Expertisepunt Open Overheid

Wet open overheid aangenomen door Tweede Kamer

De Tweede Kamer stemde vandaag in met de Wet open overheid (Woo) en heeft de wet met een aantal amendementen aangenomen.

Bekijk de stemmingsuitslagen op de website van de Tweede Kamer.

Wet open overheid
De Wet open overheid (Woo) is een initiatiefwet uit 2012. De wet heeft als doel om overheden en semi-overheden transparanter te maken om zo het belang van openbaarheid van publieke informatie voor de democratische rechtsstaat, inwoners, het bestuur en economische ontwikkeling beter te dienen.

LEOO jaaroverzicht 2020

In het kader van practice what you preach publiceert het Leer- en Expertisepunt Open Overheid (LEOO) haar jaaroverzicht van 2020. In dit overzicht staat wat het LEOO precies doet, welke activiteiten in 2020 werden uitgevoerd en wat de behaalde resultaten waren.

In opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties voerde het LEOO onder andere onderstaande werkzaamheden uit:

  1. Werkzaamheden in het kader van het opstellen van het nieuwe actieplan Open Overheid.
  2. Point of Contact (POC) voor het Open Government Partnership (OGP).
  3. Inhoudelijke beleidsondersteuning aan de hand van concrete onderdelen/opdrachten.
  4. Ondersteuning van de actiehouders van het huidige en nieuwe actieplan.
  5. Ondersteuning van het Stakeholderforum Open Overheid.
  6. Het onderhouden van en produceren van content voor de website open-overheid.nl
  7. Communicatie via de nieuwsbrief en diverse social media kanalen (Twitter, LinkedIn, etc)
  8. Het organiseren van (online) kennisbijeenkomsten.

Benieuwd naar de resultaten? Bekijk dan het volledige jaaroverzicht:

  1. Jaaroverzicht 2020 LEOO (pdf)
  2. Jaaroverzicht 2020 LEOO (odt)

Engelstalige versie Actieplan Open Overheid 2020-2022

Het vierde nationale Actieplan Open Overheid van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is af! Op 24 december 2020 stuurde BZK de Engelstalige versie van het actieplan naar het Open Government Partnership (OGP). Op 11 januari 2021 publiceerde het OGP dit plan op haar website.

Bekijk de Engelstalige versie van Actieplan Open Overheid 2020-2022.

Aan de Nederlandse publieksversie wordt op dit moment de laatste hand gelegd. De officiële lancering van het plan vindt plaats op dinsdagochtend 16 februari. Wil jij hier bij zijn? Dat kan! Iedereen met interesse in open overheid is van harte welkom.

Meld je aan voor de lancering van Actieplan Open Overheid 2020-2022.

Zelfevaluatie Actieplan Open Overheid 2018-2020

Het Nederlandse Actieplan Open Overheid 2018-2020 is afgerond. Dit actieplan is onderdeel van het Nederlandse lidmaatschap bij het internationale Open Government Partnership (OGP). Het is gebruikelijk dat landen aan het eind van de looptijd van hun actieplan verslag uitbrengen over de uitvoering van het plan. Dat is namelijk een goed moment om te leren van ervaringen met het huidige actieplan en deze leerpunten vervolgens toe te passen bij de ontwikkeling van het volgende actieplan. Maar ook om de behaalde resultaten én de nog uit te voeren acties in beeld te krijgen.

De definitieve versie van deze zelfevaluatie is nu te bekijken. In de zelfevaluatie vind je de stand van zaken van alle elf actiepunten uit het plan. Ook blikt het rapport terug op hoe het Actieplan Open Overheid destijds is opgesteld en gaat het in op wat er naast het actieplan nog meer speelt op het gebied van Open Overheid.

Bekijk de definitieve zelfevaluatie van het Actieplan Open Overheid 2018-2020:

De Engelstalige versie van de zelfevaluatie is gepubliceerd op de website van het OGP.

Meer weten over het Actieplan Open Overheid?
Op de actieplan pagina lees je alles over het Actieplan Open Overheid 2018-2020. Ook kun je hier terecht voor alle informatie over het nieuwe Actieplan Open Overheid 2020-2022.

Hoe staat het ervoor met het nieuwe Actieplan Open Overheid?

Alweer ruim een jaar geleden startten we met het maken van het vierde nationale Actieplan Open Overheid (2020-2022). Het begon met verkennende gesprekken binnen en buiten het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK), dat het plan coördineert. Waar staan we nu?

Verkennende gesprekken
Het begon in oktober 2019 met verkennende gesprekken binnen en buiten het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK). Binnen BZK gebeurt namelijk al het nodige op het gebied van Open Overheid en er waren mooie plannen. Om de kracht van heel BZK te bundelen, begonnen we daarom bij onszelf. Ook hadden we in deze fase één op één gesprekken met verschillende stakeholders en en geïnteresseerden, bijvoorbeeld ook met actiehouders van het Actieplan Open Overheid 2018-2020. Daarna, in het eerste kwartaal van 2020, bespraken we de ontwikkeling van het nieuwe actieplan met het multi-stakeholderforum en een deel van de Open Overheid community, met name degenen die verantwoordelijk zijn voor de toezeggingen in het actieplan 2018-2020. Op 4 maart was er een stakeholderforumbijeenkomst waar het actieplan 2020-2022 met de stakeholders werd besproken en op 9 juni hielden we een actiehoudersbijeenkomst waar het actieplan op de agenda stond.

De consultatiefase
Vanaf maart dwong COVID-19 ons om flexibel en creatief te zijn in het co-creatieproces en onze offline co-creatie plannen om te zetten in online alternatieven. Ondertussen gingen de gesprekken over het plan van aanpak online verder, zowel één op één als in groepsverband. Vanaf augustus hebben we een intensieve online consultatiefase gehad. Zo organiseerden we diverse meedenksessies over de verschillende thema’s die uit de verkennende fase naar voren kwamen en was er in de hele maand september gelegenheid via een online formulier ideeën aan te dragen. Hier lees je meer over de uitkomsten van het consultatieproces.

Het schrijven van het plan en de puntjes op de i 
Na geruime tijd inbreng ophalen, brak de tijd aan om het plan te gaan schrijven. Hiervoor stelt het Open Government Partnership (OGP), in het kader waarvan we het plan maken, een aantal eisen die terug te vinden zijn in het OGP Handbook. Ook mochten de nieuwe actiehouders aan de slag: voor hun actiepunten moesten zij een formulier invullen waarin ze het actiepunt en de beoogde resultaten omschrijven. Op 1 december was het tijd voor de sneak preview van het actieplan, een groot deel van de actiehouders presenteerde hier hun actiepunt. Het was ook de laatste mogelijkheid om publiekelijk inbreng te leveren om de actiepunten te verbeteren en aan te scherpen, de puntjes op de i. Ook lanceerden we tijdens deze bijeenkomst de Alliantie Open Overheid, waarbij iedereen die aan Open Overheid werkt of geïnteresseerd is zich aan kan sluiten. Interesse? Meld je dan direct aan voor de Alliantie Open Overheid.

Indienen bij het Open Government Partnership (OGP)
Op 23 december is het zover: na meer dan een jaar samenwerking aan het plan tussen het stakeholderforum, de actiehouders, maatschappelijke organisaties, betrokken burgers en BZK, dienen we het vierde nationale Actieplan Open Overheid in bij OGP. Dit is een Engelstalige versie die aan alle vereisten van OGP voldoet. OGP plaatst deze versie na 23 december op haar website. Aan een mooi vormgegeven publieksversie wordt nog wat langer gewerkt.

Publiceren en presenteren: save the date!
Begin 2021, in januari, zal de publieksversie van het Actieplan Open Overheid 2020-2022 gepubliceerd worden op open-overheid.nl. Vervolgens zal op dinsdagochtend 16 februari het actieplan met een feestelijke online bijeenkomst gelanceerd worden.

Save the date & meld je aan voor de online lancering van het Actieplan Open Overheid.

 

Bovenstaande infographic toont het proces van het maken van het actieplan 

“Laat zien voor welke maatschappelijke opgave je het doet”

Verslag stakeholderforum Actieplan Open Overheid, 24 november 2020

Nu het nieuwe actieplan volop in ontwikkeling is, is er voor het stakeholderforum van het Actieplan Open Overheid des te meer reden om weer bij elkaar te komen. Eric Stokkink (ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, BZK) benadrukt tijdens zijn opening dat alle input van de leden van het forum heel erg welkom is. Vandaag staan de uitkomsten van de consultatiefase, het nieuwe actieplan en de zelfevaluatie op het programma.

Terugkoppeling uitkomsten consultatiefase

Een online consultatieronde via een formulier, zes online meedenksessies en diverse een op een gesprekken. Dat leverde veel interessante input op voor het nieuwe actieplan. Marieke Schenk (Leer- en Expertisepunt Open Overheid, LEOO) geeft een korte terugkoppeling op de consultatiefase:

In de maand september stond het consultatieformulier open op open-overheid.nl, 48 personen maakten daar gebruik van. Hieruit blijkt dat dit de top 3 drie thema’s zijn:

  1. Open Technologie (Open source, open data, algoritmen)
  2. Open Informatie (Woo, actieve openbaarmaking)
  3. Open Communicatie (Direct Duidelijk Brigade)

Driekwart van de mensen die de online consultatie invulde wil zich aansluiten bij de Alliantie Open Overheid. Uit antwoorden op de vraag wanneer dit netwerk meerwaarde heeft, komen een aantal rode draden naar voren:

  1. Het netwerk maken we samen.
  2. Goed luisteren naar elkaar en zorgen dat er sprake is van tweerichtingsverkeer is belangrijk.
  3. Het is een kans voor verschillende groepen, zoals beleidsmakers en uitvoerders, om van elkaar te leren en te begrijpen waar ze tegenaan lopen.
  4. Er is behoefte gezamenlijk aan concrete opgaven te werken: niet alleen praten, ook doen.
  5. Zoek met elkaar een goede balans tussen flexibiliteit en betrokkenheid: het moet niet dwingend of verplichtend zijn, maar ook niet te verblijvend.
  6. Niet alles hoeft in groot verband te worden opgepakt. De alliantie is juist een plek waar ook kleinere, slagvaardige samenwerkingsverbanden kunnen ontstaan.

Deze reacties bieden voldoende aanleiding om, met deze inbreng in het achterhoofd, de Alliantie Open Overheid vorm te geven.

Aan de meedenksessies over de verschillende thema’s deden ruim 100 personen mee. De verslagen van deze sessies zijn terug te lezen op open-overheid.nl. Ook tref je daar een verslag van de uitkomsten van de consultatiefase. De actiehouders hebben dankbaar gebruik gemaakt van alle input.

Het nieuwe Actieplan Open Overheid (2020-2022)

Het stakeholderforum ontving vlak voor de bijeenkomst de meest recente conceptversie van het plan. BZK en LEOO zijn erg benieuwd naar de reacties. Wat valt op?

  1. Algemeen: enthousiaste reacties. In sommige gevallen ook door deelname aan het vorige actieplan.
  2. Mooie aanknopingspunten, met het Open Government Partnership (OGP) en met participatie (over dat laatste ging het tijdens de vorige bijeenkomst van het stakeholderforum). Een paar acties zijn nog niet heel concreet. Er mist in sommige gevallen duidelijkheid over het maatschappelijke probleem dat opgelost wordt.
  3. Digitale democratie kan nog steviger worden neergezet. Het zou mooi zijn als het meer gaat om de dialoog inrichten tussen overheid en burger. Veel gemeenten zijn op zoek naar manieren hiervoor. Hoe kunnen open source AI-tools worden gebruikt?
  4. Een van de aanwezigen vraagt zich af hoe het zit met de aansluiting bij andere ministeries en overheden. Het zou mooi zijn als uit het actieplan blijkt dat er aansluiting is bij de rest van het overheidsapparaat.
  5. Advies: kijk goed naar de verbinding tussen de onderwerpen om zo meer impact te creëren.

Op basis van de reacties van het stakeholderforum Actieplan Open Overheid zegt Eric het volgende (toe):

  1. Hoe laten we zien waar we het voor doen? We voegen per actiepunt de concrete maatschappelijke opgave toe.
  2. We gaan aan de slag met het concreter maken van de actiepunten.
  3. Aansluiting bij andere ministeries en overheden is inderdaad erg belangrijk. Een praktisch probleem hierbij is soms helaas het gebrek aan capaciteit. Het is zeker niet de bedoeling om geen verbinding te zoeken. Een van de acties is juist wel Rijksbreed, namelijk Beleidsintimiteit. Ook als het gaat om Open Informatie werken we samen met een Rijksbrede organisatie: Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding. Verder lijkt het zwaartepunt misschien op BZK te liggen, in de praktijk werken we samen met gemeenten, provincies, etc.

End of term zelfevaluatie voor het IRM

Het Independent Reporting Mechanism (IRM) van het OGP verwacht een zelfevaluatie over het vorige actieplan. Uiterlijk 4 december moet dit rapport klaar zijn. De conceptversie wordt vooraf aan het stakeholderforum voorgelegd. De actiehouders hebben halverwege augustus het eerste verzoek voor het invullen van het template over hun actiepunt ontvangen en ruim de tijd gekregen voor hun deel van de zelfevaluatie.

Bekijk de zelfevaluatie van het derde actieplan.

Tot slot

Eric benadrukt dat ideeën en aanvullingen uiteraard welkom blijven. “Jullie reacties gaan naar de actiehouders en zij kijken hoe ze de acties kunnen aanscherpen.” Eric wil graag omhoog in de internationale open overheid rankings, dus feedback over hoe BZK en haar actiehouders acties beter kunnen maken is erg welkom.

Een van de leden van het stakeholderforum zegt tot slot dat het belangrijk is om de verbinding met de samenleving niet uit het oog te verliezen. De Alliantie Open Overheid zou hierbij een rol kunnen spelen.

BZK en LEOO leggen na de bijeenkomst de laatste hand aan het nieuwe actieplan. Op 24 december stuurt BZK de Engelstalige versie naar het OGP. In januari volgt de Nederlandstalige publieksversie.

Terugblik sneak preview

Grote belangstelling voor Actieplan Open Overheid tijdens online sneak preview

Op 1 december presenteerden de actiehouders van het Actieplan Open Overheid 2020-2022 hun plannen tijdens de online sneak preview van het nieuwe actieplan. Dit was tevens het laatste openbare moment om input te leveren voor de plannen. Met ruim 70 aanwezigen bij de sneak preview blijkt de belangstelling voor het onderwerp groot. Van gemeenten tot provincies en van nieuwsgierige inwoners tot uitvoeringsorganisaties: ze willen allemaal meer weten en meedenken over het Actieplan Open Overheid.

Stap verder
Eric Stokkink (afdelingshoofd Democratie bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, BZK) opende de bijeenkomst. Zijn ministerie werkt dit jaar voor de vierde keer met trots aan de totstandkoming van het Actieplan Open Overheid. Met dit nieuwe actieplan wil Eric “weer een stap naar een meer open overheid zetten en hoger op de internationale ranglijsten eindigen.” Op de Open Government Index van het World Peace Project, staat Nederland op de vijfde plek, onder landen als Denemarken, Zweden en Noorwegen. “Dat moet beter!”, aldus Eric.

Open democratie
Ter introductie van de pitches van de actiehouders lichtte Marieke Schenk (projectleider Actieplan Open Overheid, Leer- en Expertisepunt Open Overheid) de context van het actieplan toe. Nederland is sinds 2012 aangesloten bij het wereldwijde Open Government Partnership (OGP). In het kader van dit lidmaatschap maakt Nederland elke twee jaar een Actieplan Open Overheid. In het vierde Actieplan Open Overheid (2020-2022) ligt de focus op open organisaties voor een open democratie, zowel op lokaal als op nationaal niveau. Een open democratie bereiken we immers alleen als er binnen overheidsorganisaties én naar buiten toe, openheid is.

Ook schetst Marieke kort de totstandkoming van het nieuwe plan: het Actieplan Open Overheid wordt altijd in co-creatie gemaakt. Het afgelopen jaar deden medeoverheden, maatschappelijke organisaties en kritische meedenkers mee aan de consultatie. Daar zijn we heel erg blij mee.

Sneak preview
Tijdens de sneak preview presenteerde een groot deel van de actiehouders hun plannen. Het actieplan bestaat uit verschillende thema’s, met daarin ruimte voor verschillende actiepunten. Onderstaande actiepunten kwamen voorbij in de proeverij van actiepunten:

  • Open Communicatie: Direct Duidelijk Brigade
  • Open Technologie: Open Source
  • Open Democratie:
    • Digitale Democratie
    • Wet op de politieke partijen
  • Open Inkoop: Contract Register
  • Open Informatie:
    • Open Wob
    • Actieve openbaarmaking Rijk
  • Open Organisatie: Beleidsintimiteit
  • Open Justice: Open klachten

Bekijk het overzicht van de thema’s en actiepunten.

De plannen zijn zo goed als rond. De sneak preview was het laatste openbare moment – voor de publicatie van het actieplan – om te reageren op de plannen en mee te denken met de actiehouders. Via Mentimeter verzamelden we per actiepunt waardevolle suggesties. Deze inbreng geven we door aan de actiehouders, die hier hun voordeel mee kunnen doen. Bekijk de vragen en reacties in Mentimeter.

Lancering Alliantie Open Overheid: doe ook mee!
Feestelijk was de sneak preview ook: Eric Stokkink lanceerde de Alliantie Open Overheid. De Alliantie Open Overheid is een netwerk voor de uitwisseling van kennis, ervaringen en dilemma’s over Open Overheid. Met het vierde Actieplan Open Overheid in de maak blijkt wederom hoe belangrijk het is om samen te werken met partners binnen en buiten de overheid.

De lancering van de alliantie was slechts een startschot. Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid geeft graag samen met jou verder vorm aan de alliantie. Iedereen is welkom in de Alliantie Open Overheid: of je nu veel ervaring hebt met open overheid of juist meer wilt weten over werken aan een meer open overheid, of je nu binnen de overheid werkt of erbuiten.

Meld je aan voor de Alliantie Open Overheid.

Publicatie actieplan
De deadline voor het Actieplan Open Overheid 2020-2022 nadert. Op 31 december moet het actieplan klaar zijn. Nieuwsgierig naar het definitieve actieplan? Meld je aan voor de Open Overheid nieuwsbrief. Via de nieuwsbrief houden we jou ook op de hoogte van de officiële presentatie van het actieplan begin 2021.

Uitkomsten consultatie Actieplan Open Overheid

De maand september stond in het teken van de online consultatie voor het nieuwe Actieplan Open Overheid. De hele maand stond een formulier open om jouw ideeën voor het nieuwe plan te delen. Ook hielden we vanaf augustus tot en met november verschillende online meedenksessies over de verschillende thema’s van het actieplan. Daarnaast liepen de gesprekken met eerdere actiehouders en andere geïnteresseerden die vorig jaar van start gingen natuurlijk gewoon door. Behoorlijk druk dus én volledig online. Waar we normaal het land in zouden trekken, sessies zouden organiseren en op evenementen aanwezig zouden zijn, verliep alles vanwege COVID-19 nu via de digitale weg. Dat was soms zoeken en wennen, het was regelmatig ook handig. Afstand speelt geen rol meer en heel veel mensen maakten tijd vrij om online hun bijdrage te leveren. De online consultatie werd door 48 mensen ingevuld, aan de meedenksessies deed in totaal meer dan het dubbele aantal daarvan mee. We zijn erg blij met al deze inbreng, waarvan je hieronder een samenvatting vindt.

Thema’s actieplan Open Overheid
We vroegen jullie in welke thema’s jullie het meest geïnteresseerd zijn. Open Technologie staat daarbij op de eerste plek. Over dit onderwerp organiseerden we daarom ook twee meedenksessies. Daarbij valt op dat vooral open source in de belangstelling staat. Over het onderwerp Open Informatie, dat op de tweede plaats staat, voerden we vooral veel gerichte een-op-een-gesprekken om ervoor te zorgen dat dit thema in het nieuwe actieplan goed vertegenwoordigd is. Zo zijn er actiepunten rond actieve openbaarmaking en een vervolg op Open Wob in de maak. Ook Open Communicatie vinden jullie een belangrijk thema, hoewel in de meedenksessie hierover aan bod kwam dat vaak onterecht de aanname gedaan wordt dat deze basis wel op orde is. Alle onderstaande thema’s krijgen een plek in het actieplan.

Grafiek themas

Naast de thema’s die het meest relevant gevonden worden, zijn onderstaande onderwerpen één keer genoemd. Open Wetsontwerp en Open Rechtspraak liggen in elkaars verlengde en sluiten aan bij het door het Open Government Partnership aangereikte thema Open Justice. Daarom wordt verkend of en hoe dit thema kan worden opgenomen in het actieplan. Omdat de andere thema’s slechts één keer genoemd zijn, krijgen ze geen specifieke plek in het actieplan. Tegelijkertijd zien we dat de genoemde onderwerpen vaak veel raakvlakken hebben met de thema’s die het meest genoemd zijn en soms zelfs overlappen met de thema’s die worden opgenomen in het actieplan.

Open besluitvorming overheidsorganen
Open Collectieve Upskilling van Nederlandse workforce
Open data Estonia
Open Innovatie
Open Loket
Open Projecten (next level participatieprojecten, intern en extern)
Open Standaarden
Open verantwoordelijkheid, wie is voor welke beslissing aanspreekbaar
Open Wetsontwerp
Open Rechtspraak

 

Alliantie Open Overheid
Binnen het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) ontstond het voornemen om dit najaar met partners een Alliantie Open Overheid te starten: een netwerk voor het delen van kennis, ervaring en dilemma’s op het vlak van open overheid. De online consultatie is daarom ook benut om te kijken of er interesse is voor zo’n alliantie, en onder welke voorwaarden.

Het grootste deel van degenen die reageerden op de online consultatie zou zich aansluiten bij de Alliantie Open Overheid.

Waarom wel of niet?
Redenen om wel of niet aan te sluiten bij de alliantie zijn erg divers. De reacties zijn overwegend positief, meerwaarde wordt vooral gezien in kennisdeling en het kunnen geven en nemen als het gaat om ervaring en expertise. Zo verwoordt iemand het als volgt: “Door in contact te komen met diverse disciplines die allemaal met hetzelfde doel bezig zijn komen we verder; het verruimd mijn visie.” Een andere enthousiaste geïnteresseerde laat weten: “Het lijkt me verschrikkelijk leuk om hier aan deel te nemen omdat ik geloof dat openheid zal zorgen voor efficiëntie, vertrouwen en betrokkenheid van de burger.” Toch is niet iedereen enthousiast: iemand noemt het ‘de zoveelste club’ en ziet geen meerwaarde. Een ander geeft aan dat de alliantie alleen meerwaarde heeft als we tot daden komen en niet alleen maar praten.

“Door in contact te komen met diverse disciplines die allemaal met hetzelfde doel bezig zijn komen we verder; het verruimd mijn visie.”


Wanneer heeft dit netwerk meerwaarde voor jou?

Op de vraag wanneer de alliantie echt meerwaarde heeft, wordt verschillend geantwoord. Zo geeft iemand aan: “Als het concrete afspraken en producten oplevert. Dat hoeft niet met zijn allen te zijn, organisaties moeten er uit kunnen halen wat ze willen en niet overal verplicht in moeten stappen. Maar organisaties moeten tegelijkertijd ook iets te bieden hebben, dus niet dat alles vanuit een en dezelfde partij wordt aangeleverd.” Uit alle antwoorden komen een aantal rode draden naar voren:

  • Het netwerk maken we samen.
  • Goed luisteren naar elkaar en zorgen dat er sprake is van tweerichtingsverkeer is belangrijk.
  • Het is een kans voor verschillende groepen, zoals beleidsmakers en uitvoerders, om van elkaar te leren en te begrijpen waar ze tegenaan lopen.
  • Er is behoefte gezamenlijk aan concrete opgaven te werken: niet alleen praten, ook doen.
  • Zoek met elkaar een goede balans tussen flexibiliteit en betrokkenheid: het moet niet dwingend of verplichtend zijn, maar ook niet te verblijvend.
  • Niet alles hoeft in groot verband te worden opgepakt. De alliantie is juist een plek waar ook kleinere, slagvaardige samenwerkingsverbanden kunnen ontstaan.

Voldoende aanleiding om, met deze inbreng in het achterhoofd, de Alliantie Open Overheid vorm te gaan geven.

Meedenksessies
De afgelopen maanden hielden we diverse meedenksessies rond de verschillende thema’s binnen het actieplan. Hieronder vind je de links naar verslagen van deze sessies:

Tijdens de sessies is volop input geleverd, zijn kritische vragen gesteld en ideeën geopperd. Deze zijn door de actiehouders meegenomen in het aanscherpen en verder brengen van hun actiepunten. Ook zien we nu al kruisbestuiving tussen de verschillende actiepunten ontstaan, zo heeft de actiehouder van Open Inkoop aangegeven dat hij een mogelijke samenwerking wil verkennen met de Direct Duidelijk Brigade (thema Open Communicatie).

Hoe verder
Op dit moment werken we samen met de actiehouders hard aan de inhoud van het nieuwe actieplan. De thema’s, beoogde plannen en alle suggesties die daarvoor zijn aangedragen krijgen steeds meer vorm in concrete acties. Ook aan de vormgeving van het actieplan besteden we de komende tijd aandacht, zodat de inhoud ondersteund wordt door mooie beelden.

Meld je aan voor de online sneak preview
Op 1 december aanstaande presenteren de actiehouders tijdens een ‘sneak preview‘ de actiepunten van het nieuwe actieplan. Wil jij deze online sessie graag bijwonen? Meld je dan vooral aan!

Verslag Meedenksessie Open Inkoop

14 oktober 2020

Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid organiseert verschillende thematische meedenksessies om ideeën op te halen voor het Actieplan Open Overheid 2020-2022. Op 14 oktober vond de meedenksessie over het thema Open Inkoop plaats. Samen met betrokkenen actiehouders gingen we hierover het gesprek aan met een divers gezelschap. Hieronder tref je een verslag van deze online sessie.

Introductie Actieplan Open Overheid
Marieke Schenk (Leer- en Expertisepunt Open Overheid) start de bijeenkomst met een toelichting op het Actieplan Open Overheid. De insteek van het nieuwe actieplan is: een open overheid voor een open democratie. Ook licht zij toe dat het actieplan onderdeel is van het Nederlandse lidmaatschap aan het Open Government Partnership (OGP).

Lees meer over het Actieplan Open Overheid

Vandaag hebben we het over Open Inkoop, en specifieker het project Contract Register. Het doel is om zoveel mogelijk input en ideeën op te halen voor dit actiepunt.

Open Inkoop, het project contract register
Het project Contract Register betreft onderzoek hoe, en onder welke technische voorwaarden, een platform voor alle openbare Inkoopdata Rijk kan worden gerealiseerd, het Contract Register. Een platform waar vervolgens over deze informatie actief de dialoog met burgers, belangenorganisaties en bedrijven kan worden georganiseerd en gevoerd, bijvoorbeeld over de openbaar gemaakte categorieplannen. Deze plannen bevatten per inkoopcategorie van het Rijk (bijvoorbeeld catering, dienstkleding, mobiele telefoons, vervoer etc.) de wijze waarop Rijksaanbestedingen in de markt zullen worden gezet. Input en ideeën die gebruikt kunnen worden bij het opgang brengen van de dialoog rondom het onderwerp open inkoop en het openbaar maken van contractinformatie zijn welkom. Het doel is om bedrijven, burgers en belangenorganisaties bij de plannen te betrekken. Zo ontstaat (meer) transparantie en democratische besluitvorming.

Aan alle deelnemers wordt gevraagd om een korte reactie te geven op de toelichting.

Een samenvatting van de reacties:

  • Maak duidelijk wie de eigenaar is van de data die uit een contract voortvloeit. Dit is nu vaak niet goed vastgelegd. Stel ook eisen aan het toegankelijk maken van contracten. Hoe worden contracten vormgegeven?
  • Er zit nog een kloof tussen de gemaakte contractafspraken en het toepassen van nieuwe technologieën. Bij de start van een project weet je soms niet wat je uiteindelijk met elkaar afspreekt en oplevert. Zorg voor transparantie en duiding gedurende het proces.
  • Er is behoefte aan achtergrondinformatie en de scope van dit project. Hebben we het hier over het ontwikkelen van een nieuw systeem? En hoe verhoudt een openbaar contractregister zich tot het huidige Tenderned waar ook chatmogelijkheden zijn?
    • Het betreft hier alle Rijksinkoop, met een focus op de grote ICT leveranciers en categoriemanagement.
    • De scope is het hel inkoopproces van het Rijk: onderzoek, categorieplan, Rijksaanbestedingskalender, Rijksaanbestedingen, Rijkscontracten en Rijksuitgaven
  • Wat verandert er concreet voor ambtenaren die producten en diensten willen inkopen of een uitvraag doen richting de markt?
  • Is er ook draagvlag bij andere decentrale overheden om op deze plannen aan te sluiten en contractinformatie via het nieuwe platform te ontsluiten? (Deze verkenning vindt plaats via stakeholder gesprekken)
  • De actiehouder licht naar aanleiding van de vragen toe: Wat willen we anders gaan doen? Het doel is om actief met onze stakeholders de dialoog aan te gaan over de openbare inkoopinformatie voor het inkoopproces van het Rijk . Is deze informatie relevant, ontbreekt er informatie? De dialoog rondom het openbaar maken van gegevens is nu niet georganiseerd. Stap 2: Bij de categorieplannen willen we de dialoog bevorderen door bij burgers, bedrijven en belangenorganisaties na te gaan welke informatie zij willen zien en hoe zij daarover met het Rijk van gedachten willen wisselen. Categorieplannen zijn moeilijk leesbaar (juridisch taalgebruik) en bevatten vaak meer dan 100 pagina’s met tekst. We zoeken naar een manier om de communicatie hierom te organiseren.
  • Het project ‘open inkoop’ bestaat uit 3 fases met een tijdbestek van 1,5 jaar. De eerste fase is een brede consultatie (start 2021) waarbij stevig wordt ingezet op het ophalen van behoeften bij belangrijke stakeholders. Denk aan: type data, functionaliteiten, privacy, transparantie. Fase 2: technische ontwerp, hoe gaat het contractregister er concreet uitzien. Fase 3: gebruikers motiveren en hergebruik stimuleren.
  • Vervolgens worden meer reacties gegeven:
  • Projectleiders binnen de overheid zijn gebaat bij informatie over nieuwe en bestaande aanbestedingen. Welke aanbestedingen komen eraan, wat gebeurt er als een aanbesteding afloopt, welke mogelijkheden biedt dit. Informatie is nu vaak lastig of niet te vinden.
  • In de Rijksaanbestedingskalender, die openbaar is en elk kwartaal wordt ververst, bevat de planning voor alle Rijksaanbestedingen. Per categorie, bijvoorbeeld Inhuur ICT, kun je in deze kalender  zien welke aanbestedingen eraan zitten te komen.
  • Wat is de maatschappelijke impact van inkoop? Hoe laat je in een contractregister zien dat de maatschappelijke impact (bijvoorbeeld minder uitstoot van CO2) is gerealiseerd. Hoe maak je de koppeling tussen product/dienst inkoop versus het opgeleverde resultaat?
  • Het mooiste zou zijn als je een keten van informatie kunt oprichten van strategie, contracten en monitoring (het opgeleverde resultaat). Bij de start worden criteria opgesteld en de aanbestedende partij krijgt een verplichting om tussentijds en na afloop te rapporteren. Het zou mooi zijn als dit soort informatie ook via het register wordt ontsloten. Zowel het Rijk als de belanghebbende hebben baat bij deze informatie.
  • Meerdere mensen hebben interesse in het monitoringsaspect. In de praktijk zie je nu dat er vaak net iets anders wordt opgeleverd dan vooraf afgesproken. Monitoring helpt ons om ons aan de afspraken te houden.
  • Met het openbaar maken van informatie ben je er nog niet. Het actief opzoeken van de dialoog vraagt om menskracht en een tijdsinvestering.

Aan de deelnemers wordt vervolgens de specifieke vraag gesteld Hoe kunnen we met de juiste stakeholders in contact komen en de dialoog op de juiste manier voeren? Wat zijn jullie ideeën daarover?

  • Maak vooraf duidelijk wat er met mijn mening en input gebeurt. Doe aan verwachtigingsmanagement. Hoe ga je om met individuele meningen? Organiseer het gesprek en organiseer op structurele basis dialoogsessies waar de juiste mensen (inkopers, beleidsmedewerkers, juristen) aan tafel zitten.
  • Een open consultatie is een mooi streven maar hoe open mag het gesprek zijn, gezien de aanbestedingsregels? Tot waar kun je informatie delen en wat kan er niet? Maak dit vooraf duidelijk.
  • Maak communicatie (dialoog) een onderdeel van het werkproces. Zorg ervoor dat alle contractmanagers, in dezelfde fase in gesprek gaan met hun stakeholders. Creëer een basisniveau. Het nieuwe register kan gezien worden als een extra instrument waarmee je de dialoog kunt organiseren.
  • Maak informatie beter vindbaar. Informatie staat nu vaak versnipperd en op verschillende plekken.
  • Formuleer een concrete vraag en maak vooraf duidelijk wat je met de informatie gaat doen. Doe een uitvraag en stel gezamenlijk een lijst samen met stakeholders die je wilt bevragen. Gebruik ook de bestaande communicatiekanalen om mensen mee te laten denken.
  • Ook wordt gevraagd of er al een lijst is met stakeholders die betrokken kunnen worden. Aangegeven wordt dat deze lijst er nog niet is, maar dat wel het plan is om op korte termijn zo’n lijst te maken.
  • Vraag helder uit welke informatie belangenorganisaties willen ontvangen.
  • Organiseer een stakeholderforum die regelmatig bij elkaar komt.
  • Organiseer een vragenuurtje of laat mensen via tools op een laagdrempelige manier (online) vragen stellen.
  • Middelen: online community, Github, chats, Slack
  • Meer suggesties zijn te vinden op het Miro bord: https://miro.com/welcomeonboard/McF8b2UVL53raAeGqFYItW6tM4bfCc2sRlpIVx3ByVBw4LmD56sCM6yvTasfA7XC

Vervolgstappen

Voor het project Contract Register

  • Het ministerie van BZK en Open State Foundation hebben in december een vervolgafspraak staan. In december wordt een plan van aanpak geschreven waarin duidelijk wordt gemaakt hoe en welke stakeholders worden bevraagd. Er wordt vervolgens een inventarisatie gemaakt van hun behoeften.
  • Er is 1,5 jaar om de plannen te realiseren.
  • Er wordt nagedacht over hoe de categorieplannen leesbaarder gemaakt kunnen worden. BZK gaat een samenwerking verkennen met de Direct Duidelijk Brigade.

Afsluiting
Het Leer- en Expertisepunt Open Overheid en de betrokken (mede-)actiehouders werken de komende tijd verder aan de acties voor het actieplan. Volg de voortgang van Open Organisatie en het actieplan via de Open Overheid nieuwsbrief en de website open-overheid.nl. In november volgt hier een update over.

Verslag Meedenksessie Open Justice

5 oktober 2020

Deelnemers: Raad voor de Rechtspraak, Nationale Ombudsman, Pathfinders for Peaceful, Just and Inclusive Societies, Open State Foundation), (Leer- en Expertisepunt Open Overheid, moderatie & verslag)

Aanleiding

Open Justice is een onderwerp dat al weer enige tijd geleden onder de aandacht is gebracht door het Open Government Partnership (OGP). Vorig jaar is hierover een memo opgesteld en een overleg gehouden. Op 5 oktober bespraken we met elkaar mogelijke vervolgstappen. Marieke Schenk, projectleider van het vierde nationale Actieplan Open Overheid, heet de aanwezigen welkom.

Actieplan Open Overheid

Marieke geeft een toelichting op het Actieplan Open Overheid:

  • Nederland is  lid van het Open Government Partnership (OGP). Het lidmaatschap vereist een nationaal actieplan. 31 december 2020 moet het vierde actieplan open overheid (2020-2022) klaar zijn.
  • Het actieplan bevat altijd actiepunten van diverse betrokkenen (overheden, maatschappelijke organisaties, vaak in combinatie met elkaar) en komt in co-creatie tot stand.
  • Elk actiepunt vraagt om een actiehouder die zich aan het actiepunt verbindt, en (samen met partners) werkt aan de uitvoering van het actiepunt.
  • De komende weken, houden we veel online consultatiesessies rond verschillende thema’s. Ook hebben al diverse sessies en gesprekken plaatsgevonden.
  • Er zijn momenteel 7 thema’s die we onderscheiden:
    1. Open Democratie (transparantie Wet op de politieke partijen (Wpp) en transparantie verkiezingsproces)
    2. Open Informatie (Wet open overheid (Woo), actieve openbaarmaking)
    3. Open Communicatie (Direct Duidelijk Brigade)
    4. Open Technologie (algoritmen, open source, open data)
    5. Open Organisatie (beleidsintimiteit, capaciteit, organisatiecultuur)
    6. Open Inkoop (contract register)
    7. Nader te bepalen, ruimte voor inbreng van netwerkpartners
  • Open Justice zou thema 7 kunnen worden, of wellicht ondergebracht kunnen worden onder Open Democratie.

Terugblik

We kijken met elkaar terug op wat eerder besproken is over Open Justice en vatten kort samen wat in de memo staat:

  • OGP onderscheidt op het gebied van Open Justice 3 thema’s:
    1. Open Justice > vooral data (bv welke rechtszaken, hoeveel).
    2. Access to Justice > procedures toegankelijker, actoren samen laten werken voor beter toegang tot recht.
    3. Justice for Open Government > instituties versterken die belangrijk zijn om rechten te beschermen wanneer deze onder druk staan.
  • Individuele cases geven inzicht in waar het binnen een systeem mis gaat, waar men tussen wal en schip raakt. De stap van individuele klachten en cases naar structurele verbeteringen. Nu wordt vaak reactief gewerkt. De koppeling van incidenteel naar structureel heeft veel potentie.
  • Dit bracht de initiatiefnemers van de memo op de Wet open overheid (Woo) en dat klachten openbaar moeten worden gemaakt.
  • Wanneer klachten en gegevens over klachten openbaar worden gemaakt, uiteraard met inachtneming van de privacywetgeving, dan kunnen hier analyses op worden toegepast die inzicht geven in waar de schoen wringt en waar er structurele verbeteringen mogelijk zijn.
  • Er ligt een kans om dit gezamenlijk te doen, met een eenduidige manier van openbaar maken.
  • Klachten moeten bij de Woo actief openbaar gemaakt worden. Dat betekent een kans om met een aantal koplopers andere organisaties te kunnen helpen bij het ‘hoe’.

Open Justice & mogelijke acties binnen het actieplan  

Gedurende de sessie tekenen zich twee sporen af:

    1. Klachten en hoe deze te publiceren
    2. Het publiceren van uitspraken/andere informatie vanuit de rechtspraak

Er is interesse om deze mogelijkheden verder met elkaar te verkennen, daarvoor plannen we een vervolg.