Expertisepunt Open Overheid

Open Government Awards

Open Government Awards

Draagt jouw Open Overheid initiatief bij aan betere publieke dienstverlening? Dan maak je kans om met jouw initiatief de internationale OGP Award te winnen! Het Open Government Partnership (OGP) looft deze prijs vanaf 2014 jaarlijks uit om ‘excellente prestaties’ van overheidsorganisaties en het maatschappelijk middenveld op het gebied van Open Overheid te belonen. Elk land kan één project inzenden. Vorig jaar was dit het initiatief MijnWOZ uit de gemeente Tilburg, dat de vijfde plek veroverde op de internationale ranglijst. Het heeft daarmee zowel internationaal als nationaal in de schijnwerpers gestaan en veel aandacht gekregen.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties nodigt jou dit jaar uit om mee te doen aan deze wedstrijd.

Wat zijn de OGP Awards?

Het OGP organiseert dit jaar voor de tweede keer de OGP Awards. Deelnemende landen en maatschappelijke organisaties kunnen zich hiervoor inschrijven, om bijzondere projecten op het gebied van Open Overheid te promoten. Ditmaal met als thema ‘Improving Public Services through Open Government’ ofwel: het verbeteren van publieke dienstverlening door Open Overheid. Met dit thema wil het OGP benadrukken dat publieke dienstverlening het voornaamste raakvlak is tussen burgers en de overheid, en dat de overheid die dienstverlening op transparante en controleerbare wijze moet inrichten, rekening houdend met de wensen van burgers.

Nederland mag één project indienen dat mee kan dingen naar deze internationale Award. Uit de Nederlandse inzendingen zal een jury een voorselectie maken, waarna iedereen mag stemmen om tot de Nederlandse winnaar te komen.

Eindigt jouw initiatief hoog in de internationale top tien? Dan kun je nationale en internationale aandacht verwachten!

 

OGP Awards banner

Welke initiatieven komen in aanmerking?

Wil een inzending kans maken, dan moet zij voldoen aan de volgende voorwaarden:

  1. Het initiatief staat op de initiatievenkaart van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (Nog niet gedaan? Zet je initiatief er gauw op!);
  2. Het is een samenwerking in ontwerp, uitvoering of toezicht tussen een overheidsinstantie en het maatschappelijk middenveld;
  3. Burgers hebben toegang tot de informatie over de publieke dienstverlening waartoe zij gerechtigd zijn en/of informatie over het functioneren van de aanbieders van de diensten;
  4. De overheidsorganisatie vraagt burgers om feedback en reageert op klachten over de kwaliteit van de openbare dienstverlening;
  5. Burgers hebben de mogelijkheid om mee te beslissen over de inrichting en levering van de dienstverlening;
  6. Er staan burgers mechanismen ter beschikking waarmee zij toezicht kunnen houden op de dienstverlening.

 

Tijdlijn

Inschrijving geopend:

21 april – 7 juni

Iedereen mag op de top 3 stemmen via een poll:

8 juni – 14 juni

Bekendmaking en inzending Nederlandse winnaar:

15 juni

Internationale OGP Awards ceremonie:

26-28 oktober

 

Voldoet jouw initiatief aan alle criteria?

Doe mee, vul het inschrijfformulier in!

 

Praktische wijsheid voor Open Overheid

Gastblog door Roelant van Zevenbergen

Ik vind ‘praktische wijsheid’ een krachtig begrip uit de filosofie van Aristoteles dat vandaag de dag nog steeds van grote waarde is. In die zin dat je unieke, concrete suboptimale (werk)situaties centraal durft te stellen en vervolgens ‘gewoon aan de slag gaat’ met het verbeteren daarvan. Niet alleen op basis van logica en theoretische wijsheid, maar veel meer vanuit praktische afwegingen, leren van elkaar en andere voorbeelden. Niet het denken maar het doen staat dan voorop. En in een blog van Mikis de Winter wond hij er ook geen doekjes om: “Dan komt het daarna eenvoudigweg aan op doen. Het zetten van een eerste stap. Vanuit je eigen wens en ambtelijk vakmanschap. Dus zet je praktische wijsheid in voor Open Overheid.”

Maar hoe tap je in op de alom aanwezige praktische wijsheid, en hoe realiseer je actiegerichte innovatiemassa? Met het Slimmernetwerk en de Doetank methodiek hebben we daar ervaring mee opgedaan. En die innovaring deel ik graag met Open Overheid. Niet in de laatste plaats omdat het Slimmernetwerk genoemd staat in het actieplan Open Overheid 2014 – 2015, en de onderzoekers van SEO ons in dat kader als bijzonder effectief hebben aangemerkt. Ons netwerk van inmiddels 4.400 mensen op LinkedIn is de thuisbasis voor een serie experimenten met ‘innovatie van onderop’ en interbestuurlijke samenwerking binnen de publieke sector.

Ons paradepaardje is de Doetank. Dat is een aanpak waarin kleine teams van professionals oplossingsrichtingen zoeken voor vraagstukken die ze zelf aandragen. Dat doen ze onder begeleiding van een coach die de Doetank in alle fasen begeleidt en de deelnemers al doende kennis laat maken met nieuwe werkvormen. Het werken met een Doetank is een methode waarin heel veel praktische wijsheid samenkomt.

“Ga gewoon aan de slag, vanuit praktische afwegingen, leren van elkaar en andere voorbeelden. Het doen staat voorop!” – Roelant van Zevenbergen

We denken dat de lessen en ervaringen van het Slimmernetwerk en haar Doetanks waardevol kunnen zijn voor alle overheidsmedewerkers die bezig zijn om de overheid beter te laten werken, responsief te krijgen en onderdeel te laten worden van de genetwerkte samenleving.

Daarom hebben we ze geprobeerd te expliciteren in een digitaal magazine: een creatief vormgegeven proeverij van persoonlijke columns, redactionele verhalen over gerealiseerde Doetanks en vooral veel praktische handreikingen om zelf effectief aan de slag te gaan met vernieuwen.

Open overheid, doe er je voordeel mee!

Niet in de laatste plaats omdat het Slimmernetwerk gewoon doorgaat. Het platform, het netwerk en de website zullen gevoed gaan worden door een fris nieuw team. Gesteund door FUTUR, het jonge ambtenarennetwerk van Nederland.

“Het begint ermee dat je concrete suboptimale (werk)situaties centraal durft te stellen” – Roelant van Zevenbergen

Wat we hebben gedaan en geleerd bij het Slimmernetwerk is niet alleen open innovatie maar evenzogoed open source. Alle verhalen, verdiepende artikelen, instrumentarium en illustraties uit het magazine “Slimmernetwerk gaat het huis uit!” alsook alles wat op de website te vinden is, mag gedeeld en hergebruikt worden. Onder vermelding van de oorspronkelijke auteur via een Creative Commons naamlicentie. De volledige licentietekst is te vinden op https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/


Door: Roelant van Zevenbergen

Mail voor vragen, suggesties en opmerkingen naar info@slimmernetwerk.nl

Open die Overheid en begin bij het geld!

Een idee dat ik vaak hoor is dat een Open Overheid begint bij Openheid over Geld. Tijdens een gesprek daarover vroeg mijn gesprekspartner: Wat is er mogelijk voor gemeenten? Al snel legde ik een menukaart Financiële transparantie op tafel met onder meer bezuinigingsdialoog, budgetmonitoring, open spending, buurtbegroting en geldstromen door de gemeente. Daarover doorpratend kwamen we op de vraag: Wat zijn slimme menukeuzes voor als je jezelf niet wil overeten?

Acht gerechten

Jouw gemeente kan op vele manieren open zijn over geld. Aan welke vormen van financiële openheid doet jouw gemeente al? En welke vormen zou je willen (be-)proeven? Hieronder een overzicht van acht populaire ‘gerechten’:

1. Klassieke begroting levert verantwoording over de door de gemeente gemaakte keuzes op
Minimale variant is het klassieke begrotingsboekje, maar dan online, in pdf of een ander gesloten format. Ik ken geen gemeente die dit niet doet. Maximale variant is er één met veel meer uitleg over welke uitgaven al vastliggen en welke nog te beïnvloeden zijn zoals www.watdoethengelo.nl. Dat gebeurt nog nauwelijks, maar leidt wel tot een veel beter geïnformeerde gemeenteraad en inwoners.

2. Open Spending levert mogelijkheden tot hergebruik op
Minimale variant is het versturen van de bestanden die toch al naar het CBS gaan (de zogeheten IV3-bestanden) via de Open State Foundation als open data online plaatsen op www.openspending.nl. Sinds kort heeft het CBS al deze begrotingsinformatie automatisch vrijgegeven dus dan zijn de begrotingsgegevens van alle gemeenten als Open Data beschikbaar voor wat een betrokken inwoner er ook maar mee wilt doen. Maximale variant is het geven van veel meer detailgegevens per gemeentelijke begroting zoals kwartaalcijfers en gegevens per wijk of buurt. Hergebruik van de open data van openspending.nl kan op vele manieren, van een vergelijking tussen de gemeenten (“Hé, waarom is mijn gemeente zo duur of goedkoop bezig?”) tot het zoeken van mogelijke andere bestedingen (“Ik wil minder geld voor dit en meer geld voor dat!”) tot mogelijkheden die wij op dit moment misschien nog niet eens kunnen bedenken.

3. Bezuinigingsdialoog levert meedenkende inwoners op
Minimale variant is het voeren van enkele gesprekken met inwoners over mogelijke bezuinigingen. Een grote meerderheid van de gemeenten doet dit. Maximale variant is het voeren van een uitgebreide dialoog met inwoners, bijvoorbeeld aan de hand van de vaak gekozen begrotingswijzer van Prodemos. Inwoners kennen vaak minder taboes op bezuinigingen dan vanuit de politiek wordt verondersteld. En meedenkende inwoners voelen zich vaak meer betrokken.

4. Kasboek inclusief declaraties openbaar levert verantwoording over uitgaven op
Minimale variant is het online plaatsen van ‘de bonnetjes’ van declaraties of dienstreizen. Enkele gemeenten doen dit, bijvoorbeeld de gemeente Groningen. Maximale variant is het openbaar maken van het gehele kasboek. Ik ken geen Nederlands voorbeeld, wél New York (Verenigde Staten). Vaak gehoorde observatie: vroeger kregen we vele vragen en Wobverzoeken over de bonnetjes en daarna volgde vaak een krantenbericht, maar nu ze online staan lijkt de spanning verdwenen en blijven de krantenberichten uit.

5. Buurtbegroting levert herbruikbare data over begroting en uitgaven op buurtniveau op
Minimale variant is het online plaatsen van de data van één buurt. Maximale variant is het zorgen voor vergelijkingsmogelijkheden tussen meerdere buurten binnen een gemeente. Als een gemeente de buurtbegroting combineert met samenwerking dan heet dit budgetmonitoring. De stichting voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie kent meer dan vijf pilotgemeenten. Amsterdam is het verst met meer dan 100 buurtbegrotingen; de eerste kwamen uit Amsterdam-Oost.

6. Samenwerking (budgetmonitoring) levert betrokken inwoners op
Minimale variant van budgetmonitoring is een dialoog met inwoners en een maximale variant is meebeslissende inwoners. Zoals gezegd: de stichting voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie kent meer dan vijf pilotgemeenten. In Amsterdam Oost leidde dit zelfs tot een door burgers opgestelde burgerbegroting.

7. Burgerbegroting levert meebeslissende inwoners op
Minimale variant van de burgerbegroting is dat een gemeente 10% van de begroting vrijmaakt, daar keuzemogelijkheden identificeert en inwoners daarover laat beslissen. Minder dan vijf gemeente doen dit in Nederland. Maximale variant is dat dit geldt voor de gehele begroting. Dat gebeurt nog nergens.

8. Geldstromen door de gemeente levert actieve inwoners op
Minimale variant is dat een inwoners onderzoek doen naar geldstromen door de wijk of gemeente, en dan niet alleen gemeentelijk geld, maar ook geld vanuit de provincie, de EU en geld van inwoners zelf. Dit bredere perspectief haalt de focus wat af van de gemeente en verlegt deze naar de doelen. Het stimuleren van lokale winkeliers kan bijvoorbeeld veel effectiever als inwoners meer lokaal boodschappen doen dan dat de gemeente investeert in een nieuw economisch beleid. Maximale variant is dat de geldstromen op wijkniveau bekend worden en actieve inwoners op wijkniveau opstaan die zorgen dat er minder vanuit de gemeente wordt gedacht maar meer vanuit een netwerk met bijbehorende begrotingskeuzes.

Drie menu’s

Acht gerechten is erg veel. Dus als je je niet wilt overeten dan zie ik drie menu’s voor me met ieder een krachtige combinaties van drie gerechten:

1. Het burgerparticipatie menu bevat een combinatie van Oud-Hollandse gerechten: klassieke begroting, kasboek (inclusief declaraties openbaar) en een bezuinigingsdialoog
Dit is een sterke combinatie voor als jouw gemeente zich wil verantwoorden en vooral heel gericht in gesprek wil gaan over bezuinigingsmogelijkheden. Burgers participeren in overheidsprocessen. Klassieke combinatie; bijzonder smaakvol!

2. Het overheidsparticipatie menu is vaak verrassend en bestaat uit een door inwoners opgestelde burgerbegroting of budgetmonitoring (bestaande uit de deelgerechten buurtbegroting en vergaande samenwerking)
De overheid participeert steeds vaker in processen van inwoners. Een door inwoners opgestelde burgerbegroting of de maximale variant van budgetmonitoring (buurtbegroting en vergaande samenwerking) gaan uit van inwoners die naast controleren en vergelijken ook zélf de keuzes maken voor een deel van de begroting. Dit menu is leuk en lekker als je als inwoner en gemeente van gezamenlijk koken houdt. Verrassende smaken, van harte aanbevolen.

3. Het nieuwe horizons menu verlegt bestaande grenzen door een combinatie van Geldstromen door de gemeente, Samenwerking en Open Spending
De gemeente is niet langer het middelpunt van aandacht maar het gaat om doelen en samenwerkingsmogelijkheden vanuit de wijk of vanuit het netwerk van organisaties en inwoners. Het hebben van financiële gegevens in de vorm van Open Data is een randvoorwaarde voor daadwerkelijk gevoeld eigenaarschap en vergaande samenwerking. Het nieuwe horizons menu levert verrassingen op met exotisch klinkende namen zoals zoals maatschappelijk aanbesteden, buurttender netwerkbegrotingen, right to challenge en buurtbesteden. Goed vergelijkbaar met nouvelle cuisine; erg de moeite waard.

Of je nu voor één van de drie menu’s kiest of voor á la carte: Eet smakelijk!

Vragen: Wat ontbreekt er volgens jou op de menukaart? Welk menu zou jij samenstellen? Laat het me weten via @mikisdewinter of Mikis de Winter.

Het is uitdagend, als inwoners de gemeente uitdagen

Hoe zorg je dat je als gemeente ‘de kunst van het loslaten’ in de vingers krijgt? Hoe werk je echt vanuit bewoners en hoe werk je barrières weg? Welke informatie hebben inwoners daarvoor nodig? En wat is eigenlijk precies de nieuwe rol van de gemeente?

Het zijn dit soort vragen die besproken worden in de Community of Practice over Right to Challenge. Want één ding staat vast: het is uitdagend, als inwoners de gemeente uitdagen! Onder Right to Challenge wordt verstaan dat buurtgebonden (sociale) ondernemers en bewonersgestuurde initiatieven het recht krijgen om lokale voorzieningen en taken van de gemeente over te nemen of te co-produceren, wanneer zij denken het op deze wijze beter kan. Bijvoorbeeld als maatschappelijke initiatiefnemers zélf de indicatiestelling voor scootmobielen willen doen.

Op 19 maart is de Community of Practice over Right to Challenge van start gegaan met initiatiefnemers en ambtenaren uit onder meer Lelystad, Rotterdam, Berkelland, Arnhem, Amsterdam, Utrecht en Haarlem. Het was de eerste bijeenkomst van een serie verdiepende bijeenkomsten waarbij gemeenten van elkaars praktijkervaring leren. Het doel is om de informatie, ervaringen en besprekingen samen te voegen op één online locatie en om te werken aan een wikipagina met een advies aan gemeenten die willen starten met Right to Challenge. Op 18 mei komt de community of practice weer bij elkaar, tijdens het Doe Open! Festival. Het thema is dan ‘Gelijkwaardig (gespreks)partnerschap tussen maatschappelijke initiatiefnemers en gemeenteambtenaren’.

Werk je bij een gemeente of ben je een maatschappelijk initiatiefnemer en wil je je aansluiten bij de Community of Practice over Right to Challenge? Meld je dan aan bij Mikis de Winter.

Bijeenkomst Right to Challenge. Circa 40 personen in een kring

Bijeenkomst Right to Challenge, 8 personen in workshop setting

Foto’s: Ines Balkema

Hoe overtuig ik mijn collega?

Zelf wil ik graag dat mijn organisatie opener wordt, maar hoe overtuig ik mijn collega’s om mee te doen? Ik krijg heel vaak variaties op deze vraag. Als ik dan doorvraag naar wat er nodig is dan blijkt dat heel verschillend te zijn: van een verwijzing naar open-overheid.nl (lekker makkelijk voor mij) tot een energiek gesprek over kansen en voordelen van Open Overheid. Vaak voer ik lange, soms lastige gesprekken over de vermeende psychologie van collega’s. En eerlijk gezegd vind ik die gesprekken het interessantst. Wil je eens met me meedenken en meevoelen bij deze drie vraagstukken?

“Zet je praktische wijsheid in voor Open Overheid.”

Vraagstuk 1: Is mijn persoonlijke openheid iets anders dan openheid namens anderen?

Ja. Als persoon ben ik heel open, maar voor mijn organisatie moet ik af en toe mijn tong afbijten. Mijn minister kan ‘vallen’ als ambtenaren zoals ik te open zijn. Fouten worden vaak lang nagedragen. Ik doe het liever ‘niet fout’ dan dat ik snel inspeel op kansen zoals Open Overheid.’
Nee. Ikzelf ben steeds degene die de afweging maakt, of ik nu open ben namens anderen of alleen namens mezelf. Ik ben persoonlijk meer gesloten dan open, dus ook sneller geneigd om namens de organisatie niet te veel informatie vrij te geven. En het omgekeerde zie ik ook: openhartige collega’s zijn ook vaak voor de buitenwereld makkelijker tot openheid te bewegen.’
Ja of nee? Tot welk antwoord voel jij je het sterkst aangetrokken?

Vraagstuk 2: Hoe groot is de kans dat mijn professionele openheid straks met andere ogen bekeken wordt?

Groot. Dat kan zomaar gebeuren. Mijn naam stond per ongeluk open en bloot als opsteller van een brief van de IND over het uitzetten van een vluchteling. Dat was een gewone standaardbrief, niets spannends aan. Toen deze vluchteling kort na de uitzetting overleed werd ik daar vanuit de maatschappij hard en persoonlijk op aangesproken. Nu moet ik tot op de dag van vandaag nog steeds af en toe uitleggen dat ik ik juridisch correct handelde en dat ik natuurlijk ook geschokt was door zijn dood.’
Klein. Je kunt toch altijd uitleg geven over wat de context van jouw handelen was? En als ambtenaar dien je de politiek dus zij zijn altijd eindverantwoordelijk. Mijn collega’s en ik zien trouwens bijna nooit onoverbrugbare verschillen tussen het ene kabinetsbeleid en het andere. Het wordt vrijwel nooit extreem anders. Vaak zijn het toch variaties op de gekozen middenweg.’
Groot of klein? Op welk antwoord lijkt het jouwe?

Vraagstuk 3: Moeten ambtenaren of politici als eerste Open Overheid in de praktijk brengen?

Politici! Als politici de mond vol hebben over transparantie en openheid dan moeten zij het goede voorbeeld geven. Als het politieke proces niet open is dan is het gevaarlijk om wel open te zijn in over de ambtelijke processen. Wij als ambtenaren werken tenslotte niet voor onszelf, maar voor politici.’
Ambtenaren! Als ambtenaren moeten we ons aan de wet houden. Eén van die wetten is de Wob, de Wet openbaarheid van bestuur, vastgesteld door onze volksvertegenwoordigers. Daarin staat dat wij open zijn, tenzij er een uitzondering van toepassing is. Van de Wob moeten we zelfs actief openbaar zijn als overheid. Trouwens, ook politici hebben zich aan wetten zoals de Wob te houden. Maar principiëler: we werken voor de maatschappij, niet alleen voor wethouders, gedeputeerden en ministers.’
Politici of ambtenaren? Wat is je eerste impuls?

Intentie en gevoel

Deze blog begon met de vraag “Hoe overtuig ik mijn collega’s?” en daarin is de aanname meegebakken dat overtuigen de beste strategie is om de collega’s tot actie te bewegen. Mijn stelling is dat die aanname vaak niet klopt. Overtuigen werkt vaak niet. Want wat gebeurde er toen je bovenstaande drie vraagstukken las? Je kwam vast met vele vragen, gedachten en nuanceringen. Mijn observatie is dat de kansen en voordelen van Open Overheid meestal wel bekend zijn. Maar zelfs bij de grootste voorstanders komen vele vragen, gedachten en nuanceringen op. Soms is de rode draad in de antwoorden zelfs dat iemand anders eerst iets moet doen voordat wij aan de slag gaan. Als ik dan alleen argumenten blijf noemen, dan blijft het gesprek hangen in een web van vraagtekens.

“Mijn observatie is dat de kansen en voordelen van Open Overheid meestal wel bekend zijn.”

Ik merk steeds vaker dat een gesprek over intentie en gevoel beter werkt dan een gesprek over argumenten. Zo’n gesprek krijg ik door vragen te stellen als: Wat motiveert je? Wat voel je bij Open Overheid? Wat levert dat op? Wat zegt je intuïtie? Wat zou je willen als je als burger of ondernemer naar de overheid kijkt? Dan blijkt bij mij altijd dat ambtenaren vooral heel sterk gemotiveerd zijn om heel goed hun werk te doen. Angst is de vaakst genoemde emotie bij Open Overheid. Angst voor openheid blijkt vaak verbonden met angst voor kwetsbaarheid. Goed naar de eigen angst luisteren is een belangrijke ambtelijke vaardigheid met een donker randje. Angsten behoeden ambtenaren weliswaar voor misstappen, maar als we angst overdrijven dan missen we de kansen die Open Overheid biedt. Dat voelen mijn gesprekspartners intuïtief vaak wel aan.

“Ik merk steeds vaker dat een gesprek over intentie en gevoel beter werkt dan een gesprek over argumenten.”

En als ik vraag of mijn gesprekspartner vanuit het perspectief van burger of ondernemer naar Open Overheid kijkt, dan is de wens heel vaak dat de overheid veel opener kan of moet. Maar vaak moet ik dan eerst de grote berg aan argumenten terzijde schuiven en het gesprek op intentie en gevoel brengen. En vanuit daar de verbinding maken. Natuurlijk lukt dat niet altijd, maar vaak wel.

Dan komt het daarna eenvoudigweg aan op doen. Het zetten van een eerste stap. Vanuit je eigen wens en ambtelijk vakmanschap. Dus zet je praktische wijsheid in voor Open Overheid. Leef en leer. En beleef de verandering die je wilt zien in de wereld.

Oproep: Wat is jouw antwoord op de vraag: Hoe overtuig ik mijn collega’s? Jij hebt vast een heel ander antwoord. Laat het me weten via @mikisdewinter of mikis@open-overheid.nl

Na het plaatsen van bovenstaande blog en oproep sprak ik met Guido Rijnja. Hij is coördinator algemeen communicatiebeleid bij de Rijksvoorlichtingsdienst van het ministerie van Algemene Zaken. In 2012 promoveerde hij als gedragswetenschapper op de wijze waarop ambtenaren met tegenspel omgaan. Onder de titel: ‘Genieten van weerstand’. Hij las bovenstaande blog en ik stelde hem de vraag: Hoe overtuig ik mijn collega’s? Hieronder staat zij antwoord:

Collega’s zijn soms net burgers. Je moet achterhalen waar je collega mee zit. Wat hij of zij wil en of je daarop kunt aansluiten. Wees geïnteresseerd en ga vooral niet overtuigen, in de zin van alle zeilen bij zetten, omdat je de elementen niet in het snotje hebt. Maar dat laatste staat eigenlijk al in de blog. Leuk ook dat er dilemma’s in staan: wist je dat de meeste mensen ambtenaar worden juist omdat ze van problemen houden, juist watertanden van die sociale puzzels? Komt uit arbeidsmarktonderzoek.

Volgen Noël Slangen, een communicatiegoeroe uit Vlaanderen, is strategische communicatie het toevoegen van informatie aan de kennis van een ander. Dus je zult eerst moeten achterhalen wat top of mind is, wat ze weten, wat ze zoeken. Maar heel vaak weten ze dat zelf niet helemaal, want daar is die ander nog mee bezig. Je moet dan niet doen wat ze vragen, maar helpen duidelijk te krijgen wat ze willen. Daarom moet je in het gesprek heel goed op de stille signalen letten, de lichaamstaal, de stilte, de aarzeling en dat benoemen, daar op doorvragen. Dat als eerste met het bevestigen dat het moeilijk is. Dus eerst gevoelsmatig contact. Laat de ander komen en dan leer je dat hij of zij ergens tegen is, maar ook ergens voor. Daar kun je dan op aansluiten.

“Als je open naar elkaar bent op waardenniveau dan blijkt er bijna altijd een ‘doorwaadbare plaats’ te zijn”

Kijk eens hoe handig de Belastingdienst dat doet. Voordat ze zeggen ‘Wel makkelijker’, zeggen ze in de slogan eerst ‘Leuker kunnen we het niet maken’: wees er open over, ook als het negatief klinkt! Procedurele rechtvaardigheid noemt Kees van den Bos (Universiteit Utrecht) dat. We kennen allemaal de voordelen van Open Data en Open Overheid, maar wat heeft iemand procedureel nog nodig? Bijvoorbeeld: mag het even wat later? Wat gaat het me kosten? Hoe gaat dat dan? Het gaat om het aansluiten op het ritme van de ander. Herkennen, erkennen en dan volgen. Dan blijkt vaak dat in de veronderstelde weerstand juist betrokkenheid zit.

“Als Open Overheid moet je juist de discussie met de privacybeweing opzoeken!”

Dus als er weerstand is, zie dat dan om een schreeuw om hulp: besteed alsjeblieft aandacht voor ons probleem. De meeste ambtenaren willen er dan op af gaan maar krijgen dan vaak last van het Benny Neyman complex: ‘Ik weet niet hoe’. En daar hebben ze wat hulp bij nodig. Het gaat daarbij niet om het weten (de feiten), maar om het kunnen (de beweging). Er is geen land met zoveel cursussen als in Nederland, maar als het om het toepassen gaat dan hapert het. Wat er dan nodig is zijn hefbomen waardoor het wel lukt. Ik vond er in mijn onderzoek zes, maar de belangrijkste voor nu zijn persoonlijke kenmerken (extravert, open, vriendelijke, ordelijke en emotioneel stabiele personen) en sociale steun bij lastige situaties. Zo zag ik toen ik het onderzocht dat – net zoals in klassieke heldenverhalen – de held altijd een helper heeft. Vaak is zo’n helper iemand die goed kan luisteren, bekrachtigen wat goed is en waarmee je veilig kan reflecteren op fouten die je maakt. Deze hefbomen zorgen ervoor dat je de problematiek kunt aangaan. Dan kun je van een ikje een wij maken. En toen kwam er een belangrijk inzicht: het gaat in de kern altijd om de van-wie-vraag. Dus niet de vraag: wat zijn mijn doel en doelgroep? Als je dan de van-wie-vraag stelt, zet je iedereen meteen in een handelende of misschien wel in een activistische rol. Iedereen helpt mee in plaats van dat de overheid alleen gaat redderen.

“Dus eerst gevoelsmatig contact. Laat de ander komen en dan leer je dat hij of zij ergens tegen is, maar ook ergens voor. Daar kun je dan op aansluiten”

Als Open Overheid moet je dus de discussie met de privacybeweing opzoeken! En ik voorspel je, tussen die uiterlijke tegenstelling van privacy en openheid zitten waarden waarop je overeenstemming over kan bereiken. Als je open naar elkaar bent op waardenniveau dan blijkt er bijna altijd een ‘doorwaadbare plaats’ te zijn. Die openheid kan helpen de verschillen niet weg te moffelen, maar juist te laten zien. Als verschil er mag wezen, hebben mensen er oog voor elkaar. Dat wens ik iedereen die met Open Overheid bezig is van harte toe.

 

De Belastingdienst Open over Gedragsverandering

Wist je dat mensen eerlijker zijn als ze de handtekening bovenaan het formulier moeten zetten in plaats van onderaan? Overheidsorganisaties die gedragswetenschappelijke inzichten inzetten moeten dit volgens een recente kabinetsbrief voortaan op een transparante manier doen. Maar hoe dan? Dit was één van de vele vragen die tijdens de leerkring voor uitvoeringsinstellingen aan de orde kwam.

“Als organisatie kun je open zijn over gedragsverandering, bijvoorbeeld op een speciale webpagina of door er tijdens een Open Dag over te vertellen.”

Tijdens de bijeenkomst op 26 februari gaf Liza Luesink een kijkje in de keuken van de Belastingdienst. Ze vertelde dat ons brein 95% van ons gedrag onbewust aanstuurt. Het team Gedragsverandering van de Belastingdienst speelt daar op in. Op basis van hun tips stuurde de Belastingdienst een brief aan belastingbetalers waarin stond:

• “Op speciaal verzoek van de staatssecretaris” (deze formulering speelt in op de menselijke neiging om autoriteit te volgen)
• “Wij hebben een speciaal telefoonnummer geopend” en “U krijgt van ons een portvrije retourenvelop” (dit wekt een impuls om iets te doen vanuit wederkerigheid) en
• “De meerderheid van de mensen die deze brief ontving, stuurde het formulier op tijd terug” (dit appelleert aan onze neiging om de groep te volgen)

Een brief op basis van deze drie gedragswetenschappelijke inzichten leverde een extra response van 10% op en daarmee ook een besparing doordat de Belastingdienst niet meer hoefde te rappelleren en nabellen. De complete presentatie van Liza vind je hier: Gedragsverandering bij de Belastingdienst en hier een door Jurgen Egges (UWV) getekend verslag.

“Ons brein stuurt 95% van ons gedrag aan. Niet bewust, zoals we vaak denken, maar onbewust!” – Liza Luesink, Belastingdienst – senior gedragsverandering

Vervolgens was er uitgebreid te tijd ruimte voor de circa zestig deelnemers om zelf te oefenen met vraagstukken van onder meer SVB, UWV, Kadaster, DUO, RDW, IND en NZA. Op het eind spraken we over de vraag hoe de Belastingdienst gedragswetenschappelijke inzichten op een Open manier kan inzetten. De belangrijkste adviezen vanuit de groep:

• Maak een speciale pagina op de website
• Schrijf een hoofdstuk in het jaarverslag
• Verwijs daarnaar op sociale media
• Vertel erover op De Wereld Draait Door
• Maak er een OMOOC (Overheid Massive Open Online Course) van
• Vertel erover tijdens de Open Dag van jouw organisatie

Deze adviezen gaf de groep aan de Belastingdienst en in het gesprek dat daarop volgde werd duidelijk dat iedere uitvoeringsinstantie van de overheid prima één of meerdere van deze adviezen kan opvolgen. Hopelijk wil De Wereld Draait Door meewerken!

Ga in gesprek met de stad en luister!

Profielfoto CSol
Tijdens mijn werk bij de gemeente Delft, ben ik gegrepen door het onderwerp ‘Open Overheid’. Een faciliterende, netwerkende en gelijkwaardige rol van de gemeente is volgens mij helemaal van deze tijd. Een tijd waarin we te maken hebben met kundige inwoners en ondernemers, die mondig zijn en zelf initiatief nemen. En een tijd waarin we als gemeente het geld niet meer hebben om alles te bepalen of zelf uit te voeren.

Gastblog door Corinne Sol – Young Professional, Gemeente Delft

In Delft ben ik hier al een aantal mooie voorbeelden van tegengekomen, zoals het samen met inwoners en ondernemers opstellen van het terrassenbeleid, ‘Anders Communiceren’ en co-creatie tijdens onder andere DAG22. Hierin komt naar voren dat mensen zelf vaak veel beter hun eigen belang kunnen vertegenwoordigen. Een bijkomend voordeel is dat wanneer mensen met tegengestelde belangen met elkaar in gesprek gaan, er veel meer begrip voor elkaar ontstaat en de kans op een gedragen product veel groter is.
Wat volgens mij een bepalende succesfactor is bij al deze initiatieven, is dat de betrokken ambtenaren erg goed kunnen luisteren, waardoor je van regels naar afspraken en oplossingen komt.

“Vaak kunnen mensen het zelf beter. Dat leidt tot meer onderling begrip en een gedragen beleid: je maakt geen regels, maar afspraken met elkaar”

Wat me tot nu toe is opgevallen is dat het een lerend proces is, voor alle partijen. Het is moeilijk om te veranderen en dat gaat onvermijdelijk gepaard met vallen en opstaan. Ik trap nog dagelijks in mijn valkuil van ‘het oude denken’, waarbij ik zaken invul in plaats van te vragen of te luisteren. Gewoonten verander je nu eenmaal niet in één dag, maar je kunt wel vandaag beginnen..

Daarom wil ik jullie uitdagen!

Ga in gesprek met de stad. Vraag je af bij wat je doet: Wat heeft de stad hieraan? Wie hebben hier belangen bij? En ga met deze belanghebbenden in gesprek. Zijn je belanghebbenden met name intern? Dan daag ik je uit om je eens aan te sluiten bij een (maatschappelijk) initiatief uit de stad. Zoals in Delft: ‘koken met Ina’, of de Delftse beursvloer. En zo zijn er in andere steden of dorpen vast vergelijkbare initiatieven.

“Durf te luisteren, durf te vertrouwen, durf te leren”

Ik lees of hoor graag over jullie ervaringen.

Corinne

PS. Zie ook het filmpje van het gesprek tussen mij en Mikis over Open Overheid.

 

Get Connected Café

Het samenspel tussen overheid en samenleving verandert. De ‘wortel’ en de ‘stok’ zijn vervangen door een meer complexe sturing. De overheid organiseert zich anders om haar doelen te bereiken, veel meer door samenwerken en allianties aan te gaan, in netwerken deel te nemen, maar tegelijkertijd ook nog steeds door de wettelijke taken uit te voeren. Meervoudig organiseren noemt de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur dat. In die meervoudigheid is het benutten en uitnodigen van maatschappelijke initiatieven nog relatief onbekend, terwijl er in de samenleving van alles gebeurt. Vragen die leven zijn:
• Wat moet je er als overheid ermee? Hoe moet je sturen?
• Kunnen we, en zo ja hoe een initiatief van buiten verbinden aan een ambitie die we zelf hebben?
• Of kunnen we een ambitie formuleren die het initiatief van buiten aantrekt/vergroot en stimuleert?
• Is de gemeente het geëigende loket, of kan de provincie hier ook van waarde zijn?
Antwoorden op dit soort vragen willen we met elkaar verkennen in het Get Connected Café van september.

Programma voor 4 september
1. KrachtinNL geeft een korte analyse van de maatschappelijke initiatieven in Zuid-Holland. Door de oogharen heen ook wat hebben initiatieven nodig en hoe spelen gemeenten en provincie daarop in. KrachtinNL is een netwerkorganisatie om de maatschappelijke initiatieven meer zichtbaar te maken (oa via de MAEX).

2. De Vereniging van Gemeenten voor Duurzame Ontwikkeling (GDO) over de ervaringen van de gemeenten bij het stimuleren en benutten van maatschappelijke initiatieven. Wanneer is opschaling van de gemeente naar de provincie nodig?

3. Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB), Martijn van der Steen, reflecteert en schetst dilemma’s en benoemt opgaven voor de komende tijd. Martijn is adjunt-directeur bij de NSOB en schrijver van het essay Sediment in Sturing/Meervoudig organiseren. In samenspraak met Ineke den Heijer die met deze opgave aan de slag gaat als een van de provinciale trekkers van het ‘vierde kwadrant’ (de responsieve overheid).

De provincie Zuid-Holland werkt bij een toenemend aantal opgaven via een meer extern gerichte benadering. De rol van de overheid in een netwerksamenleving verandert. In het Get Connected café worden ervaringen en vragen rond (provinciale) projecten besproken. Doel van het café: een informele ontmoetingsplaats voor provinciale medewerkers die bezig zijn met extern gericht werken of omgevingsmanagement of hierin geïnteresseerd zijn. Ook externe partijen op dit terrein worden uitgenodigd om inspiratie te delen. De eerdere bijeenkomsten leverden een boeiende uitwisseling van ervaringen uit de praktijk op. De provincie Zuid-Holland wil hierbij de ervaring van meer mensen betrekken.

Aanmelden en meer informatie via Peter de Roode (pcw.de.roode@pzh.nl)

Praktisch

Datum: 4 september, 2 oktober, 6 november en 4 december 2015
Start: 15.00
Einde: 17.30
Locatie: Café Schlemmer, Lange Houtstraat 17 te Den Haag
Organisatie: Provincie Zuid-Holland
Meer informatie en aanmelden

 

Van Budgetmonitoring tot Buurtbegroten en Overheidsparticipatie

Hoeveel geld gaat er om in de zorg? Wat kost de Amsterdamse brandweer? Hoeveel betaal je voor een groot speeltoestel in de openbare ruimte? En wat kost het vegen van 100 vierkante meter straat? Dit zijn wat budgettaire quizvragen die Martijn Kool, directeur van het Centrum voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie, aan de zaal voorlegt. De zaal bakt er niet veel van, wat maar weer eens duidelijk maakt dat budgetmonitoring een leerzame exercitie is.

Gastblog door Gijsbert van de Lagemaat – projectleider pilot Maatschappelijk Aanbesteden, Coördinator Sociale Plus Indische Buurt, Stadsdeel Amsterdam Oost

Op 22 januari, ’s ochtends rond half tien is de conferentiezaal van de Meevaart al flink vol, met zo’n zestig mensen uit het hele land die gekomen zijn voor de leerkring Open Overheid voor gemeenten, dit keer met als thema van Budgetmonitoring tot Buurtbegroten. De Meevaart is een buurtcentrum in bewonerszelfbeheer in de Amsterdamse Indische Buurt. Van de aanwezigen is ruim de helft ambtenaar. Verder zijn er vertegenwoordigers van initiatieven, adviseurs en een enkel raadslid. Op de vraag wie financieel specialist is, gaan drie handen omhoog.

“Budgetmonitoring is waar films vaak over gaan: follow the money. Politici beloven eens per vier jaar: wij gaan geld geven aan… Budgetmonitoring is een vorm van lokaal detective spelen: waar gaat het beloofde geld echt naartoe?” – Pierre Mehlkopf

Pierre Mehlkopf, directeur van de Meevaart, weet ook veel van budgetmonitoring legt uit wat het is. Het citaat hierboven kwam uit zijn mond. Follow the money, is dus het korte antwoord.

Brazilië

Volgens Pierre is het allemaal begonnen in Brazilië, in de tijd dat het land begon op te krabbelen uit de dictatuur: corruptie alom, veel geld in weinig zakken. Bijvoorbeeld: de regering zegt dat ze 1 miljard real in verbetering van het onderwijs steekt. Bij een miljoen scholen betekent dat: 1000 real per school. Maar er waren geen scholen waar die 1000 real aankwam: waar is dat geld gebleven? Zo leidt zo’n politieke belofte tot lokale activering: de scholen en de ouders gaan verhaal halen: waar blijven onze 1000 real? Een volgende stap is dat de actief geworden leerkrachten en ouders tegen elkaar zeggen: hoe kunnen we meer met die 1000 real doen, bijvoorbeeld door onszelf in te zetten? Zo leidt budgetmonitoring tot een actievere civil society, een sterkere dragende samenleving.

Als een bewonersinitiatief aan de lokale overheid om een subsidie vraagt,  dan is het antwoord vaak: “Nee, want daar geven we al geld aan uit, er wordt al aan dat probleem gewerkt”. De overheid is er niet bijster goed in om na te gaan of het gewenste effect wel optimaal bereikt wordt met die uitgave. Het probleem is belegd, en dat is dat. Daar moet verandering in komen vindt Pierre.

“Zo leidt budgetmonitoring tot een actievere civil society, een sterkere dragende samenleving.” – Pierre Mehlkopf

Close harmony

Mehlkopf zegt dat de pilot met budgetmonitoring in de Indische Buurt nog wat moeizaam verloopt: “Wij lopen mee met de Gemeente Amsterdam, die na de start in Oost aan een behoorlijk ingewikkeld traject is begonnen. Hier in de buurt lopen we sneller dan de gemeente. Alles in close harmony, daar niet van, maar het betekent wel dat wij eind maart met een buurtactieplan komen, waarbij de vertaling naar budgetten nog niet gaat lukken. Waar we naartoe willen is een burgerbegroting, een begroting die door burgers is opgesteld.

Er lopen ook pilots in Hoogeveen en in Nieuw-Dordrecht, een plaatsje met 650 woningen dat onder de gemeente Emmen valt. In Nieuw-Dordrecht is een dorpscoöperatie die bijna alles zelf gaat doen, en daarover afspraken maakt met de gemeente. Maar: 250 woningen zijn geen lid van de coöperatie. Dat roept vragen op over de legitimiteit van de coöperatie: kunnen zij namens het hele dorp spreken? Hoe ga je om met het gegeven dat er altijd een voorhoede en een achterhoede is?

Ten slotte: wat doet het Centrum voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie? Pierre Mehlkopt: “Vertellen over ervaringen. Het is voor ieder nieuw initiatief belangrijk om te weten dat tegenstellingen en verschillende posities erbij horen en hoe je daarmee om kunt gaan”.

“Open Overheid wordt het pas als je vanuit een van de vier aanvliegroutes zoals Open Data andere vormen zoals Open Aanpak of Open Contact erbij mengt.” Mikis de Winter

Transparant tot en met het kasboek?

Mikis de Winter van het Expertisepunt Open Overheid ziet budgetmonitoring als een instrument in een scala van middelen om een transparante overheid te krijgen en om in actie te komen naar een maatschappelijk gewenst doel. Hij heeft een overzicht gemaakt met voorlopig acht vormen, van de klassieke overheidsbegroting tot en met de burgerbuurtbegroting met een volledig inzichtelijk kasboek.

Financiële transparantietabel v03

Voor velen is de gemeentebegroting een black box, zegt De Winter: “Volledige transparantie en volledig directe zeggenschap vanuit de maatschappij acht ik in de huidige situatie niet snel bereikbaar, althans niet als doel op zich. Het streven naar budgetmonitoring – waarbij de gemeenschap in de meest vergaande vorm uiteindelijk zelf gaat over de verdeling van het budget – is wellicht een mooie middenweg, die overigens in Nederland nog bijna nergens praktijk is.”

De vraag is natuurlijk: Wat wil je bereiken met transparantie? Welk doel dient een openbaar kasboek? Het belangrijkste doel is volgens De Winter dat het de samenwerking ondersteunt, zowel de burgerparticipatie (burgers participeren in overheidsprocessen) als de overheidsparticipatie (overheid participeert in maatschappelijke processen). Het is in dat licht misschien nog wel nuttiger als je integraal kunt zien welke geldstromen er door de wijk gaan: niet alleen overheidsgeld, maar ook bijvoorbeeld de bestedingen van corporaties, zorginstellingen, en die van burgers zelf.

Mikis de Winter: “We zien vier aanvliegroutes van Open Overheid: Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording.  Zo’n aanvliegroute is handig, want dan kun je aandacht en energie beter richten! Open Overheid wordt het als je vanuit die aanvliegroute andere vormen van Open Overheid erbij mengt. Zou zouden de G1000 initiatieven krachtiger worden als ze ook een financiële component hadden. En inderdaad: de G1000 in Amersfoort (Open Contact) gaan verder met Budgetmonitoring (Open Aanpak en Open Verantwoording).

Presentatie Mikis voor 22 januari bijeenkomst Van Budgetmonitoring tot Buurtbegroting v01

Mikis plaatst de acht vormen van oplopende financiële transparantie en samenwerking in die vier vormen van Open Overheid en ontwaart daarin veel combinatiemogelijkheden en licht er daar drie ‘versies’ van uit:

  • Versie 1.0 is de klassieke overheidsbegroting: verantwoorden, vergelijken, bezuinigingsdialogen – de overheid is aan zet
  • Versie 2.0 is budgetmonitoring: controleren, vergelijken en samenwerken – de overheid en de maatschappij zijn samen aan zet
  • Versie 3.0 is een burgerbegroting: eigenaarschap, vergaande samenwerking – de maatschappij is aan zet

Vervolgens gaan we in vijf parallelworkshops uiteen en worden vervolgens de touwtjes plenair aan elkaar geknoopt:

1. Utrechtse stadmakers

Fred Dekkers vertelt hoe in Utrecht bewonersinitiatieven en ‘stadmakers’ instrumenten in handen krijgen, nu B&W besloten hebben om aan de slag te gaan met budgetmonitoring en buurtbegroting. Het is mooi om te zien hoe hiermee een spannende dynamiek ontstaat tussen actieve bewoners en overheid. Het gaat om informatie op het niveau van de leefwereld van bewoners, en dat zijn buurten zoals Oog in Al, Lombok. Er komen wel vragen op als: Hoe voorkom je dat een kleine groep gaat bepalen wat belangrijk is in de wijk? Hoe neem je zoveel mogelijk bewoners mee in het proces? Hoe communiceert het kleine groepje van de voorhoede met de rest van de buurt?

2. De Amsterdamse buurtbegroting

Ilan Stoelinga is ontwerper van de Amsterdamse buurtbegroting – een online tool waarmee per buurt zichtbaar wordt hoeveel geld waaraan wordt uitgegeven – en hij is als zodanig regelmatig in prettig conflict met de initiatiefnemers van budgetmonitoring, vooral over het tempo waarin dingen beschikbaar gekomen. Hij nodigt iedereen uit om te komen vertellen wat je doet in de stad, daar is een speciale data-ophaal-werkplaats voor ingericht in het INIT aan de Jacob Bontiusplaats.

“Het gaat om meer dan data alleen, het gaat om betekenisvolle informatie en communicatie.” – Ilan Stoelinga

Stoelinga beschouwt de buurtbegroting vooral als een andere manier van denken. Het is in de eerste plaats een middel om in gesprek te komen, de dialoog te faciliteren. Je wilt bereiken dat de burger zich herkent in wat de overheid doet. Er is voor gekozen om minder informatie op te nemen dan vorig jaar, omdat teveel informatie de dialoog juist kan smoren. Sander Meijer vult aan: er staat nu minder informatie op, maar wel de relevante informatie. Bijvoorbeeld: wat kosten de activiteiten die in de gebiedsagenda staan? Er staan minder stippen op de kaart, maar per stip gaan we meer de diepte in. Amsterdam heeft 97 buurtbegrotingen: de relevante budgets maak je transparant en daarover kan de gebiedsmanager dan met de buurt in gesprek gaan. Het gaat om meer dan data alleen, het gaat om betekenisvolle informatie en communicatie.

3. Budgetmonitoring in de Indische Buurt

Pierre Mehlkopf heeft in zijn workshop de relatie budgetmonitoring-burgerparticipatie belicht vanuit de ervaringen in de Indische Buurt. Hij hoort vaak de vraag: is het niet een trucje om de burger voor de gek te houden? En als die burger dan opstaat, meepraat, actief worden, zeggen we: vertegenwoordig je de buurt wel? Is dát niet een trucje om begrotingsparticipatie niet serieus te hoeven nemen? Volgens Mehlkopf kun je budgetmonitoring zien als een nietje – niet een fietsnietje, maar het nietje uit de kantoorboekhandel: je kunt er mensen en dingen mee bij elkaar brengen die op het eerste gezicht absoluut ongelijksoortig zijn.

4. Van Porto Alegre naar Oldebroek

Joop Hofman vertelt hoe in Porto Alegre 30.000 mensen in een stadion een buurtbegroting maken en dat in Nederland alleen Oldebroek een buurtbegroting heeft. In Antwerpen is er ook een, en die gaat over 10% van de gemeentebegroting. Porto Alegre is in dit opzicht wereldkampioen met 15% van het budget. Het gaat dus altijd over een heel klein deel van de begroting.
Ook in deze workshop kwamen vragen over ‘participatiedilemma’s’: met wie spreek je eigenlijk, vertegenwoordigen die mensen de buurt wel? Volgens Hofman is dit in de praktijk nooit echt een probleem en zie je alleen maar dat de voorhoede groeit en dat steeds meer mensen actief worden. Belangrijk is wel dat er iemand is die z’n nek uitsteekt en fungeert als een inspirerend leider. Dat kan een burgemeester zijn of een actieve bewoner – maar er moet een roerganger zijn die de mensen enthousiasmeert. In Breda houden B&W pizzasessies met studenten en bewoners om ideeën op te halen voor Breda in 2030. En: loslaten is binden.

5. Rotterdammers vragen om het recht om samen te werken

Ines Balkema uit Rotterdam vindt het vormgeven aan the right to challenge een mogelijke spannendste extra dimensie aan budgetmonitoring. Met right to challenge kun je bereiken dat inwoners actiever worden. Een burgerbegroting kan dit versterken, maar het is geen noodzakelijke voorwaarde. Het is misschien beter om afhankelijk van de vraag, de maatschappelijke opgave, te kijken welke cijfers je inzichtelijk moet maken. Bewoners in Rotterdam kwamen zelf met the right to co-operate: het recht om met ambtenaren samen te werken aan de oplossing van problemen. Je kunt zeggen dat de overheid op een bepaalde manier niet meer functioneert. Maar nieuwe vormen van samenwerking vormen ook een bedreiging, waardoor ze weerstand oproepen, bijvoorbeeld binnen de ambtelijke organisatie. Het gaat immers ook over een verschuiving van macht en middelen. Balkema ziet dat bewoners vaak verder zijn dan de gemeente. Het is dan geen kwestie van taken ‘overnemen’, maar in gaten springen die de overheid laat liggen. Transparantie over geld is hierbij wel van belang. De overheid moet helderheid geven over aanbestedingen, over zaken die al gegund zijn voor de komende tien jaar en over taken die binnenkort aanbesteed worden.

“Met right to challenge kun je bereiken dat inwoners actiever worden.” – Ines Balkema

Legitimiteit als alibi?

Ik vond het een leerzame ochtend. Ik zie Budgetmonitoring en Burgerbegroting als instrumenten voor nieuwe vormen van burgerbetrokkenheid, voor participatieve democratie. Opvallend is dat telkens het vraagstuk van de legitimiteit opduikt: zijn al die actieve burgers wel representatief? Vertegenwoordigen ze ‘de buurt’ wel? Tegelijk bestaat er vrij grote consensus dat de klassieke parlementaire democratie op veel plekken sleets is geworden: vertegenwoordigt de volksvertegenwoordiging het volk dan wel, kun je je met evenveel recht afvragen. Is dat misschien een mooi onderwerp voor een volgende bijeenkomst van onze leerkring Open Overheid?


Wil je een volgende leerking bijwonen? Meld je dan aan bij Mikis de Winter.

Doe Open! Festival

Doe Open! is een festival voor vernieuwende lokale bestuurders, ambtenaren, maatschappelijk initiatiefnemers en burgers. Een half etmaal in het teken van de Doe-democratie, Open Overheid, Lokale Democratie en financiële transparantie.

De tijd lijkt voorbij dat maatschappelijke vraagstukken werden beantwoord door regeringen of gemeentebesturen en enkel gecontroleerd door de volksvertegenwoordiging. Tussenkomst van maatschappelijke organisaties of burgerinitiatieven is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering. Burgers vragen om een bestuur dat ruimte geeft en voorwaarden schept voor initiatief. Binnen de overheid zelf groeit het besef dat je daarop alleen kunt aansluiten met een open houding, Open Data en open documenten over bijvoorbeeld begrotingscijfers of informatie over besluitvorming. De hartenkreet vanuit lokale bestuurders, ambtenaren en burgers is dan ook: Doe Open!

Luister naar inspirerende sprekers. Ga aan de slag in interactieve sessies. En neem, na een Open Data Douche, plaats op de sofa bij (ervarings)deskundigen om al je vragen voor te leggen. Ben je nog niet aangemeld voor het festival? Meld je hier aan om verzekerd te zijn van een plek. Download hier het blokkenschema met alle programmaonderdelen, tijden en locaties en lees hieronder de nadere details zodat je weet wat er gaat komen:

Man en vrouw in gesprek

Publiek tijdens een bijeenkomst

Ochtendprogramma (10:00 – 12:30 uur)

Inspiratiedouche Open Data
Een inspirerende bijeenkomst die je helpt met het omgaan met vraagstukken omtrent open data
10:00-11:00 | Studio | 5e etage

Wat is Open Data en wat kan het betekenen voor je eigen werk? Wat kan Open Data betekenen voor de maatschappij? Waar moet je beginnen als je Open Data beschikbaar wil stellen? Hoe ga je om met eventuele weerstand die je krijgt binnen je organisatie? Als je eenmaal je data beschikbaar hebt gesteld, wat dan? Hoe krijg je initiatieven gestart die met Open Data aan de slag willen? En hoe ga je zorgen dat de winst van die initiatieven ook gezien wordt binnen je eigen organisatie? Veel vragen om over na te denken dus. In deze Inspiratiedouche word je in ieder geval op het spoor gezet om hiermee vol energie aan de slag te gaan!

Keynote Evelen Tonkens
De montessori-democratie
Spanningen tussen burgerparticipatie en  de lokale politiek
10:00-10:30 | Grote Zaal | 2e etage

Evelien Tonkens heeft in samenwerking met Margo Trappenburg, Menno Hurenkamp en Jante Schmidt onderzoek gedaan naar de praktijk van de wisselwerking tussen de participatieve en de representatieve democratie in een zestal cases. Dit onderzoek zal op het Doe Open Festival worden gepresenteerd. Het blijk geen sinecure om de vernieuwende vormen van democratie in de praktijk handen en voeten te geven. De belangrijkste aanbeveling: voorwaarts en het kan nog beter.

Democratic Challenge Kick-off
Wat betekent vernieuwing van de lokale democratie voor jou?
10:00-12:30 | Expo | 1e etage

De Democratic Challenge is een traject gericht op lokale, vernieuwende democratische praktijken. Het streven is om vanuit de Democratic Challenge vernieuwende democratische initiatieven te verzamelen, te bundelen en verder te helpen. Denk bijvoorbeeld aan e-democratie of wijkdemocratie, een burgerjury of nieuwe vormen van vertegenwoordiging vanuit loting. De Challenge biedt concrete, vernieuwende projecten een eenjarig ondersteuningstraject met exposure, expertise, regelruimte of financiering. Iedereen kan een project of experiment aandragen. In deze interactieve ochtendsessie trappen we af met prikkelende presentaties van de eerste initiatieven die zich hebben aangemeld voor de Challenge, hebben we inspirerende pitches van experts op het gebied van de nieuwe democratie, een manifest over lokale democratie en er is een open podium voor eenieder om zijn idee of meedenkvraag over vernieuwing van lokale democratie in te brengen. We zien u graag bij de kickoff van de Democratic Challenge! Zie de website www.democraticchallenge.nl voor meer informatie over de Challenge of aanmelding van uw project.

Co-Creatie sessie Recht op Participatie
Op welk probleem zijn buurtrechten een antwoord?
10:45-13:00 | Workspace | 2e etage | Op Uitnodiging

In de Tweede Kamer is door het lid Tanamal een initiatiefnota ingebracht rondom het thema buurtrechten. Eveneens is in De Agenda Lokale Democratie door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de ambitie neergelegd om in 2015 een standpunt te formuleren over buurtrechten/het recht op participatie. Beide liggen mooi in elkaars verlengde.

Om invulling te geven aan dit vraagstuk organiseert Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een drietal co-creatie sessies. Doel van deze bijeenkomsten is om samen met de belangrijkste stakeholders (gemeenten, initiatiefnemers, Kamerleden, Lsa, wetenschappers, Agora Europa, etc) van de gedachten te wisselen over een gezamenlijke probleemanalyse (op welk probleem zijn buurtrechten een antwoord) en oplossingsrichting.

Pressure cooker Actieplan Open Overheid: Actieve Openbaarheid
Keynote van Rijksarchivaris Marens Engelhard gevolgd door een korte discussie
11:00-11:30 | Grote Zaal | 2e etage

In een democratie zou alle overheidsinformatie openbaar moeten zijn, of toch niet? Waar ligt de grens? En wie of wat bepaalt die grens? Hoe gaan wij in Nederland nu om met openbaarheid van informatie en waar liggen nog kansen?  In een pressure cooker van een halfuur bespreken we dilemma’s en oplossingsrichtingen rond Actieve Openbaarheid, waarmee direct kennis en ideeën worden opgehaald voor het Actieplan Open Overheid 2016-2017.

Welke burger, welke overheid: waar past de G1000?
Over soorten burgerparticipatie en verschillende rollen van de overheid
11:30-12:30 | Studio | 5e etage

In de burgerparticipatie bloeien duizend bloemen. Die variëren van inspraakavonden en brainstormsessies tot wijkbegrotingen en complete burgerjury’s. Al die verschillende vormen veronderstellen verschillende soorten burgers. En ze gaan uit van verschillende rollen van de overheid. Wat zijn de beste combinaties? En hoe scoort de G1000?

Civic Education
Leer de democratie ervaren
11:30-12:30 | Kleine Zaal | 5e etage | maximaal 30 deelnemers

Democratie is meer dan een stelsel van verkiezingen en volksvertegenwoordiging. Democratie begint bij je eigen ervaring. Zeg jij altijd wat je wil en weet je wat je wilt van de ander? Waar heb jij (geen) invloed op en wat wil jij veranderen? Welke waardes staan er voor jou achter het begrip democratie? In deze workshop gaan we gezamenlijk onderzoeken welke waardes we er aan toekennen en hoe een democratische cultuur in de praktijk functioneert. We gaan aan de slag met situaties en maken er scenes van, zo geheten forum theater. In een interactieve sessie maak je kennis met de kracht van civic education. Deze richt zich op het creëren van dat begrip tussen mensen en moedigt hen aan een democratische cultuur mogelijk te maken.

Facilitator van deze workshop is Anna Kogut van Actieve Ruimte. Actieve Ruimte creeert ruimtes waarin interactief theater wordt inzet als middel voor reflectie en dialoog. We zien jullie graag tegemoet om te verkennen en de democratie te leren ervaren!

Dit programma wordt mede mogelijk gemaakt door Netwerk Democratie en Pakhuis de Zwijger. Als onderdeel van de Democratic Challenge roepen zijn initiatieven op het gebied van civic education zich aan te melden. De Democratic Challenge creërt voor hen een gezamenlijke leer- en doe-omgeving.

Lokale Media
Lokale journalistiek – last of lust?
11:30-12:30 | Zaal Zuid (Kantoor) | 5e etage

‘Voor de omgangsvormen en de besluitvorming in de raad is de afwezigheid van de pers een godsgeschenk.’ Zomaar een citaat van een burgemeester in Binnenlands Bestuur, september vorig jaar. Welke invloed heeft het huidige functioneren van de lokale media voor de lokale democratie? Hoe zou het beter kunnen? Wat voor kansen bieden initiatieven rond burgerjournalistiek? Op zoek naar oplossingen voor de problemen in de lokale nieuwsvoorziening voeren we de dialoog tussen lokale media en gemeenten!

Keynote Arjan el Fassed
Hoe krijg je financiële data beschikbaar en openbaar?
12:00-12:30 | Grote Zaal | 2e etage

Arjan El Fassed is directeur van de Open State Foundation, een organisatie die democratische transparantie, verantwoording en participatie bevordert door het ontwikkelen van online platformen en het bevorderen van het ontsluiten en gebruik van open data. Arjan neemt ons mee op zijn reis van het afgelopen jaar om financiële data beschikbaar te krijgen en hij geeft zijn visie op wat er nog meer kan zowel aan de kant van openheid als aan de kant van participatie.

Middagprogramma (13:00 – 18:00 uur)

Actieplan Open Overheid
Voeg jouw kennis toe aan het nieuwe Actieplan Open Overheid
13:00-14:30 | Expo | 1e etage

Nederland is aangesloten bij het Open Government Partnership (OGP), de brede internationale beweging voor meer Open Overheid. Voor de periode 2016-2017 maakt Nederland een nieuw Actieplan. De kick-off voor het maken van het Actieplan is op 18 mei, de inhoud verzamelen we op 17 juni. Na een uitleg over de ambities van het OGP en waarde van Nederland op het gebied van Open Government door Paul Maassen (OGP) en Kaat Goderie (BZK), ga je met elkaar in gesprek over bouwstenen en samenwerkingspartners. Denk en schrijf mee!

Young Innovators Talk
Met Aik van Eemeren, Noor Bongers en Stef van Grieken
13:30-14:00 | Grote Zaal | 2e etage

 

Aik van Eemeren – Hoe de deur open gaat
Er wordt te weinig geklooid. En er wordt teveel geklooid. Een talk met een mengeling van mening en trends over gemeenten in een open overheid. Welke deur staat open voor radicale, innovatieve, incrementele of simpele oplossingen? Aik van Eemeren is secretaris-directeur Vereniging voor OverheidsManagement, adviseur Vereniging van Gemeentesecretarissen en programmamanager bij CTO/Stedelijke Innovatie bij de gemeente Amsterdam.

Noor Bongers – Van open doen naar open zijn
Over de parameters van succes voor een Open Samenleving. Noor Bongers schetst een tijdbeeld en opent de deur naar nieuwe perspectieven en oplossingsrichtingen. Als voorhoedespeler creëert zij kwantumsprongen en verandering op fundamenteel niveau. Zij vertelt vanuit haar ervaringen met het ontsluiten van sociaal kapitaal in het mobiliseren van netwerken over het belang van schoonheid, daadkracht en het effect van aandacht. De efficiency van de Open Samenleving ziet er anders uit dan eerst. De vraagstukken van deze tijd vragen om gelijkwaardigheid, vakmanschap en synergie tussen ecologie en economie. Met bijzondere voorbeelden uit haar projecten en belevenissen vertelt Noor Bongers over de parameters voor een succesvolle samenwerking.

Stef van Grieken – Technical Program Manager Google
Stef van Grieken (1986) is jong, briljant en een zelfverklaarde nerd. Hij droomt van een samenleving die gemodelleerd is naar de idealen van het internet: open, transparant en gebaseerd op vertrouwen. Van de zorg tot de Kamer van Koophandel: alles zou beter georganiseerd kunnen worden als de overheid haar data vrij zou geven ten behoeve van de publieke zaak. Stef van Grieken is Technical Program Manager bij Google, oprichter van ondere andere Het Nieuwe Stemmen en betrokken bij programmeurscollectief Hack de overheid. (bron: de Correspondent)

Experimentwet
Van experiment naar wet
13:30-15:30 | Workspace | 2e etage

Burgerinitiatieven, decentralisaties, regionale samenwerking en G1000’en. De lokale democratie wordt almaar rijker, maar ondertussen geven tientallen gemeenten aan hierbij in de knel te komen met wet- en regelgeving. Het ministerie van BZK is hierom aan de slag gegaan met de experimentenwet. Waar staan we in het proces, waar gaan we naartoe, en wat voor experimenten willen we gaan uitvoeren? Met concrete casussen zetten we het experiment in werking!

Uitdagende partners
Praat mee over gelijkwaardige partnerschappen als noodzaak bij Right to Challenge. Met uitdagende casus uit Rotterdam!
13:30-15:30 | Kleine Zaal | 5e etage

Tijdens deze interactieve workshop wordt iedereen uitgedaagd: hoe kan the Right to Challenge vorm krijgen? Eén van de elementen is het aangaan van gelijkwaardige partnerschappen. Waaraan moeten partnerschappen voldoen en hoe werkt het (niet) in verschillende situaties? Draag bij aan de toekomst en geef tips voor een actuele Challenge: De Buurtscoot!

Versterking Lokale Rekenkamers
Lokale rekenkamers: wakker worden!
13:30-14:30 | Studio | 5e etage

Met de toenemende verantwoordelijkheden voor het lokaal bestuur als gevolg van onder meer de decentralisaties in het sociaal domein, spelen er vragen over de democratische controle hierop. Hoe kunnen gemeenteraadsleden hun gemeentebesturen controleren als er wordt samengewerkt met andere gemeenten? En welke rol kunnen lokale rekenkamers hierin spelen? Hoe kunnen slapende rekenkamers weer in functie komen? Ga in dialoog over de rekenkamer, een van de belangrijkste controle instrumenten van de raad.

Keynote Ronald Plasterk
Over ambities voor Lokale Democratie en een Open Overheid
14:30-15:00 | Grote Zaal | 2e etage

Open overheid en een actieve lokale democratie staan hoog op de agenda van Nederlandse overheid en minister Plasterk. Open overheid en (doe)democratie kunnen niet zonder elkaar: zonder informatie geen participatie. De minister zal hierop zijn visie geven.

Leerkring Overheidsparticipatie voor Gemeenteambtenaren
Naar een POPOP? Een persoonlijk ontwikkelplan overheidsparticipatie
13:30-15:30 | Zaal Zuid (Kantoor) | 5e etage

Veel gemeenten hebben overheidsparticipatie hoog op de agenda staan, maar in de praktijk blijkt het niet eenvoudig om een ‘faciliterende netwerker’ te zijn. Hoe kun je jezelf ontwikkelen op het gebied van overheidsparticipatie? En hoe krijg je anderen daarin mee? Wat is daarbij nodig voor de gemeentelijke organisatie? Deze vragen staan centraal bij deze leerkring van Netwerk Overheidsparticipatie.

Young Innovators Talk
Met Abdul Advany, Gerda Deekens, Mark van der Net en Harold van Garderen
15:00-15:40 | Grote Zaal | 2e etage

 

Abdul Advany – eStadslab Participatieindex
ParticipatieIndex helpt overheden om van elkaar te leren en ervaringen met elkaar te vergelijken rond burgerparticipatie en doe-democratie. Dit gebeurt middels een digitaal panel, monitoring en andere instrumenten. Door in cocreatie instrumenten te ontwikkelen kunnen overheden kennis van elkaar hergebruiken. Abdul Advany is co-founder van eStadslab en ondersteunt gemeenten met eParticipatie & serious gaming.

Gerda Deekens – MAEXchange
Kracht in NL maakt “initiatieven” uit de samenleving landelijk zichtbaar en verbindt die initiatieven met elkaar tot een nieuwe Topsector. Door de waarde, het rendement voor de samenleving zichtbaar te maken, initiatieven online en live aan elkaar en investeerders in brede zin te verbinden, concepten en diensten te bieden, van en met elkaar leren, behartigt Kracht in NL de belangen van de sector. Als vertaler en vertolker van de netwerksamenleving versnellen we sociale innovatie en maken we ruimte voor initiatieven bij overheid, bedrijf, kennisinstellingen en fondsen. Met alle partijen een nieuw veld creëren, waarin de stille kracht in de samenleving (de sector van initiatieven) tot wasdom komt en op waarde geschat wordt, daadwerkelijk gezien wordt en meedoet, is onze opgave. Vanuit dat nieuwe veld kijken we met elkaar wat er nodig is van iedereen. Wat iedereen daarin te doen heeft. Heel Nederland investeert. Er ontstaan totaal nieuwe verhoudingen en tegelijkertijd is het ‘oude’ ook nog volop aanwezig. Kracht in NL maakt die nieuwe verbindingen en het nieuwe veld zichtbaar. Daarbij laten we zien wat er van wie (overheid, bedrijf, samenleving) nodig is en welke belemmeringen weggenomen moeten worden. De kracht van de initiatieven wordt zichtbaar in de MAEXchange en in de CityMAX. Het online platform dat investeren en participeren in de sector bevordert. 546 initiatieven leveren aan meer dan 1,1mln NLers maatschappelijke waarde. En dat is pas het topje van de ijsberg.

Mark van der Net – The open source city
Steden en het Internet hebben veel gemeen. Beide vieren communicatie, diversiteit, dynamiek en creativiteit. Niet verwonderlijk overlappen ze elkaar in toenemende mate. Dankzij sociale platforms, mobiele apparaten en sensoren wordt zo steeds meer stedelijk leven traceerbaar en als data opgeslagen. Er ontstaat daarmee een rijke bron van kennis rondom de kunst van het samenleven en een basis voor een nieuwe virtuele en fysieke stedelijke cultuur. Een cultuur met meer transparantie, veerkracht, coöperatie, rekenschap en creativiteit binnen bereik. Dat lijkt hard nodig want veel complexe maatschappelijke problemen lijken te vragen om een hernieuwde open cultuur als oplossing. Mark van der Net van OSCity en The Hermit Houses laat zien hoe we met technologie onszelf op fascinerende wijze in onze steden gereflecteerd zien en mogelijk daar Nederland steeds opnieuw kunnen uitvinden.

Harold van Garderen – 7 uitgangspunten voor onbestuurbaar Nederland
In de tijd van Swiebertje leek Nederland overzichtelijk. De burgemeester, notaris, schoolmeester, agent en dokter bestuurden samen het dorp. In de stad deden politiek geïnteresseerde ondernemers ook een duit in het zakje en nationale politiek – daarbij geholpen door universiteiten en de grote technologische instituties – ging vooral over planmatig opbouwen van economie, infrastructuur en sociale zekerheid. Anno 2015 is dat beeld compleet achterhaald en dat is maar goed ook. Nederland is gelukkig onbestuurbaar geworden, burgers en bedrijven weten meer dan de instituties, er is grote behoefte aan constructieve belangenverstrengeling, burgers anticiperen sneller dan overheden kunnen nadenken, gratis kennis bestaat niet meer en beleidsvormingprocessen volgen inverse routes. Kortom, de kennis voor de toekomst zit in de Nederlanders. Maar hoe gaan we uitdagingen in het publieke domein oplossen? Hoe komen overheden dan aan hun antwoorden? Antwoordvooroverheden.nl heeft daarop een visie gebaseerd op zeven uitgangspunten. Als we die omarmen kan kennis, ervaring en onderzoekskracht van burgers en bedrijven worden ingezet voor het omgaan met taaie vraagstukken waar ons land en vele andere pluriforme maatschappijen wereldwijd mee kampen.

‘Een G1000, dat gun je toch iedereen!’
G1000.nu is bedoeld voor iedereen die graag wil meedenken, -praten of -doen over belangrijke zaken voor de eigen gemeenschap
15:00-16:00 | Expo | 1e etage

Een G1000 is een fysieke ontmoeting van leden van een gemeenschap, die met behulp van dialoog op zoek gaan naar wat zij samen belangrijk vinden voor die gemeenschap. De dialoog is gebaseerd op een open gesprek waaraan alle deelnemers op basis van gelijkwaardigheid deel kunnen nemen. In het gesprek staat de zoektocht naar gemeenschappelijkheid, de ‘common ground’, centraal. De deelnemers zijn autonoom. Zij kiezen met elkaar de onderwerpen, werken deze uit en maken een keuze uit de voorgestelde oplossingen. En nemen tot slot de uitdaging aan om aan de slag te gaan met de voorgestelde uitkomsten. Alle leden van de gemeenschap hebben een gelijke kans om deel te nemen aan de G1000. In de zaal is de hele gemeenschap vertegenwoordigd: burgers, werkgevers, overheid en vrijdenkers. Daarmee zijn de waarden waar een G1000 voor staat gedefinieerd: Toegankelijkheid, Autonomie Gelijkwaardigheid, Openheid, Gemeenschappelijkheid en Verantwoordelijkheid.

Democratisch Professionalisme
Hoe democratisch zijn burgerinitiatieven eigenlijk? De uitdaging van democratisch professionalisme.
15:00-16:00 | Studio | 5e etage

Een tot nu toe onderbelicht thema in discussies over het faciliteren en stimuleren van burger/bewonersinitiatieven zijn de verhoudingen die tussen burgers onderling ontstaan. Dat geldt zowel voor verhoudingen tussen initiatiefnemers als tussen hen en burgers die niet meedoen aan hun initiatieven. Juist omdat burgers, door te doen, vormgeven aan doe-democratie in hun buurt, dorp of stad ontstaat voor gemeenten, woningcorporaties, zorg- en welzijnsinstellingen de noodzaak om er aan bij te dragen dat de verhoudingen tussen burgers ook democratisch zijn of dat ze dat worden. Hier ligt een belangrijke nieuwe uitdaging die we kunnen vatten onder de noemer ‘democratisch professionalisme’. Het zijn juist de professionals in de uitvoering die door zich goed in burgers te verplaatsen bij kunnen dragen aan hun onderlinge democratische verhoudingen. Dit kan onder andere door burgers te verbinden, door meer inclusieve participatie te bevorderen, door onderling debat over initiatieven te stimuleren en door ongelijke verhoudingen tegen te gaan. In deze workshop gaan we met elkaar onderzoeken wat democratisch professionalisme in kan houden en welke beleidsmatige randvoorwaarden er nodig zijn om het te bevorderen. Een actieve inbreng uit de zaal wordt zeer op prijs gesteld.

Keynote Job Cohen
“Waarom worden er eigenlijk burgertoppen als G1000 georganiseerd in Nederland?”
16:00-16:30 | Grote Zaal | 2e etage

Job Cohen heeft in januari 2015 tijdens zijn benoeming tot bijzonder hoogleraar aan de Leidse Universiteit een pleidooi gehouden voor de G1000. Dit is een initiatief om 1000 burgers uit alle lagen van de bevolking, na loting, te laten meedenken over het bestuur van gemeente of provincie. Over het nut en noodzaak van het organiseren van een G1000 en het vervolg hierop gaat Job Cohen in tijdens deze keynote speech.

Democratische reflectie
In gesprek met raad en griffiers
16:00-18:00 | Workspace | 2e etage

Op dit festival willen we graag met een aantal geïnteresseerde griffiers in gesprek over democratische waarden en de manier waarop daar in de gemeenteraad mee om wordt gegaan. In het kader van 100×100 hebben we daar een filmpje over gemaakt: Democratisch zuivere koffie? Dat dit onderwerp niet alleen direct betrokkenen aanspreekt blijkt uit de blog van Hein Albeda en uit het Manifest Nieuwe democratie van Guido Enthoven.

Wij willen graag met u doorpraten over de veranderingen die op de gemeentebesturen afkomen. Steeds vaker worden zij geconfronteerd met burgerinitiatieven of maatschappelijke organisaties die van zich laten horen. Hoe gaat de gemeenteraad om met democratische dilemma’s, afwegingen, de vragen die deze (en andere) vormen van (burger-)participatie met zich meebrengen? Hoe ga je als griffier met/in de raad zo’n gesprek aan? Welke raden zijn hier al bewust mee bezig? Hoe slaan we de brug naar de, soms nog voorzichtige, bewegingen die lokaal al ontstaan.

Met: Marije vd Berg (oa 100×100) en Geert van Soest (griffier Venlo)

Open over geld
Verschillende manieren voor een dialoog over besteding tussen gemeente en inwoners
16:00-18:00 | Kleine Zaal | 5e etage

Jouw gemeente kan op vele manieren open zijn over geld. Aan welke vormen van financiële openheid doet jouw gemeente al? En welke vormen zou je willen (be-)proeven? Tijdens de sessie Open over geld kan je kennismaken met de verschillende initiatieven die er zijn om de dialoog tussen gemeente en inwoners te faciliteren : budgetmonitoring, open spending, burgerbegroting, begrotingswijzer, geldstromen in de wijk en watdoetHengelo met daarop informatie over begroting en ruimte in begroting. Vervolgens kun je in gesprek gaan met verschillende initiatiefnemers om te horen wat hen beweegt, wat de ervaringen zijn en waar ze nu staan. Deze sessie is het startpunt van eventueel verdere samenwerking op de thema’s! Dus als je graag meer wilt weten of echt een stap verder wilt zetten met open over geld dan is dit de sessie om bij te zijn!

Lokale Media
Lokale journalistiek – last of lust?
16:00-17:00 | Zaal Zuid (Kantoor) | 5e etage

‘Voor de omgangsvormen en de besluitvorming in de raad is de afwezigheid van de pers een godsgeschenk.’ Zomaar een citaat van een burgemeester in Binnenlands Bestuur, september vorig jaar. Welke invloed heeft het huidige functioneren van de lokale media voor de lokale democratie? Hoe zou het beter kunnen? Wat voor kansen bieden initiatieven rond burgerjournalistiek? Op zoek naar oplossingen voor de problemen in de lokale nieuwsvoorziening voeren we de dialoog tussen lokale media en gemeenten!

Wettelijk kader gemeenten
Bestuurlijke inrichting: wettelijk stelsel
16:30-17:30 | Expo | 1e etage

In hoeverre sluiten de bestaande kaders voor de inrichting en werking van het lokaal bestuur en de wisselwerking met burger en maatschappij nog aan bij de huidige dynamiek van de lokale democratie? Wat staat er nu eigenlijk in die Gemeentewet? En wat heb je daaraan als raadslid, wethouder, burgemeester of gemeenteambtenaar? In deze sessie brengen we de dagelijkse praktijk en de juridische grondslagen daarvan bijeen, met onder meer aandacht voor de actualiteit t.a.v. de positie en aanstellingswijze van de burgemeester en het grondwettelijk kader.

Doe Open! manifest
Wij doen open, doe jij mee?
17:00-18:00 | Grote Zaal | 2e etage

Wat moet er na vandaag anders? Een minder gangbare definitie van manifest is oorlogsverklaring of vredesverklaring. Waarmee heb jij vrede? Of waaraan wil jij symbolisch de oorlog verklaren? Iedereen levert één zin aan. Interactieve sessie van een uur. Jaap Drooglever en Mikis de Winter voegen deze zinnen binnen 24 uur samen tot één manifest.

MaakdeBuurt
Online platforms voor burgerinitiatieven en de lokale democratie
17:00-18:00 | Studio | 5e etage

Niet alleen de burgerinitiatieven schieten als paddenstoelen uit de grond, ook de online platforms die ze gebruiken als digitale ontmoetingsplek zijn niet aan te slepen. Nog maar weinig worden die platforms gebruikt om samen (met gemeente en politiek) plannen te maken en besluiten te nemen. MaakdeBuurt is een platform in ontwikkeling dat specifiek gemaakt wordt voor co-creatie en participatieve besluitvorming, met het idee van right to challenge in de achterzak. Tijdens deze sessie geven we een overzicht van de online tools die worden gebruikt door burgerinitiatieven en communities. We lichten in het bijzonder Hallo IJburg / Kompas op IJburg eruit en laten zien welke mogelijkheden dit platform biedt om ideeën te verzamelen en om te zetten in actie. Daarna verkennen we de mogelijkheden om Hallo IJburg door te ontwikkelen als MaakdeBuurt platform. Met onder anderen Ruurd Priester (Amsterdam Creative Industries Network), Michel Vogler (Hallo IJburg / Kompas op IJburg) en Frank Alsema (kwartiermaker Buiksloterham).

Avondprogramma (19:00 – 22:00 uur)

Spel “Aanvliegroutes voor Open”
Vanuit welke route vlieg jij mee?
19:00-20:00 | Kleine Zaal | 5e etage

Als gemeente kunnen we het thema Open Overheid aanvliegen vanuit één van de vier aanvliegroutes: Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording. Dit ervaren wij aan de hand van een simulatiespel op basis van twee concrete casussen: een nieuw asielzoekerscentrum en een nieuw vuilnisophaalsysteem.

Participatiedans tussen raad, college en burgers
Waagt u zich op de dansvloer?
19:00-21:00 | Zaal Zuid (Kantoor) | 5e etage

Tijdens een dans wil je niemand op de tenen trappen. Hoe meer mensen er op de dansvloer zijn, des te groter de kans dat jouw hiel iemand zijn of haar tenen treft. In het samenspel tussen raad, college en burgers met een wens tot participatie verloopt dit soms net zo en ligt tenentrapperij constant op de loer. Want hoe houd je het enthousiasme van burgers vast zonder het over te willen nemen? Of hoe zorg je er voor dat initiatieven en inspraak voortkomen uit de hele stad en niet alleen uit de ideeën van een klein groepje? Hoe zorg je ervoor dat participatie geen ‘eliteding’ wordt, of is het eigenlijk wel erg als initiatieven niet representatief zijn? Wat als de raad een ‘leuk’ initiatief wil ondersteunen, terwijl dat eigenlijk niet binnen haar kaders past?

Keynote Steve Clare
Communities in charge: community ownership and local policy
19:00-19:30 | Grote Zaal | 2e etage

Steve Clare is deputy chief executive bij Locality, het netwerk van buurtorganisaties in Groot-Brittannië, waarbij meer dan 500 buurten zijn aangesloten. Met de komst van het  ‘Big Society’ beleid werden in Engeland buurtrechten, zoals de right to challenge – die we hier onlangs in de WMO hebben overgenomen –  de right to buy en het recht op buurtplannen geïntroduceerd. Locality ondersteund buurtbewoners die deze rechten in de praktijk willen brengen. Hoe kunnen bewoners meer eigenaar worden van hun buurt? En welke rol speelt de lokale overheid daarin?

Democratic Challenge
Samen vernieuwen we de lokale democratie. Kom langs voor informatie en inspiratie
19:30-20:30 | Studio | 5e etage

“De rechtsstaat is geen rustig bezit, geen huis waarin we onbezorgd kunnen gaan slapen.” Aldus voormalig senator Willem Witteveen. Een zichzelf respecterende democratie dient aan regulier onderhoud te doen!

Maatschappelijke en politieke ontwikkelingen maken dat er verschillende democratische tekortkomingen zijn aan te wijzen in de huidige democratische praktijk. Dit geldt m.n. voor de lokale democratie. De Democratic Challenge is bedoeld om samen het noodzakelijke onderhoud aan de lokale democratie een flinke impuls te geven!

Public Mediation
Interactieve workshop over de praktijk en theorie van het beteugelen van publieke conflicten
19:30-20:30 | Workspace | 2e etageConflictsituaties zijn een alledaags onderdeel van ons publieke leven. Een belangrijk aspect van de democratie is het adequaat en rechtvaardig omgaan met die publieke conflicten. Maar dat doe je niet zomaar. Het Public Mediation Programme van de Universiteit van Amsterdam ontwikkeld in de praktijk en in onderzoek een handelingsrepertoire voor public mediators. Maak in deze interactieve workshop kennis met de opgedane ervaringen en de mogelijkheden voor je eigen praktijk.

Met David Laws (senior lecturer, Political Science, UvA), Martien Kuitenbrouwer (Programme director, Public Mediation Programme, UvA) en Nanke Verloo (Lecturer / Postdoctoral researcher, Public Mediation Programme, UvA).

Open RaadsCafé
In een interactieve sessie gaan we aan de slag met de kansen die raadsinformatie als Open Data biedt.
20:00-22:00 | Expo | 1e etage

Wil je meer weten over Openraadsinformatie? Na een korte keynote van Pascale Georgopoulou, griffier van Amstelveen, gaan we tijdens een interactieve sessie aan de slag met de kansen die raadsinformatie als Open Data biedt. Welke vragen kun je daarmee beantwoorden en welke toepassingen zijn mogelijk? Denk mee en doe mee!

De Ondernemende Burger
Hoe behouden lokale initiatieven hun onafhankelijkheid?
20:00-22:00 | Grote Zaal | 2e etage

De onafhankelijkheid van de ondernemende burger is het overkoepelende thema van het boek ‘De Ondernemende Burger’ van Marcel Ham en Jelle van der Meer. Zij zijn gespreksleiders tijdens deze avond en zullen samen met u op zoek gaan naar nieuwe identiteiten met andere manieren van verantwoording. De avond organiseren we rond vijf buurtcommunities die van elkaar verschillen met de gesubsidieerde instelling (overheid) als ene uiterste en de wijkonderneming (markt) als andere uiterste. We gaan het hebben over hun ervaringen en over hun toekomstbeelden. Met welke afhankelijkheden worstelen ze? Wat hebben ze nodig om onafhankelijk te zijn?

Workshop DemoCreatie: over invloed en zeggenschap
Wat is jouw nieuwe positie in de lokale democratie?
20:30-22:00 | Kleine Zaal | 5e etage

Nu de verhoudingen in de lokale democratie verschuiven verandert de rol en verantwoordelijkheid van politici. Op welk moment ben je als raadslid (nog) aan zet en vanuit welke positie werk je dan? Hoe realiseer je vanuit de raad transparante democratische processen? In deze workshop ga je via het DemoCreatiespel www.democreatiespel.nl in gesprek over invloed en zeggenschap. In de workshop presenteren we een publicatie met ervaringen uit het Leernetwerk Lokale Democratie.

G1000 als tussenruimte: Participatiebevordering door deliberatie
Over wat er gebeurt in de omslag van ik naar wij
21:00-22:00 | Studio | 5e etage

De G1000 zou je een ´tussenruimte´ kunnen noemen: een plek buiten de dagelijkse gang van zaken waar verhalen gedeeld worden en nieuwe verbindingen ontstaan. Verbindingen tussen burgers onderling, maar ook tussen burgers en overheid. Wat is er nodig om zo´n tussenruimte te creëren zodat er daadwerkelijk dialoog ontstaat i.p.v. de ons zo vertrouwde discussie? En is dat gevoel vast te houden en te vertalen in duurzame gezamenlijke actie?

The Connection Factory
Hoeveel verbindingen leg jij vandaag?
Gehele dag | Gehele pand

Als je binnenkomt dan staat het team van de Connection Factory je al op te wachten. Zij stellen zich aan je voor en vertellen wat ze voor je kunnen betekenen. Zij verzorgen onder andere een
mini-training pitchen bij de lift, bij de Open Beamer en bij het hoofdpodium. Ze zijn herkenbaar aan een speciaal logo dat ze meteen bij binnenkomst bij de Pitch-balie aan je onthullen.

Voor Nima: prangende vragen, knagend gevoel
Expositie beeldende kunst | Behrouz Naghipour, 1956, Kermanshah, Iran | www.naghipour.com
Gehele dag | Foyer Grote Zaal | 2e etage

“Voor mijn vriend, kunstenaar Behrouz Naghipour is democratie geen vanzelfsprekendheid. Ik leerde hem kennen toen ik vrijwilligerswerk deed voor de vluchtelingen zelforganisatie Iraanse Kunstenaars Nederland waar hij voorzitter van was. Zijn zoon Nima Naghipour gaf aan mijn vrouw en mij de ringen aan toen we trouwden.  Op 11 januari 2013 overleed Nima op 27-jarige leeftijd aan de gevolgen van een progressieve spierziekte. Behrouz transformeerde zijn gevoelens in zijn kunstwerken, vol liefde, vreugde, zorg,  schoonheid, moeilijkheid en mogelijkheid. Zoveel openheid, dat Nima voor mij steeds weer een beetje terugkomt door de verflagen heen. En als ik er naar kijk dan knaagt er een onrustig gevoel in mij en borrelen er prangende vragen op zoals: Maken wij samen het licht van de opkomende democratie? Hoe zorgen we samen dat deze zon nooit onder gaat?” – Mikis de Winter,  Leer- en Expertisepunt Open Overheid

Sofasessies
Bij een specialist op de bank voor een goed gesprek over Doe Open!
10:00-22:00 | Overloop | 3e etage

In een sofasessie kun je met een specialist in gesprek diepgaand ingaan op jouw vraagstukken. Sofasessie vinden de gehele dag plaats. Welke specialisten op de sofa plaatsnemen maken we bekend op 18 mei via de informatie borden.

Open beamer
Wil jij tijdens het festival iets laten zien? Dat kan!
10:00-22:00 | Meetingroom | 2e etage

Gedurende de hele dag staat in de Meetingroom een beamer ter beschikking voor iedereen die iets wil vertellen of laten zien. Inschrijven kan ter plekke op de intekenlijst. En op de vrije momenten kan iedereen het podium pakken.

Een tafel met bierflesjes, wijnglazen en één tulp in een vaasje. Ivm netwerkmogelijkheden tijdens Doe Open! Festival

Ontmoet elkaar

Natuurlijk is er ook genoeg gelegenheid om informeel met elkaar in gesprek te gaan en te netwerken. We bieden je tijdens deze dag de nodige koffie- en thee momenten, een lunch en ook happen en twee drankjes zoals een borrel en fris zullen niet ontbreken.

Praktische informatie

Datum: 18 mei 2015
Start: 10.00 uur, inloop vanaf 9.00 uur
Einde: 22.00 uur
Locatie: Pakhuis de Zwijger, Piet Heinkade 179, Amsterdam
Doelgroep: Lokale bestuurders, ambtenaren, raadsleden, sociaal ondernemers, actieve burgers, professionals en andere geïnteresseerden.
Aanmelden: meld je hier aan om verzekerd te zijn van een plek. Voor aanvullende vragen kun je terecht bij mikis@open-overheid.nl.
Aanvullende informatie:
– Wij zorgen voor koffie, thee, water, lunch, diner en twee drankjes (overig eten/drinken zijn voor eigen kosten).
– Het meest recente programmaoverzicht vind je altijd op de website van Pakhuis de Zwijger.
Organisatie: Pakhuis de Zwijger, Team Doe-democratie, team Open Overheid en team Agenda Lokale Democratie van het ministerie van BZK en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

Vier personen om een tafel in workshop setting

Drie personen in gesprek tijdens een bijeenkomst

[Foto’s (met uitzondering van de foto in de header en de foto linksonder): CC BY-SA Sebastiaan ter Burg]