountant via een aanbesteding geworven en hebben partijen een inventarisatie gemaakt van de punten die in het rapport beschreven moeten worden. Daarmee is NL-EITI begonnen met het opstellen van het rapport.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

De projectgroep heeft het tweede deel van het adviesrapport opgeleverd, waarin is nagegaan in hoeverre het Rijk voldoet aan de OCDS. In het eerste deel is aangegeven wat de internationale standaard voor Open Aanbesteden betekent en wat erbij komt kijken om deze standaard in de dagelijkse praktijk van de Rijksinkoop toe te passen. Beide delen zullen in april met een aantal stakeholders worden besproken. Daarna gaat de projectgroep aan de slag met het opstellen van het eindrapport, dat in mei wordt opgeleverd. In dit rapport zal ook aandacht worden besteed aan de ervaringen van andere landen, waaronder Engeland en Schotland.

Na oplevering van het eindrapport wordt binnen het Rijk bekeken of, en in hoeverre, het wenselijk is om aanpassingen in het Rijksbeleid door te voeren met betrekking tot Open Aanbesteden.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma

De intergemeentelijke open source samenwerking die is ontstaan vanuit het netwerk begint steeds meer vorm te krijgen. Een adviseur is in de arm genomen om het geheel vorm te geven. Hij verzamelt de wensen en eisen van elke gemeenten en vat deze samen in een plan van aanpak.

Het ondersteuningsaanbod van de proeftuin Lokale Digitale Democratie bleek niet toereikend. De nieuwe ondersteuning gaat zich richten op het gebruiksklaar maken van Consul voor tenminste vijf gemeenten. Onderdeel hiervan is technische ondersteuning bij de installatie, beheer en onderhoud. Ook wordt een community manager in de arm genomen om de kennisinfrastructuur verder te ontwikkelen en aan te jagen.

Op 24 april organiseerden we een netwerkbijeenkomst over Lokale Digitale Democratie. De netwerkbijeenkomst vond plaats in Utrecht en was voor iedereen die zich bezighoudt met of interesseert in vernieuwende vormen van democratie.

Leestip: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid interviewde Koos Steenbergen van het Ministerie van BZK – en actiehouder van dit Actiepunt – over Lokale Digitale Democratie. Lees het interview met Koos.