Expertisepunt Open Overheid

Van Budgetmonitoring tot Buurtbegroten en Overheidsparticipatie

Hoeveel geld gaat er om in de zorg? Wat kost de Amsterdamse brandweer? Hoeveel betaal je voor een groot speeltoestel in de openbare ruimte? En wat kost het vegen van 100 vierkante meter straat? Dit zijn wat budgettaire quizvragen die Martijn Kool, directeur van het Centrum voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie, aan de zaal voorlegt. De zaal bakt er niet veel van, wat maar weer eens duidelijk maakt dat budgetmonitoring een leerzame exercitie is.

Gastblog door Gijsbert van de Lagemaat – projectleider pilot Maatschappelijk Aanbesteden, Coördinator Sociale Plus Indische Buurt, Stadsdeel Amsterdam Oost

Op 22 januari, ’s ochtends rond half tien is de conferentiezaal van de Meevaart al flink vol, met zo’n zestig mensen uit het hele land die gekomen zijn voor de leerkring Open Overheid voor gemeenten, dit keer met als thema van Budgetmonitoring tot Buurtbegroten. De Meevaart is een buurtcentrum in bewonerszelfbeheer in de Amsterdamse Indische Buurt. Van de aanwezigen is ruim de helft ambtenaar. Verder zijn er vertegenwoordigers van initiatieven, adviseurs en een enkel raadslid. Op de vraag wie financieel specialist is, gaan drie handen omhoog.

“Budgetmonitoring is waar films vaak over gaan: follow the money. Politici beloven eens per vier jaar: wij gaan geld geven aan… Budgetmonitoring is een vorm van lokaal detective spelen: waar gaat het beloofde geld echt naartoe?” – Pierre Mehlkopf

Pierre Mehlkopf, directeur van de Meevaart, weet ook veel van budgetmonitoring legt uit wat het is. Het citaat hierboven kwam uit zijn mond. Follow the money, is dus het korte antwoord.

Brazilië

Volgens Pierre is het allemaal begonnen in Brazilië, in de tijd dat het land begon op te krabbelen uit de dictatuur: corruptie alom, veel geld in weinig zakken. Bijvoorbeeld: de regering zegt dat ze 1 miljard real in verbetering van het onderwijs steekt. Bij een miljoen scholen betekent dat: 1000 real per school. Maar er waren geen scholen waar die 1000 real aankwam: waar is dat geld gebleven? Zo leidt zo’n politieke belofte tot lokale activering: de scholen en de ouders gaan verhaal halen: waar blijven onze 1000 real? Een volgende stap is dat de actief geworden leerkrachten en ouders tegen elkaar zeggen: hoe kunnen we meer met die 1000 real doen, bijvoorbeeld door onszelf in te zetten? Zo leidt budgetmonitoring tot een actievere civil society, een sterkere dragende samenleving.

Als een bewonersinitiatief aan de lokale overheid om een subsidie vraagt,  dan is het antwoord vaak: “Nee, want daar geven we al geld aan uit, er wordt al aan dat probleem gewerkt”. De overheid is er niet bijster goed in om na te gaan of het gewenste effect wel optimaal bereikt wordt met die uitgave. Het probleem is belegd, en dat is dat. Daar moet verandering in komen vindt Pierre.

“Zo leidt budgetmonitoring tot een actievere civil society, een sterkere dragende samenleving.” – Pierre Mehlkopf

Close harmony

Mehlkopf zegt dat de pilot met budgetmonitoring in de Indische Buurt nog wat moeizaam verloopt: “Wij lopen mee met de Gemeente Amsterdam, die na de start in Oost aan een behoorlijk ingewikkeld traject is begonnen. Hier in de buurt lopen we sneller dan de gemeente. Alles in close harmony, daar niet van, maar het betekent wel dat wij eind maart met een buurtactieplan komen, waarbij de vertaling naar budgetten nog niet gaat lukken. Waar we naartoe willen is een burgerbegroting, een begroting die door burgers is opgesteld.

Er lopen ook pilots in Hoogeveen en in Nieuw-Dordrecht, een plaatsje met 650 woningen dat onder de gemeente Emmen valt. In Nieuw-Dordrecht is een dorpscoöperatie die bijna alles zelf gaat doen, en daarover afspraken maakt met de gemeente. Maar: 250 woningen zijn geen lid van de coöperatie. Dat roept vragen op over de legitimiteit van de coöperatie: kunnen zij namens het hele dorp spreken? Hoe ga je om met het gegeven dat er altijd een voorhoede en een achterhoede is?

Ten slotte: wat doet het Centrum voor Budgetmonitoring en Burgerparticipatie? Pierre Mehlkopt: “Vertellen over ervaringen. Het is voor ieder nieuw initiatief belangrijk om te weten dat tegenstellingen en verschillende posities erbij horen en hoe je daarmee om kunt gaan”.

“Open Overheid wordt het pas als je vanuit een van de vier aanvliegroutes zoals Open Data andere vormen zoals Open Aanpak of Open Contact erbij mengt.” Mikis de Winter

Transparant tot en met het kasboek?

Mikis de Winter van het Expertisepunt Open Overheid ziet budgetmonitoring als een instrument in een scala van middelen om een transparante overheid te krijgen en om in actie te komen naar een maatschappelijk gewenst doel. Hij heeft een overzicht gemaakt met voorlopig acht vormen, van de klassieke overheidsbegroting tot en met de burgerbuurtbegroting met een volledig inzichtelijk kasboek.

Financiële transparantietabel v03

Voor velen is de gemeentebegroting een black box, zegt De Winter: “Volledige transparantie en volledig directe zeggenschap vanuit de maatschappij acht ik in de huidige situatie niet snel bereikbaar, althans niet als doel op zich. Het streven naar budgetmonitoring – waarbij de gemeenschap in de meest vergaande vorm uiteindelijk zelf gaat over de verdeling van het budget – is wellicht een mooie middenweg, die overigens in Nederland nog bijna nergens praktijk is.”

De vraag is natuurlijk: Wat wil je bereiken met transparantie? Welk doel dient een openbaar kasboek? Het belangrijkste doel is volgens De Winter dat het de samenwerking ondersteunt, zowel de burgerparticipatie (burgers participeren in overheidsprocessen) als de overheidsparticipatie (overheid participeert in maatschappelijke processen). Het is in dat licht misschien nog wel nuttiger als je integraal kunt zien welke geldstromen er door de wijk gaan: niet alleen overheidsgeld, maar ook bijvoorbeeld de bestedingen van corporaties, zorginstellingen, en die van burgers zelf.

Mikis de Winter: “We zien vier aanvliegroutes van Open Overheid: Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording.  Zo’n aanvliegroute is handig, want dan kun je aandacht en energie beter richten! Open Overheid wordt het als je vanuit die aanvliegroute andere vormen van Open Overheid erbij mengt. Zou zouden de G1000 initiatieven krachtiger worden als ze ook een financiële component hadden. En inderdaad: de G1000 in Amersfoort (Open Contact) gaan verder met Budgetmonitoring (Open Aanpak en Open Verantwoording).

Presentatie Mikis voor 22 januari bijeenkomst Van Budgetmonitoring tot Buurtbegroting v01

Mikis plaatst de acht vormen van oplopende financiële transparantie en samenwerking in die vier vormen van Open Overheid en ontwaart daarin veel combinatiemogelijkheden en licht er daar drie ‘versies’ van uit:

  • Versie 1.0 is de klassieke overheidsbegroting: verantwoorden, vergelijken, bezuinigingsdialogen – de overheid is aan zet
  • Versie 2.0 is budgetmonitoring: controleren, vergelijken en samenwerken – de overheid en de maatschappij zijn samen aan zet
  • Versie 3.0 is een burgerbegroting: eigenaarschap, vergaande samenwerking – de maatschappij is aan zet

Vervolgens gaan we in vijf parallelworkshops uiteen en worden vervolgens de touwtjes plenair aan elkaar geknoopt:

1. Utrechtse stadmakers

Fred Dekkers vertelt hoe in Utrecht bewonersinitiatieven en ‘stadmakers’ instrumenten in handen krijgen, nu B&W besloten hebben om aan de slag te gaan met budgetmonitoring en buurtbegroting. Het is mooi om te zien hoe hiermee een spannende dynamiek ontstaat tussen actieve bewoners en overheid. Het gaat om informatie op het niveau van de leefwereld van bewoners, en dat zijn buurten zoals Oog in Al, Lombok. Er komen wel vragen op als: Hoe voorkom je dat een kleine groep gaat bepalen wat belangrijk is in de wijk? Hoe neem je zoveel mogelijk bewoners mee in het proces? Hoe communiceert het kleine groepje van de voorhoede met de rest van de buurt?

2. De Amsterdamse buurtbegroting

Ilan Stoelinga is ontwerper van de Amsterdamse buurtbegroting – een online tool waarmee per buurt zichtbaar wordt hoeveel geld waaraan wordt uitgegeven – en hij is als zodanig regelmatig in prettig conflict met de initiatiefnemers van budgetmonitoring, vooral over het tempo waarin dingen beschikbaar gekomen. Hij nodigt iedereen uit om te komen vertellen wat je doet in de stad, daar is een speciale data-ophaal-werkplaats voor ingericht in het INIT aan de Jacob Bontiusplaats.

“Het gaat om meer dan data alleen, het gaat om betekenisvolle informatie en communicatie.” – Ilan Stoelinga

Stoelinga beschouwt de buurtbegroting vooral als een andere manier van denken. Het is in de eerste plaats een middel om in gesprek te komen, de dialoog te faciliteren. Je wilt bereiken dat de burger zich herkent in wat de overheid doet. Er is voor gekozen om minder informatie op te nemen dan vorig jaar, omdat teveel informatie de dialoog juist kan smoren. Sander Meijer vult aan: er staat nu minder informatie op, maar wel de relevante informatie. Bijvoorbeeld: wat kosten de activiteiten die in de gebiedsagenda staan? Er staan minder stippen op de kaart, maar per stip gaan we meer de diepte in. Amsterdam heeft 97 buurtbegrotingen: de relevante budgets maak je transparant en daarover kan de gebiedsmanager dan met de buurt in gesprek gaan. Het gaat om meer dan data alleen, het gaat om betekenisvolle informatie en communicatie.

3. Budgetmonitoring in de Indische Buurt

Pierre Mehlkopf heeft in zijn workshop de relatie budgetmonitoring-burgerparticipatie belicht vanuit de ervaringen in de Indische Buurt. Hij hoort vaak de vraag: is het niet een trucje om de burger voor de gek te houden? En als die burger dan opstaat, meepraat, actief worden, zeggen we: vertegenwoordig je de buurt wel? Is dát niet een trucje om begrotingsparticipatie niet serieus te hoeven nemen? Volgens Mehlkopf kun je budgetmonitoring zien als een nietje – niet een fietsnietje, maar het nietje uit de kantoorboekhandel: je kunt er mensen en dingen mee bij elkaar brengen die op het eerste gezicht absoluut ongelijksoortig zijn.

4. Van Porto Alegre naar Oldebroek

Joop Hofman vertelt hoe in Porto Alegre 30.000 mensen in een stadion een buurtbegroting maken en dat in Nederland alleen Oldebroek een buurtbegroting heeft. In Antwerpen is er ook een, en die gaat over 10% van de gemeentebegroting. Porto Alegre is in dit opzicht wereldkampioen met 15% van het budget. Het gaat dus altijd over een heel klein deel van de begroting.
Ook in deze workshop kwamen vragen over ‘participatiedilemma’s’: met wie spreek je eigenlijk, vertegenwoordigen die mensen de buurt wel? Volgens Hofman is dit in de praktijk nooit echt een probleem en zie je alleen maar dat de voorhoede groeit en dat steeds meer mensen actief worden. Belangrijk is wel dat er iemand is die z’n nek uitsteekt en fungeert als een inspirerend leider. Dat kan een burgemeester zijn of een actieve bewoner – maar er moet een roerganger zijn die de mensen enthousiasmeert. In Breda houden B&W pizzasessies met studenten en bewoners om ideeën op te halen voor Breda in 2030. En: loslaten is binden.

5. Rotterdammers vragen om het recht om samen te werken

Ines Balkema uit Rotterdam vindt het vormgeven aan the right to challenge een mogelijke spannendste extra dimensie aan budgetmonitoring. Met right to challenge kun je bereiken dat inwoners actiever worden. Een burgerbegroting kan dit versterken, maar het is geen noodzakelijke voorwaarde. Het is misschien beter om afhankelijk van de vraag, de maatschappelijke opgave, te kijken welke cijfers je inzichtelijk moet maken. Bewoners in Rotterdam kwamen zelf met the right to co-operate: het recht om met ambtenaren samen te werken aan de oplossing van problemen. Je kunt zeggen dat de overheid op een bepaalde manier niet meer functioneert. Maar nieuwe vormen van samenwerking vormen ook een bedreiging, waardoor ze weerstand oproepen, bijvoorbeeld binnen de ambtelijke organisatie. Het gaat immers ook over een verschuiving van macht en middelen. Balkema ziet dat bewoners vaak verder zijn dan de gemeente. Het is dan geen kwestie van taken ‘overnemen’, maar in gaten springen die de overheid laat liggen. Transparantie over geld is hierbij wel van belang. De overheid moet helderheid geven over aanbestedingen, over zaken die al gegund zijn voor de komende tien jaar en over taken die binnenkort aanbesteed worden.

“Met right to challenge kun je bereiken dat inwoners actiever worden.” – Ines Balkema

Legitimiteit als alibi?

Ik vond het een leerzame ochtend. Ik zie Budgetmonitoring en Burgerbegroting als instrumenten voor nieuwe vormen van burgerbetrokkenheid, voor participatieve democratie. Opvallend is dat telkens het vraagstuk van de legitimiteit opduikt: zijn al die actieve burgers wel representatief? Vertegenwoordigen ze ‘de buurt’ wel? Tegelijk bestaat er vrij grote consensus dat de klassieke parlementaire democratie op veel plekken sleets is geworden: vertegenwoordigt de volksvertegenwoordiging het volk dan wel, kun je je met evenveel recht afvragen. Is dat misschien een mooi onderwerp voor een volgende bijeenkomst van onze leerkring Open Overheid?


Wil je een volgende leerking bijwonen? Meld je dan aan bij Mikis de Winter.

Doe Open! Festival

Doe Open! is een festival voor vernieuwende lokale bestuurders, ambtenaren, maatschappelijk initiatiefnemers en burgers. Een half etmaal in het teken van de Doe-democratie, Open Overheid, Lokale Democratie en financiële transparantie.

De tijd lijkt voorbij dat maatschappelijke vraagstukken werden beantwoord door regeringen of gemeentebesturen en enkel gecontroleerd door de volksvertegenwoordiging. Tussenkomst van maatschappelijke organisaties of burgerinitiatieven is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering. Burgers vragen om een bestuur dat ruimte geeft en voorwaarden schept voor initiatief. Binnen de overheid zelf groeit het besef dat je daarop alleen kunt aansluiten met een open houding, Open Data en open documenten over bijvoorbeeld begrotingscijfers of informatie over besluitvorming. De hartenkreet vanuit lokale bestuurders, ambtenaren en burgers is dan ook: Doe Open!

Luister naar inspirerende sprekers. Ga aan de slag in interactieve sessies. En neem, na een Open Data Douche, plaats op de sofa bij (ervarings)deskundigen om al je vragen voor te leggen. Ben je nog niet aangemeld voor het festival? Meld je hier aan om verzekerd te zijn van een plek. Download hier het blokkenschema met alle programmaonderdelen, tijden en locaties en lees hieronder de nadere details zodat je weet wat er gaat komen:

Man en vrouw in gesprek

Publiek tijdens een bijeenkomst

Ochtendprogramma (10:00 – 12:30 uur)

Inspiratiedouche Open Data
Een inspirerende bijeenkomst die je helpt met het omgaan met vraagstukken omtrent open data
10:00-11:00 | Studio | 5e etage

Wat is Open Data en wat kan het betekenen voor je eigen werk? Wat kan Open Data betekenen voor de maatschappij? Waar moet je beginnen als je Open Data beschikbaar wil stellen? Hoe ga je om met eventuele weerstand die je krijgt binnen je organisatie? Als je eenmaal je data beschikbaar hebt gesteld, wat dan? Hoe krijg je initiatieven gestart die met Open Data aan de slag willen? En hoe ga je zorgen dat de winst van die initiatieven ook gezien wordt binnen je eigen organisatie? Veel vragen om over na te denken dus. In deze Inspiratiedouche word je in ieder geval op het spoor gezet om hiermee vol energie aan de slag te gaan!

Keynote Evelen Tonkens
De montessori-democratie
Spanningen tussen burgerparticipatie en  de lokale politiek
10:00-10:30 | Grote Zaal | 2e etage

Evelien Tonkens heeft in samenwerking met Margo Trappenburg, Menno Hurenkamp en Jante Schmidt onderzoek gedaan naar de praktijk van de wisselwerking tussen de participatieve en de representatieve democratie in een zestal cases. Dit onderzoek zal op het Doe Open Festival worden gepresenteerd. Het blijk geen sinecure om de vernieuwende vormen van democratie in de praktijk handen en voeten te geven. De belangrijkste aanbeveling: voorwaarts en het kan nog beter.

Democratic Challenge Kick-off
Wat betekent vernieuwing van de lokale democratie voor jou?
10:00-12:30 | Expo | 1e etage

De Democratic Challenge is een traject gericht op lokale, vernieuwende democratische praktijken. Het streven is om vanuit de Democratic Challenge vernieuwende democratische initiatieven te verzamelen, te bundelen en verder te helpen. Denk bijvoorbeeld aan e-democratie of wijkdemocratie, een burgerjury of nieuwe vormen van vertegenwoordiging vanuit loting. De Challenge biedt concrete, vernieuwende projecten een eenjarig ondersteuningstraject met exposure, expertise, regelruimte of financiering. Iedereen kan een project of experiment aandragen. In deze interactieve ochtendsessie trappen we af met prikkelende presentaties van de eerste initiatieven die zich hebben aangemeld voor de Challenge, hebben we inspirerende pitches van experts op het gebied van de nieuwe democratie, een manifest over lokale democratie en er is een open podium voor eenieder om zijn idee of meedenkvraag over vernieuwing van lokale democratie in te brengen. We zien u graag bij de kickoff van de Democratic Challenge! Zie de website www.democraticchallenge.nl voor meer informatie over de Challenge of aanmelding van uw project.

Co-Creatie sessie Recht op Participatie
Op welk probleem zijn buurtrechten een antwoord?
10:45-13:00 | Workspace | 2e etage | Op Uitnodiging

In de Tweede Kamer is door het lid Tanamal een initiatiefnota ingebracht rondom het thema buurtrechten. Eveneens is in De Agenda Lokale Democratie door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de ambitie neergelegd om in 2015 een standpunt te formuleren over buurtrechten/het recht op participatie. Beide liggen mooi in elkaars verlengde.

Om invulling te geven aan dit vraagstuk organiseert Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties een drietal co-creatie sessies. Doel van deze bijeenkomsten is om samen met de belangrijkste stakeholders (gemeenten, initiatiefnemers, Kamerleden, Lsa, wetenschappers, Agora Europa, etc) van de gedachten te wisselen over een gezamenlijke probleemanalyse (op welk probleem zijn buurtrechten een antwoord) en oplossingsrichting.

Pressure cooker Actieplan Open Overheid: Actieve Openbaarheid
Keynote van Rijksarchivaris Marens Engelhard gevolgd door een korte discussie
11:00-11:30 | Grote Zaal | 2e etage

In een democratie zou alle overheidsinformatie openbaar moeten zijn, of toch niet? Waar ligt de grens? En wie of wat bepaalt die grens? Hoe gaan wij in Nederland nu om met openbaarheid van informatie en waar liggen nog kansen?  In een pressure cooker van een halfuur bespreken we dilemma’s en oplossingsrichtingen rond Actieve Openbaarheid, waarmee direct kennis en ideeën worden opgehaald voor het Actieplan Open Overheid 2016-2017.

Welke burger, welke overheid: waar past de G1000?
Over soorten burgerparticipatie en verschillende rollen van de overheid
11:30-12:30 | Studio | 5e etage

In de burgerparticipatie bloeien duizend bloemen. Die variëren van inspraakavonden en brainstormsessies tot wijkbegrotingen en complete burgerjury’s. Al die verschillende vormen veronderstellen verschillende soorten burgers. En ze gaan uit van verschillende rollen van de overheid. Wat zijn de beste combinaties? En hoe scoort de G1000?

Civic Education
Leer de democratie ervaren
11:30-12:30 | Kleine Zaal | 5e etage | maximaal 30 deelnemers

Democratie is meer dan een stelsel van verkiezingen en volksvertegenwoordiging. Democratie begint bij je eigen ervaring. Zeg jij altijd wat je wil en weet je wat je wilt van de ander? Waar heb jij (geen) invloed op en wat wil jij veranderen? Welke waardes staan er voor jou achter het begrip democratie? In deze workshop gaan we gezamenlijk onderzoeken welke waardes we er aan toekennen en hoe een democratische cultuur in de praktijk functioneert. We gaan aan de slag met situaties en maken er scenes van, zo geheten forum theater. In een interactieve sessie maak je kennis met de kracht van civic education. Deze richt zich op het creëren van dat begrip tussen mensen en moedigt hen aan een democratische cultuur mogelijk te maken.

Facilitator van deze workshop is Anna Kogut van Actieve Ruimte. Actieve Ruimte creeert ruimtes waarin interactief theater wordt inzet als middel voor reflectie en dialoog. We zien jullie graag tegemoet om te verkennen en de democratie te leren ervaren!

Dit programma wordt mede mogelijk gemaakt door Netwerk Democratie en Pakhuis de Zwijger. Als onderdeel van de Democratic Challenge roepen zijn initiatieven op het gebied van civic education zich aan te melden. De Democratic Challenge creërt voor hen een gezamenlijke leer- en doe-omgeving.

Lokale Media
Lokale journalistiek – last of lust?
11:30-12:30 | Zaal Zuid (Kantoor) | 5e etage

‘Voor de omgangsvormen en de besluitvorming in de raad is de afwezigheid van de pers een godsgeschenk.’ Zomaar een citaat van een burgemeester in Binnenlands Bestuur, september vorig jaar. Welke invloed heeft het huidige functioneren van de lokale media voor de lokale democratie? Hoe zou het beter kunnen? Wat voor kansen bieden initiatieven rond burgerjournalistiek? Op zoek naar oplossingen voor de problemen in de lokale nieuwsvoorziening voeren we de dialoog tussen lokale media en gemeenten!

Keynote Arjan el Fassed
Hoe krijg je financiële data beschikbaar en openbaar?
12:00-12:30 | Grote Zaal | 2e etage

Arjan El Fassed is directeur van de Open State Foundation, een organisatie die democratische transparantie, verantwoording en participatie bevordert door het ontwikkelen van online platformen en het bevorderen van het ontsluiten en gebruik van open data. Arjan neemt ons mee op zijn reis van het afgelopen jaar om financiële data beschikbaar te krijgen en hij geeft zijn visie op wat er nog meer kan zowel aan de kant van openheid als aan de kant van participatie.

Middagprogramma (13:00 – 18:00 uur)

Actieplan Open Overheid
Voeg jouw kennis toe aan het nieuwe Actieplan Open Overheid
13:00-14:30 | Expo | 1e etage

Nederland is aangesloten bij het Open Government Partnership (OGP), de brede internationale beweging voor meer Open Overheid. Voor de periode 2016-2017 maakt Nederland een nieuw Actieplan. De kick-off voor het maken van het Actieplan is op 18 mei, de inhoud verzamelen we op 17 juni. Na een uitleg over de ambities van het OGP en waarde van Nederland op het gebied van Open Government door Paul Maassen (OGP) en Kaat Goderie (BZK), ga je met elkaar in gesprek over bouwstenen en samenwerkingspartners. Denk en schrijf mee!

Young Innovators Talk
Met Aik van Eemeren, Noor Bongers en Stef van Grieken
13:30-14:00 | Grote Zaal | 2e etage

 

Aik van Eemeren – Hoe de deur open gaat
Er wordt te weinig geklooid. En er wordt teveel geklooid. Een talk met een mengeling van mening en trends over gemeenten in een open overheid. Welke deur staat open voor radicale, innovatieve, incrementele of simpele oplossingen? Aik van Eemeren is secretaris-directeur Vereniging voor OverheidsManagement, adviseur Vereniging van Gemeentesecretarissen en programmamanager bij CTO/Stedelijke Innovatie bij de gemeente Amsterdam.

Noor Bongers – Van open doen naar open zijn
Over de parameters van succes voor een Open Samenleving. Noor Bongers schetst een tijdbeeld en opent de deur naar nieuwe perspectieven en oplossingsrichtingen. Als voorhoedespeler creëert zij kwantumsprongen en verandering op fundamenteel niveau. Zij vertelt vanuit haar ervaringen met het ontsluiten van sociaal kapitaal in het mobiliseren van netwerken over het belang van schoonheid, daadkracht en het effect van aandacht. De efficiency van de Open Samenleving ziet er anders uit dan eerst. De vraagstukken van deze tijd vragen om gelijkwaardigheid, vakmanschap en synergie tussen ecologie en economie. Met bijzondere voorbeelden uit haar projecten en belevenissen vertelt Noor Bongers over de parameters voor een succesvolle samenwerking.

Stef van Grieken – Technical Program Manager Google
Stef van Grieken (1986) is jong, briljant en een zelfverklaarde nerd. Hij droomt van een samenleving die gemodelleerd is naar de idealen van het internet: open, transparant en gebaseerd op vertrouwen. Van de zorg tot de Kamer van Koophandel: alles zou beter georganiseerd kunnen worden als de overheid haar data vrij zou geven ten behoeve van de publieke zaak. Stef van Grieken is Technical Program Manager bij Google, oprichter van ondere andere Het Nieuwe Stemmen en betrokken bij programmeurscollectief Hack de overheid. (bron: de Correspondent)

Experimentwet
Van experiment naar wet
13:30-15:30 | Workspace | 2e etage

Burgerinitiatieven, decentralisaties, regionale samenwerking en G1000’en. De lokale democratie wordt almaar rijker, maar ondertussen geven tientallen gemeenten aan hierbij in de knel te komen met wet- en regelgeving. Het ministerie van BZK is hierom aan de slag gegaan met de experimentenwet. Waar staan we in het proces, waar gaan we naartoe, en wat voor experimenten willen we gaan uitvoeren? Met concrete casussen zetten we het experiment in werking!

Uitdagende partners
Praat mee over gelijkwaardige partnerschappen als noodzaak bij Right to Challenge. Met uitdagende casus uit Rotterdam!
13:30-15:30 | Kleine Zaal | 5e etage

Tijdens deze interactieve workshop wordt iedereen uitgedaagd: hoe kan the Right to Challenge vorm krijgen? Eén van de elementen is het aangaan van gelijkwaardige partnerschappen. Waaraan moeten partnerschappen voldoen en hoe werkt het (niet) in verschillende situaties? Draag bij aan de toekomst en geef tips voor een actuele Challenge: De Buurtscoot!

Versterking Lokale Rekenkamers
Lokale rekenkamers: wakker worden!
13:30-14:30 | Studio | 5e etage

Met de toenemende verantwoordelijkheden voor het lokaal bestuur als gevolg van onder meer de decentralisaties in het sociaal domein, spelen er vragen over de democratische controle hierop. Hoe kunnen gemeenteraadsleden hun gemeentebesturen controleren als er wordt samengewerkt met andere gemeenten? En welke rol kunnen lokale rekenkamers hierin spelen? Hoe kunnen slapende rekenkamers weer in functie komen? Ga in dialoog over de rekenkamer, een van de belangrijkste controle instrumenten van de raad.

Keynote Ronald Plasterk
Over ambities voor Lokale Democratie en een Open Overheid
14:30-15:00 | Grote Zaal | 2e etage

Open overheid en een actieve lokale democratie staan hoog op de agenda van Nederlandse overheid en minister Plasterk. Open overheid en (doe)democratie kunnen niet zonder elkaar: zonder informatie geen participatie. De minister zal hierop zijn visie geven.

Leerkring Overheidsparticipatie voor Gemeenteambtenaren
Naar een POPOP? Een persoonlijk ontwikkelplan overheidsparticipatie
13:30-15:30 | Zaal Zuid (Kantoor) | 5e etage

Veel gemeenten hebben overheidsparticipatie hoog op de agenda staan, maar in de praktijk blijkt het niet eenvoudig om een ‘faciliterende netwerker’ te zijn. Hoe kun je jezelf ontwikkelen op het gebied van overheidsparticipatie? En hoe krijg je anderen daarin mee? Wat is daarbij nodig voor de gemeentelijke organisatie? Deze vragen staan centraal bij deze leerkring van Netwerk Overheidsparticipatie.

Young Innovators Talk
Met Abdul Advany, Gerda Deekens, Mark van der Net en Harold van Garderen
15:00-15:40 | Grote Zaal | 2e etage

 

Abdul Advany – eStadslab Participatieindex
ParticipatieIndex helpt overheden om van elkaar te leren en ervaringen met elkaar te vergelijken rond burgerparticipatie en doe-democratie. Dit gebeurt middels een digitaal panel, monitoring en andere instrumenten. Door in cocreatie instrumenten te ontwikkelen kunnen overheden kennis van elkaar hergebruiken. Abdul Advany is co-founder van eStadslab en ondersteunt gemeenten met eParticipatie & serious gaming.

Gerda Deekens – MAEXchange
Kracht in NL maakt “initiatieven” uit de samenleving landelijk zichtbaar en verbindt die initiatieven met elkaar tot een nieuwe Topsector. Door de waarde, het rendement voor de samenleving zichtbaar te maken, initiatieven online en live aan elkaar en investeerders in brede zin te verbinden, concepten en diensten te bieden, van en met elkaar leren, behartigt Kracht in NL de belangen van de sector. Als vertaler en vertolker van de netwerksamenleving versnellen we sociale innovatie en maken we ruimte voor initiatieven bij overheid, bedrijf, kennisinstellingen en fondsen. Met alle partijen een nieuw veld creëren, waarin de stille kracht in de samenleving (de sector van initiatieven) tot wasdom komt en op waarde geschat wordt, daadwerkelijk gezien wordt en meedoet, is onze opgave. Vanuit dat nieuwe veld kijken we met elkaar wat er nodig is van iedereen. Wat iedereen daarin te doen heeft. Heel Nederland investeert. Er ontstaan totaal nieuwe verhoudingen en tegelijkertijd is het ‘oude’ ook nog volop aanwezig. Kracht in NL maakt die nieuwe verbindingen en het nieuwe veld zichtbaar. Daarbij laten we zien wat er van wie (overheid, bedrijf, samenleving) nodig is en welke belemmeringen weggenomen moeten worden. De kracht van de initiatieven wordt zichtbaar in de MAEXchange en in de CityMAX. Het online platform dat investeren en participeren in de sector bevordert. 546 initiatieven leveren aan meer dan 1,1mln NLers maatschappelijke waarde. En dat is pas het topje van de ijsberg.

Mark van der Net – The open source city
Steden en het Internet hebben veel gemeen. Beide vieren communicatie, diversiteit, dynamiek en creativiteit. Niet verwonderlijk overlappen ze elkaar in toenemende mate. Dankzij sociale platforms, mobiele apparaten en sensoren wordt zo steeds meer stedelijk leven traceerbaar en als data opgeslagen. Er ontstaat daarmee een rijke bron van kennis rondom de kunst van het samenleven en een basis voor een nieuwe virtuele en fysieke stedelijke cultuur. Een cultuur met meer transparantie, veerkracht, coöperatie, rekenschap en creativiteit binnen bereik. Dat lijkt hard nodig want veel complexe maatschappelijke problemen lijken te vragen om een hernieuwde open cultuur als oplossing. Mark van der Net van OSCity en The Hermit Houses laat zien hoe we met technologie onszelf op fascinerende wijze in onze steden gereflecteerd zien en mogelijk daar Nederland steeds opnieuw kunnen uitvinden.

Harold van Garderen – 7 uitgangspunten voor onbestuurbaar Nederland
In de tijd van Swiebertje leek Nederland overzichtelijk. De burgemeester, notaris, schoolmeester, agent en dokter bestuurden samen het dorp. In de stad deden politiek geïnteresseerde ondernemers ook een duit in het zakje en nationale politiek – daarbij geholpen door universiteiten en de grote technologische instituties – ging vooral over planmatig opbouwen van economie, infrastructuur en sociale zekerheid. Anno 2015 is dat beeld compleet achterhaald en dat is maar goed ook. Nederland is gelukkig onbestuurbaar geworden, burgers en bedrijven weten meer dan de instituties, er is grote behoefte aan constructieve belangenverstrengeling, burgers anticiperen sneller dan overheden kunnen nadenken, gratis kennis bestaat niet meer en beleidsvormingprocessen volgen inverse routes. Kortom, de kennis voor de toekomst zit in de Nederlanders. Maar hoe gaan we uitdagingen in het publieke domein oplossen? Hoe komen overheden dan aan hun antwoorden? Antwoordvooroverheden.nl heeft daarop een visie gebaseerd op zeven uitgangspunten. Als we die omarmen kan kennis, ervaring en onderzoekskracht van burgers en bedrijven worden ingezet voor het omgaan met taaie vraagstukken waar ons land en vele andere pluriforme maatschappijen wereldwijd mee kampen.

‘Een G1000, dat gun je toch iedereen!’
G1000.nu is bedoeld voor iedereen die graag wil meedenken, -praten of -doen over belangrijke zaken voor de eigen gemeenschap
15:00-16:00 | Expo | 1e etage

Een G1000 is een fysieke ontmoeting van leden van een gemeenschap, die met behulp van dialoog op zoek gaan naar wat zij samen belangrijk vinden voor die gemeenschap. De dialoog is gebaseerd op een open gesprek waaraan alle deelnemers op basis van gelijkwaardigheid deel kunnen nemen. In het gesprek staat de zoektocht naar gemeenschappelijkheid, de ‘common ground’, centraal. De deelnemers zijn autonoom. Zij kiezen met elkaar de onderwerpen, werken deze uit en maken een keuze uit de voorgestelde oplossingen. En nemen tot slot de uitdaging aan om aan de slag te gaan met de voorgestelde uitkomsten. Alle leden van de gemeenschap hebben een gelijke kans om deel te nemen aan de G1000. In de zaal is de hele gemeenschap vertegenwoordigd: burgers, werkgevers, overheid en vrijdenkers. Daarmee zijn de waarden waar een G1000 voor staat gedefinieerd: Toegankelijkheid, Autonomie Gelijkwaardigheid, Openheid, Gemeenschappelijkheid en Verantwoordelijkheid.

Democratisch Professionalisme
Hoe democratisch zijn burgerinitiatieven eigenlijk? De uitdaging van democratisch professionalisme.
15:00-16:00 | Studio | 5e etage

Een tot nu toe onderbelicht thema in discussies over het faciliteren en stimuleren van burger/bewonersinitiatieven zijn de verhoudingen die tussen burgers onderling ontstaan. Dat geldt zowel voor verhoudingen tussen initiatiefnemers als tussen hen en burgers die niet meedoen aan hun initiatieven. Juist omdat burgers, door te doen, vormgeven aan doe-democratie in hun buurt, dorp of stad ontstaat voor gemeenten, woningcorporaties, zorg- en welzijnsinstellingen de noodzaak om er aan bij te dragen dat de verhoudingen tussen burgers ook democratisch zijn of dat ze dat worden. Hier ligt een belangrijke nieuwe uitdaging die we kunnen vatten onder de noemer ‘democratisch professionalisme’. Het zijn juist de professionals in de uitvoering die door zich goed in burgers te verplaatsen bij kunnen dragen aan hun onderlinge democratische verhoudingen. Dit kan onder andere door burgers te verbinden, door meer inclusieve participatie te bevorderen, door onderling debat over initiatieven te stimuleren en door ongelijke verhoudingen tegen te gaan. In deze workshop gaan we met elkaar onderzoeken wat democratisch professionalisme in kan houden en welke beleidsmatige randvoorwaarden er nodig zijn om het te bevorderen. Een actieve inbreng uit de zaal wordt zeer op prijs gesteld.

Keynote Job Cohen
“Waarom worden er eigenlijk burgertoppen als G1000 georganiseerd in Nederland?”
16:00-16:30 | Grote Zaal | 2e etage

Job Cohen heeft in januari 2015 tijdens zijn benoeming tot bijzonder hoogleraar aan de Leidse Universiteit een pleidooi gehouden voor de G1000. Dit is een initiatief om 1000 burgers uit alle lagen van de bevolking, na loting, te laten meedenken over het bestuur van gemeente of provincie. Over het nut en noodzaak van het organiseren van een G1000 en het vervolg hierop gaat Job Cohen in tijdens deze keynote speech.

Democratische reflectie
In gesprek met raad en griffiers
16:00-18:00 | Workspace | 2e etage

Op dit festival willen we graag met een aantal geïnteresseerde griffiers in gesprek over democratische waarden en de manier waarop daar in de gemeenteraad mee om wordt gegaan. In het kader van 100×100 hebben we daar een filmpje over gemaakt: Democratisch zuivere koffie? Dat dit onderwerp niet alleen direct betrokkenen aanspreekt blijkt uit de blog van Hein Albeda en uit het Manifest Nieuwe democratie van Guido Enthoven.

Wij willen graag met u doorpraten over de veranderingen die op de gemeentebesturen afkomen. Steeds vaker worden zij geconfronteerd met burgerinitiatieven of maatschappelijke organisaties die van zich laten horen. Hoe gaat de gemeenteraad om met democratische dilemma’s, afwegingen, de vragen die deze (en andere) vormen van (burger-)participatie met zich meebrengen? Hoe ga je als griffier met/in de raad zo’n gesprek aan? Welke raden zijn hier al bewust mee bezig? Hoe slaan we de brug naar de, soms nog voorzichtige, bewegingen die lokaal al ontstaan.

Met: Marije vd Berg (oa 100×100) en Geert van Soest (griffier Venlo)

Open over geld
Verschillende manieren voor een dialoog over besteding tussen gemeente en inwoners
16:00-18:00 | Kleine Zaal | 5e etage

Jouw gemeente kan op vele manieren open zijn over geld. Aan welke vormen van financiële openheid doet jouw gemeente al? En welke vormen zou je willen (be-)proeven? Tijdens de sessie Open over geld kan je kennismaken met de verschillende initiatieven die er zijn om de dialoog tussen gemeente en inwoners te faciliteren : budgetmonitoring, open spending, burgerbegroting, begrotingswijzer, geldstromen in de wijk en watdoetHengelo met daarop informatie over begroting en ruimte in begroting. Vervolgens kun je in gesprek gaan met verschillende initiatiefnemers om te horen wat hen beweegt, wat de ervaringen zijn en waar ze nu staan. Deze sessie is het startpunt van eventueel verdere samenwerking op de thema’s! Dus als je graag meer wilt weten of echt een stap verder wilt zetten met open over geld dan is dit de sessie om bij te zijn!

Lokale Media
Lokale journalistiek – last of lust?
16:00-17:00 | Zaal Zuid (Kantoor) | 5e etage

‘Voor de omgangsvormen en de besluitvorming in de raad is de afwezigheid van de pers een godsgeschenk.’ Zomaar een citaat van een burgemeester in Binnenlands Bestuur, september vorig jaar. Welke invloed heeft het huidige functioneren van de lokale media voor de lokale democratie? Hoe zou het beter kunnen? Wat voor kansen bieden initiatieven rond burgerjournalistiek? Op zoek naar oplossingen voor de problemen in de lokale nieuwsvoorziening voeren we de dialoog tussen lokale media en gemeenten!

Wettelijk kader gemeenten
Bestuurlijke inrichting: wettelijk stelsel
16:30-17:30 | Expo | 1e etage

In hoeverre sluiten de bestaande kaders voor de inrichting en werking van het lokaal bestuur en de wisselwerking met burger en maatschappij nog aan bij de huidige dynamiek van de lokale democratie? Wat staat er nu eigenlijk in die Gemeentewet? En wat heb je daaraan als raadslid, wethouder, burgemeester of gemeenteambtenaar? In deze sessie brengen we de dagelijkse praktijk en de juridische grondslagen daarvan bijeen, met onder meer aandacht voor de actualiteit t.a.v. de positie en aanstellingswijze van de burgemeester en het grondwettelijk kader.

Doe Open! manifest
Wij doen open, doe jij mee?
17:00-18:00 | Grote Zaal | 2e etage

Wat moet er na vandaag anders? Een minder gangbare definitie van manifest is oorlogsverklaring of vredesverklaring. Waarmee heb jij vrede? Of waaraan wil jij symbolisch de oorlog verklaren? Iedereen levert één zin aan. Interactieve sessie van een uur. Jaap Drooglever en Mikis de Winter voegen deze zinnen binnen 24 uur samen tot één manifest.

MaakdeBuurt
Online platforms voor burgerinitiatieven en de lokale democratie
17:00-18:00 | Studio | 5e etage

Niet alleen de burgerinitiatieven schieten als paddenstoelen uit de grond, ook de online platforms die ze gebruiken als digitale ontmoetingsplek zijn niet aan te slepen. Nog maar weinig worden die platforms gebruikt om samen (met gemeente en politiek) plannen te maken en besluiten te nemen. MaakdeBuurt is een platform in ontwikkeling dat specifiek gemaakt wordt voor co-creatie en participatieve besluitvorming, met het idee van right to challenge in de achterzak. Tijdens deze sessie geven we een overzicht van de online tools die worden gebruikt door burgerinitiatieven en communities. We lichten in het bijzonder Hallo IJburg / Kompas op IJburg eruit en laten zien welke mogelijkheden dit platform biedt om ideeën te verzamelen en om te zetten in actie. Daarna verkennen we de mogelijkheden om Hallo IJburg door te ontwikkelen als MaakdeBuurt platform. Met onder anderen Ruurd Priester (Amsterdam Creative Industries Network), Michel Vogler (Hallo IJburg / Kompas op IJburg) en Frank Alsema (kwartiermaker Buiksloterham).

Avondprogramma (19:00 – 22:00 uur)

Spel “Aanvliegroutes voor Open”
Vanuit welke route vlieg jij mee?
19:00-20:00 | Kleine Zaal | 5e etage

Als gemeente kunnen we het thema Open Overheid aanvliegen vanuit één van de vier aanvliegroutes: Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording. Dit ervaren wij aan de hand van een simulatiespel op basis van twee concrete casussen: een nieuw asielzoekerscentrum en een nieuw vuilnisophaalsysteem.

Participatiedans tussen raad, college en burgers
Waagt u zich op de dansvloer?
19:00-21:00 | Zaal Zuid (Kantoor) | 5e etage

Tijdens een dans wil je niemand op de tenen trappen. Hoe meer mensen er op de dansvloer zijn, des te groter de kans dat jouw hiel iemand zijn of haar tenen treft. In het samenspel tussen raad, college en burgers met een wens tot participatie verloopt dit soms net zo en ligt tenentrapperij constant op de loer. Want hoe houd je het enthousiasme van burgers vast zonder het over te willen nemen? Of hoe zorg je er voor dat initiatieven en inspraak voortkomen uit de hele stad en niet alleen uit de ideeën van een klein groepje? Hoe zorg je ervoor dat participatie geen ‘eliteding’ wordt, of is het eigenlijk wel erg als initiatieven niet representatief zijn? Wat als de raad een ‘leuk’ initiatief wil ondersteunen, terwijl dat eigenlijk niet binnen haar kaders past?

Keynote Steve Clare
Communities in charge: community ownership and local policy
19:00-19:30 | Grote Zaal | 2e etage

Steve Clare is deputy chief executive bij Locality, het netwerk van buurtorganisaties in Groot-Brittannië, waarbij meer dan 500 buurten zijn aangesloten. Met de komst van het  ‘Big Society’ beleid werden in Engeland buurtrechten, zoals de right to challenge – die we hier onlangs in de WMO hebben overgenomen –  de right to buy en het recht op buurtplannen geïntroduceerd. Locality ondersteund buurtbewoners die deze rechten in de praktijk willen brengen. Hoe kunnen bewoners meer eigenaar worden van hun buurt? En welke rol speelt de lokale overheid daarin?

Democratic Challenge
Samen vernieuwen we de lokale democratie. Kom langs voor informatie en inspiratie
19:30-20:30 | Studio | 5e etage

“De rechtsstaat is geen rustig bezit, geen huis waarin we onbezorgd kunnen gaan slapen.” Aldus voormalig senator Willem Witteveen. Een zichzelf respecterende democratie dient aan regulier onderhoud te doen!

Maatschappelijke en politieke ontwikkelingen maken dat er verschillende democratische tekortkomingen zijn aan te wijzen in de huidige democratische praktijk. Dit geldt m.n. voor de lokale democratie. De Democratic Challenge is bedoeld om samen het noodzakelijke onderhoud aan de lokale democratie een flinke impuls te geven!

Public Mediation
Interactieve workshop over de praktijk en theorie van het beteugelen van publieke conflicten
19:30-20:30 | Workspace | 2e etageConflictsituaties zijn een alledaags onderdeel van ons publieke leven. Een belangrijk aspect van de democratie is het adequaat en rechtvaardig omgaan met die publieke conflicten. Maar dat doe je niet zomaar. Het Public Mediation Programme van de Universiteit van Amsterdam ontwikkeld in de praktijk en in onderzoek een handelingsrepertoire voor public mediators. Maak in deze interactieve workshop kennis met de opgedane ervaringen en de mogelijkheden voor je eigen praktijk.

Met David Laws (senior lecturer, Political Science, UvA), Martien Kuitenbrouwer (Programme director, Public Mediation Programme, UvA) en Nanke Verloo (Lecturer / Postdoctoral researcher, Public Mediation Programme, UvA).

Open RaadsCafé
In een interactieve sessie gaan we aan de slag met de kansen die raadsinformatie als Open Data biedt.
20:00-22:00 | Expo | 1e etage

Wil je meer weten over Openraadsinformatie? Na een korte keynote van Pascale Georgopoulou, griffier van Amstelveen, gaan we tijdens een interactieve sessie aan de slag met de kansen die raadsinformatie als Open Data biedt. Welke vragen kun je daarmee beantwoorden en welke toepassingen zijn mogelijk? Denk mee en doe mee!

De Ondernemende Burger
Hoe behouden lokale initiatieven hun onafhankelijkheid?
20:00-22:00 | Grote Zaal | 2e etage

De onafhankelijkheid van de ondernemende burger is het overkoepelende thema van het boek ‘De Ondernemende Burger’ van Marcel Ham en Jelle van der Meer. Zij zijn gespreksleiders tijdens deze avond en zullen samen met u op zoek gaan naar nieuwe identiteiten met andere manieren van verantwoording. De avond organiseren we rond vijf buurtcommunities die van elkaar verschillen met de gesubsidieerde instelling (overheid) als ene uiterste en de wijkonderneming (markt) als andere uiterste. We gaan het hebben over hun ervaringen en over hun toekomstbeelden. Met welke afhankelijkheden worstelen ze? Wat hebben ze nodig om onafhankelijk te zijn?

Workshop DemoCreatie: over invloed en zeggenschap
Wat is jouw nieuwe positie in de lokale democratie?
20:30-22:00 | Kleine Zaal | 5e etage

Nu de verhoudingen in de lokale democratie verschuiven verandert de rol en verantwoordelijkheid van politici. Op welk moment ben je als raadslid (nog) aan zet en vanuit welke positie werk je dan? Hoe realiseer je vanuit de raad transparante democratische processen? In deze workshop ga je via het DemoCreatiespel www.democreatiespel.nl in gesprek over invloed en zeggenschap. In de workshop presenteren we een publicatie met ervaringen uit het Leernetwerk Lokale Democratie.

G1000 als tussenruimte: Participatiebevordering door deliberatie
Over wat er gebeurt in de omslag van ik naar wij
21:00-22:00 | Studio | 5e etage

De G1000 zou je een ´tussenruimte´ kunnen noemen: een plek buiten de dagelijkse gang van zaken waar verhalen gedeeld worden en nieuwe verbindingen ontstaan. Verbindingen tussen burgers onderling, maar ook tussen burgers en overheid. Wat is er nodig om zo´n tussenruimte te creëren zodat er daadwerkelijk dialoog ontstaat i.p.v. de ons zo vertrouwde discussie? En is dat gevoel vast te houden en te vertalen in duurzame gezamenlijke actie?

The Connection Factory
Hoeveel verbindingen leg jij vandaag?
Gehele dag | Gehele pand

Als je binnenkomt dan staat het team van de Connection Factory je al op te wachten. Zij stellen zich aan je voor en vertellen wat ze voor je kunnen betekenen. Zij verzorgen onder andere een
mini-training pitchen bij de lift, bij de Open Beamer en bij het hoofdpodium. Ze zijn herkenbaar aan een speciaal logo dat ze meteen bij binnenkomst bij de Pitch-balie aan je onthullen.

Voor Nima: prangende vragen, knagend gevoel
Expositie beeldende kunst | Behrouz Naghipour, 1956, Kermanshah, Iran | www.naghipour.com
Gehele dag | Foyer Grote Zaal | 2e etage

“Voor mijn vriend, kunstenaar Behrouz Naghipour is democratie geen vanzelfsprekendheid. Ik leerde hem kennen toen ik vrijwilligerswerk deed voor de vluchtelingen zelforganisatie Iraanse Kunstenaars Nederland waar hij voorzitter van was. Zijn zoon Nima Naghipour gaf aan mijn vrouw en mij de ringen aan toen we trouwden.  Op 11 januari 2013 overleed Nima op 27-jarige leeftijd aan de gevolgen van een progressieve spierziekte. Behrouz transformeerde zijn gevoelens in zijn kunstwerken, vol liefde, vreugde, zorg,  schoonheid, moeilijkheid en mogelijkheid. Zoveel openheid, dat Nima voor mij steeds weer een beetje terugkomt door de verflagen heen. En als ik er naar kijk dan knaagt er een onrustig gevoel in mij en borrelen er prangende vragen op zoals: Maken wij samen het licht van de opkomende democratie? Hoe zorgen we samen dat deze zon nooit onder gaat?” – Mikis de Winter,  Leer- en Expertisepunt Open Overheid

Sofasessies
Bij een specialist op de bank voor een goed gesprek over Doe Open!
10:00-22:00 | Overloop | 3e etage

In een sofasessie kun je met een specialist in gesprek diepgaand ingaan op jouw vraagstukken. Sofasessie vinden de gehele dag plaats. Welke specialisten op de sofa plaatsnemen maken we bekend op 18 mei via de informatie borden.

Open beamer
Wil jij tijdens het festival iets laten zien? Dat kan!
10:00-22:00 | Meetingroom | 2e etage

Gedurende de hele dag staat in de Meetingroom een beamer ter beschikking voor iedereen die iets wil vertellen of laten zien. Inschrijven kan ter plekke op de intekenlijst. En op de vrije momenten kan iedereen het podium pakken.

Een tafel met bierflesjes, wijnglazen en één tulp in een vaasje. Ivm netwerkmogelijkheden tijdens Doe Open! Festival

Ontmoet elkaar

Natuurlijk is er ook genoeg gelegenheid om informeel met elkaar in gesprek te gaan en te netwerken. We bieden je tijdens deze dag de nodige koffie- en thee momenten, een lunch en ook happen en twee drankjes zoals een borrel en fris zullen niet ontbreken.

Praktische informatie

Datum: 18 mei 2015
Start: 10.00 uur, inloop vanaf 9.00 uur
Einde: 22.00 uur
Locatie: Pakhuis de Zwijger, Piet Heinkade 179, Amsterdam
Doelgroep: Lokale bestuurders, ambtenaren, raadsleden, sociaal ondernemers, actieve burgers, professionals en andere geïnteresseerden.
Aanmelden: meld je hier aan om verzekerd te zijn van een plek. Voor aanvullende vragen kun je terecht bij mikis@open-overheid.nl.
Aanvullende informatie:
– Wij zorgen voor koffie, thee, water, lunch, diner en twee drankjes (overig eten/drinken zijn voor eigen kosten).
– Het meest recente programmaoverzicht vind je altijd op de website van Pakhuis de Zwijger.
Organisatie: Pakhuis de Zwijger, Team Doe-democratie, team Open Overheid en team Agenda Lokale Democratie van het ministerie van BZK en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

Vier personen om een tafel in workshop setting

Drie personen in gesprek tijdens een bijeenkomst

[Foto’s (met uitzondering van de foto in de header en de foto linksonder): CC BY-SA Sebastiaan ter Burg]

 

D1000 denk en doe mee

Maandag 1 juni buigt een grote groep burgemeesters, wethouders, raadsleden, griffiers en gemeentesecretarissen zich samen met hun ambtenaren en inwoners over de staat van de lokale democratie. Bent u daar ook bij?

Burgemeesters, wethouders, raadsleden, gemeentesecretarissen en griffiers kunnen een inwoner, ambtenaar of werkgever uit hun gemeente meenemen naar de D1000. Zij gaan zich samen buigen over zaken als: wat vragen nieuwe taken en een veranderende samenleving van de lokale overheid en wat betekent dit voor het functioneren van de lokale democratie?

Democratie1000, D1000 is geïnspireerd op de G1000, zoals die in diverse plaatsen in Nederland en België al heeft plaatsgevonden. David van Reybrouck, auteur van ‘Tegen verkiezingen’ en initiatiefnemer van de G1000 in België is bij de D1000 aanwezig. Het doel van D1000 is een goed gesprek over lokale democratie, met als resultaat gezamenlijk ontwikkelde plannen voor versterking van die lokale democratie.

Het Programma Lokale democratie in Beweging (Raadslid.NU, Wethoudersvereniging, Nederlands Genootschap van Burgemeesters, Vereniging van Griffiers, Vereniging van Gemeentesecretarissen, VNG en ministerie van BZK) organiseren D1000 in samenwerking met Platform G1000.

Meer informatie en aanmelden

Civic crowdfunding voor ondernemende overheden

Steeds meer overheden (gemeenten en provincies) en woningcorporaties ontdekken de mogelijkheden van crowdfunding. Samen met burgers kunnen maatschappelijke en ruimtelijke projecten van de grond komen die het leven in steden, dorpen en buurten verrijken. Deze zogeheten ‘civic crowdfunding’ is een van de meest dynamische segmenten van crowdfunding. Want civic crowdfunding schuurt. Tegen bestaande beleids- en planvorming. Tegen bestaande financieringsmechanismen. Tegen bestaande democratische besluitvorming. Overheden gaan daarom (nog) onwennig om met civic crowdfunding en zoeken naar hun rol in dit veranderende speelveld. Tijdens het seminar zetten we de schijnwerper op inspirerende ontwikkelingen uit binnen- en buitenland en bekijken we deze op hun waarde en toepasbaarheid voor de Nederlandse praktijk. Het seminar is bedoeld voor bestuurders en beleidsmakers die meer willen weten over waar het met crowdfunding voor steden, dorpen en buurten naar toe gaat, en die daar actief over mee willen praten.

Praktisch

Datum en tijd: 10 juni
Start: 14.00 uur
Locatie: Pakhuis de Zwijger, Amsterdam
Meer informatie en aanmelden

Burgermeester Academie leergang

De zoektocht van de Burgermeester Academie naar nieuwe oplossingen voor de complexe vraagstukken waarvoor we in Nederland staan gaat door. De derde editie van de Burgermeester Academie start in oktober 2015. De derde editie vindt van dinsdag 13 oktober 16:00 tot vrijdag 16 oktober 16:00 plaats in Rotterdam. Om zoveel mogelijk te te kunnen doen in deze korte periode, overnacht je ook in Rotterdam.

Praktisch

Datum: 13 oktober 2015
Locatie: Rotterdam
Organisatie: Burgermeester Academie
Meer informatie en aanmelden.

How to develop a city in a cooperative way?

Historically the city of Amsterdam has been known for its structured housing market development, with an explicit focus on social housing developed by housing corporations. As a result of the economic crisis of 2008 many planned developments have been postponed or even cancelled.

Consequently, the city of Amsterdam and its housing corporations had to rethink its development scheme. In the last couple of years there have been quite some successful experiments with self-build plots and cooperative area development in which collaboration between the municipality and housing corporations together with residents, local entrepreneurs and many others became increasingly important.

Praktisch

Datum: 19 oktober 2015
Locatie: Pakhuis de Zwijger, Amsterdam
Doelgroep: Alle geïnteresseerde ambtenaren van gemeenten, waterschappen en provincies, medewerkers van natuur- en landschapsorganisaties en burgerinitiatieven.
Organisatie: Pakhuis de Zwijger

Meer informatie en aanmelden

Korte geschiedenis van het Leer- en Expertisepunt

Wij merken dat zich in de maatschappij en binnen de overheid een beweging aftekent die aandringt op een Open Overheid. Ter ondersteuning van die beweging is behoefte aan een leer- en expertise-omgeving waaraan iedereen die zich met Open Overheid verbonden voelt kan participeren. Onze stip op de horizon is een levendige community rond Open Overheid met 20.000 deelnemers in 2018. Een dergelijke groep achten wij in staat om de Overheid transparanter te laten opereren en de daarvoor benodigde verandering in gang te zetten.

Daarom is het Leer- en Expertisepunt Open Overheid er in 2015 voor publieke professionals die meer willen weten, meer in gesprek willen gaan en meer willen doen met één of meer van de vier vertrekpunten van Open Overheid: Open Contact, Open Aanpak, Open Data en Open Verantwoording.

Wij willen voor hen:

  1. Verhalen vertellen en ervaringen doorgeven aan degenen die meer willen weten over Open Overheid.
  2. Ruimte geven aan leren en ontwikkelen tijdens binnen communities of practice en evenementen, voor degenen die meer in gesprek willen gaan.
  3. Kennismakelaar zijn voor degenen die meer willen doen met Open Overheid. Dat betekent het verbinden van vraag en aanbod van de benodigde vaardigheden en kennis.
Historie

In mei 2014 gingen we van start met projectleider Marieke Schenk en coördinator Mikis de Winter. Het Leer- en Expertisepunt is onderdeel van ICTU, en werkt in opdracht van de directie Burgerschap en Informatiebeleid van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Wij werken nauw samen met het team Open Overheid van BZK voor wie we ook de rol van kennismakelaar vervullen. 

Kort na de start werkten wij aan de plannen en de strategie voor de komende twee jaar. Het werkprogramma is gebaseerd op de uitkomsten van interviews met meer dan twintig betrokkenen. Wij nodigden in mei 2014 ook een grotere groep geïnteresseerden uit om met ons mee te denken door middel van een enquête en een strategiesessie. Op die manier gaven zij mede invulling aan het Leer- en Expertisepunt Open Overheid. Onze tijdelijke website ging live.

In juni was het werkplan van het Expertisepunt definitief. We zijn volop aan de slag gegaan met het uitvoeren ervan door het land in te gaan, gesprekken te voeren en bijeenkomsten te organiseren. Hierdoor verzamelden we meteen content voor onze tijdelijke website die duizenden bezoekers trok. Tot eind 2014 voerden we vele gesprekken in het land, startten al enkele communities of practice in de vorm van leerkringen en we werkten volop aan de website die je nu voor je ziet.

Op 3 februari 2015 stelde onze opdrachtgever ons werkplan voor 2015 vast. Een dag later voegde Paul Suijkerbuijk zich bij het team. En meteen gingen we ‘live’ met de beta-versie van www.open-overheid.nl. Geef alsjeblieft feedback via de feedback-knop. Dank je wel!


 

Verder lezen

Het programma Open Overheid van BZK op de website van de Rijksoverheid biedt informatie over het beleid rond Open Overheid en het Open Government Partnership waarbij Nederland aangesloten is.

3 tips van Stef voor een meer Open Overheid

 

Stef van Grieken, technisch programmamanager bij Google.org, gaf het laatste online college van de omooc ‘Waar is de overheid van’. Omooc is een reeks online lezingen rond de vraag waar de overheid van is, met veel aandacht voor innovatie.

Stef vertelde over het werk van Google.org, de filantropische tak van Google, en hij gaf een drietal tips voor een meer Open Overheid:

1. Transparant

Maak het inzichtelijk voor iedereen

Als je transparant bent, geef je mensen de mogelijkheid om mee te helpen, en aan te wijzen waar dingen mis gaan. Hoe meer mensen kijken naar content, hoe groter de kans dat er iemand is die een fout kan corrigeren. En als je inzichtelijk maakt wat je doet en welke informatie je als overheid hebt, kunnen mensen er iets mee. Als voorbeeld noemt hij een Britse website waarop inspectieresultaten van scholen in begrijpelijke taal werden weergegeven, zodat bezoekers van de website ook echt iets aan de informatie hadden.

2. Participatief

Maak gebruik van ieders competenties

Maak het participatief. Een beetje een raar woord volgens Stef, maar technologie en de netwerken die er inmiddels zijn bieden veel kansen. Als voorbeeld noemt hij het Argentijnse stadje La Plata, waar inwoners participatief budgetteren en gezamenlijk beslissen over 30% van de begroting. Dit gebeurt op kleine schaal trouwens ook dichter bij huis, bijvoorbeeld in de Indische Buurt in Amsterdam. Onder andere de Stichting Budget Monitoring is hier mee bezig.

3. Platform

Laat anderen op je bouwen

Geef anderen de mogelijkheid om verder te bouwen op wat er is. De overheid als platform. Hierbij noemt Stef een voorbeeld uit zijn eigen praktijk: Android. Google realiseerde zich op een gegeven moment dat het niet erg handig is om zelf alle apps voor Android telefoons te maken. Het besturingssysteem werd opengesteld voor derden, zodat zij ermee aan de slag konden. Dit leverde tal van nieuwe toepassingen en apps op.

De overheid zou ook meer als platform kunnen functioneren, bijvoorbeeld door gegevens beschikbaar te stellen als open data. Door meer open data beschikbaar te stellen, ontstaan nieuwe toepassingen die zorgen voor betere dienstverlening, waarbij de overheid faciliteert, in plaats van zelf ontwikkelt. Een voorbeeld hiervan is Open OV, een community die zichzelf als doel heeft gesteld hoogwaardige, actuele reisinformatie voor iedereen beschikbaar te maken.

Gelukkig worden bovenstaande tips ook in Nederland al op diverse plekken in praktijk gebracht. Voorbeelden daarvan vind je bijvoorbeeld onder ‘Waarom?‘. In de Toolkit krijgen ook de vragen en dilemma’s die bij Open Overheid komen kijken aandacht. Ook zijn daar handreikingen op basis van bestaande initiatieven te vinden.

Open Aanpak

Waarom?

Een Open Aanpak leidt tot beter onderbouwd en genuanceerder beleid en slimme oplossingen. Uiteindelijk sluit het beleid beter aan op de wensen van de samenleving. Met een Open Aanpak kun je een goed resultaat voor alle partijen bereiken. Als je vóór de besluitvorming goed luistert naar mensen en hen begrijpelijk informeert, kun je rekenen op meer begrip. Je ziet dan ook wat anderen al doen. Daardoor ontstaan onverwachte invalshoeken en kom je samen tot nieuwe ideeën.

Hoe?

Sluit je aan bij de beweging en energie in de samenleving. Houd op met bepalen: ga deelnemen. Geef mensen de gelegenheid om het initiatief te behouden of naar zich toe te trekken. Zodat creativiteit, ondernemerschap en innovatie de boventoon voeren. Samen weten we meer en kunnen we meer. Werkelijk met mensen willen samenwerken, dat is de kern van Open Aanpak. Overheidsorganisaties kiezen vaak Open Aanpak als startpunt voor Open Overheid, want dat geeft focus en richting. Gaandeweg blijkt dat je pas echt winst boekt als je ook andere vormen van Open Overheid inzet:

Jij maakt Utrecht

In Utrecht zijn honderden voorbeelden van burgerinitiatieven, zelfbeheer door bewoners, participatietrajecten en leefbaarheidsinitiatieven. Maar de mensen die actief hieraan deelnemen, konden elkaar niet makkelijk vinden. Daarom werd ‘Jij maakt Utrecht’ ontwikkeld. Resultaat: ze vinden elkaar nu wél gemakkelijker.

Internetconsultatie

Internetconsultatie geeft iedereen de kans om te reageren op wetsvoorstellen. Open Contact via social media nodigt mensen uit om actief mee te doen met deze Open Aanpak van beleid. Resultaat: verschillende invalshoeken en ideeën kunnen bijdragen aan kwaliteit en draagvlak van wetsvoorstellen.

MijnWOZ

De gemeente Tilburg geeft via MijnWOZ inzicht in de opbouw van de WOZ-waarde van huizen. Inwoners kunnen hier hun gegevens controleren, huizen vergelijken en wijzigingen doorgeven. Resultaat: betrokken inwoners en een efficiënt proces bij de gemeente. Met veel minder bezwaarschriften.


 

Wat?

Open Aanpak, wat doe je dan? Welke stappen zet je? Bijvoorbeeld als je als gemeente een gebied pas vanaf 2030 gaat ontwikkelen? De Galecopperzoom is zo’n gebied, een pauzelandschap, een strook grond in Nieuwegein in de oksel van de A2 en de A12, in afwachting van ontwikkeling. De gemeente Nieuwegein onderzocht samen met anderen de mogelijkheid voor tijdelijk ruimtegebruik. Met wie ging de gemeente de samenwerking aan? Hoe kwamen zij tot een Open Aanpak?

Ga naar de toolkit Open Aanpak

 

Zo open dat het zeer doet?

“Vijftig tinten Open” stond op de uitnodiging voor de informele lunchbijeenkomst op 24 september 2014. Het suggestieve van vijftig tinten deed me denken aan “Zo open dat het zeer doet”, de titel van een omvangrijk hoofdstuk in het recentste boek van Evgeny Morozov, één van de meest vooraanstaande internetcritici van dit moment. In “So open it hurts” trekt Morozov fel van leer tegen Open Overheid en illustreert dat onder andere met onderstaand voorbeeld:

“Neem de kaarten die de misdaadstatistieken per buurt visualiseren; enthousiastelingen voor een “open overheid” zijn er lovend over. (…) De kaarten zouden de politie kunnen helpen om problematische gebieden te identificeren en er effectiever te zijn. Ook het publiek kan zo beter besluiten waar ze willen gaan wonen. De werkelijkheid is een stuk complexer. Zij die in slechtere wijken wonen, zouden dus misschien ook minder genegen zijn om misdaad te rapporteren. Een enquête uit 2011 van een verzekeringsmaatschappij toonde aan dat 11 procent van de respondenten een incident gezien had, maar dat niet aangegeven had, uit angst voor verlies in waarde van hun bezittingen.”
(citaat uit Om de wereld te redden, klik hier van Evgeny Morozov, p. 116/117)

Morozov schroomt niet om striemende taal te gebruiken tegen de – in zijn ogen – transparantie fetisjisten die met “een leger aan publieke nerds” aanzetten tot “vuilspuiterij”. Wat stond me te wachten toen ik aan die grote lunchtafel aanschoof om te praten over “Vijftig tinten Open”?

Ik trof collega’s die zeer genuanceerd, opbouwend en kalm over Open Overheid leken te spreken. In de trant van: er zijn vele tinten tussen de extreme standpunten tussen “Alles Open” en “Alles gesloten”. Gaandeweg werd me duidelijk dat zij het als een nobele kunst beschouwen daarin zorgvuldig te kiezen, maar niet té voorzichtig. Steeds meer richting openheid. Dergelijke geluiden komen we steeds vaker tegen in de vele gesprekken die we over Open Overheid voeren. De belangrijkste argumenten? Onze politieke opdrachtgevers willen het, de wet biedt met “actieve openbaarheid” voldoende rugdekking en vanuit de maatschappij klinkt steeds vaker de hartenkreet dat de overheid te gesloten is, zo gesloten dat dát juist pijn doet.