Expertisepunt Open Overheid

Welke ideeën hebben de forumleden voor het nieuwe Actieplan?

Op 22 februari kwam het stakeholderforum van het Actieplan Open Overheid voor de tweede keer bij elkaar. Op de agenda stonden onder andere de ideeën voor actiepunten van de forumleden en de publicatievorm van het plan.

Wat houdt de stakeholders bezig?
De forumleden trapten de bijeenkomst af met een actualiteitenrondje. Zo vertelde Open State Foundation (OSF) dat de app Waaroverheid is gelanceerd: via deze app kun je gemakkelijk informatie over jouw wijk of buurt vinden. Daarnaast werkte OSF, samen met VNG en BZK aan het ontsluiten van informatie over stembureaus. Deze informatie was vanaf 19 maart te zien op waarismijnstemlokaal.nl.

Universiteit Utrecht gaf aan nog druk bezig te zijn met de afronding van hun actiepunt uit het huidige Actieplan Open Overheid: Route-to-PA. Daarnaast onderzoeken zij of er een living lab kan worden opgezet. In dit living lab wordt Open Data aan sociale impact gekoppeld.

Thema’s actieplan
Onder welke overkoepelende thema’s kunnen de actiepunten van het nieuwe Actieplan worden ingedeeld? Ook die vraag werd besproken door de forumleden. De forumleden concluderen dat de volgende thema’s de lading dekken:

  1. Open houding
  2. Open informatie
  3. Open innovatie

Roxana Chandali (BZK) voegde hieraan toe dat veel landen de indeling van het Open Government Partnership (OGP) gebruiken. Zodra de actiepunten definitief zijn, kijken de forumleden opnieuw welke indeling het beste past.

Input voor het nieuwe Actieplan Open Overheid
De forumleden stuurden voorafgaand aan deze bijeenkomst hun persoonlijke top 3 met actiepunten voor het nieuwe Actieplan in. Roxana Chandali lichtte toe dat zij een gedeeltelijke overlap ziet tussen input die BZK ontving vanuit verschillende consultatiesessies en de input die de forumleden instuurden. Maar ook ziet zij in het veld enthousiasme voor andere onderwerpen. Daarnaast gaf zij aan dat het voor sommige interessante onderwerpen nog te weinig concreet is wat de mogelijke slagingskans is.

Benieuwd naar de ideeën voor actiepunten van de forumleden? Bekijk dan ook dit voorstel met daarin de input van de forumleden.

Hoe gaat het Actieplan eruit zien?
De forumleden spreken kort over de vorm van het Actieplan. Het Actieplan verschijnt op papier (de ‘traditionele versie’) en daarnaast wordt nagedacht over een aantrekkelijke publieksversie. Ideeën hiervoor zijn welkom, het LEOO zal dit verder oppakken.

Stand van zaken proces actieplan
Op 27 maart vindt de ‘Sneak preview nieuw Actieplan Open Overheid’ plaats. Potentiële actiehouders worden gevraagd om hun actiepunt hier te pitchen. Aan tafels (world café setting) worden de mogelijke actiepunten vervolgens verder besproken en aangescherpt. Deze input wordt gebruikt om het Actieplan te schrijven. Dit gebeurt in april. Eind april/begin mei worden de teksten beschikbaar gesteld ter consultatie.

De formats van de Actiepunten dienen voor 27 maart vastgesteld te zijn. Het bestuurlijk commitment moet in die fase geregeld zijn. In verband met een lange doorlooptijd is het belangrijk om op tijd actie te ondernemen. In het geval van de Open Wob doet Roxana een voorzet voor een format.

Zodra de tekst van het Actieplan klaar is, kan iedereen meepraten over de tekst. Daarna is het interdepartementale circuit aan de beurt. Het streven is om het Actieplan begin juli naar het parlement te sturen.

Het stakeholderforum komt eind april opnieuw bij elkaar om de voortgang van het nieuwe Actieplan Open Overheid te bespreken.

Meer over het stakeholderforum:
Bekijk hier het verslag van de eerste stakeholderbijeenkomst.
Kijk hier voor meer informatie over het stakeholderforum.

Actieplan Open Overheid update 14

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken over alle actiepunten vindt. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan. Vandaag is het tijd voor Actieplan Open Overheid update 14.

Actiepunt 1: Nationale open data agenda

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries.

CBS en kadaster operationaliseren in samenspraak met data.overheid.nl de mogelijkheden om het Open Datastelsel te versterken. Bijvoorbeeld door referentiedatasets te publiceren. Gemeenten en provincies werken aan het verbeteren van hun Open Data-aanbod door high value data te standaardiseren en te bezien op het interbestuurlijk benutten ervan. Data.overheid.nl voert met alle partijen die zijn aangesloten op het centraal register een check uit op de kwaliteit van de data die zij langs die weg aanbieden.

Actiepunt 2: Stuiveling Open Data Award

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

De tweede editie van de SODA is inmiddels al weer een tijd achter de rug: op 16 november 2017 werd de tweede SODA uitgereikt aan de Consumentenbond voor ‘Wat kost mijn zorg?’. Nu is het tijd om deze editie te evalueren en om SODA2018 in de steigers te zetten! Dit doen we op 30 april aanstaande met de SODA jury tijdens de evaluatie van SODA2017 en de vooruitblik naar SODA2018.

Actiepunt 3: ROUTE-TO-PA: Hergebruik van open data

Actiehouder: Universiteit Utrecht, departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap. In samenwerking met: de gemeente Den Haag, het ministerie van BZK, Open Knowledge Foundation (Verenigd Koninkrijk) en diverse Europese universiteiten.

Zoals beschreven in de vorige update, leverde de data expeditie (die onlangs in samenwerking met de gemeente Utrecht is uitgevoerd) mooie resultaten op. Tijdens de data expeditie zijn studenten samen met beleidsmedewerkers en stakeholders – op basis van Open Data – aan de slag gegaan met het thema een Gezonde Balans in de Binnenstad.

De andere partners in het ROUTE-TO-PA project, hebben ook een data expeditie uitgevoerd. Zo vonden er data expedities plaats in de Campania Regio (Italië), Prato (Italië) Issy-les-Moulineaux (Frankrijk), Dublin (Ierland). Op 17 en 18 april komen alle ROUTE-TO-PA partners bij elkaar in Napels om de resultaten van de verschillende pilots met elkaar te bespreken en om gezamenlijk conclusies te trekken. De lessons learned komen terecht in het derde ROUTE-TO-PA product: GUIDE. GUIDE biedt praktische handreikingen voor andere overheden die aan de slag willen met Open Data.

Actiepunt 4: Actieve openbaarheid van informatie

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries en uitvoeringsorganisaties.

Berenschot heeft in het najaar van 2017 de werkwijze van het actief openbaar maken van onderzoeksrapporten geëvalueerd en daartoe de stand van zaken op basis van interdepartementale bijeenkomsten en rondetafelgesprekken in kaart gebracht.

De conclusies en aanbevelingen worden betrokken in het verdere traject van Modernisering Openbaarmaking Overheidsinformatie (MOOI). MOOI werkt aan de (implementatie van) actieve openbaarmaking van meerdere categorieën overheidsinformatie, waaronder de onderzoeksrapporten. Intussen gaan de departementen door met het actief openbaar maken van onderzoeksrapporten die onder Rijksinkoopvoorwaarden tot stand komen.

Actiepunt 5: Open over geld: Openspending detaildata

Actiehouder: Open State Foundation (OSF). In samenwerking met: Provincies, Waterschappen, Gemeenten, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Interprovinciaal Overleg (IPO), Unie van Waterschappen (UVW) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Op dit moment ervaren wij het up to date houden van Open Spending Detaildata, voor zowel deelnemende overheden als voor Open State, als een zeer arbeidsintensief proces. Ook is er de mogelijkheid dat er fouten optreden. We bekijken nu samen met Semansys en het CBS de mogelijkheden om dit te verbeteren. We zijn bezig met een projectvoorstel om Open Spending Detaildata schaalbaar te maken met behulp van XBRL (een XML-standaard).

Actiepunt 6: Open over besluitvorming bij gemeenten: open raadsinformatie

Actiehouder: Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). In samenwerking met: de Open State Foundation, diverse gemeenten en het ministerie van BZK.

Na de succesvolle lancering van de app WaarOverheid, met goede bezoekcijfers, reageren steeds meer gemeenten met enthousiasme om ook hun raadsinformatie te ontsluiten als Open Data. Er is inmiddels een wachtlijst ontstaan. Ondertussen werken we bij VNG Realisatie aan afronding van de praktijkbeproeving. Daarbij horen het afronden van de standaard, afspraken maken met leveranciers en een plan van aanpak opstellen voor borging en beheer van de standaard en infrastructuur.

Actiepunt 7: De ambtenaar als vakman in de energieke samenleving

Actiehouder: ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. In samenwerking met: de energieke samenleving en het ministerie van BZK.

In april 2018 is het laatste werkatelier “De kunst van het verbinden” van 2,5 dag afgerond. Daarmee heeft ongeveer 90% van de beleidsambtenaren van IenW en een deel van de stafmedewerkers het werkatelier, waarin o.a. geoefend is met de verschillende overheidsrollen uit het NSOB-model, gevolgd.

In vervolg op het werkatelier en ter versterking en verdere internalisering van het gedachtegoed is begin 2017 de aanpak Versterking vakmanschap voor de energieke samenleving (VVES) gestart. Deze is ook in de vernieuwde IenW-inrichting voortgezet in 2018. Binnen deze meerjarige aanpak worden activiteiten georganiseerd, gericht op het toepassen van de verschillende rollen en de netwerkende ambtenaar in het dagelijks werk. Voorbeelden hiervan zijn: organiseren van reflectie in het werk, leren van afgeronde projecten in de vorm van een casestudy, CoP over het werken met ‘buiten’. Begin 2018 is binnen IenW ook gewerkt aan het ontwikkelen van een zgn. Project Start Up, waarin projectleiders vraaggestuurd en integraal worden geholpen met instrumenten als een stakeholder-analyse, participatie- en communicatieplan, governance-opzet, risico-analyse, etc.

De kennis en ervaring die in de  leertrajecten door het ministerie van IenW wordt opgedaan wordt op diverse manieren rijksbreed gedeeld.

Actiepunt 8: Informele aanpak Wob-verzoeken

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse gemeenten en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

We ontvingen (nog) geen nieuwe update van deze actiehouder. Daarom plaatsen we opnieuw de vorige update (februari 2018):

Tijdens het eerst volgende landelijke Prettig Contact Met de Overheid congres in september wordt een masterclass Informele Aanpak WOB-verzoeken verzorgd. Vanaf eind maart kunt u zich via de website www.pcmo.nl inschrijven.

Actiepunt 9. Ondersteuning van overheden: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO)

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: ICTU, maatschappelijk betrokken partijen, diverse gemeenten, provincies en ministeries.

Een aantal highlights van het Leer- en Expertisepunt (LEOO) sinds februari 2018:

  1. Dinsdagmiddag 20 maart organiseerden we een goed bezochte kennisbijeenkomst over E-democracy tools als vorm van een Open Aanpak.
  2. Op 27 maart hielden we in Utrecht een feestelijke ‘sneak preview’ voor de potentiële actiepunten voor het nieuwe Actieplan Open Overheid. Een verslag lees je hier.
  3. De actiepunten kregen de afgelopen maanden steeds verder vorm. Wil je weten aan welke concept actiepunten de afgelopen periode is gewerkt? Je vindt hier een overzicht.
  4. Er verscheen deze periode weer diverse content op onze website, op social media en op andere platforms. Zoals verschillende verslagen van bijeenkomsten, en het artikel ‘Elke dag een open data dag’ met daarin 5 ontwikkelingen op het vlak van open data, dat we schreven voor iBestuur.
  5. Ook kondigden we de Open Gov Week aan en maakten we plannen voor de invulling van deze week, die plaatsvindt van 7 t/m 11 mei. Deze Open Overheid week is een initiatief van het Open Government Partnership om initiatieven die de verbinding tussen burgers en overheden versterken onder de aandacht te brengen en het belang hiervan te onderstrepen.

 

15 tips voor een Open Overheid

15 tips voor een Open Overheid

Open Overheid levert een belangrijke bijdrage aan de verbinding tussen inwoners en overheden. Wil jij ook kennismaken met de voordelen van Open Overheid? Bekijk dan onderstaande 15 tips. Download & print ook de Open Poster.

Open Aanpak

1. Breng maatschappelijke partners en initiatiefnemers in beeld.
Maatschappelijke opgaven zoals een leefbare wijk of veilig verkeer zijn van iedereen. Overheidsorganisaties hebben formele taken waarbij het gewenst is om aan te sluiten op de denk- en doekracht uit de samenleving. Daarom is het belangrijk om maatschappelijke partners en initiatiefnemers in beeld te brengen zoals buurtbedrijven, individuele inwoners, stichtingen, belangenorganisaties en sociaal ondernemers. Lees meer over de startdoelen voor Open Aanpak.

2. Wees bij burgerparticipatie helder over wat partners van jouw organisatie kunnen verwachten.
Bij burgerparticipatie participeren maatschappelijke partners in de processen van de overheid. Vaak zijn de wederzijdse verwachtingen onuitgesproken en niet expliciet. Wees helder over wat maatschappelijke partners van jouw organisatie mogen verwachten. Bijvoorbeeld: informeren, meedenken, meebeslissen, co- creëren, ontleend aan de bekende participatieladder en de vele varianten daarop.

3. Maak verwachtingen helder bij overheidsparticipatie.
Bij overheidsparticipatie participeert de overheid is de processen van maatschappelijke initiatiefnemers. Vaak zijn de wederzijdse verwachtingen onuitgesproken en niet expliciet. Wees helder over wat maatschappelijke initiatiefnemers van jouw organisatie mogen verwachten. Bijvoorbeeld:

  1. Welke ruimte is er om beleid of regels aan te passen?
  2. Is er een vergunning nodig en hoe lang duurt de procedure?
  3. In hoeverre kan onze organisatie helpen met kennis, expertise en advies?
  4. Zijn er subsidies of startsubsidies beschikbaar?

Open Contact

4. Zet de informele aanpak in.
Geen juridisch doorwrochte brieven schrijven, maar de telefoon pakken en even bellen. Want is het wel 100% helder wat de briefschrijver eigenlijk dwarszit? Dat is waar de informele aanpak over gaat. Als je belt met een eerlijke en nieuwsgierige houding, actief luistert en doorvraagt, dan kom je er vaak snel achter wat er precies aan de hand is. Zo’n informele aanpak is oplossingsgericht en kan bovendien dure en tijdrovende juridische procedures voorkomen. Het is de moeite waard om te verkennen of de informele aanpak ook voor jouw organisatie praktijk kan worden. De website van Prettig contact met de overheid biedt veel voorbeelden, handleidingen, tips en trucs voor de informele aanpak. In de bibliotheek op de website vind je tal van publicaties, documenten en instrumenten waar je je voordeel mee kunt doen.

5. Pas de informele aanpak van Wob-verzoeken toe.
Wat doe je als het aantal Wob-verzoeken in korte tijd drastisch toeneemt, je capaciteit beperkt is en je mensen toch op een goede manier wilt informeren? Gouda stelde een Wob-team samen en ging voor de informele aanpak. Hierdoor nam het aantal ingebrekestellingen af en zijn er in 2014 geen dwangsommen meer uitbetaald, in tegenstelling tot het jaar er voor. Lees meer over de informele behandeling van Wob-verzoeken en de aanpak van Gouda.

6. Stel de gebruiker centraal.
Hoe kan de overheid haar informatievoorziening zo aanpassen dat deze aansluit bij de individuele informatiewens van mensen? Het rapport ‘Informatie op maat’ biedt op grond van onderzoek een aantal richtlijnen bij het vormgeven van ‘informatie op maat’ zoals ‘wees zo specifiek mogelijk’, van ‘informatie naar contact’ en ‘bekijk alle processen vanuit de doelgroep’. Een van de belangrijkste conclusies uit het rapport is dat er een verandering nodig is van het enkel aanbieden van informatie naar het aangaan van contact. In het rapport ‘Informatie op maat’ lees je meer over hoe je deze verandering binnen jouw organisatie vorm kunt geven.

Innovatie

7. Laat je inspireren door technologie en kijk of dit jouw activiteiten kan versterken.

Open Verantwoording

8. Breng in beeld welke informatiecategorieën je hebt.
Bepaal welke informatiecategorieën jouw overheidsorganisatie heeft. Je kunt daarbij bijvoorbeeld denken aan onderzoeksrapporten, uitvoeringstoetsen, inkoopinformatie en subsidie-informatie. Als je hierover op de website publiceert dan wordt publiek bekend welke informatie jouw organisatie heeft en of jouw organisatie die openbaar gaat maken. Dat vergroot de kans dat belanghebbenden en belangstellenden die informatie weten te vinden.

9. Maak relevante informatiecategorieen actief openbaar.
Bepaal welke informatiecategorieën je actief openbaar maakt zoals onderzoeksrapporten, uitvoeringstoetsen, inkoopinformatie en subsidie-informatie. Om die informatie op een eenvoudige manier periodiek actief beschikbaar te stellen zijn waarschijnlijk aanpassingen in de informatievoorziening nodig. Openbaarheid inregelen kun je het best zo vroeg mogelijk in het proces doen. Toch kun je ook al stappen nemen zonder dat de informatievoorziening drastisch op de schop gaat. Kies je voor het actief beschikbaar stellen van informatie waar je veel op bevraagd wordt, dan profiteer je daar als organisatie ook van, door bij informatieverzoeken te verwijzen naar de plek waar de informatie al te vinden is. Als je communiceert over welke informatie actief beschikbaar gesteld wordt, is de kans bovendien groot dat men zelf de informatie weet te vinden.

10. Maak Open Raadsinformatie beschikbaar.
Open Raadsinformatie maakt het mogelijk de informatiepositie van raadsleden, inwoners en (lokale) journalisten te versterken. De verbinding met de samenleving staat daarbij voorop, technologie wordt ingezet om dit te ondersteunen. Waar staat Open Raadsinformatie precies voor? Dat lees je in Open Raadsinformatie in 11 vragen. Er zijn meer initiatieven om raadsinformatie op een opener manier beschikbaar te stellen, bijvoorbeeld Open de Raad. Uit eerder onderzoek van Open State Foundation blijkt dat raadsinformatie vaak slecht vindbaar is en dat de informatie van verschillende gemeenten onderling niet te vergelijken is. Open Raadsinformatie heeft als doel daar een oplossing voor te bieden.

11. Open Spending: maak je huishoudboekje open.
Vanuit de wens om uitgaven en inkomsten van alle overheden openbaar te maken, heeft de Open State Foundation Openspending opgezet. Je kunt er de uitgaven van overheden vergelijken. Op basis van Open Data uiteraard. Open State is een non-profit organisatie die democratische transparantie, verantwoording en participatie bevordert door het ontwikkelen van online platformen en het bevorderen van het ontsluiten en gebruik van open data. Inmiddels biedt het CBS de achterliggende IV3 bestanden als Open Data aan. Openspending biedt de visualisatie van deze data.
Kijk hier voor meer informatie over Open Spending.

Open Data

12. Inventariseer welke data jouw organisatie heeft.
Ook het openen van data begint met een eerste stap. Een goede eerste stap is het krijgen van een overzicht van data in de organisatie die voor Open Data in aanmerking komt. Om dat overzicht te krijgen kun je een inventarisatie uitvoeren. Inventariseren kan je doen op verschillende manieren. Je kan de gehele organisatie interviewen of je gaat kijken wat het laaghangend fruit is. Inventariseren kun je doen aan de hand van de blog inventariseren kun je leren.

13. Beoordeel welke data open mogen
Via het startdoel inventarisatie heb je inzicht gekregen in de data die beschikbaar is binnen je organisatie. Alvorens je kunt besluiten deze data als Open Data beschikbaar te stellen dien je een check te doen op aansprakelijkheid en strijdigheid met rechtsregels. Hiertoe is op data.overheid.nl een uitgebreide handreiking beschikbaar waarmee je dit kunt vaststellen.

14. Biedt aan in herbruikbaar formaat en publiceer op data.overheid.nl.
Het publiceren van data start je met een aantal stappen. Maak de data duurzaam beschikbaar, zorg voor ontsluiting onder de juiste voorwaarden en zorg voor een plaats op het internet waar de data beschikbaar gesteld kan worden. Een overzicht van de stappen die je kunt zetten om Open Data te publiceren is gegeven in de blog Publiceer!

15. Werk samen rondom maatschappelijke vraagstukken.
Open Data is geen doel op zich: Open Data biedt de mogelijkheid om dingen anders op te lossen dan we gewend zijn. Ga in gesprek met jouw omgeving en formuleer de maatschappelijke vraag. Denk aan een open houding ten aanzien van jouw omgeving en je collega’s die gespecialiseerd zijn in het onderwerp.

 

Open Gov Week: doe mee!

Van 7 t/m 11 mei is het Open Gov Week. Het Open Overheid beleidsteam van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) grijpen deze internationale Open Overheid week aan om initiatieven die de verbinding tussen burgers en overheden versterken onder de aandacht te brengen en het belang hiervan te onderstrepen. Dit doen we met bijeenkomsten op verschillende locaties in het land en met berichten op onze website en social media.

Doe je met ons mee?

Meld jouw event aan
Organiseer jij ook een bijeenkomst, meet-up, webinar, lezing, workshop, open dag, hackathon of andere activiteit in het kader van de Open Overheid Week? Laat het ons weten, dan plaatsen we jouw activiteit in onze agenda en zetten we het op de kaart.

Wat organiseer jij tijdens de Open Gov Week? Meld hier jouw event aan.

Meer over Open Gov Week
De Open Gov Week is een initiatief van het Open Government Partnership (OGP) om Open Overheid wereldwijd onder de aandacht te brengen. Nederland neemt deel aan het Open Government Partnership en doet daarom mee aan deze Open Overheid week om de verbinding te versterken tussen kiezers en gekozenen, tussen burgers en hun overheid.

Bezoek ook de speciale Open Gov Week website van OGP.

#OpenGovWeek

#OpenOverheid

“Wat merkt de burger van deze Actiepunten?”

Verslag Sneak Preview nieuw Actieplan Open Overheid

Na tientallen gesprekken, online consultatie en 10 consultatiebijeenkomsten met jongeren, media partners, maatschappelijke organisaties, burgers, gemeenten, departementen en provincies was het op 27 maart tijd om de potentiële actiepunten te onthullen. Tijdens een ware Sneak Preview, met popcorn en een rode loper, presenteerden 10 mogelijke actiehouders hun ideeën voor het nieuwe Actieplan Open Overheid.

Actieplan?
Met het Actieplan Open Overheid werkt Nederland aan het versterken van de verbinding tussen burgers en hun overheid. Het Actieplan verbindt initiatieven met deze ambitie. De afgelopen maanden ging het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) op zoek naar nieuwe initiatieven, ook wel actiepunten, voor het derde Actieplan Open Overheid.

Opbrengst consultatieperiode
Op 27 maart presenteerden de potentiële actiehouders hun actiepunten. In korte pitches van 3 minuten lieten zij kort en bondig weten wat de plannen zijn, waarom dat belangrijk is, en waar zij nog hulp bij nodig hebben. Daarna gingen de 60 deelnemers in een World café setting met elkaar in gesprek over de gepresenteerde ideeën. De potentiële actiehouders hadden zo de mogelijkheid om hun prangende vragen te stellen, aanvullende ideeën op te halen en handige verbindingen te leggen.

Bekijk hier de potentiële actiepunten voor het nieuwe Actieplan Open Overheid.

Denk aan het belang van opschaling en zet de bewoner centraal
Er was tijdens de bijeenkomst veel enthousiasme voor het nieuwe Actieplan Open Overheid. Eric Stokkink (afdelingshoofd Democratie & Burgerschap, BZK) noemde het in zijn slotwoord fantastisch om zoveel verschillende organisaties bij elkaar te hebben. In zijn opening wees hij er al op dat alle overheidslagen vertegenwoordigd waren, en tal van maatschappelijke organisaties. Daarnaast gaf hij aan dat het belangrijk is om de volgende vier punten in de gaten te houden tijdens de verdere invulling van het nieuwe Actieplan:

  1. Een pilot kan klein starten, maar hoe zorg je dat andere overheidsorganisaties kunnen aansluiten? Denk aan belang van opschaling.
  2. Wat merkt de burger ervan? Zet de bewoner en samenwerking met bewoners centraal.
  3. Taakverdeling: wie doet wat in het traject?
  4. Maak het SMART: zorg dat de actiepunten specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdsgebonden zijn.

Voor de deelnemers bleek de Sneak Preview een zinvolle middag met veel kennisuitwisseling. Al liet een van de deelnemende actiehouders ook weten dat alle meningen en ideeën van anderen het niet altijd makkelijker maken. Een andere deelnemer gaf aan dat hij schrok van het feit dat er maar één betrokken burger in de zaal zat. Het vertrekpunt is immers wel dat het actieplan waarde heeft voor de inwoners van Nederland. Terecht werd daaraan toegevoegd dat we natuurlijk allemaal burgers zijn, en ook vanuit die bril naar het plan moeten blijven kijken.

Hoe verder?
Het Actieplan Open Overheid 2018-2020 is nu bijna klaar. Benieuwd naar de volgende stappen? In onderstaande infographic zie je de tijdsplanning voor de komende periode.

Houd ook open-overheid.nl/actieplan in de gaten en meld je aan voor de nieuwsbrief voor het laatste nieuws over het Actieplan Open Overheid.

infographic actieplan open overheid

Open Gov Week

Doe je ook mee aan Open Overheid week?

Van 7 t/m 11 mei is het Open Gov Week. Het Open Overheid beleidsteam van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) grijpen deze internationale Open Overheid week aan om initiatieven die de verbinding tussen burgers en overheden versterken onder de aandacht te brengen en het belang hiervan te onderstrepen. Dit doen we met bijeenkomsten op verschillende locaties in het land en met berichten op onze website en social media. De eerste bijeenkomsten tijdens Open Gov Week staan inmiddels in onze agenda en op onze Open Gov Week kaart zie je welke activiteiten er in Nederland plaatsvinden.

Doe je met ons mee?

Meld jouw event aan
Organiseer jij ook een bijeenkomst, meet-up, webinar, lezing, workshop, open dag, hackathon of andere activiteit in het kader van de Open Overheid Week? Laat het ons weten, dan plaatsen we jouw activiteit in onze agenda en zetten we het op de kaart.

Wat organiseer jij tijdens de Open Gov Week? Meld hier jouw event aan.

Open Gov Week Blog

Schrijf een blog over Open Overheid
Wil je wel iets doen tijdens Open Gov Week, maar heb je geen tijd om een bijeenkomst te organiseren? Schrijf dan een blog over jouw ervaringen met Open Overheid en/of Open Data. Wij publiceren jouw blog dan tijdens Open Gov Week op open-overheid.nl.

Stuur jouw Open Gov Week gastblog in.

Meer over Open Gov Week
De Open Gov Week is een initiatief van het Open Government Partnership (OGP) om Open Overheid wereldwijd onder de aandacht te brengen. Nederland neemt deel aan het Open Government Partnership en doet daarom mee aan deze Open Overheid week om de verbinding te versterken tussen kiezers en gekozenen, tussen burgers en hun overheid.

Bezoek ook de speciale Open Gov Week website van OGP.

#OpenGovWeek

#OpenOverheid

Sneak preview nieuw Actieplan Open Overheid: de kanshebbers voor het Actieplan

Op 27 maart pitchten de potentiële Actiehouders hun ideeën voor het nieuwe Actieplan Open Overheid. Benieuwd naar de potentiële actiepunten? Hieronder vind je een beknopt overzicht van de actiepunten die er op dit moment zijn.

Per potentieel actiepunt geven we de werktitel, de potentiële actiehouders en een omschrijving van het actiepunt. Let op: de actiepunten zijn nog niet definitief en kunnen nog veranderen.

Proeftuin digitale democratie bij gemeenten

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)
Onderzoek van onder andere het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) laat zien dat burgers ontevreden zijn over de responsiviteit van overheid en politiek. Er is behoefte aan meer directe betrokkenheid bij beleids- en besluitvorming. Digitale technologieën bieden nieuwe mogelijkheden om de gewenste invloed vorm te geven. Het potentiële actiepunt ‘Proeftuin Digitale Democratie’ heeft daarom als doel om te werken aan:

  1. Het vitaliseren van de democratie door de responsiviteit van lokale overheden aantoonbaar te vergroten.
  2. Het verkennen van de vraag hoe een digitaal kanaal effectief toegevoegd kan worden aan de bestaande participatieaanpak.
  3. Het onderzoeken aan welke criteria succesvolle participatietools moeten voldoen.
  4. Het vergroten van de bewustwording bij overheden van de kansen en risico’s van digitale democratie. Het bevorderen van open source als programmeerstandaard.

Open Contracting

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)
Sinds 2014 bestaat de internationale Open Contracting Data Standard (OCDS). De standaard is bij aanvang door de eerste ondertekenaars vooral ingezet om corruptie te bestrijden. Hoe? Door informatie over de inkoop door de overheid op een uniforme en transparante manier naar buiten te brengen als Open Data. OCDS geeft inzicht in het monitoren van de prestaties van overheidscontracten. Steeds meer landen zien het nut van OCDS en zijn tot ondertekening overgegaan. Nederland heeft dat nog niet gedaan.

Het potentiële actiepunt Open Contracting selecteert twee Rijksaanbestedingen voor een pilot. Voor deze aanbestedingen wordt nagegaan in hoeverre de OCDS wordt en kan worden opgevolgd. Het doel is:

  1. Vaststellen waar en hoe Nederland aan OCDS voldoet.
  2. Aangeven welke verbeteringen er op het gebied van OCDS voor het Rijk mogelijk zijn.
  3. Aangeven waar Nederland een ‘Best Practice’ is.

De pilot biedt de mogelijkheid om internationaal kennis en expertise te delen.

Open Parlement

Tweede Kamer
Websites zijn niet altijd toegankelijk en bruikbaar voor mensen met een functionele of cognitieve beperking. De website van de Tweede Kamer bevat veel parlementaire documenten die niet toegankelijk zijn voor mensen met een functionele of cognitieve beperking. Ook zijn deze documenten niet goed leesbaar op verschillende apparaten, zoals smartphones en tablets.

Het potentiële actiepunt Open Parlement heeft als doel om de toegankelijkheid en bruikbaarheid van parlementaire informatie te verbeteren. Het actiepunt richt zich op de toegang van parlementaire documenten en past de Europese (open) standaard voor digitale toegankelijkheid toe: de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG).

Provincies Open Stateninformatie

Provincie Zuid-Holland, Open State Foundation en mogelijk andere provincies
Stateninformatie is de besluitvorming van Provinciale Staten bestaande uit onder andere moties, agenda’s en voorstellen. Deze informatie is ongestructureerd en over het algemeen niet beschikbaar als Open Data. Gericht zoeken naar informatie of het vergelijken van informatie over hetzelfde onderwerp bij verschillende provincies is in de huidige vorm bijvoorbeeld niet mogelijk. Dit heeft tot gevolg dat de informatie waarop Provinciale Staten hun besluiten baseren niet goed toegankelijk is.

Provincies willen hun informatie beter toegankelijk maken ten behoeve van het democratische proces. In dit potentiële actiepunt zullen provincies hun Stateninformatie volgens een dergelijke standaard beschikbaar gaan stellen. Het wordt zo ook mogelijk voor verschillende partijen om toepassingen te maken die door middel van hergebruik van gegevens bijdragen aan participatie, transparantie en/of verantwoording.

Open Algoritmes

Rijkswaterstaat
Steeds meer beheer- en beleidsbeslissingen van de overheid worden gebaseerd op data en algoritmen. Beslissingen op basis van algoritmen zijn nu niet transparant voor burgers en bedrijven, terwijl de gevolgen van de toepassing van deze algoritmen van grote betekenis kunnen zijn voor de samenleving.

Om overheidsorganisaties op weg te helpen met het openstellen van algoritmen, gaat Rijkswaterstaat aan de slag met het opstellen en inventariseren van kaders en richtlijnen hiervoor. Het uiteindelijke doel is om de kaders, richtlijnen en een beslisboom in een pilot toe te passen en daarbij enkele algoritmen openbaar te maken.

Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten

Gemeente Schiedam, andere betrokken gemeenten en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid
Burgers hebben recht op informatie, maar krijgen niet altijd gemakkelijk waar zij recht op hebben. Of ze kunnen de informatie niet eenvoudig vinden. Ook voelen inwoners zich niet altijd betrokken bij en niet gehoord door hun gemeente. Om hier verandering in te brengen, is het van belang te werken aan open en transparante gemeenten.

Een open en transparante gemeente ontstaat niet vanzelf: Het vraagt een cultuur van openheid waarbij ambtenaren de meerwaarde van openheid en transparantie inzien. Het kan een uitdagende klus zijn om dit te bereiken en vergt vaak een pioniersmentaliteit binnen een organisatie.

Het Pioniersnetwerk Open Overheid wil hier bij helpen: het verbindt deze pioniers met elkaar om kennis en ervaringen te delen, te inspireren en samen te werken. Hoe? Bijvoorbeeld door ieder kwartaal een bijeenkomst te organiseren. Iedere bijeenkomst heeft een thema en kan in diverse vormen worden gegoten. Zoals een kennissessie met een expert of een Open Overheid lab met het werken aan een echte casus volgens Design Thinking. Ook een conferentie met vooraf een call for papers is een mogelijkheid. Een andere optie is om ook een keer per jaar een bijeenkomst te houden die gericht is op inwoners, en hen uit te nodigen op het gemeentehuis.

Toetreding tot het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI)

Ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) en ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK)
De EITI-standaard is een vrijwillige internationale standaard voor verantwoorde en transparante winning van grondstoffen. Als deze in Nederland geïmplementeerd wordt, zal informatie over de gehele grondstofwinningsketen openbaar zijn. Vanaf het moment dat het gewonnen wordt tot en met de afdrachten aan de overheid, waardoor een betere afweging tussen maatschappelijke kosten en baten gemaakt kan worden. Deze standaard is nog niet in Nederland geïmplementeerd. Toetreding tot het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI) en de implementatie van de EITI-Standaard in Nederland is daarom een mogelijk actiepunt voor het nieuwe Actieplan.

Op dit moment zijn er al veel gegevens over de delfstoffenwinning beschikbaar. Echter, het zicht op het totaal aan financiële bijdragen (afdrachten en belastingen) van de delfstofwinning ontbreekt. Meer transparantie door een beter inzicht in specifieke financiële data kan een positieve bijdrage leveren aan het publieke debat over de (private en publieke kosten en baten) van grondstoffenwinning. Met de implementatie van NL-EITI zullen gegevens over belastingopbrengsten, royalties en andere betalingen openbaar beschikbaar zijn.

Open Wob

Provincie Noord-Holland, Open State Foundation (OSF), provincie Zuid-Holland en andere overheidsorganisaties
Het proactief en op een toegankelijke wijze publiceren van Wob-besluiten (Wet openbaarheid van bestuur) draagt bij aan een transparante overheid en kan bijdragen aan het verminderen van het aantal Wob-verzoeken. De potentiële actiehouders streven daarom naar een actiepunt dat meer inzicht biedt in Wob-verzoeken, zowel inhoudelijk als procedureel, om zo openbaarheid en een transparante overheid te bevorderen.

Via het dashboard Open Wob worden Wob-documenten op een goed doorzoekbare wijze beschikbaar gesteld aangevuld met visualisaties of grafieken met het aantal Wob-verzoeken en de looptijd en de mogelijkheid om notificaties in te stellen. Daarnaast worden de Wob-documenten ontsloten als open data via de Open Wob API, waardoor de informatie ook herbruikbaar wordt. Dit bevordert eveneens de klantvriendelijkheid en de dienstverlening en draagt tevens bij aan een open houding van overheidsorganisaties.

Het uiteindelijke doel is om bij deelnemende overheidsorganisaties transparantie en de bruikbaarheid van gepubliceerde informatieverzoeken en beslissingen daarop te verhogen.

Pilots open by design

Actiehouders nader te bepalen
Het actief openbaar maken van overheidsinformatie zou zoveel mogelijk in het primaire proces geregeld moeten worden. Dit wordt ook wel ‘open by design’ genoemd. In het nieuwe Actieplan wordt mogelijk een Actiepunt opgenomen waarin ‘open by design’ pilots bij verschillende overheden zullen plaatsvinden.

Om een goede toegang tot overheidsinformatie te realiseren is het van belang dat openbaarheid en open standaarden zoveel mogelijk worden meegenomen in het ontwerp van informatiesystemen. Om vast te stellen wat dit betekent voor informatiesystemen, is het nuttig om ervaring op te doen met een aantal pilots.

Meer weten over de weg naar het nieuwe Actieplan Open Overheid?
Lees meer over het Actieplan Open Overheid

Heb je een vraag of idee met betrekking tot de potentiële actiepunten? Neem dan gerust contact met ons op!

De kansen en kanttekeningen van digitale burgerparticipatie

Terugblik op de bijeenkomst ‘Een Open Aanpak met E-democracy tools’

Digitale burgerparticipatie leeft! Op dinsdagmiddag 20 maart stroomde het Auditorium van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) vol voor de bijeenkomst Een Open Aanpak met E-democracy tools. E-democracy tools bieden mogelijkheden om burgers beter bij de politiek en beleidsvorming te betrekken. Daarmee zijn zij een goed voorbeeld van een Open Aanpak.

Hoe zijn de ervaringen van overheden met deze tools? En zijn E-democracy tools het juiste middel om burgers bij de politiek te betrekken? Josien Pieterse (directeur Netwerk Democratie), May-Britt Jansen (programmamanager OpenStad), Jeroen van Berkel (lid Dagelijks Bestuur, stadsdeel West) en Ira van Keulen (Senior Onderzoeker / Parlementair Liaison bij het Rathenau Instituut) deelden hun ervaringen en geleerde lessen en gingen het gesprek hierover aan met het publiek.

Direct aan de slag
Na een officiële aftrap van de bijeenkomst door Marieke Schenk (coördinator Leer- en Expertisepunt Open Overheid), lichtte Josien Pieterse toe dat digitale participatietools nieuwe mogelijkheden bieden om tot besluitvorming te komen. Hoe? Dat kan vrij gemakkelijk. Op de website van E-DEM staan open source tools klaar voor lokaal gebruik. Lokale overheden kunnen direct aan de slag zodra zij de software en handreiking hebben gedownload.

Koujin Sabir (BZK) vertelde ter aanvulling over de nieuwe ‘proeftuin digitale democratie gemeenten’. In ieder geval 10 gemeenten experimenteren hierin met vormen van digitale democratie. Deze proeftuin is hard nodig, omdat er onder burgers onvrede is over de responsiviteit van de overheid, blijkt onder andere uit onderzoek van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Meedoen aan de proeftuin betekent dat gemeenten ervaring opdoen met de beschikbare e-democracy tools om inwoners te betrekken.

Het gebruik van e-democracy tools is nog relatief nieuw voor Nederlandse overheden en dat levert ook wel wat spanningen op: sommige gemeenten vinden het bijvoorbeeld lastig dat door de inzet van deze tools een nieuwe dynamiek met inwoners ontstaat.

De Stem van West
In Amsterdam experimenteren ze al met digitale burgerparticipatie. “Normaal gesproken is Amsterdam tijdens bijeenkomsten aanwezig met de nodige hoofdstedelijke arrogantie, maar dit keer niet! Juist op het gebied van burgerparticipatie heeft Amsterdam niet altijd het recht om arrogant te zijn”, aldus May-Britt Jansen en Jeroen van Berkel van De Stem van West. May-Britt en Jeroen namen het publiek live mee naar de De Stem van West: een online platform waar bewoners voorstellen voor hun buurt kunnen indienen. Op een interactieve kaart is te zien dat burgers hun ideeën letterlijk op de kaart kunnen zetten. Voor deze ideeën verzamelen ze stemmen en iedere twee weken wordt het idee met de meeste stemmen op de raadsagenda van Amsterdam gezet.

De Stem van West is een ultieme online tool voor burgers om daadwerkelijk te participeren. En de tool gaat nog een stapje verder: burgers kunnen namelijk ook hun voor- en tegenargumenten voor een bepaald idee op de website plaatsen. Zo krijgen burgers en bestuurders inzicht in de argumenten van zowel voor- als tegenstanders.

Condities voor impact
Hoe succesvol zijn e-democracy tools? Ira van Keulen werkte vanuit het Rathenau Instituut mee aan een Europees onderzoek naar digitale burgerparticipatie. De onderzoekers analyseerden onder andere 22 inspraak-initiatieven. Een van de geleerde lessen is dat het een uitdaging is om met burgerparticipatie daadwerkelijk impact te hebben op besluitvorming en de politieke agenda. Er zijn genoeg kansen voor burgerparticipatie, maar hiervoor is ook tijd nodig. Van Keulen ziet digitale burgerparticipatie als kansrijk, maar het is zeker geen quick fix. Ira presenteerde zes condities die de impact kunnen vergroten:

  1. Verbinding met concrete formele agenda of besluit.
  2. Helderheid over participatieproces en doel.
  3. Feedback aan deelnemers.
  4. Kwantificeren via stemmen of prioritering.
  5. Actieve en gedifferentieerde mobilisatiestrategie.
  6. Leerproces: herhaal en verbeter.


Vertrouwen
Tijdens de interactieve afsluiting van de bijeenkomst kwam onder andere het thema vertrouwen aan bod. Vertrouwen is essentieel voor burgers om te participeren. Hoe kunnen we vertrouwen waarborgen? Uit onderzoek blijkt dat het gedrag van politici zorgt voor wantrouwen onder burgers. Wat kan een tool – zoals De Stem van West – bijdragen om het gedrag van politici te veranderen? Uit de reactie van de sprekers bleek dat dit niet de belangrijkste doelstelling is van de tools. Het is goed om te beseffen dat digitale tools er in de eerste plaats zijn om burgers de mogelijkheid te geven om te participeren. Als gedrag van politici hierdoor beïnvloed wordt, dan is dat mooi meegenomen.

Een ander punt dat samenhangt met vertrouwen, is de vraag hoe veilig burgers zijn als zij hun wensen online kenbaar maken. Bijvoorbeeld als buurvrouw X een initiatief van buurvrouw Y ziet – over een hekje dat moet verdwijnen in de buurt – en buurvrouw X het hier niet mee eens is. Hoe veilig is buurvrouw Y dan?

Jeroen en May-Britt van De Stem van West stelden dat dit in de praktijk geen problemen oplevert. De Stem van West is echt een tool waarin burgers met elkaar het gesprek aangaan. Het politieke spel vindt pas later plaats op de plek waar het hoort: in de politieke arena.

Meer teruglezen en terugkijken?

  1. Bekijk onze Storify met een selectie van de tweets over de middag.
  2. Op open-overheid.nl/schrijf-mee lieten bezoekers hun ideeën en vragen over digitale burgerparticipatie achter.
  3. Bekijk de PowerPointpresentaties van Josien Pieterse (NetwerkDemocratie), De Stem van West en van Ira van Keulen (Rathenau Instituut).


Verslag door Arnoud van Kooten (stagiair beleidsteam Open Overheid, BZK) en Ilse Ambachtsheer (Leer- en Expertisepunt Open Overheid)

Open Data helpt je naar de stembus: waarismijnstemlokaal.nl

Nieuwsbericht van Open State Foundation:

Om kiezers op 21 maart te helpen bij het vinden van een stembureau is vanaf 19 maart de website waarismijnstemlokaal.nl gelanceerd met alle meer dan 9 duizend stembureaus. Niet alleen kun je via de website ‘Waar is mijn stemlokaal?’ een stembureaus vinden maar is ook andere informatie, zoals openingstijden en rolstoeltoegankelijkheid beschikbaar. Het is voor het eerst dat informatie van alle stembureaus op een gestandaardiseerde wijze is gebundeld en voor iedereen beschikbaar gesteld als open data. Daarmee kan iedereen de stembureaus in alle gemeenten vinden en zijn de data voor iedereen te gebruiken.

Bekijk hier data Stembureaus raadgevend referendum (csv) en gemeenteraadsverkiezingen (csv)

Bij de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 verzamelde Open State Foundation de informatie over stemlokalen handmatig via websites van gemeenten. Elke gemeente publiceerde toen de eigen informatie over stembureaus op een eigen wijze. Open State Foundation publiceerde de verzamelde informatie via een online kaart dat werd gedeeld via Facebook waardoor ruim een miljoen Nederlanders een stemlokaal kon vinden.

Stemlokalen standaard
Gemeenten hebben nu zelf hun lijst met stembureaus aangeleverd volgens een standaard die gemeenten in samenwerking met VNG begin dit jaar hebben opgesteld. De helft van alle gemeenten hebben nu zelf de informatie over stemlokalen beschikbaar gesteld volgens dezelfde standaard. De rest is aangevuld met data verzameld door de Geodienst van de Rijksuniversiteit Groningen.

Duurzame oplossing
‘Dat gemeenten nu zelf volgens dezelfde standaard informatie over stemlokalen beschikbaar maken is een belangrijke stap om open data van gemeenten voor iedereen toegankelijk te maken via een centrale plek’, zegt Tom Kunzler van Open State Foundation. ‘Dit is een duurzame oplossing. Volgend jaar zijn er wederom verkiezingen, voor de Provinciale Staten en het Europees parlement. Gemeenten hoeven dan alleen nog maar wijzigingen door te geven.’

Op 21 maart a.s. plaatst Facebook wederom de ‘Facebook Stemoproep’ online met daarin een link naar de kaart met stemlokalen op waarismijnstemlokaal. Het project ‘Waar is mijn stemlokaal?‘ is een initiatief van Open State Foundation met steun van het Ministerie van Binnenlandse Zaken in samenwerking met VNG Realisatie, Civity, RUG Geodienst and BKB|Het Campagnebureau.

Bekijk hier het nieuwsbericht op de website van Open State Foundation.

Schrijf mee ios

Welke vragen wil jij stellen?

Laat het ons weten en schrijf mee aan het verslag!