Expertisepunt Open Overheid

“Open overheid is in mijn beleving cultuur en emotie”

Mijn naam is Renske Verstege en ik studeerde Sociologie aan de Universiteit van Utrecht. Momenteel ben ik bezig met mijn afstudeerstage en -onderzoek bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Ik loop stage bij de afdeling Democratie, in het bijzonder bij het team Open Overheid. Tot aan de zomer doe ik onderzoek naar het vertrouwen van inwoners in de overheid; één van de drijfveren voor de beweging naar een open(er) overheid.

Dilemmalogica
Meer specifiek wil ik onderzoeken wat het effect is van één van de elf actiepunten uit het nationale Actieplan Open Overheid 2018-2020, namelijk ‘Project Dilemmalogica’. Het streven in deze is om dilemmalogica toe te passen in overheidscommunicatie richting inwoners: welke zienswijzen zijn er? Hoe kunnen deze worden geordend? En welke perspectieven kunnen hieraan worden verbonden? Overheidscommunicatie met de toepassing van dilemmalogica is wezenlijk anders dan de huidige communicatiestijl waarbij de focus ligt op de doelredenering. Dilemmalogica is juist gericht op het uitstellen van de doelredenering en het nadrukkelijk(er) communiceren over de maatschappelijke opgave.

Dilemmalogica is gebaseerd op procedurele rechtvaardigheid. In hoeverre de toepassing van elementen van deze vorm van rechtvaardigheid in overheidscommunicatie invloed heeft op het vertrouwen van inwoners in de overheid, ga ik dus onderzoeken. Dit wil ik gaan doen aan de hand van veldexperimenten bij een lokale overheidsorganisatie. De precieze context zal nog verder vorm krijgen.

Waarom Open Overheid?
Het thema open overheid spreekt me heel erg aan, omdat het volgens mij om veel meer gaat dan bijvoorbeeld het ontsluiten van overheidsinformatie in het kader van transparantie. Open overheid is in mijn beleving cultuur en emotie. Bovendien vind ik vertrouwen van inwoners in de overheid, als ook vertrouwen van de overheid in inwoners, een intrigerend onderwerp. Waar gaat het goed en waar schuurt het? Erg interessant om hier met onderzoek meer zicht op te krijgen. Persoonlijk draag ik graag bij aan het vertrouwen aan weerszijden. Beginnend bij het verkrijgen van inzicht, met als volgende stap een rijke verbinding van kennis en beleid betreffende open overheid.

Vijf praktische Open Overheid tips

Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid vroeg de directie Participatie van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) om een gastblog te schrijven over Open Overheid in de Open Overheid week (Open Gov Week) van 2019! Natuurlijk was ons antwoord JA, maar we hebben wel even nagedacht over de inhoud ervan. Er is al zoveel geschreven over Open Data, Open Overheid en participatie. Iedereen is het er over eens dat het belangrijk is en dat het zorgvuldig moet worden opgepakt, maar vaak krijgen wij de vraag: hoe dan?! We gebruiken deze kans om in dit blogbericht onze visie op een participerende, Open Overheid met jullie te delen in vijf tips. Deze tips kan iedereen die werkzaam is bij de overheid toepassen in de praktijk. Wat kun je vanaf vandaag zelf doen of laten zien?

1. Begin bij jezelf en sta open
Begin bij jezelf. We werken allemaal in grote organisaties, olietankers. Een hele organisatie in één keer veranderen is lastig, dus begin bij jezelf en jouw eigen project of beleidsonderwerp. Open zijn is actief luisteren naar de samenleving en het liefst zo vroeg mogelijk. Ga in gesprek met burgers, bedrijven, initiatiefnemers en maatschappelijke organisaties! Zo ga je vanuit verschillende perspectieven naar het vraagstuk kijken. Het voordeel is dat de kwaliteit van het plan of besluit toeneemt als je actief gebruik maakt van de kennis en ervaring van het publiek.

2. Zorg voor een gelijkwaardig informatieniveau
Het publiek kan alleen maar in een plan of project participeren als het op de juiste momenten over alle relevante informatie beschikt. Heeft het publiek toegang tot alle benodigde informatie om een betekenisvolle bijdrage te leveren? Zijn alle belangrijke onderzoeksrapporten gedeeld? Is er kwantitatieve of kwalitatieve data beschikbaar over het vraagstuk? Deel het met alle gesprekspartners en maak – als het gevoelige informatie betreft – afspraken over het gebruik ervan.

3. Neem de input mee en leg verantwoording af
Maak alle wensen en belangen van het publiek inzichtelijk, zodat een bestuurder mede op basis van alle belangen een besluit kan nemen. Neem de input van het publiek mee in beslissingen en communiceer over wat met de input is gedaan. Geef ook aan waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld de eenvoudige stoplichtmethode met een begrijpelijke toelichting(groen: kan mee worden genomen, oranje: wordt verder onderzocht/ is afhankelijk van politieke keuzes, rood: kan niet worden meegenomen, omdat….).

4. Goed samenspel van bestuurders, ambtenaren en publiek
Als ambtenaar is het onze rol om onze bewindspersonen, gedeputeerden, burgemeesters en wethouders te voorzien van alle benodigde informatie om alle belangen te kunnen wegen en keuzes te kunnen maken. Participatie is alleen succesvol als bestuurders het nut ervan zien, betrokken zijn en open staan voor de input van publiek. Als ambtenaren moeten we deze participatieprocessen vakkundig regisseren en het publiek moet bereid zijn mee te willen doen en input te leveren. Maak een plan voor dit samenspel/ deze samenwerking.

5. Investeer in relaties
Sta open voor uiteenlopende meningen en visies, wees oprecht geïnteresseerd. Blijf in contact, help elkaar, werk samen, denk met elkaar mee en schep de juiste verwachtingen! Participatie is er niet alleen voor de groepen die het meest van zich laten horen, maar ook voor de mensen die niet zo snel van zich doen spreken. Een overheid die investeert in de relatie met de samenleving heeft daar profijt van, ook bij toekomstige besluiten.

Janneke de Jong

“Het participatievak wordt steeds ingewikkelder. Nederland verandert snel, maatschappelijke opgaven zijn complexer en we denken heel verschillend over wat belangrijk is voor de toekomst van Nederland. Voor de een staat duurzaamheid voorop, voor de ander een goede infrastructuur, voor een derde betaalbaarheid. Een bestuurder weegt alle belangen en maakt keuzes. Daarmee krijgt niet iedereen zijn zin. Dat is niet erg zolang iedereen zich gehoord voelt, kan zien hoe besluiten tot stand komen en er vertrouwen is dat de overheid alle informatie die ertoe doet, inzet voor de beste beslissingen. Dit is waar de directie Participatie zich iedere dag voor inzet.”
Janneke de Jong (Plaatsvervangend directeur Directie Participatie van het ministerie van IenW)

 

Speciaal voor deze open overheid week zijn deze praktische tips opgesteld. Ga jij ze toepassen of heb je een vraag aan de directie Participatie van het ministerie van IenW? Schroom dan niet en mail naar info@platformparticipatie.nl.

Ook een gastblog insturen?
Dat kan! Via dit formulier stuur je gemakkelijk jouw gastblog in.

Open moet het zijn! Update #2

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken voor alle actiepunten uit het Actieplan Open Overheid vindt. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan.

Actiepunt 1: Open Besluitvorming bij gemeenten en provincies

Actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG. In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies

De app ‘Voordat het nieuws was’ van Oberon won de app challenge Open Stateninformatie, georganiseerd door de provincies Zuid-Holland, Noord-Holland, Utrecht, Flevoland, Limburg en de Open State Foundation. De provincies hebben de app challenge in het leven geroepen om deelnemers uit te dagen om een idee in te sturen dat het publieksbereik en de toegankelijkheid van Stateninformatie vergroot. De winnende toepassing legt een link tussen de actualiteit en de politieke oorsprong en daagt inwoners uit om zich in de politieke discussie te verdiepen. De jury prees het winnende team vanwege het gebruiksgemak waarmee Staten- en Raadsinformatie in de browser automatisch is te combineren met artikelen op websites van regionale en landelijke media. De app wordt op maandag 11 maart gepresenteerd tijdens een feestelijk Open Ontbijt bij het ministerie van BZK.

VNG Realisatie is bezig met het testen van de gemaakte standaard met leveranciers zodat Raads- en Stateninformatie op een vergelijkbare wijze gedeeld kan worden als Open Data. Daarnaast is er bij de VNG dit jaar ruimte om 100 extra gemeenten te laten meedoen met Open Raadsinformatie.

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse landelijke en lokale partijen

Op 25 januari is de kabinetsreactie op de evaluatie van de Wet financiering politieke partijen naar de Tweede kamer gestuurd. In deze brief heeft het kabinet kenbaar gemaakt dat zij het standpunt van de Evaluatie- en Adviescommissie Wet financiering politieke partijen dat decentrale politieke partijen een eigenstandige benadering verdienen deelt. De vraagstukken van de subsidiëring van decentrale politieke partijen en de regelgeving over de overige inkomsten van decentrale politieke partijen zullen daarom worden betrokken bij de ontwikkeling van de nieuwe Wet op de politieke partijen. De minister van BZK gaat de komende periode werken aan de ontwikkeling van deze wet. De ontwikkeling van het ondersteuningsinstrument voor de transparantie van de financiering van decentrale politieke partijen wordt hierbij betrokken.

Bekijk hier de kabinetsreactie op de evaluatie van de Wfpp.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten

Actiehouder: Gemeente Schiedam. In samenwerking met: gemeenten Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid

Op het stadskantoor in Utrecht vond 22 november de tweede bijeenkomst van het Pioniersnetwerk Open Overheid plaats. In een drietal interessante presentaties kwamen Utrechtse Open Overheid initiatieven aan bod.

Automatisch anonimiseren gegevens
De gemeente Utrecht is een pilot gestart om gegevens automatisch te anonimiseren door gebruik te maken van speciaal hiervoor ontwikkelde software. Hierdoor kan informatie sneller openbaar gemaakt worden, met inachtneming van de (wettelijke) privacykaders. De komende jaren wordt de software nog verder doorontwikkeld.

Open Wob en Wet open overheid (Woo)
Vanaf 2014 publiceert de gemeente Utrecht afgeronde Wob-dossiers. In 2017 is er een koppeling gemaakt met de website van de Open State Foundation (OSF). De werkgroep Open Wob gaat de komende twee jaar aan de slag om Wob-informatie geanonimiseerd en doorzoekbaar te publiceren op de website van OSF.

Informatiecommissaris
De gemeente Utrecht heeft als één van de eerste gemeenten een informatiecommissaris aangesteld. De gemeente Utrecht wil zo open en transparant mogelijk zijn, omdat dit cruciaal is voor de lokale democratie. Het devies daarbij is: “Ga in gesprek met gebruikers van (overheids)informatie. Zo krijg je veel inzichten. Door elkaar op te zoeken kom je tot oplossingen.”

Voor in de agenda
Op dinsdag 12 maart vindt de derde bijeenkomst van het Pioniersnetwerk Open Overheid plaats bij de provincie Zuid-Holland. Het thema van deze bijeenkomst is ‘Open data: wat kunnen gemeenten en de provincie Zuid-Holland voor elkaar betekenen?’ Volg open-overheid.nl om op de hoogte te blijven van de laatste updates. Je kunt je ook aanmelden voor de LinkedIn-groep van het Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten om met anderen in gesprek te gaan en ideeën uit te wisselen. Meld je hier aan voor de bijeenkomst op 12 maart.

Actiepunt 4: Open Parlement

Actiehouder: Tweede Kamer

Op basis van de resultaten van het onderzoek naar de kwaliteit van de Digitoegankelijkheid van de parlementaire documenten op de website van de Tweede Kamer, worden gesprekken met de leverancier van de conversiedienst gevoerd om te kijken op welke manier de geproduceerde XML en pdf meer digitoegankelijk kunnen worden. Daarnaast wordt intern gekeken of de bronbestanden van meer meta-informatie voorzien kunnen worden.

Actiepunt 5: Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland. In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Open State Foundation (OSF)

Als actiehouder is de provincie Noord-Holland samen met samenwerkingspartner Open State Foundation in januari echt van start gegaan met het ontwikkelen van de semantische standaard Open Wob. Op dit moment ‘spreekt’ elke overheid een andere taal als het gaat om het publiceren van Wob-documenten. Dit terwijl er vanuit de Wet open overheid een verplichting komt om deze documenten actief te publiceren. Tijdens een kick-off bijeenkomst is met verschillende vertegenwoordigers van de VNG, gemeenten, de politie en provincies besproken wat we willen realiseren en hoe we dit willen realiseren. Als resultaat zien we een gestandaardiseerde wijze voor het online beschikbaar stellen van Open Wob verzoeken, goed doorzoekbaar en op een gedeeld platform.

De VNG nam tijdens de kick-off het voortouw om een eerste verkennende sessie te leiden. Zij hebben al ruime ervaring met het opzetten van standaarden. Tijdens de verkenning bleek een grote verscheidenheid in het interne proces en ook in naamgevingsconventies. Van nog alles op papier tot een al digitaal werkend platform en proces. Er volgde een constructief gesprek tussen de deelnemers over hoe we hier een oplossing voor kunnen vinden. De werkgroep is nu flink aan de slag om de hoofdkenmerken van de naamconventies te benoemen en te categoriseren.

We verwachten in maart een standaard te hebben die we ter consultatie kunnen aanbieden.

Actiepunt 6: Open Algoritmen

Actiehouder: Rijkswaterstaat & VNG

De afgelopen maanden gingen we aan de slag met kennismakingen en het ontdekken van het speelveld waarin ons actiepunt zich bevindt. Daarin zijn we interessante samenwerkingen tegengekomen, onder andere met Open State Foundation, Maranke Wieringa (PhD researcher bij UU) en Martijn (PhD TU/Delft).

Daarnaast ontwikkelden we een model van uitvoering voor ons actiepunt. Daarin identificeren we drie hoofdstromen: Praktijk, Ontwikkeling en Onderzoek. Met de Praktijk en Onderzoek stromen gaat ons actiepunt zelf aan de slag en met de stroom Ontwikkeling zoeken we de verbinding met bijvoorbeeld het ministerie van BZK en Open State foundation. We hopen binnenkort een definitief projectplan op te stellen voor ons actiepunt.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’

Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken

Het actiepunt Dilemmalogica ging met de volgende drie typen activiteiten aan de slag:

  1. Kennismaking: er is onmiskenbaar behoefte aan het doorgronden van dilemma’s als onmiskenbare kost voor wie het openbaar bestuur dient. In diverse stafoverleggen, studiedagen en werksessies is afgelopen twee maanden beproefd wat ‘dilemmalogica’ vermag; het vroegtijdig bieden van erkenning bij omstreden kwesties, het helpen ordenen van zienswijzen en in de dialoog ontdekken van perspectieven, die eerder niet voor mogelijk werden gehouden. Daar gaan we mee door. Vooral door aan de hand van casuïstiek de mogelijkheden van het herkennen en hanteren van dilemma’s te versterken.
  2. Onderbouwing: inzichten uit diverse wetenschappen – bestuurskunde, organisatiekunde, antropologie en communicatiewetenschappen – helpen om te verklaren waarom er op dit moment zoveel belangstelling is om minder vanuit perspectieven van de overheid (lees: bestuurlijke akkoorden) en meer vanuit opgaven te denken, durven en doen. We toetsen mechanismen zoals procedurele rechtvaardigheid (onderzocht door o.m. Tyler & Lind en Van den Bos) en werkvormen zoals dilemmabestendige arrangementen (Van Twist e.a.) , polarisatiemodel (Brandsma) en paradoxaal leiderschap (Brughmans) om bij dilemma’s vast te stellen hoe je bij agendering, beleidsvorming en besluitvorming kunt communiceren over dilemma’s.
  3. Leidraad: in maart en april werken we aan een leidraad waarin we de ervaringen en inzichten verder brengen. Samen met de Academie voor Overheidscommunicatie, de Algemene Bestuursdienst en anderen die willen weten hoe het vroegtijdig open communcieren over dilemma’s helpt de legitimiteit van het openbaar bestuur te versterken.

Wil je meer informatie? Neem dan contact op met Guido Rijnja (adviseur communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst): g.rijnja@minaz.nl of 0646875112.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’

Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’. In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)

Begin 2019 werd een nieuwe versie van de Wet open overheid (Woo) naar de Tweede Kamer gestuurd. Actieve openbaarheid vormt een belangrijk onderdeel van deze nieuwe wet. Het Meerjarenplan Verbetering Informatiehuishouding is als bijlage bij deze wet aan de Kamer aangeboden en bevat een aantal acties die gericht zijn op ‘Open by design’. Denk daarbij aan het anders inrichten van werkprocessen, het inregelen van openbaarheid en het in sjablonen scheiden van openbare informatie en vertrouwelijke informatie. De resultaten van de verkenning ‘Open by  design’ van het ministerie van OCW zijn ook beschikbaar. Deelname van andere overheden is nog mogelijk. Meer informatie: g.enthoven@imi.nu

Zie ook:
Open by Design | Observaties en conclusies pilot OCW
Meerjarenplan verbetering informatiehuishouding

Actiepunt 9: Toetreding tot het Exctractive Industries Transparency Initiative (EITI)

Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa). In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en klimaat (EZK)

Binnen het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) is een aantal stappen gezet om het eerste transparantie-rapport over de waardeketen van de Nederlandse olie- en gasindustrie, inclusief de financiële stromen tussen de overheid en de olie- en gasindustrie, eind 2019 te presenteren. Zo is er een tender uitgeschreven voor de benodigde accountant en zijn partijen begonnen met een inventarisatie van de punten die in het rapport beschreven moeten worden.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Na een workshop met buitenlandse en binnenlandse deskundigen over de ins en outs van de Open Contracting Data Standard (OCDS) heeft de projectgroep nu een helder beeld van wat de internationale standaard voor Open Aanbesteden inhoud en wat erbij komt kijken om deze standaard in de dagelijkse praktijk van de Rijksinkoop toe te passen. Deze bevindingen legden we vast in een eerste versie van het adviesrapport. De volgende stap is nagaan in hoeverre het Rijk voldoet aan de OCDS. Hierbij kijken we ook naar de ervaringen van andere landen, waaronder Engeland en Schotland. De verwachting is dat deze stap in de komende drie maanden kan worden gezet. Daarna zal worden bezien of – en in hoeverre het wenselijk is – om aanpassingen in het Rijksbeleid door te voeren met betrekking tot Open aanbesteden.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma

Vanuit de netwerkaanpak is een spin-off ontstaan. Op verzoek van de G5 gemeenten worden de mogelijkheden verkend van het vormgeven van een intergemeentelijk ontwikkelteam. Dit team zou betrokken gemeenten in staat moeten stellen om eigenstandig open source participatietools te (door)ontwikkelen. Voor wat betreft de proeftuin wordt, naar aanleiding van de evaluatie van de eerste ronde, het ondersteuningsaanbod gewijzigd.

 

I ♥ Open Overheid

Draag jij Open Overheid een warm hart toe? Bestel dan onze I ♥ Open Overheid stickers.

Hoe?
Stuur ons een mailtje met je naam en adres.

 

Inspireren, aanmoedigen en verleiden

Verslag actiehoudersbijeenkomst Actieplan Open overheid

Ze zijn inmiddels al even bezig: de actiehouders van het Actieplan Open Overheid 2018-2020. Op 18 oktober 2018 werd officieel het startschot gegeven voor hun actiepunten. Wat hebben zij sinds die tijd gedaan? En tegen welke uitdagingen lopen ze aan? Hierover spraken zij op 29 januari tijdens de eerste actiehoudersbijeenkomst.

Eric Stokkink (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, BZK) trapte de bijeenkomst af met een korte update over een aantal Open Overheid zaken. Zo vertelde hij over de nieuwe versie van de Wet Open Overheid (Woo) die er nu ligt. De initiatiefnemers hebben op 2 januari een novelle tot wijziging van dit initiatiefvoorstel (35.112) bij de Tweede Kamer ingediend.

Ook kondigde hij aan dat – op initiatief van Open State Foundation (OSF) – met het Open Government Partnership (OGP) is afgesproken dat Nederland in het najaar een OGP conferentie organiseert waar een aantal Europese landen voor zal worden uitgenodigd. BZK gaat aan de slag met de invulling en houdt de actiehouders hiervan op de hoogte.

Kennismaking
De bijeenkomst stond verder vooral in het teken van het beter leren kennen van elkaars actiepunten. De aanwezige actiehouders gaven ieder een korte update over hun actiepunten en deelden de grootste uitdagingen.

In een interactieve ronde van een half uur wisselden de actiehouders tips en ideeën voor elkaars uitdagingen uit. Met welke waardevolle tip ga je aan de slag? Dat was de vraag die na deze ronde werd gesteld.

De actiehouders zijn blij met de tips en de uitwisseling van ideeën. Een tip die voor meerdere actiepunten terug komt is: ga gluren bij de buren! Met andere woorden, hoe doen andere landen het en wat kunnen we daarvan leren? Dit geldt bijvoorbeeld voor de actiehouders van Open Parlement en Open aanbestedingen. In dat kader stelt Tom Kunzler voor om de OGP-actieplannen van alle Noord-Europese landen met elkaar te delen.

Makkelijker maken en verleiden
Daarnaast gaat het bij het behalen van de doelen om ontzorgen en verleiden: bied lokale politieke partijen bijvoorbeeld een platform dat het makkelijker maakt inzicht te geven in financiën en verleid organisaties om met bepaalde standaarden te werken. Het laten zien van succesverhalen kan daarbij helpen: ook hiermee kun je anderen verleiden en inspireren om mee te doen.

Actiehouders geven verder te kennen dat ze op zoek zijn naar aansluiting bij andere organisaties en ‘partners in crime’. Men wil leren van elkaar en elkaar inspireren. Om die aansluiting te vinden kunnen bijvoorbeeld ook de kanalen van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid gebruikt worden.

Wil jij ideeën en tips toevoegen voor de actiehouders? Laat het ons vooral weten!

Samen leren
Na een middag waarin de actiehouders elkaar beter leerden kennen, sloten we af met een blik op de toekomst. Hoe gaan we verder? In juni zien alle actiehouders elkaar opnieuw. In een andere werkvorm worden dan de uitdagingen en de voortgang van de actiepunten besproken. Van elkaar leren blijft hierbij een van de uitgangspunten.

Bij de vooruitblik hoort ook een blik op Open Gov Week, oftewel de internationale Open Overheid week. Open Gov Week vindt dit jaar plaats van 11 tot en met 17 maart. Deze internationale Open Overheid week is een initiatief van het Open Government Partnership om Open Overheid wereldwijd in de schijnwerpers te zetten. Een mooi moment om de actiepunten uit het Actieplan Open Overheid onder de aandacht te brengen. Via open-overheid.nl blijf je op de hoogte van de activiteiten tijdens Open Gov Week.

Verder lezen:
Het uitgebreide verslag van de actiehoudersbijeenkomst van 29 januari
Het Actieplan Open Overheid 2018 – 2020
De eerste 8 wekelijkse update
Actieplannen deelnemende landen OGP
Open Gov Week: doe mee!


Foto’s: Bart Versteeg

Open Gov Week 2019

Doe mee aan internationale Open Overheid week!

Van 11 t/m 17 maart is het Open Gov Week, oftewel: internationale Open Overheid week. Het Open Overheid beleidsteam van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) grijpen deze week aan om initiatieven die de verbinding tussen burgers en overheden versterken onder de aandacht te brengen en het belang hiervan te onderstrepen. Doe je met ons mee?

Meedoen is makkelijker dan je denkt en je kunt jouw deelname zo groot maken als je zelf wilt. Van twitteren tot bloggen en van een bijeenkomst bijwonen tot een bijeenkomst organiseren. Alle vormen van aandacht voor Open Overheid zijn van harte welkom.

Bijeenkomsten
Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid organiseert twee bijeenkomsten tijdens Open Gov Week.

 

  • We openen Open Gov Week op maandagochtend 11 maart met een feestelijk Open Ontbijt bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Tipje van de sluier: we lanceren hier de winnende app van de Open Stateninformatie Challenge.
    Volg het Open Ontbijt via Twitter.

 

  • Op donderdagmiddag 14 maart nodigen we je uit om te reflecteren op hoe het ervoor staat met Open Overheid: zijn we goed op weg of is er nog een wereld te winnen?
    Meld je aan voor de reflectiesessie.

 

Meld jouw activiteit aan
Organiseer jij ook een bijeenkomst, meet-up, webinar, lezing, workshop, open dag, hackathon of andere activiteit in het kader van de Open Overheid Week? Laat het ons dan weten. Wij plaatsen alle activiteiten in onze agenda en op de kaart van Open Gov Week.

Wat organiseer jij tijdens Open Gov Week? Meld hier jouw event aan.

Schrijf een blog over Open Overheid
Wil je wel iets doen tijdens Open Gov Week, maar heb je geen tijd om een bijeenkomst te organiseren? Schrijf dan een blog over jouw ervaringen met Open Overheid en/of Open Data. Wij publiceren jouw blog tijdens Open Gov Week op open-overheid.nl.

Stuur jouw Open Gov Week gastblog in.

Meer over Open Gov Week
De Open Gov Week is een initiatief van het Open Government Partnership (OGP) om Open Overheid wereldwijd onder de aandacht te brengen. Nederland neemt deel aan het Open Government Partnership en doet daarom mee aan deze Open Overheid week om de verbinding te versterken tussen kiezers en gekozenen, tussen burgers en hun overheid.

Bezoek ook de speciale Open Gov Week website van OGP.

 

#OpenGovWeek

#OpenOverheid

 

open gov week

 

Transparant over algoritmen

Terugblik Auditoriumbijeenkomst ‘Transparantie en Algoritmen’

Op 17 december zat het auditorium van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties vol voor de laatste auditoriumbijeenkomst van 2018. Marieke Schenk, coördinator van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO), opende de bijeenkomst. “Het is goed om te merken dat er belangstelling is voor dit onderwerp” geeft zij aan, “zeker ook omdat het onderwerp van vandaag één van de actiepunten is binnen het nationale Actieplan Open Overheid, het actiepunt Open Algoritmen.” Algoritmen zijn voor veel mensen een nieuw onderwerp en vaak een ‘black box’. Meer transparantie over dit onderwerp kan daarom geen kwaad. Tijdens deze bijeenkomst probeerden we iets van het mysterie te ontrafelen met elkaar.

De Wereld 1950
Paul Suijkerbuijk van het LEOO laat aan de hand van het tijdschrift ‘De Wereld’ innovaties door de jaren heen zien. Rond de jaren 1950 hadden we een angst voor machines en een scala aan technologische ontwikkelingen. Eigenlijk verschilt dat niet veel van de huidige angst die ervaren wordt rondom digitalisering en robotisering. Hij eindigt zijn presentatie met de vraag die betrekking heeft op artificial intelligence: blijven we niet gewoon invloed houden, al voelt het soms van niet?

Human-centered artificial intelligence
Na wat technische mankementen begint Holger Hoos van Universiteit Leiden zijn presentatie. Hij geeft ons de tip om een artikel van Turing (1950) te lezen: Computing Machinery and Intelligence. Daarna neemt hij ons mee in uitdagingen van algoritmen en hoe we hiermee om kunnen gaan. Een grote uitdaging van artificial intelligence (AI) is dat we de werking hiervan overschatten. Er zijn nog niet genoeg mensen die snappen hoe het werkt en er werkelijk iets mee kunnen. Wanneer kun je algoritmen opstellen? Je kunt de code van een algoritmen openstellen maar pas wanneer je de trainingsdata eraan koppelt kun je er iets mee doen. “If you don’t have the data. You don’t have anything”. Hij roept ons op om mee te doen met de beweging van ‘human-centered artificial intelligence’. Vergroot menselijke intelligentie met AI in plaats van het te vervangen. Hij vertelt tot slot over het project CLAIRE waar iedereen die dat wil zich bij kan aansluiten.

Hoe willen we dat de wereld eruit ziet?
Viola van Alphen kijkt als kunstenaar met een kritische blik naar technologische ontwikkelingen. Aan de hand van diverse voorbeelden laat ze ons zien hoe kunstenaars ons bewustmaken van hoe digitale ontwikkelingen ons beïnvloeden in ons dagelijks leven. “Hoe willen we dat de wereld eruit ziet?” is één van de belangrijke uitgangspunten van haar werk.

Een schaakcomputer die de mens kon verslaan
Na deze drie presentaties was het tijd voor het gesprek met Haroon Sheikh, werkzaam bij de Vrije Universiteit (VU) en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Hij stelt dat we momenteel de mogelijkheden van AI overschatten. Haroon Sheikh ziet parallellen met het verleden, waarbij we in vervoering raken door ontwikkelingen en dit vervolgens projecteren op alle ontwikkelingen. Hij noemt als voorbeeld de schaakcomputer die de mens kon verslaan. Er zijn echter nog veel tekortkomingen aan deze ontwikkelingen. AI focust zich maar op het automatiseren van één aspect dan de mens, namelijk de ratio. Gelukkig bestaat de mens uit veel meer dan alleen ratio. Sterker nog: in ons leven laten we ons vaker leiden door gevoel dan ratio.  Daarnaast vergeten we in projecties op de toekomst vaak dat de moraal ook mee verandert, we focussen ons eenzijdig op technologische veranderingen.

Cartoon Panelgesprek Holger hoos

V.l.n.r.: Cartoon uit het tijdschrift De Wereld, panel met Maike Popma (VNG), Haroon Sheik (VU/WRR), Holger Hoos (Universiteit Leiden) en Viola van Alphen en Paul Suijkerbuijk (LEOO) en Holger Hoos (Universiteit Leiden).

Tot slot gingen alle sprekers met elkaar en de zaal in gesprek onder leiding van Maike Popma van VNG, mede actiehouder van het actiepunt Open Algoritmen. Diverse onderwerpen komen aan bod. Het onderwerp wordt met nieuwsgierigheid en nuchterheid benaderd. “Je zult fouten maken bij het implementeren van algoritmes, dat is niet erg, dat hoort erbij. Maar houd daar nu alvast rekening mee en zorg dat niet straks een onschuldige burger daar de dupe van is” geeft een van de aanwezigen aan. En, drukt iemand ons op het hart, vertrouw niet blind op de ‘technische’ man of vrouw in huis:  zorg dat je zelf ook expertise opbouwt.

 

Terugblik tweede bijeenkomst Pioniersnetwerk Open Overheid 22 november

Op het stadskantoor in Utrecht vond 22 november de tweede bijeenkomst van het Pioniersnetwerk Open Overheid plaats. Er waren veel mensen aanwezig. Een aantal bekende gezichten van de eerste bijeenkomst maar ook veel nieuwe gezichten. In een drietal interessante presentaties kwamen Utrechtse Open Overheid initiatieven aan bod.

Utrechts dialect
Christiaan van Dijk van gemeente Utrecht sprak over het automatisch anonimiseren van gegevens. Bij het anonimiseren van gegevens en het openbaarmaken van gegevens heb je altijd het privacy dilemma: ‘Wat maak je openbaar en hoe ga je dan om met privacygevoelige gegevens?’. In de gemeente Utrecht zijn ze een pilot gestart waarbij ze met privacy in het achterhoofd gegevens automatisch anonimiseren. Dit doen ze met de software van TM7. Deze software combineert taaltechnologie, tekstmining en algoritmen om gegevens te anonimiseren. De software let op naam, adres, woonplaats, geboortedatum, BSN en telefoonnummer. Je moet het systeem het Utrechtse ‘dialect’ aanleren om goed te kunnen anonimiseren. Op basis van 5 documentstromen is de gemeente begonnen aan automatisch anonimiseren, de komende jaren gaan ze door met ontwikkelen.

Open Wob en Wet open overheid
Edwin Rooke is de Wob-coördinator bij gemeente Utrecht en vertelt ons over Open Wob en de nieuwe Wet open overheid (Woo). Vanaf 2014 publiceert gemeente Utrecht afgeronde Wob-dossiers. In 2017 is er een koppeling gemaakt met de website van de Open State Foundation (OSF). Een aantal vervolgstappen dat genomen moet worden is het opstellen van een Wob-standaard waardoor publicatie van Wob-verzoeken nog makkelijker gaat verlopen. Ook hier is privacy een aandachtspunt en zou het in het proces moeten worden ingebouwd: ‘privacy by design’. De werkgroep Open Wob gaat hier de komende twee jaar mee aan de slag om Wob-informatie geanonimiseerd en doorzoekbaar te publiceren op de website van OSF.

Samen met de stad
Donovan Karamat Ali is informatiecommissaris in de gemeente Utrecht. De aanleiding voor het aanstellen van een informatiecommissaris is dat de gemeente Utrecht open en transparant wil zijn omdat dit cruciaal is voor de lokale democratie. Als informatie commissaris wil Donovan sneller, beter en meer overheidsinformatie beschikbaar stellen en verbeteren samen met de stad.  Hij is de verbinder tussen de stad en het stadskantoor. Zijn devies is: ga in gesprek met gebruikers van informatie en je verkrijgt super veel inzichten. Door elkaar op te zoeken kom je tot oplossingen. Donovan is een van de pioniers van de open initiatieven van de gemeente Utrecht.


In het eerste kwartaal van 2019 houden we de derde bijeenkomst van het Pioniersnetwerk Open Overheid. Volg onze website om op de hoogte te blijven van de laatste updates. Je kunt je aanmelden voor de LinkedIn-groep van het Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten om met anderen in gesprek te gaan en ideeën uit te wisselen.

Logo pioniersnetwerk

 

Terugblik auditoriumbijeenkomst 12 november ‘Bouwen op Data’

Op 12 november 2018 stond de auditoriumbijeenkomst bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties in het teken van hoe open data een bijdrage kan leveren aan woon- en bouwvraagstukken. Marieke Schenk (eindverantwoordelijk coördinator van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid) opent de bijeenkomst met een quote van Jan Schaefer, destijds wethouder in Amsterdam: “In gelul kun je niet wonen”. Bekende woorden uit alweer de jaren zeventig van de vorige eeuw. “In gelul kun je niet wonen. En ik vrees.. dat voor data hetzelfde geldt. Je kunt er niet in wonen. Wat we wel kunnen met data, is inzicht krijgen in woningmarkt- en bouwvraagstukken, zodat we die beter aan kunnen pakken.” Daarvan lieten de sprekers vervolgens overtuigende voorbeelden zien.

Data om gesprekken te faciliteren
Bregje Thijssen (DisGover) bijt de spits af. Samen met haar collega-trainees organiseerde zij een debat rondom het woningbouwvraagstuk waarbij je data gebruikt om de feiten boven tafel te krijgen.

In het vooronderzoek kwamen ze erachter dat er enorm veel stakeholders zijn en dat er veel verschil is tussen gemeenten in de ‘data-volwassenheid’ en het soort woonprobleem. Een overeenkomst in gemeenten is dat ze burgers willen betrekken in de besluitvorming rondom woningbouwvraagstukken. Door de input van stakeholders in het vooronderzoek veranderde de behoefte rondom het woningbouwvraagstuk: er moet geen debat worden georganiseerd maar het gesprek tussen de verschillende stakeholders moet gefaciliteerd worden. Alle stakeholders willen namelijk uiteindelijk hetzelfde: fijn en betaalbaar wonen!

Woonbehoefte, burgerparticipatie en woonconcepten
Tijdens het eindevenement in Hilvarenbeek werd aan de hand van de thema’s woonbehoefte, burgerparticipatie en woonconcepten het gesprek tussen de verschillende stakeholders gefaciliteerd door de groep DisGover-trainees. Uit het evenement kwamen een aantal aanbevelingen:

  1. participatie werkt alleen als er ruimte voor is;
  2. laat burgers meedenken van begin tot eind;
  3. bespreek de beschikbare data om het op de juiste manier te interpreteren;
  4. werk met iteratieve en verkorte projecten.

Bregje is voor het gebruik van data om gesprekken te faciliteren. Data heeft geen emotionele lading en is daarom een goed hulpmiddel in gesprekken, meent zij.

Een stad is onderhevig aan constante verandering
Mark van der Net werkt bij het DataLab van de Gemeente Amsterdam. Vanuit het idee dat de stad nooit af is en er constante verandering plaatsvindt zijn ze met een diverse groep mensen bezig met ideeën omzetten naar technische innovaties. Ze zien in de droomstad van Google een uitdaging. Hoe kan een stad functioneren in de 21ste eeuw? Aan welke voorwaarden moet worden voldaan en hoe kunnen we publieke waarden voorop stellen? Bij de gemeente werken brengt mee dat alle belangrijke maatschappelijke thema’s vanzelf op je bordje belanden en je aan het werk bent met de meest uitdagende vraagstukken! Mark geeft aan dat het van belang is dat gemeenten met de inzet van talent het verschil inhaalt tussen publieke en private sector.

Inzicht bieden door visualisaties
Het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) komt voor enorme uitdagingen te staan door het nieuwe klimaatakkoord. Kunnen we kennisinfrastructuren opzetten waarbij we de behoefte van de burger in kaart kunnen brengen?  Door middel van een filmpje illustreren Joram en Jorrit van BZK wat data kan betekenen voor bewoners. Door  visualisaties kunnen burgers meer inzicht krijgen in de mogelijkheden en beter meepraten over toekomstige beslissingen.

Data wordt interessant als je verschillende datasets combineert
Als laatste was Erwin van Mierlo (CBS) aan het woord. Hij gaf ons een kijkje in alle beschikbare data over bouwen en wonen van het Centraal Bureau van Statistiek (CBS). Zodra een huis bewoond wordt begint het CBS met het verzamelen van data. Deze verschillende datasets worden interessant als je ze gaat combineren, stelt hij. De data is allemaal te vinden op de website onder de categorie ‘bouwen en wonen’ van het CBS. Datasets over bouwen leven in Nederland, vertelt Erwin: zes van de tien meest gebruikte datasets van het CBS zijn datasets over wonen.

 

“Datasets over bouwen leven in Nederland, zes van de tien meest gebruikte datasets zijn over wonen.”

 

 

Na de vier interessante presentaties was de beurt aan publiek om vragen te stellen, onder moderatie van Paul Suijkerbuijk (LEOO).
Hoe komen we in de komende 2 jaar aan gefundeerde keuzes?
BZK: Je kunt data gebrouwen bij het onderbouwen van een keuze maar niet bij het maken ervan. We moeten volgens de omgevingswet beslissingen nemen op basis van participatie. We gebruiken data om de puzzel in elkaar te zetten.
Bregje: Als beginnend ambtenaar is mijn missie zoveel mogelijk naar buiten te gaan om daar op te halen wat er speelt!
Mark: Je wil land en stad meenemen in beslissingen rondom wonen. We moeten deze uitdagingen meenemen en hier gepaste technologie op ontwikkelen. Data heeft de mogelijkheid om allemaal scenario’s te maken en zo mensen op de juiste manier te informeren. We moeten eerst vertrouwen en begrip creëren voordat we het gesprek kunnen voeren.

Aankomende 3 en 17 december worden er weer interessante bijeenkomsten georganiseerd, wees erbij!

 

Gastblog Bregje Thijssen: ‘Bouwen op Data’

Auteur: Bregje Thijssen (DisGover)

Het woningbouwvraagstuk is een ingewikkelde. Daarom zijn wij (zeven trainees van DisGover) aan de slag gegaan om hierover het gesprek te voeren met verschillende stakeholders en inwoners. Een gesprek over wonen is vaak emotioneel, want wonen is iets heel wezenlijks en we wonen allemaal. Data kan helpen om het vraagstuk meer feitelijk aan te vliegen. Tijdens deze gesprekken hebben we geprobeerd om relevante data inzichtelijk te maken en in te zetten in het gesprek. Doel van ons project is om op een innovatieve manier te participeren met inwoners en stakeholders, en deze gesprekken met relevante data te onderbouwen.

Uitkomsten vooronderzoek
Na een uitgebreid vooronderzoek trokken we een aantal conclusies: het woningbouwvraagstuk is complexer dan we in eerste instantie dachten en bovendien zijn er meer betrokkenen dan je op het eerste gezicht ziet.

Zo spraken we verschillende gemeenteambtenaren. Van grote gemeenten met een flinke binnenstedelijke bouwopgave zoals de gemeente Leiden, tot kleinere gemeenten die kampen met krimp en vergrijzing zoals de gemeente Midden-Delftland. De uitdagingen rondom wonen verschillen dus erg per gemeente. Daarnaast verschilt ook de “data-volwassenheid” van gemeenten enorm. Waar de gemeente Zaanstad verschillende data-analisten en -scientists in dienst heeft, welke prachtige data pakhuizen en dashboards ontwikkelen, heeft de gemeente Hilvarenbeek slechts één ambtenaar in dienst die 4 uur per week beschikbaar is om datagestuurd werken op poten te krijgen. Uiteraard is dit geheel afhankelijk van de grootte van de gemeente en van de prioriteiten van de Raad.

Wat we ook merkten is dat gemeenten ontzettend graag met inwoners in gesprek willen, maar vaak nog niet goed weten hoe. En waar participeren in het ene geval ontzettend waardevol is, kan het is het andere geval meer kapot maken dan je lief is. Want op het moment dat er eigenlijk geen ruimte is voor participatie (wanneer er al beslissingen genomen zijn, de kaders heel beperkend of het budget gewoon te klein) kun je beter niet participeren. Wanneer een inwoner participeert en daarna niks meer hoort, daalt het vertrouwen. En dat is heel logisch.

Participeren kun je leren
Wij wilden het goede voorbeeld geven. We organiseerden een aantal kleine evenementen met verschillende doelgroepen. En in plaats van dat vanuit de ivoren toren te doen (zoals het ministerie of het stadhuis) kwamen wij naar mensen toe. Uit deze evenementen haalden we input op voor ons grote eindevenement en concrete ideeën voor ons adviesrapport. Op het eindevenement brachten we iedereen die het gesprek wilde aangaan over het woning(bouw)vraagstuk bijeen. We spraken op een informele manier en aan de hand van concrete casussen met elkaar over wonen. Een raadslid kon zo eens door de bril van een inwoner naar het thema kijken. En een toezichthouder bekeek de mogelijkheden door de ogen van een projectontwikkelaar. Dit was heel verfrissend, want waar de meningen soms tegengesteld zijn, willen we uiteindelijk allemaal hetzelfde: fijn en betaalbaar wonen. En dat is voor iedereen anders, maar ons doel is gemeenschappelijk. De adviezen uit alle bijeenkomsten zijn gepresenteerd op de Open Overheid-bijeenkomst ‘’Bouwen op Data’’ en samengevoegd in een adviesrapport. En met enige trots kijk ik terug op wat we afgelopen half jaar bereikt en geleerd hebben.

Heb je een vraag of wil je doorpraten? Mail mij op b.thijssen@disgover.nl