Expertisepunt Open Overheid

Doe mee met Open Wob!

Heeft uw overheid of publieke instelling interesse in het online beschikbaar maken van informatie die op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) openbaar is gemaakt? Doe dan mee met Open Wob. Onder leiding van de provincie Noord-Holland, met betrokkenheid van Open State Foundation en VNG, gaan diverse overheden Wob-verzoeken, besluiten en bijlagen op een gestandaardiseerde wijze online plaatsen. Er is ruimte voor tien overheden om deel te nemen aan het actiepunt!

Iedereen kan op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) een informatieverzoek richten aan een bestuursorgaan. De informatie die op basis van deze verzoeken openbaar wordt gemaakt is echter niet altijd online terug te vinden. Terwijl het online publiceren van Wob-documenten bijdraagt aan transparantie en mogelijke herhaalverzoeken kan voorkomen. Er zijn diverse overheden die wel al Wob-documenten publiceren, maar deze documenten zijn niet altijd goed doorzoekbaar.

Uit onderzoek blijkt dat inmiddels 10% van de bestuursorganen Wob-informatie publiceert op haar website. De wijze waarop verschilt per website. Het publiceren van Wob-verzoeken is in het wetsvoorstel Wet open overheid (Woo) één van categorieën van informatie die ieder bestuursorgaan uit eigen beweging openbaar maakt.

Wet open overheid en High Value Datalijst
Het actiepunt sluit goed aan bij de in herziening zijnde Initiatiefwet open overheid. Deze wet legt een grote focus op het actief openbaar maken van bijvoorbeeld Wob-documenten. Daarnaast heeft de VNG een Gemeentelijke High Value Datalijst opgesteld met waardevolle datasets, zoals Wob-documenten, die elke gemeente beschikbaar zou moeten stellen als open data.

Open Wob
Deelnemende overheden krijgen de mogelijkheid om Wob-documenten via het platform OpenWob.nl te presenteren. Dit platform, gebouwd door Open State Foundation, presenteert Wob-documenten in een publieksvriendelijk dashboard, maakt de informatie volledig doorzoekbaar en stelt de informatie als open data beschikbaar voor analyse. De gemeente Utrecht presenteert de Wob-documenten al via OpenWob.nl/Utrecht.

Deelnemen aan Open Wob?
Heeft uw organisatie interesse in deelname aan Open Wob? Wilt u meedenken over het standaardiseren van Wob-documenten, wilt uw organisatie Wob-documenten (beter) beschikbaar stellen of heeft u vragen over Open Wob? Neem dan vrijblijvend contact op met Tom Kunzler van Open State Foundation of Eveline Stapel-van Dijck van de provincie Noord-Holland.

Deelnemers

  • Gemeente Utrecht: publiceert sinds 2014 Wob-verzoeken en is continue bezig met verbeterprocessen om te automatiseren en de behandeling van Wob-verzoeken te verbeteren.
  • VNG: is voorstander van een transparant opererende overheid en daarmee van de bevordering van actieve openbaarmaking van overheidsinformatie. Open Wob draagt hieraan bij.
  • Provincie Noord-Holland: is actiehouder van Open Wob en werkt aan het transparanter maken van de provincie met meer open data. Sinds 2016 publiceert de provincie Wob-verzoeken en de ambitie van de provincie is om deze verzoeken beter toegankelijk te maken.

Actieplan Open Overheid update 1

Update #1 Actieplan Open moet het zijn!

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken voor alle actiepunten vindt. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan.

Actiepunt 1: Open Besluitvorming bij gemeenten en provincies
actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG
In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies
De Open Stateninformatie App-Challenge is van start gegaan! Tot en met 9 december is het mogelijk om ideeën in te zenden om de Stateninformatie van vijf provincies te hergebruiken. Het beste idee wordt beloond met €30.000 ontwikkelbudget. De provincies Flevoland, Utrecht, Zuid-Holland, Noord-Holland en Limburg zijn benieuwd naar de inzendingen die provinciale besluitvorming voor een grotere groep toegankelijk moet maken. Alle informatie is te vinden op: challenge.openstateninformatie.nl. Tegelijkertijd werkt VNG Realisatie aan het testen van de Open Raadsinformatie Standaard samen met leveranciers. Hiermee komt gestandaardiseerde Open Raads- en Stateninformatie een stap dichterbij.

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen
Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
In samenwerking met: Diverse landelijke en lokale partijen
Het 3e actieplan Open Overheid maakt deel uit van het Plan van Aanpak Versterking Lokale Democratie en Bestuur. ProDemos heeft op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) in dit kader een verkennend onderzoek naar de ondersteuningsbehoefte van lokale partijen uitgevoerd.

Uit dit onderzoek komt naar voren dat 1/3e van de respondenten behoefte heeft aan ondersteuning op het terrein van relevante wet- en regelgeving, waaronder de Wet financiering politieke partijen. ProDemos heeft ook gevraagd naar de gewenste vorm van de ondersteuning. Ruim 70% van de respondenten gaf aan dat zij graag informatie op een website willen vinden, een app werd door 20% van de respondenten genoemd. BZK zal de resultaten van het onderzoek benutten bij de ontwikkeling van het ondersteuningsinstrument. Hier zal op korte termijn een begin mee worden gemaakt.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten
Actiehouder: Gemeente Schiedam
In samenwerking met: Gemeenten Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid
Op 19 september j.l. vond de aftrap plaats van het Pioniersnetwerk Open Overheid bij gemeente Schiedam. Het netwerk is een initiatief van de gemeente Schiedam en gemeente Utrecht met als doel dat gemeentes elkaar gaan inspireren en van elkaar leren op het gebied van Open Overheid. Er wordt in Nederland ontzettend veel ge-experimenteert en door de kennis en ervaringen te delen hoef je als gemeente niet steeds het wiel zelf uit te vinden. Gemeente Schiedam nam het initiatief om te delen hoe zij het thema Open Schiedam aanpakken.

Tijdens de kick-off werd gekeken over welke thema’s we informatie met elkaar kunnen delen en wat we van elkaar kunnen leren. Aan de hand van de inventarisatie gaan we de komende tijd verschillende themabijeenkomsten organiseren.

De eerste themabijeenkomst van het pioniersnetwerk vond op 22 november jl. plaats bij de gemeente Utrecht. Zij deelden de opgedane kennis over Open Wob met het netwerk. Daarnaast inspireerden ze ons met het verhaal van de Informatiecommissaris.

Actiepunt 4: Open Parlement
Actiehouder: 2de Kamer
De Tweede Kamer der Staten-Generaal richt zich – in het kader van het actieplan Open Overheid – op het digitoegankelijk maken van de parlementaire documenten op haar website. Het project ‘Onderzoek digitoegankelijk publiceren parlementaire documenten’ heeft als doel de mogelijkheden en impact van het digitoegankelijk publiceren van parlementaire documenten te verkennen.

In dit project zijn drie globale scenario’s geïdentificeerd. Allereerst het scenario waarbij de bronbestanden worden aangepast. Als tweede een scenario waarbij de huidige conversie activiteiten worden aangepast. En als laatste is een scenario geïdentificeerd waarbij de publicatie niet alleen in pdf maar ook met HTML gebeurt.

Op dit moment wordt de kwaliteit van de geconverteerde XML en pdf-bestanden van verschillende type kamerstukken geanalyseerd om zo inzicht te krijgen in de haalbaarheid van bepaalde scenario’s.

Actiepunt 5: Open Wob
Actiehouder: Provincie Noord-Holland
In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten(VNG) en Open State Foundation(OSF)
Na de aftrap van het actieplan zijn er diverse overheden en publieke instellingen die interesse hebben in het gestandaardiseerd online plaatsen van Wob-verzoeken, -besluiten en bijlagen. Momenteel wordt een bijeenkomst gepland om de eerste stappen te zetten richting standaardisatie en wordt het plan van aanpak geschreven. Heeft uw overheidsorganisatie of publieke instelling ook interesse in het online beschikbaar maken van informatie die op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) openbaar is gemaakt? Doe dan mee met Open Wob en meld je aan door een mail te sturen naar Tom Kunzler van Open State Foundation of Eveline Stapel – van Dijck van de provincie Noord-Holland.

Actiepunt 6: Open Algoritmen
Actiehouder: Rijkswaterstaat
In samenwerking met: VNG
De samenleving wordt steeds dynamischer en complexer, digitalisering vindt plaats op alle levensdomeinen en heeft een vitale invloed op de grens tussen online-en offlinelevens en identiteit(en). Ook in beleidsterreinen van verschillende overheidslagen krijgt digitalisering een steeds voornamere plek. Naast enthousiasme is er ook bezorgdheid. De inzet van Artificial Intelligence (AI) bijvoorbeeld, komt naar voren als één van de belangrijkste speerpunten in het publieke beleid van onze tijd. Vragen zoals hoe Artificicial Intelligence vormgeeft aan wat we inrichten in zorg, onderwijs, publieke dienstverlening en welke waarden en kaders worden aangeraakt door de nieuwe technologie, zijn urgente onderwerpen. Wat wij vanuit het actiepunt Open Algoritmes willen bereiken, is dat we na een grondige voorstudie en experimenteerfase zorgen voor een goede landing van de bevindingen in een open reeks discussies over de morele aard van algoritmes. Door deel te nemen aan deze gesprekken kunnen we de contouren bepalen voor “ethische” digitalisering.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’
Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken
Op initiatief van de Voorlichtingsraad verzorgt de Rijksvoorlichtingsdienst op verzoek workshops en adviseert over dilemmalogica: hoe kun je eerdere actief openbaar zijn over het waarom en het hoe van overheidsbemoeienis? De gedachte hierachter is dat burgers en ondernemers openheid over afwegingen en dilemma’s waarderen: niet dat ze het per se eens zijn, wel dat ze het rechtvaardig vinden wat er gebeurt en eerder bereid zijn om mee te denken, werken en beslissen. Naast workshops in de afgelopen maanden bij ministeries en gemeenten en bijdragen op studiedagen, worden momenteel kernboodschappen getest: wat betekent het als je wel of niet dilemmalogica toepast zodra je iets agendeert of bekendmaakt? In voorbereiding voor 2019 is een leidraad met een stappenplan en voorbeelden. Voor 2019 is ook nader onderzoek voorzien naar de informatieverwerking van burgers bij de presentatie van dilemma’s. Meer informatie bij Guido Rijnja, g.rijnja@minaz.nl of 06-46875112.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’
Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’
In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)
De pilot ‘Open by design’ is voortvarend van start gegaan. In de zomer en het najaar van 2018 vonden er 6 workshops plaats in het kader van de pilot bij OCW, directie Kennis. Daarbij zijn verschillende thema’s en informatiecategorieën met dossierhouders en ICT-ers in kaart gebracht: beleidsproces (Archiefwet), Wob-verzoeken, ADR-rapporten, woonhuissubsidies Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en hotspot VMBO Maastricht. Telkens stonden daarbij de vragen centraal: Welke mogelijkheden zijn er rond dit thema om te werken met ‘Open by Design’? Hoe kunnen we de afweging over openbaarheid inregelen in het primair proces? Is het mogelijk om ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ te scheiden van overige informatie? Bij OCW zal op basis van een ‘Lessons Learned’ document besluitvorming plaatsvinden over implementatie van Open by Design principes in het nieuwe DMS.

Parallel aan dit traject is voor de gemeente Bodegraven-Reeuwijk een quick scan uitgevoerd naar de stand van zaken rond Open Overheid en de kansen voor Open by Design. Ten slotte heeft het programma Rijk aan Informatie (RAI) enkele bijeenkomsten georganiseerd, onder meer over standaarden en mogelijke aansluiting op het E-depot. De komende maanden wordt door RAI gewerkt aan een whitepaper over actieve openbaarheid. IMI ondersteunt de verschillende trajecten. Deelname van andere overheden is nog mogelijk.

Actiepunt 9: Toetreding tot het Exctractive Industries Transparency Initiative (EITI)
Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa)
In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en klimaat (EZK)
Burgers ondervinden nadelen door de grondstof winning in Nederland. Een goed voorbeeld hiervan is de provincie Groningen, waar onrust blijft bestaan over de gaswinning. Door de gegevens over de olie en gaswinning openbaar te maken kan onduidelijkheid over de grondstofwinning worden weggenomen. Er is dan inzicht in de afweging tussen maatschappelijke kosten en baten. De EITI-standard is een vrijwillige internationale standaard voor verantwoorde en transparante winning van delfstoffen. Als deze standaard geïmplementeerd is in Nederland zal de informatie over de hele grondstof winningsketen openbaar zijn, vanaf het moment dat het gewonnen wordt tot en met de afdrachten aan de overheid.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)
Actiehouder: Ministerie van BZK
We zijn bezig met het opstellen van een adviesrapport over het actiepunt. We hebben bezoek gekregen van tweetal personen die zich binnen het Verenigd Koninkrijk bezighouden met hetzelfde onderwerp. We hebben hun advies ingewonnen over hoe dit actiepunt aan te pakken en waar we tegen aan lopen.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie
Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma
Op de Dag van de Lokale Democratie, 16 november 2018, is het netwerk lokale digitale democratie van start gegaan. In het najaar worden vervolgens de eerste activiteiten in gang gezet. Begin 2019 lanceren de netwerkpartners een manifest waarin gezamenlijke uitgangspunten geformuleerd worden. Het manifest moet gevoed worden door de ervaringen die in bestaande, en door het netwerk te starten, innovatietrajecten en pilotprogramma’s worden opgedaan. Door de netwerkpartners worden nu actiecoalities gevormd rond verschillende thematiek.  Gemeenten die werk willen maken van digitale participatie kunnen (onder voorwaarden) deelnemen aan de proeftuin. Vijftien gemeenten zijn op dit moment actief binnen de proeftuin. De proeftuin bestaat uit drie cycli. De eerste cyclus is in september van dit jaar gestart. In 2019 gaan nog twee cycli van start.

Open moet het zijn! Update #1

Elke acht weken publiceren we een blog waarin je de laatste stand van zaken voor alle actiepunten uit het Actieplan Open Overheid vindt. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan.

Actiepunt 1: Open Besluitvorming bij gemeenten en provincies
Actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG. In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies

De Open Stateninformatie App-Challenge is van start gegaan! Tot en met 9 december is het mogelijk om ideeën in te zenden om de Stateninformatie van vijf provincies te hergebruiken. Het beste idee wordt beloond met €30.000 ontwikkelbudget. De provincies Flevoland, Utrecht, Zuid-Holland, Noord-Holland en Limburg zijn benieuwd naar de inzendingen die provinciale besluitvorming voor een grotere groep toegankelijk moet maken. Alle informatie is te vinden op: challenge.openstateninformatie.nl. Tegelijkertijd werkt VNG Realisatie aan het testen van de Open Raadsinformatie Standaard samen met leveranciers. Hiermee komt gestandaardiseerde Open Raads- en Stateninformatie een stap dichterbij.

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen
Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse landelijke en lokale partijen

Het 3e actieplan Open Overheid maakt deel uit van het Plan van Aanpak Versterking Lokale Democratie en Bestuur. ProDemos heeft op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) in dit kader een verkennend onderzoek naar de ondersteuningsbehoefte van lokale partijen uitgevoerd.

Uit dit onderzoek komt naar voren dat 1/3e van de respondenten behoefte heeft aan ondersteuning op het terrein van relevante wet- en regelgeving, waaronder de Wet financiering politieke partijen. ProDemos heeft ook gevraagd naar de gewenste vorm van de ondersteuning. Ruim 70% van de respondenten gaf aan dat zij graag informatie op een website willen vinden, een app werd door 20% van de respondenten genoemd. BZK zal de resultaten van het onderzoek benutten bij de ontwikkeling van het ondersteuningsinstrument. Hier zal op korte termijn een begin mee worden gemaakt.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten
Actiehouder: Gemeente Schiedam. In samenwerking met: gemeenten Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid

Op 19 september j.l. vond de aftrap plaats van het Pioniersnetwerk Open Overheid bij gemeente Schiedam. Het netwerk is een initiatief van de gemeente Schiedam en gemeente Utrecht met als doel dat gemeentes elkaar gaan inspireren en van elkaar leren op het gebied van Open Overheid. Er wordt in Nederland ontzettend veel ge-experimenteert en door de kennis en ervaringen te delen hoef je als gemeente niet steeds het wiel zelf uit te vinden. Gemeente Schiedam nam het initiatief om te delen hoe zij het thema Open Schiedam aanpakken.

Tijdens de kick-off werd gekeken over welke thema’s we informatie met elkaar kunnen delen en wat we van elkaar kunnen leren. Aan de hand van de inventarisatie gaan we de komende tijd verschillende themabijeenkomsten organiseren.

De eerste themabijeenkomst van het pioniersnetwerk vond op 22 november jl. plaats bij de gemeente Utrecht. Zij deelden de opgedane kennis over Open Wob met het netwerk. Daarnaast inspireerden ze ons met het verhaal van de Informatiecommissaris.

Actiepunt 4: Open Parlement
Actiehouder: Tweede Kamer

De Tweede Kamer der Staten-Generaal richt zich – in het kader van het actieplan Open Overheid – op het digitoegankelijk maken van de parlementaire documenten op haar website. Het project ‘Onderzoek digitoegankelijk publiceren parlementaire documenten’ heeft als doel de mogelijkheden en impact van het digitoegankelijk publiceren van parlementaire documenten te verkennen.

In dit project zijn drie globale scenario’s geïdentificeerd. Allereerst het scenario waarbij de bronbestanden worden aangepast. Als tweede een scenario waarbij de huidige conversie activiteiten worden aangepast. En als laatste is een scenario geïdentificeerd waarbij de publicatie niet alleen in pdf maar ook met HTML gebeurt.

Op dit moment wordt de kwaliteit van de geconverteerde XML en pdf-bestanden van verschillende type kamerstukken geanalyseerd om zo inzicht te krijgen in de haalbaarheid van bepaalde scenario’s.

Actiepunt 5: Open Wob
Actiehouder: Provincie Noord-Holland. In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en Open State Foundation (OSF)

Na de aftrap van het actieplan zijn er diverse overheden en publieke instellingen die interesse hebben in het gestandaardiseerd online plaatsen van Wob-verzoeken, -besluiten en bijlagen. Momenteel wordt een bijeenkomst gepland om de eerste stappen te zetten richting standaardisatie en wordt het plan van aanpak geschreven. Heeft uw overheidsorganisatie of publieke instelling ook interesse in het online beschikbaar maken van informatie die op basis van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) openbaar is gemaakt? Doe dan mee met Open Wob en meld je aan door een mail te sturen naar Tom Kunzler van Open State Foundation of Eveline Stapel – van Dijck van de provincie Noord-Holland.

Actiepunt 6: Open Algoritmen
Actiehouder: Rijkswaterstaat & VNG

De samenleving wordt steeds dynamischer en complexer, digitalisering vindt plaats op alle levensdomeinen en heeft een vitale invloed op de grens tussen online-en offlinelevens en identiteit(en). Ook in beleidsterreinen van verschillende overheidslagen krijgt digitalisering een steeds voornamere plek. Naast enthousiasme is er ook bezorgdheid. De inzet van Artificial Intelligence (AI) bijvoorbeeld, komt naar voren als één van de belangrijkste speerpunten in het publieke beleid van onze tijd. Vragen zoals hoe Artificicial Intelligence vormgeeft aan wat we inrichten in zorg, onderwijs, publieke dienstverlening en welke waarden en kaders worden aangeraakt door de nieuwe technologie, zijn urgente onderwerpen. Wat wij vanuit het actiepunt Open Algoritmes willen bereiken, is dat we na een grondige voorstudie en experimenteerfase zorgen voor een goede landing van de bevindingen in een open reeks discussies over de morele aard van algoritmes. Door deel te nemen aan deze gesprekken kunnen we de contouren bepalen voor “ethische” digitalisering.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’
Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken

Op initiatief van de Voorlichtingsraad verzorgt de Rijksvoorlichtingsdienst op verzoek workshops en adviseert over dilemmalogica: hoe kun je eerdere actief openbaar zijn over het waarom en het hoe van overheidsbemoeienis? De gedachte hierachter is dat burgers en ondernemers openheid over afwegingen en dilemma’s waarderen: niet dat ze het per se eens zijn, wel dat ze het rechtvaardig vinden wat er gebeurt en eerder bereid zijn om mee te denken, werken en beslissen. Naast workshops in de afgelopen maanden bij ministeries en gemeenten en bijdragen op studiedagen, worden momenteel kernboodschappen getest: wat betekent het als je wel of niet dilemmalogica toepast zodra je iets agendeert of bekendmaakt? In voorbereiding voor 2019 is een leidraad met een stappenplan en voorbeelden. Voor 2019 is ook nader onderzoek voorzien naar de informatieverwerking van burgers bij de presentatie van dilemma’s. Meer informatie bij Guido Rijnja, g.rijnja@minaz.nl of 06-46875112.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’
Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’. In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)

De pilot ‘Open by design’ is voortvarend van start gegaan. In de zomer en het najaar van 2018 vonden er 6 workshops plaats in het kader van de pilot bij OCW, directie Kennis. Daarbij zijn verschillende thema’s en informatiecategorieën met dossierhouders en ICT-ers in kaart gebracht: beleidsproces (Archiefwet), Wob-verzoeken, ADR-rapporten, woonhuissubsidies Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en hotspot VMBO Maastricht. Telkens stonden daarbij de vragen centraal: Welke mogelijkheden zijn er rond dit thema om te werken met ‘Open by Design’? Hoe kunnen we de afweging over openbaarheid inregelen in het primair proces? Is het mogelijk om ‘persoonlijke beleidsopvattingen’ te scheiden van overige informatie? Bij OCW zal op basis van een ‘Lessons Learned’ document besluitvorming plaatsvinden over implementatie van Open by Design principes in het nieuwe DMS.

Parallel aan dit traject is voor de gemeente Bodegraven-Reeuwijk een quick scan uitgevoerd naar de stand van zaken rond Open Overheid en de kansen voor Open by Design. Ten slotte heeft het programma Rijk aan Informatie (RAI) enkele bijeenkomsten georganiseerd, onder meer over standaarden en mogelijke aansluiting op het E-depot. De komende maanden wordt door RAI gewerkt aan een whitepaper over actieve openbaarheid. IMI ondersteunt de verschillende trajecten. Deelname van andere overheden is nog mogelijk.

Actiepunt 9: Toetreding tot het Exctractive Industries Transparency Initiative (EITI)
Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken (BuZa). In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en klimaat (EZK)

Burgers ondervinden nadelen door de grondstofwinning in Nederland. Een goed voorbeeld hiervan is de provincie Groningen, waar onrust blijft bestaan over de gaswinning. Door de gegevens over de olie en gaswinning openbaar te maken kan onduidelijkheid over de grondstofwinning worden weggenomen. Er is dan inzicht in de afweging tussen maatschappelijke kosten en baten. De EITI-standard is een vrijwillige internationale standaard voor verantwoorde en transparante winning van delfstoffen. Als deze standaard geïmplementeerd is in Nederland zal de informatie over de hele grondstofwinningsketen openbaar zijn, vanaf het moment dat het gewonnen wordt tot en met de afdrachten aan de overheid.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)
Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

We zijn bezig met het opstellen van een adviesrapport over het actiepunt. We hebben bezoek gekregen van tweetal personen die zich binnen het Verenigd Koninkrijk bezighouden met hetzelfde onderwerp. We hebben hun advies ingewonnen over hoe dit actiepunt aan te pakken en waar we tegen aan lopen.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie
Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma

Op de Dag van de Lokale Democratie, 16 november 2018, is het netwerk lokale digitale democratie van start gegaan. In het najaar worden vervolgens de eerste activiteiten in gang gezet. Begin 2019 lanceren de netwerkpartners een manifest waarin gezamenlijke uitgangspunten geformuleerd worden. Het manifest moet gevoed worden door de ervaringen die in bestaande, en door het netwerk te starten, innovatietrajecten en pilotprogramma’s worden opgedaan. Door de netwerkpartners worden nu actiecoalities gevormd rond verschillende thematiek. Gemeenten die werk willen maken van digitale participatie kunnen (onder voorwaarden) deelnemen aan de proeftuin. Vijftien gemeenten zijn op dit moment actief binnen de proeftuin. De proeftuin bestaat uit drie cycli. De eerste cyclus is in september van dit jaar gestart. In 2019 gaan nog twee cycli van start.

Terugblik aftrap derde Actieplan Open Overheid: Open moet het zijn!

Afgelopen donderdag was het zover, de aftrap van het derde Nederlandse Actieplan Open Overheid: Open moet het zijn!

Marieke Schenk, coördinator van het Leer- en Expertisepunt Open Overheid, opende deze feestelijke bijeenkomst in de Glazen Zaal in Den Haag en heette de aanwezigen welkom. Vervolgens sprak Bert van Delden, plaatsvervangend Directeur Generaal Extern van BZK, het publiek toe. Stonden in eerdere bijeenkomsten de ‘waarom’ en de ‘wat’ vragen rondom Open Overheid vaak centraal, tijdens deze middag lag de focus duidelijk op ‘hoe’. Hoe kun je de geformuleerde ambities in de praktijk brengen? Hoe kunnen we een vertaalslag maken van een beleidsplan naar impact in de samenleving op het gebied van openheid en transparantie? Het werd nogmaals duidelijk dat precies deze vraag, de ‘hoe’ vraag, veruit de lastigste is van de drie. Het levert soms namelijk een spanningsveld op met de “weerbarstige werkelijkheid”, zoals Bert van Delden het treffend verwoordde.

De komende twee jaar wordt er door BZK en haar partners gewerkt aan 11 actiepunten voor een Open Overheid. De actiehouders van deze actiepunten mochten hun actiepunt in één zin uitleggen. Na de introductie van de actiepunten was het tijd voor de workshops.

Aan de slag met Open Wob

In de Glazen Zaal trappen Eveline Stapel-van Dijck (Provincie Noord-Holland) en Tom Kunzler (Open State Foundation) af met de workshop over Open Wob. In dit actiepunt gaan deelnemende organisaties op basis van een gezamenlijk afgesproken standaard actief Wob-documenten openbaar maken. Dit is goed voor de transparantie en toegankelijkheid van informatie en helpt herhaalverzoeken te voorkomen. Eveline vertelt dat zij de meerwaarde van Open Wob ziet voor de Provincie Noord-Holland en daarom dit actiepunt gaat dragen. Ze verwacht dat het inzicht zal geven in wat mensen willen weten. Ook verwacht ze dat zorgt voor minder Wob-verzoeken en daardoor tijd bespaart. Ze roept mensen op om ook mee te doen en samen actief Wob-documenten openbaar te maken.

Open by Design

In de Bel-etage gaf Guido Enthoven (Instituut Maatschappelijke Innovatie) een workshop over actieve openbaarheid en ‘Open by Design’. Hij vertelde hier over de openbaarheid inregelen in de ‘machinekamer’ van het bestuur, in het primaire proces.  De workshop gaf inzicht in de mogelijkheden en dilemma’s van Open by Design. Guido nodigt organisaties uit om mee te doen aan pilots waarbij overheden stapsgewijs ervaring op doen met informatie.

Deel dilemma’s, oogst begrip

In de synagoge is de workshop Dilemmalogica van Guido Rijnja (ministerie van Algemene Zaken). Guido vertelde over het  transparant zijn in de totstandkoming van besluiten en achterliggende dilemma’s. Als voorbeeld besprak Guido een gebeurtenis waarbij door een storing in een telecom netwerk enkelbanddragers niet meer in beeld waren. Door in een vroegtijdig stadium openheid van zaken hierover te geven en ook aan te geven welke maatregelen genomen zijn is het aantal berichten in de pers hierover beperkt gebleven. Vooral het erkennen en herkennen van zorgen zorgt ervoor dat mensen zich gehoord voelen. Op basis hiervan ontstaat een dialoog met veel meer begrip voor elkaars situatie. Hoe dit kan leiden tot een structurele aanpak is waar het actiepunt Dilemmalogica zich op zal richten.

Inkijk in de mogelijkheden

Tijdens de tweede workshop ronde geven Guido Enthoven en Guido Rijnja hun workshop nog een keer en is er daarnaast een workshop over Open Besluitvorming. Samen met Maarten Vellema (Provincie Noord-Holland) geeft Tom Kunzler (Open State Foundation) een inkijk in de mogelijkheden van Open Raads- en Stateninformatie. Zij vertelden onder meer over de ontwikkelingen rondom standaardisatie, opschaling en bevordering van hergebruik.

De workshops waren een groot succes, er was tijd tekort voor de velen vragen en reacties vanuit het publiek. Gelukkig was er na afloop nog ruim de gelegenheid om met elkaar in gesprek te gaan tijdens de borrel.


Wil jij ook aan de slag met een van de actiepunten, of heb je een vraag of opmerking? Neem gerust contact met ons op.

 

 

Actieplan Open Overheid 2018-2020 | Open moet het zijn!

Actieplan Open Overheid 2018-2020

Op deze pagina lees je over hoe het ervoor staat met de 11 actiepunten uit het Actieplan Open Overheid 2018-2020 van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Ook tref je informatie over:

  1. Contactgegevens voor als je meer wilt weten over het Actieplan Open Overheid.
  2. Updates van de huidige actiehouders, hierin lees je de laatste stand van zaken van de actiepunten.
  3. Het Stakeholderforum van het Actieplan Open Overheid.
  4. Een overzicht van de 11 actiepunten uit het Actieplan Open Overheid 2018-2020 en een digitale versie van het Actieplan.
  5. Het tweede Actieplan Open Overheid en de weg naar het derde Actieplan Open Overheid (zie de link onderaan deze pagina).

Actieplan Open Overheid

Meer weten of zelf aan de slag?
Wil jij meer weten over het Actieplan Open Overheid? Zie jij kansen voor samenwerking met één van de actiehouders of wil jij binnen jouw organisatie met een van de actiepunten aan de slag? Laat het ons weten, we vertellen je graag meer over het Actieplan en brengen je graag in contact met de juiste personen.

Hoe staat het ervoor met het Actieplan Open Overheid?


De actiehouders laten regelmatig weten hoe het ervoor staat met hun actiepunten. Hier vind je een overzicht van de updates die tot nu toe verschenen:

#1 update 1 –  3 december 2018
#2 update 2 – 28 februari 2018
#3 update 3 – 25 april 2018

Stakeholderforum Actieplan Open Overheid
Wie ook meedenken over de voortgang van het Actieplan Open Overheid, zijn de leden van het Stakeholderforum. De leden van het Stakeholderforum zijn afkomstig uit de drie overheidslagen (Rijk, provincies en gemeenten), een universiteit en maatschappelijke organisaties. Zij denken mee en adviseren over de ontwikkeling, de uitvoering en de evaluaties van het Actieplan Open Overheid. Daarnaast stellen zij hun netwerken en kennis beschikbaar ter ondersteuning van het Actieplan.

De leden van het Stakeholderforum komen een paar keer per jaar bij elkaar. Wil je meer weten over het Stakeholderforum en de verslagen van de bijeenkomsten lezen?

Meer informatie over het Stakeholderforum Actieplan Open Overheid.

 

De 11 actiepunten

Actiepunt 1: Open besluitvorming bij gemeenten en provincies

Actiehouder: Provincie Zuid-Holland en VNG
In samenwerking met: Open State Foundation (OSF) en overige provincies

In dit actiepunt gaan provincies hun stateninformatie beter toegankelijk maken en via een standaard beschikbaar stellen. Hierdoor wordt het mogelijk voor allerlei verschillende partijen om toepassingen te maken die door middel van hergebruik van gegevens bijdragen aan participatie, transparantie en verantwoording.

De komende twee jaar gaat een kopgroep van provincies hun Stateninformatie vrijgeven op basis van de huidige standaard. Aan de hand van de ervaringen van deze kopgroep wordt er een plan van aanpak ontwikkeld voor opschaling naar andere provincies. Het uiteindelijke doel is om in alle 12 provincies en 380 gemeenten Open besluitvorming te realiseren.

Naast de ontwikkeling van het plan is de kopgroep bezig met een app-challenge. De app wordt ontwikkeld op basis van de besluitvorming data van provinciale staten. Een jury kiest een winnaar uit de inzendingen in december. De app wordt ontwikkeld vanuit het prijzengeld dat BZK beschikbaar stelt en wordt voor de nieuwe provinciale statenverkiezingen op 20 maart 2019 gelanceerd.

 

Actiepunt 2: Transparantie financiën decentrale politieke partijen

Actiehouder: Ministerie van BZK
In samenwerking met: Diverse landelijke en lokale partijen

In dit actiepunt staat het verbeteren van de transparantie over de financieringsstromen van decentrale politieke partijen centraal. Door transparant te zijn over geldstromen kun je het vertrouwen vergroten van burgers in de democratie en het bestuur, en daarmee de verbinding tussen burgers en de overheid.

Het ministerie van BZK begint met het ophalen van de concrete behoefte van de decentrale politieke partijen en overheden en brengt deze in kaart. Op basis van deze behoefte wordt er in overleg met de partijen en overheden een ondersteuningsinstrument voor de transparantie van financieringsstromen ontwikkeld. Met dit instrument kunnen de partijen vrijwillig invulling geven op de transparantie van geldstromen.

Actiepunt 3: Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten

Actiehouder: Gemeente Schiedam
In samenwerking met: Gemeente Utrecht en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO)

Het Pioniersnetwerk Open Overheid werkt aan een open en transparante gemeente. Burgers hebben recht op informatie, maar deze informatie is niet altijd gemakkelijk te verkrijgen. Daarnaast voelen inwoners zich niet altijd betrokken en gehoord door hun gemeente. Een open en transparante gemeente ontstaat niet vanzelf en vraagt om een cultuur waar de meerwaarde van openheid en transparantie ingezien wordt.

Het Pioniersnetwerk brengt gemeenteambtenaren samen die zich bezighouden met Open Overheid om kennis en ervaringen te delen, te inspireren en samen te werken. Elk kwartaal vindt er een bijeenkomst plaats op verschillende locaties. Elke bijeenkomst heeft zijn eigen thema en kan elke keer op een andere inspirerende manier worden ingevuld. Het uiteindelijke doel van de bijeenkomsten is meer openheid voor inwoners, meer en betere toegang tot informatie waardoor betrokkenheid van burgers wordt vergroot.

Actiepunt 4: Open Parlement

Actiehouder: Tweede Kamer

De Tweede Kamer gaat de toegankelijkheid en bruikbaarheid van parlementaire documenten op de website van de Tweede Kamer verbeteren, omdat het in een democratie belangrijk is dat iedereen laagdrempelig toegang kan krijgen tot de informatie van het Parlement, ook mensen met een functionele of cognitieve beperking.

Het actiepunt Open Parlement heeft als doel om de toegankelijkheid en bruikbaarheid van parlementaire informatie te verbeteren. Het actiepunt richt zich op de toegang van parlementaire documenten en past de Europese (open) standaard voor digitale toegankelijkheid toe: de Web Content Accessibility Guidelines (WCAG).

Actiepunt 5: Open Wob – Ontwikkelen en implementeren Open Wob

Actiehouder: Provincie Noord-Holland
In samenwerking met: Vereniging Nederlandse Gemeenten  en Open State Foundation

Overheidsinformatie die via de Wob is opgevraagd kan aan iedereen beschikbaar worden gesteld. Het proactief en op toegankelijke wijze publiceren van Wob-besluiten leidt tot meer openbaarheid en een transparante overheid. Dit kan bijdragen aan het verminderen van het aantal Wob-verzoeken en zowel inhoudelijk als procedureel inzicht bieden in de informatie die wordt opgevraagd. Door een betere doorzoekbaarheid en vindbaarheid van de informatie wordt bovendien bijgedragen aan het vergroten van de kwaliteit daarvan. Ook bevordert de herbruikbaarheid van de informatie de klantvriendelijkheid en de dienstverlening en draagt het bij aan een open houding van overheidsorganisaties.

In 2018 start er een kopgroep van overheidsorganisaties die Wob-verzoeken, -besluiten en –bijlagen actief gaan publiceren op een goed doorzoekbare, herbruikbare en gestandaardiseerde wijze.
De kopgroep legt samen met VNG Realisatie en de Open State Foundation een standaard vast. Op basis van deze standaard wordt er een dashboard Open Wob ontwikkeld. Doel van het actiepunt is om uiteindelijk binnen minimaal 10 overheidsorganisaties Open Wob te implementeren. Aan de hand van deze ervaring wordt een advies geschreven voor de opschaling van Open Wob en het Open Wob dashboard.

Actiepunt 6: Open Algoritmen

Actiehouders: Rijkswaterstaat & Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)

Voor steeds meer beheer- en beleidsbeslissingen van de overheid worden algoritmen gebruikt. De toename van het gebruik van algoritmen voor beleid- en beheer beslissingen maakt het van belang om kennis, ervaring en instrumenten hierop te ontwikkelen en te delen. Het openbaar maken geeft inzicht in de onderbouwing en werking van algoritmen en kan daardoor bijdragen leveren aan de transparantie van overheidsbeleid, het verbeteren van de gebruikte algoritmen door externe feedback, en kan ook leiden tot hergebruik van algoritmen.

In dit actiepunt wordt in beeld gebracht welke afwegingen aan de orde komen bij het openbaar maken van algoritmen. Er worden handreikingen opgesteld en geïnventariseerd als hulpmiddel voor het openstellen van open algoritmen. Het uiteindelijke doel van dit actiepunt is inzicht krijgen in het openstellen van algoritmen.

Actiepunt 7: Project ‘Dilemmalogica’

Actiehouder: Voorlichtingsraad en Ministerie van Algemene Zaken

Er bestaat ongenoegen van burgers en ondernemers over het beleid van overheidsinstellingen. Er is behoefte aan inzage in de overwegingen en die stappen die voorafgaan aan het beleid, uitvoering en naleving. Het doel van het project ‘Dilemmalogica’ is om binnen de betrokken ministeries voor de buitenwereld duidelijk te maken welke dilemma’s ze bij het opstellen van beleid tegenkomen en welke afwegingen ze uiteindelijk maken, in brieven en nota’s maar ook in persoonlijk contacten.

Door middel van voorlichtingsworkshops, pilots en het ontwikkelen van onderzoeksinstrumenten wordt er bewustwording gecreëerd binnen de deelnemende ministeries. Op www.onscommunicatierijk.nl wordt een leernetwerk ontwikkeld over dilemmalogica. De kennis en ervaringen die opgedaan worden tijdens het project worden samengevat in een leidraad voor medeoverheden.

Actiepunt 8: Pilot ‘Open by Design’

Actiehouder: Programma ‘Rijk aan informatie’
In samenwerking met: Instituut Maatschappelijke Innovatie (IMI)

De beslissing over het actief openbaar maken van overheidsinformatie moet zoveel mogelijk een plaats krijgen in het primair proces, in ‘de machinekamer van het openbaar bestuur’. Open by Design is gericht op het vooraf in templates scheiden van openbare informatie en uitzonderingsgronden. Daarbij wordt aan de voorkant bepaald welke informatie openbaar kan worden (direct actief openbaar, dan wel later bij een eventueel Wob-verzoek), en welke informatie niet openbaar gemaakt kan worden. Dit scheelt uiteindelijk extra werk, willekeur en verouderde bestanden.

In de pilot ‘Open by Design’ starten verschillende overheden met het vormgeven van openheid in primaire processen. Tijdens halfjaarlijkse sessies worden ervaringen en kennis gedeeld tussen deze organisaties. Aan het eind van het actieplan worden aanbevelingen en een uitvoeringskader opgesteld.

Actiepunt 9: Toetreding tot het Extractive Industries Transparency Initiative (EITI)

Actiehouder: Ministerie van Buitenlandse Zaken
In samenwerking met: Ministerie van Economische zaken en Klimaat

De winning van delfstoffen voorziet in een behoefte aan basisvoorzieningen en is daarmee in beginsel waardevol voor de Nederlandse samenleving. Inwoners kunnen echter ook nadelen ondervinden van de delfstoffenwinning in Nederland. Een goed voorbeeld hiervan is de provincie Groningen, waar onrust blijft bestaan over de gaswinning. Door inwoners te informeren over het systeem van delfstoffenwinning kan onduidelijkheid worden weggenomen en een beter inhoudelijk debat worden gevoerd.

De EITI-standaard is een vrijwillige internationale standaard voor verantwoorde en transparante winning van delfstoffen. Begin 2019 zijn er 52 landen die de EITI-standaard implementeren. Nederland is naast Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk, en Duitsland het vierde Europese land dat de standaard implementeert. Na implementatie van deze standaard is de informatie over de gehele Nederlandse delfstoffen-waardeketen openbaar: van het moment van vergunningverlening tot en met de afdrachten aan de overheid. De EITI-standaarden worden in Nederland geïmplementeerd door een multi-stakeholdergroep (NL-EITI MSG), bestaande uit vertegenwoordigers van de Nederlandse overheid, olie- en gasbedrijven en maatschappelijke organisaties. Op 1 juli 2018 verleende het internationale EITI-bestuur aan Nederland de status van EITI-kandidaat. Dit betekent dat Nederland uiterlijk eind 2019 haar eerste NL-EITI rapport dient op te leveren. Dit rapport heeft betrekking op het fiscale jaar 2017.

Actiepunt 10: Open Aanbesteden (pilot OCDS)

Actiehouder: Ministerie van BZK

De Rijksoverheid koopt jaarlijks voor € 10 miljard in aan goederen en diensten. Van kantoorartikelen en catering tot de aanleg van nieuwe wegen. Bij inkopen let het Rijk op de kwaliteit en prijs. Maar ook op duurzaamheid, innovatie, sociale voorwaarden en verbetering van de arbeidsmarkt. Om tot de maatschappelijk meest voordelige aanbesteding te komen, wil het Rijk openheid van zaken geven over de Rijksinkoop. De Rijksoverheid is op veel punten al transparant over deze inkoop. Bijvoorbeeld over de planning van Rijksaanbestedingen, over het inschrijvingsproces en over de daaruit resulterende Rijksuitgaven. De tijd is nu rijp om het geheel aan openbaar gemaakte stukken over de Rijksinkoop te toetsen aan de internationale standaard. Sinds 2014 bestaat de internationale Open Contracting Data Standard (OCDS). Deze standaard is ontwikkeld om transparantie te vergroten en corruptie te bestrijden. Dit door informatie over de inkoop door overheden op een uniforme en transparante manier naar buiten te brengen als Open Data. Een andere belangrijke reden is dat OCDS inzicht geeft in het monitoren van de prestaties van overheidscontracten.

In dit actiepunt gaat een projectteam van het ministerie aan de slag met het vergelijken van de eigen werkwijze met invoering van de internationale standaarden. In 2018 start een pilot OCDS. Op basis van deze pilot wordt er een rapport geschreven met aanbevelingen en besluitvorming om te regelen en te borgen dat alle relevante informatie over de Rijksinkoop op de juiste wijze openbaar wordt gemaakt.

Actiepunt 11: Lokale Digitale Democratie

Actiehouder: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
In samenwerking met: Partners ‘Democratie in Actie’ programma

Uit internationaal onderzoek ‘Democracy at Dusk’ blijkt dat het openbaar bestuur in Nederland nog onvoldoende open staat voor inspraak en vormen van directe democratie. Nederland staat overall op de 43e plaats (van de 170) qua participatiemogelijkheden. Er is behoefte aan meer directe betrokkenheid bij beleids- en besluitvorming stelt onderzoek van het Sociaal -en Cultureel Planbureau.  Door de voortschrijdende digitale technologie ontstaan er echter steeds meer mogelijkheden om de gewenste invloed vorm te geven. Onderzoek van het Rathenau instituut toont aan dat de inzet van digitale middelen de transparantie en responsiviteit van overheden sterk kan verbeteren en de kwaliteit van besluitvorming ten goede kan komen. Met name op het lokale niveau waar de vraagstukken – letterlijk – dicht bij huis liggen, is er een kans de betrokkenheid langs digitale weg vorm te geven.

Samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) wordt een netwerk opgericht waarin samengewerkt wordt met gemeenten, publieke én private organisaties. Doel is een gezamenlijke ambitie te formuleren over hoe de lokale digitale democratie zich zou moeten ontwikkelen. In dit netwerk zal onder andere de gedachtevorming over nadere beleidsontwikkeling aandacht krijgen. Het idee is dat gezamenlijk een ambitie geformuleerd wordt over de (toekomst van de) lokale digitale democratie. Deze ambitie moet gevoed worden door de ervaringen die momenteel lokaal worden opgedaan in verschillende innovatietrajecten en pilotprogramma’s. Daarnaast zullen de netwerkpartners werken aan het formuleren van een ‘Manifest digitale democratie’  waarin gezamenlijke uitgangspunten geformuleerd worden. De proeftuin digitale democratie valt ook onder deze netwerkaanpak. Doel van de proeftuin is deelnemende gemeenten te ondersteunen bij de implementatie van open source participatietools. Deze tools stellen gemeenten in staat bewoners directe betrokkenheid te geven bij beleids- en besluitvorming.


Bekijk ook de digitale versie van het derde Actieplan.

 

Actieplan Open Overheid 2016-2017 en de weg naar het huidige Actieplan

Benieuwd naar het vorige Actieplan Open Overheid en de weg naar het Actieplan Open Overheid 2018-2020? Bekijk dan deze pagina!

Verslag bijeenkomst huidige & nieuwe actiehouders Actieplan Open Overheid

dinsdag 26 juni 2018, Humanity House Den Haag

Op 26 juni organiseerde het Leer- en Expertisepunt Open Overheid in opdracht van het beleidsteam Open Overheid (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, BZK) de eerste Actiehouderbijeenkomst van 2018. Voor deze bijeenkomst werden zowel de huidige actiehouders als de nieuwe actiehouders uitgenodigd. Met elkaar blikten we terug op het huidige Actieplan en keken vooruit naar het nieuwe Actieplan dat in de steigers staat.

Hoe staat het ervoor?
Na een warm welkom door Eric Stokkink (afdelingshoofd Democratie, BZK) was allereerst het IRM-rapport onderwerp van gesprek. Dit IRM-rapport – gemaakt in opdracht van het Open Government Partnership (OGP) door een onafhankelijke onderzoeker – is bedoeld om te reflecteren en te leren van de actiepunten uit het Actieplan Open Overheid. Een aspect dat door alle actiehouders als zeer waardevol wordt gezien. Echter, verschillende actiehouders en medewerkers van het Open Overheid beleidsteam stuitten tijdens het lezen van het rapport op onjuistheden.

Het ministerie van BZK heeft inmiddels aan OGP laten weten niet gecharmeerd te zijn van deze wijze van evalueren. Een evaluatie met onjuistheden ontneemt het lerende effect en daarmee ook de motivatie om mee te doen aan een Actieplan Open Overheid. Dit is verre van wenselijk. Eric riep actiehouders op om zelf ook vooral te reageren. Een van de actiehouders stelde voor om reacties van actiehouders gebundeld aan het OGP te sturen.

  Tom Kunzler (Open State Foundation)  Groep mensen in kring
Beelden: actiehouders van het actieplan Open Overheid tijdens eerdere actiehoudersbijeenkomsten

Successen, uitdagingen en lessons learned

De huidige actiehouders ontvingen het verzoek om voorafgaand aan de bijeenkomst na te denken over de volgende twee vragen: op welk resultaat ben je het meest trots? En welk aspect heeft de komende tijd nog extra aandacht nodig?

Met de aanwezige actiehouders stonden we uitgebreid stil bij hun resultaten, uitdagingen en lessons learned. Zo kwam onder andere het volgende ter sprake:

  • De actiehouders van het actiepunt Open Raadsinformatie (o.a. VNG) zijn trots op de 100 gemeenten die zich hebben aangesloten. Binnen VNG wordt dit als een groot succes ervaren.
  • Het is mooi dat dit actiepunt gewoon door gaat. Daarnaast is dit actiepunt een goed voorbeeld van een succesvolle samenwerking tussen BZK, VNG en Open State Foundation (OSF).
  • Bij ROUTE-TO-PA zijn ze vooral blij dat het project veel data heeft opgeleverd. Het draaide voorheen vaak om meningen, maar nu zijn er ook data die echt bewijs kunnen leveren.
  • De Stuiveling Open Data Award (SODA) leverde tot nu toe twee terechte winnaars op. Het wordt nog een uitdaging om met de derde editie de twee voorgaande edities te overtreffen.
  • In het geval van OpenSpending is opschaling een uitdaging. Dit is nog een punt van aandacht voor de komende tijd.
  • Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid is trots op de Open Overheid community die nu bestaat. En op alle mooie kennisbijeenkomsten, kennisinstrumenten en content over Open Overheid en Open Data. Het LEOO en haar activiteiten hebben ook buitenlandse aandacht getrokken.

Kijk hier voor een volledig overzicht van de laatste stand van zaken van alle actiepunten.

Al pratende over de successen en uitdagingen vallen de succesfactoren duidelijk op. Hoe zorg je dat jouw actiepunt succesvol is? De volgende tips kunnen dan helpen:

  • wees in de organisatie aanwezig;
  • leer ‘de lijn’ kennen;
  • betrek andere partijen, werk samen!

Hoe gaat het nieuwe Actieplan eruit zien?
Tijdens het tweede deel van de bijeenkomst gaf Joep Severens (beleidsteam Open Overheid, BZK) de aanwezigen een update over het nieuwe Actieplan Open Overheid. Hij lichtte met name de verandering toe die de afgelopen tijd plaatsvond. Het Actieplan Open Overheid wordt onderdeel van een breder programma: het Actieplan Versterking Lokale Democratie. De acties van het Actieplan Open Overheid worden om die reden iets meer naar lokale acties ‘omgebogen’.

Het Actieplan Open Overheid gaat dus gewoon door, maar met een net iets andere framing. Het plan bestaat in ieder geval uit drie ‘hoofdactiepunten’ (zie ook de presentatie), namelijk:

  1. Het vergroten en verbeteren van open besluitvorming bij gemeenten en provincies.
  2. Het versterken van de transparantie van de financiering van politieke partijen in het decentraal bestuur.
  3. Het uitbreiden van het Pioniersnetwerk Open Overheid voor Gemeenten.

Verder komt er een ‘vierde actiepunt’ waarbinnen de overige actiepunten – die ook tijdens de ‘Sneak Preview’ werden gepresenteerd – een plek krijgen. Omdat de naam ‘vierde actiepunt’ niet heel prikkelend klinkt, brainstormden de aanwezigen over een passende naam voor deze groep actiepunten. Een greep uit de ideeën:

  • Focuspunten
  • Actiepunt actieve openbaarmaking
  • Actiepunt transparante overheid
  • Actiepunt proactieve openbaarmaking
  • Actiepunt openheid van zaken
  • Open contact
  • Actieve transparantie
  • Open en bloot
  • Kijkje in de keuken

Ook suggereerde een van de aanwezigen dat de Proeftuin Digitale Democratie onder een van de drie ‘hoofdactiepunten’ zou kunnen vallen.

Zorg voor een logisch verhaal
De actiehouders denken ook met elkaar na over duidelijkere omschrijvingen voor de drie ‘hoofdactiepunten’. Deze drie acties lijken nu weinig onderscheidend en betere omschrijvingen zijn wenselijk. Bijvoorbeeld:

  1. Inzicht in besluitvorming
  2. Transparantie partijfinanciering
  3. Vitale infrastructuur voor experimenten/innovatief Open Overheid netwerk

Om de Tweede Kamer te overtuigen is het volgens de actiehouders essentieel om het Actieplan Open Overheid te presenteren als een uitkomst van samenwerking met diverse partijen en verschillende consultatierondes. “Benoem dat je draagvlak hebt”, aldus een van de aanwezigen.

Guido Rijnja benadrukte dat het – ook met deze nieuwe insteek van het Actieplan – erg belangrijk is om een logisch verhaal te hebben. Wat hem betreft is het goed om dat verhaal vooral resultaatgericht te formuleren. Het doel moet duidelijk zijn. En je moet goed nadenken over hoe je het meetbaar maakt en gaat verantwoorden.

Eric is blij met alle constructieve feedback: “Jullie stimuleren ons om dit voor elkaar te krijgen.” De actiehouders worden zo spoedig mogelijk per e-mail geïnformeerd over de voortgang. Ook kijkt Eric ernaar uit om iedereen in het najaar weer te zien: “Dan lanceren we het Actieplan Open Overheid tijdens een feestelijke bijeenkomst. Tegelijkertijd sluiten we het huidige Actieplan dan feestelijk af.”

Sluit je aan bij het Pioniersnetwerk Open Overheid

De samenleving verandert en daarmee verandert de rol van de overheid ook. Bij die maatschappelijke ontwikkelingen hoort een Open Overheid. Een overheid die met inwoners het gesprek aangaat en hen betrekt bij belangrijke processen. Maar hoe doe je dat op een verantwoorde wijze? Om daarover kennis en ervaring te delen en elkaar te inspireren, is het Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten in het leven geroepen.

Kick-off
18 september (14.00 -17.00 uur) is de kick-off van het Pioniersnetwerk Open Overheid. Tijdens deze bijeenkomst staan kennisdeling en het inventariseren van de verschillende thema’s voor de komende bijeenkomsten centraal. Op het programma staat onder andere een casusbespreking over Open Schiedam. Ook is er gelegenheid om te netwerken tijdens de aansluitende borrel.

Structureel een Pioniersnetwerk
Elk kwartaal organiseert een van de pioniers een bijeenkomst bij een gemeente. Betreffende gemeente initieert een bijeenkomst met een thema dat door de deelnemers is vastgesteld. Het Pioniersnetwerk biedt ook ruimte om samen met andere gemeenten en overheden pilots te starten, of aan te sluiten bij lopende pilots.

Meedenkers en pioniers
Het netwerk richt zich in eerste instantie op ambtenaren die het verschil maken bij hun gemeenten. Zoals de pioniers die eerst met burgers in contact komen voor ze beleid schrijven. Daarnaast zijn ook ‘meedenkers’ van harte welkom: ervaringsdeskundigen vanuit andere (semi-)overheden, die graag een constructieve bijdrage willen leveren.

Delen is kracht!
De kennis en ervaring die opgedaan wordt in één gemeente kan een andere gemeente helpen en inspireren. Wij verbinden pioniers met elkaar, maar ook met gemeenten die graag willen leren van ervaringen van anderen. Door meer te delen en elkaar te inspireren ontstaat een netwerk waarbij een groeiend aantal gemeenten zich aansluit waardoor Open Overheid steeds meer vorm krijgt.

Initiatiefnemers
Gemeente Schiedam en Gemeente Utrecht zijn de initiatiefnemers van dit netwerk. Zij worden hierbij ondersteund door het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO), zij werken in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties BZK.

Kom jij ook?
Graag heten wij je op dinsdag 18 september welkom bij Gemeente Schiedam (adres: Stadserf 1, 3112 DZ Schiedam). Meld je aan via ccm.v.oosterhout@schiedam.nl o.v.v. Pioniersnetwerk 18 september om verzekerd te zijn van een plek.

Je vindt in dit document meer informatie over het Pioniersnetwerk Open Overheid.

Terugblik OGP Global Summit 2018 Tbilisi

Tbilisi, de hoofdstad van Georgië, was 17 tot en met 19 juli de ontmoetingsplaats van Open Overheid vertegenwoordigers van over de hele wereld. Deelnemers uit 96 landen en regio’s kwamen bij elkaar voor de Open Government Partnership (OGP) Global Summit. Zij deelden daar zowel resultaten als uitdagingen op het gebied van Open Overheid met elkaar. Onder de deelnemers waren ministers, ambtenaren, politici, wetenschappers, journalisten en maatschappelijke organisaties. Kortom, een divers gezelschap. Ook Nederland nam deel aan de summit en leverde met een workshop een bijdrage aan het programma.

Leren en inspireren
Het doel van de OGP Global Summit was leren van elkaar, elkaar inspireren om het ambitieniveau van Open Overheid acties te verhogen en elkaar handvatten bieden om uitdagende vraagstukken aan te pakken. De focus van de summit lag op het betrekken van het maatschappelijke middenveld, corruptiebestrijding en publieke dienstverlening.

POC dag
Nederland nam 17 juli deel aan de Point of Contact (POC) dag, waarbij onder andere casussen van verschillende landen werden besproken. Dit zorgde voor een interessante inkijk in de kleuren en vormen die Open Overheid in de diverse landen heeft. Zo bracht Tunesië een casus in waarbij watertekort centraal stond, en vroeg Estland om input voor een systeem om interactief wetgeving te maken.

The Dutch way
Na een ontmoeting met de Nederlandse ambassadeur woensdagochtend waarin we hem vertelden over Open Overheid in Nederland, gaven we ‘s middags een workshop. Hierin stonden de Nederlandse Open Overheid aanpak en de ervaringen met het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) centraal. Eric Stokkink, hoofd van de afdeling Democratie van BZK, vertelde het internationale gezelschap over de Nederlandse benadering van Open Overheid. Leren, bouwen en focussen staan daarbij centraal. Zoals alle 76 OGP landen vinden we daarbij onze weg, binnen onze eigen nationale context. Daarbij leren we van en met de OGP leden. Eric schetste vervolgens de ontwikkeling die Nederland heeft doorgemaakt aan de hand van de verschillende actieplannen Open Overheid. Het eerste actieplan (2012-2015) was een bonte stoet acties vol enthousiasme, met weinig focus. Het tweede actieplan (2015-2018) concentreerde zich rond minder, maar gerichtere acties. Het derde actieplan (2018-2020) is momenteel in wording, focust zich rond drie prioriteiten en is integraal onderdeel van de versterking van de lokale democratie. De drie prioriteiten in het nieuwe actieplan zijn: het stimuleren van open besluitvorming bij gemeenten en provincies, het vergroten van de transparantie van de financiering van politieke partijen in het decentraal bestuur en het versterken van het Pioniersnetwerk Open Overheid voor Gemeenten.

Het parlementsgebouw in Tbilisi, voorzien van OGP
Het parlementsgebouw in Tbilisi, voorzien van OGP banners

Leer- en Expertisepunt Open Overheid
Een van de actiepunten in het tweede actieplan is het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO). Het LEOO is onderdeel van ICTU en werkt in opdracht van BZK. Met een klein en toegewijd team leveren zij expertise en support en ondersteunen zij het beleidsteam van BZK. Marieke Schenk, eindverantwoordelijk coördinator van het LEOO, vertelde de aanwezigen over wat het LEOO doet en wat zij in de loop der jaren geleerd hebben. Zo verzorgt het LEOO onder andere elke twee maanden een update van de actiepunten van het actieplan Open Overheid, organiseren zij stakeholderbijeenkomsten en onderhouden ze het netwerk van professionals dat aan de slag is met Open Overheid.

Als ‘key take outs’ gaf zij het internationale gezelschap mee dat het bouwen van een community van praktijkmensen en makers en hen waarderen, cruciaal is. Ook veel aandacht voor opvolging na bijeenkomsten en aangeven wat er met de inbreng van de buitenwereld gebeurt, is van groot belang. Tot slot geeft Marieke aan dat naast de inhoud ook belangrijk is dat het voor de netwerkpartners leuk is om onderdeel van de community te zijn. Als voorbeeld geeft zij de ‘sneak preview’ voor het nieuwe actieplan, die in maart plaatsvond. Daar stonden de nieuwe actiepunten centraal, opgeluisterd door een rode loper en een popcornmachine.

Vervolgens vertelde Tom Kunzler, interim-directeur van de Open State Foundation, over zijn ervaringen met de samenwerking met BZK en het LEOO. De bemiddelende rol van het LEOO in het contact tussen de NGO Open State Foundation en overheden, ziet Tom als een belangrijke toegevoegde waarde. Als het LEOO aangeeft dat open data beschikbaar stellen meerwaarde heeft, en in veel gevallen probleemloos kan, helpt dit overheden vaak over de drempel. Ook waardeert Tom de rol van BZK en het LEOO bij de totstandkoming van nieuwe actieplannen. Door in gesprek te gaan met maatschappelijke organisaties, het organiseren van bijeenkomsten en het betrekken van andere overheden om hen te laten deelnemen aan het actieplan.


Tweet van ambassadeur Jos Douma (l) en sprekers tijdens de sessie van Nederland (r)

Ook op communicatiegebied heeft het LEOO meerwaarde voor Open State, geeft Tom aan. Door middel van video’s, interviews en handreikingen over Open Overheid in het algemeen, en over de actiepunten waar Open State bij betrokken is, zoals Openspending. “Het LEOO is altijd bereid te helpen om onze projecten en evenementen onder de aandacht te brengen. Vaak hoef ik hier niet eens om te vragen, omdat ze dit uit zichzelf al oppakken.”

Informele uitwisseling
Een interessant en leuk aspect aan een wereldwijde summit is ook de informele uitwisseling met collega’s. Zo ontvingen we complimenten over onze website van Portugal en gaf Australië aan de Nederlandse aanpak één op één over te willen nemen. Een hoop indrukken en contacten rijker vertrokken we terug naar Nederland!

Informele uitwisseling tijdens de opening (l) en kennisdeling tijdens de POC dag (r) 
Informele uitwisseling tijdens de opening (l) en kennisdeling tijdens de POC dag (r)

Actieplan Open Overheid update 15

Elke acht weken publiceren we een bericht waarin je de laatste stand van zaken over alle actiepunten vindt. De actiehouders die verantwoordelijk zijn voor de actiepunten leveren deze informatie aan. Vandaag is het tijd voor Actieplan Open Overheid update 15.

Actiepunt 1: Nationale open data agenda

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries.

Vanuit BZK is actief bijgedragen aan de inhoudelijke doorontwikkeling van de Europese richtlijn voor hergebruik, de PSI-directive. In navolging van departementen en gemeenten zijn provincies en waterschappen gestart met het maken van ‘high value’ lijsten: overzichten van de belangrijkste datasets per bestuurslaag. Daarnaast is de afgelopen weken gewerkt aan een pilot van departementen in samenwerking met het CBS en Kadaster, gericht op het bevorderen van het hergebruik van specifieke open datasets.

Daarnaast is de periodieke update en kwaliteitscontrole uitgevoerd van de open data op het nationale register data.overheid.nl. Tot slot is data.overheid.nl gereed gemaakt voor gebruik van de nieuwste versie van de Europese metadatastandaard, DECAT 1.1. Met deze metadatastandaard kunnen datasets binnen de overheid worden uitgewisseld. Dankzij de nieuwste versie is het mogelijk om eventuele fouten in metadata sneller op te sporen en termen (woorden) die gebruikt worden in metadata zoveel mogelijk te standaardiseren.

Actiepunt 2: Stuiveling Open Data Award

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

Op 30 april jl. kwam de SODA jury voor de eerste keer dit jaar bij elkaar. Ze keken terug op de vorige editie en vooruit naar de nieuwe editie van de SODA. Dit leverde een aantal wijzigingen op ten opzichte van de vorige twee jaren, zo wordt het in de 2018 editie mogelijk om anderen te nomineren, naast het zelf doen van inzendingen. Ook is de samenstelling van de jury enigszins veranderd: Chris Sigaloff heeft afscheid genomen en Ramona de Jong van de Consumentenbond neemt als winnaar van SODA2017 plaats in de jury. Daarnaast is inmiddels bekend dat SODA2018 op 5 juli aanstaande van start gaat! Vanaf dat moment kunnen inzendingen worden gedaan.

Actiepunt 3: ROUTE-TO-PA: Hergebruik van open data

Actiehouder: Universiteit Utrecht, departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap. In samenwerking met: de gemeente Den Haag, het ministerie van BZK, Open Knowledge Foundation (Verenigd Koninkrijk) en diverse Europese universiteiten.

De laatste fase van het ROUTE-TO-PA-project was gericht op het bundelen van alle ervaringen van de verschillende deelnemende overheidsorganisaties uit diverse Europese landen. Dit deden we in GUIDE. GUIDE is een handleiding voor beleidsmedewerkers en andere geïnteresseerden die met open data en maatschappelijke vraagstukken aan de slag willen. ROUTE-TO-PA had als doel om met behulp van open data transparantie en democratische processen te bevorderen. De lessons learned betreffen zowel technische aspecten (het belang van de kwaliteit van data) als ook het belang van community building en het verkrijgen van steun vanuit de organisatie. GUIDE is – naast de online tools SPOD (Social Platform for Open Data Usage) en TET (Transparency Enhancing Toolset) die het gebruik van open data faciliteren – het derde product van het ROUTE-TO-PA project. Bekijk GUIDE hier.

Actiepunt 4: Actieve openbaarheid van informatie

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: alle ministeries en uitvoeringsorganisaties.

Het evaluatierapport van Berenschot wordt in het SGO besproken op woensdag 11 juli. De secretarissen-generaal spreken dan over de verdere implementatie van het actief openbaar maken van onderzoeksrapporten.

Actiepunt 5: Open over geld: Openspending detaildata

Actiehouder: Open State Foundation (OSF). In samenwerking met: Provincies, Waterschappen, Gemeenten, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), Interprovinciaal Overleg (IPO), Unie van Waterschappen (UVW) en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).

Bij Open State Foundation hebben we de conclusie getrokken dat de huidige werkwijze voor het ontsluiten van Open Spending Detaildata niet schaalbaar is. Het is voor deelnemende overheden (en voor ons) een arbeidsintensief en foutgevoelig proces. Dit leidt tot data die niet gestandaardiseerd is en nuttige context mist. Daarom bekijken we samen met CBS, Semansys en een aantal gemeenten hoe we Detaildata op een slimmere en gestructureerde manier kunnen ontsluiten zodat de schaalbaarheid en bruikbaarheid van de informatie toeneemt. Begin juli hebben we daar een kick-off voor bij het CBS om hier de mogelijkheden voor te bekijken.

Actiepunt 6: Open over besluitvorming bij gemeenten: open raadsinformatie

Actiehouder: Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). In samenwerking met: de Open State Foundation, diverse gemeenten en het ministerie van BZK.

VNG Realisatie is momenteel bezig met een impactanalyse om verschillende scenario’s voor structureel beheer van de standaard en infrastructuur van Open Raadsinformatie te onderzoeken. Eind augustus wordt dit onderzoek – wat samen met KOOP uitgevoerd wordt – afgerond. Ondertussen zijn er enkele verbeteringen doorgevoerd in de Zoekmachine Open Raadsinformatie. En eind juni zullen de eerste provincies hun Stateninformatie naar verwachting als open data ontsluiten.

Actiepunt 7: De ambtenaar als vakman in de energieke samenleving

Actiehouder: ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. In samenwerking met: de energieke samenleving en het ministerie van BZK.

In april 2018 is het laatste werkatelier ‘De kunst van het verbinden’ afgerond. Daarmee heeft ongeveer 90% van de beleidsambtenaren van IenW en een deel van de stafmedewerkers het werkatelier, waarin onder andere geoefend is met de verschillende overheidsrollen uit het NSOB-model, gevolgd.

In vervolg op het werkatelier en ter versterking en verdere internalisering van het gedachtegoed is begin 2017 de aanpak Versterking vakmanschap voor de energieke samenleving (VVES) gestart. Deze is ook in de vernieuwde IenW-inrichting voortgezet in 2018. Binnen deze meerjarige aanpak worden activiteiten georganiseerd, gericht op het toepassen van de verschillende rollen en de netwerkende ambtenaar in het dagelijks werk. Voorbeelden hiervan zijn: organiseren van reflectie in het werk, leren van afgeronde projecten in de vorm van een casestudy, CoP over het werken met ‘buiten’. Begin 2018 is binnen IenW ook gewerkt aan het ontwikkelen van een Project Start Up (PSU), waarin projectleiders vraaggestuurd en integraal worden geholpen met instrumenten als een stakeholder-analyse, participatie- en communicatieplan, governance-opzet, risicoanalyse, etc. Inmiddels zijn er vier PSU’s op beleidsdossiers uitgevoerd.

De kennis en ervaring die in de leertrajecten door het ministerie van IenW wordt opgedaan, wordt op diverse manieren Rijksbreed gedeeld.

Actiepunt 8: Informele aanpak Wob-verzoeken

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: diverse gemeenten en het Leer- en Expertisepunt Open Overheid.

We ontvingen (nog) geen nieuwe update van deze actiehouder. Daarom plaatsen we opnieuw de vorige update (februari 2018):

Tijdens het eerst volgende landelijke Prettig Contact Met de Overheid congres in september wordt een masterclass Informele Aanpak WOB-verzoeken verzorgd. Vanaf eind maart kunt u zich via de website www.pcmo.nl inschrijven.

Actiepunt 9. Ondersteuning van overheden: het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO)

Actiehouder: ministerie van Binnenlandse zaken en Koninkrijksrelaties. In samenwerking met: ICTU, maatschappelijk betrokken partijen, diverse gemeenten, provincies en ministeries.

Een aantal highlights van het Leer- en Expertisepunt (LEOO) sinds april dit jaar:

  1. Op 28 mei hielden we in het auditorium van BZK een kennisbijeenkomst over de AVG in relatie tot Open Overheid. Hier vind je het verslag van deze bijeenkomst.
  2. Op 13 juni kwam het Stakeholderforum van het nieuwe Actieplan Open Overheid weer bij elkaar, en 26 juni de huidige en nieuwe actiehouders tijdens een actiehoudersbijeenkomst. Het LEOO organiseerde deze bijeenkomsten en verzorgde de verslaglegging.
  3. We publiceerde diverse content, waaronder een interview met Robert Jansen van UBR-Interim, over transparantie bij aanbestedingstrajecten en het reisverslag van de Open Gov Week.
  4. Daarnaast is ook de video verschenen waarin vijf experts aan het woord komen over digitalisering en democratie.
  5. Inmiddels hebben we de kick-off van het Pioniersnetwerk Open Overheid voor gemeenten aangekondigd. De kick-off vindt plaats op 18 september aanstaande, je kunt je nu aanmelden.

 

5 experts aan het woord over digitalisering en democratie

Welke invloed heeft digitalisering op onze democratie? In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties interviewden we 5 experts over deze vraag. Bekijk onze video en kom meer te weten over de kansen en bedreigingen van digitalisering:

We maakten deze video samen met Sebastiaan ter Burg.