Expertisepunt Open Overheid

EU richtlijn hergebruik van overheidsinformatie

10 vragen & antwoorden

Geplaatst op 27 mei 2015

We krijgen de laatste tijd veel vragen over de Europese richtlijn hergebruik van overheidsinformatie. Onze collega’s van het ministerie van Binnenlandse Zaken beantwoorden deze vragen voor ons als we zelf het antwoord niet paraat hebben, en wij geven deze kennis vervolgens weer door aan de vraagstellers. Om deze kennis breder te delen, vind je hieronder de 10 meest gestelde vragen over de Europese richtlijn hergebruik van overheidsinformatie:

Wat is de richtlijn hergebruik overheidsinformatie?
De richtlijn hergebruik van overheidsinformatie is een Europese richtlijn. Deze richtlijn is in 2003 geïntroduceerd en heeft als doel het bevorderen van het beschikbaar stellen van openbare overheidsinformatie door overheidsinstellingen zodat andere partijen, burgers en bedrijven, deze informatie kunnen gebruiken voor allerhande creatieve en innovatieve toepassingen. De basis is dat openbare overheidsinformatie in aanmerking komt voor hergebruik. Daarbij kan het gaan om documenten, gegevens of datasets. Deze kunnen door derden worden hergebruikt in apps, visualisaties, analyses en combinaties met andere data. Hiermee kan een bijdrage worden geleverd aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken en kan mogelijk economische meerwaarde worden gerealiseerd.

Wat is er aan de hand, dat ik er nu ineens regelmatig over hoor?
De richtlijn uit 2003 was aan vernieuwing toe. In 2011 zijn door de Europese Commissie wijzigingsvoorstellen gedaan die uiteindelijk, na onderhandelingen, hebben geresulteerd in een aangepaste richtlijn in 2013. Deze moet nu in Nederlandse wetgeving worden geïmplementeerd. Het wetsvoorstel waarin de wijzigingen zijn verwerkt is inmiddels in procedure gebracht. De nieuwe wet Hergebruik van overheidsinformatie moet op 18 juli 2015 in nationaal recht zijn omgezet.

Wat verandert er precies door de aanpassing van de richtlijn?
Er zijn vier grote veranderingen:

  1. De reikwijdte wordt vergroot: musea, bibliotheken (inclusief universiteitsbibliotheken) en archieven komen erbij.
  2. De keuzevrijheid om hergebruik al dan niet toe te staan, vervalt. Een verzoek om hergebruik moet worden ingewilligd, tenzij sprake is van één van de limitatief omschreven uitzonderingen.
  3. Uitgangspunt is ook dat voor het verstrekken van informatie maximaal de marginale verstrekkingskosten worden gevraagd. Hierop zijn een paar uitzonderingen gemaakt voor instellingen die afhankelijk zijn van inkomsten uit verstrekking. Deze mogen een hoger tarief vragen.
  4. Alle documenten moeten zoveel mogelijk machineleesbaar en in open formaat beschikbaar worden gesteld.

Is het nou een richtlijn of een wet?
Het is beide. Het gaat om een Europese richtlijn die moet worden geïmplementeerd in Nederlandse wetgeving.

Waar is de richtlijn eigenlijk voor bedoeld, welke voordelen zijn er te benoemen?
De richtlijn, uitgewerkt in het wetsvoorstel Hergebruik overheidsinformatie, is ervoor bedoeld om hergebruik van overheidsinformatie verder te bevorderen. Hergebruik kan voordelen opleveren, er kunnen nieuwe inzichten ontstaan door combinaties van data, visualisaties van data. Dit kan een bijdrage leveren aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Daarnaast kan een oplossing voor een maatschappelijk vraagstuk ook economische meerwaarde opleveren. Door hergebruik van overheidsdata kunnen bijvoorbeeld toepassingen ontstaan die mobiliteitsproblemen in een stad helpen oplossen. Indirect levert dit ook economische voordelen op. Daarnaast kan er een markt ontstaan van appbouwers en andere partijen die platforms bieden om bijvoorbeeld data te hosten.

Wanneer gaat dat voor ons als overheidsorganisatie spelen?
Als de wet van kracht is, dat wil zeggen als er in de Tweede en Eerste Kamer overeenstemming over is bereikt en de wet vervolgens is gepubliceerd in het Staatsblad. Het is de bedoeling dat dit voor 18 juli 2015 is gebeurd. Daaraan voorafgaand kun je natuurlijk al wel maatregelen nemen als dat nodig is.

Waar moeten we dan aan gaan voldoen als overheidsorganisatie?
Het is in ieder geval belangrijk om drie van de vier grote wijzigingen in acht te nemen. Alle openbare overheidsinformatie moet na een verzoek verstrekt kunnen worden aan een hergebruiker, zoveel mogelijk in elektronisch en in machineleesbaar en open formaat.  Daarbij geldt het uitgangspunt dat het verstrekken tegen maximaal de marginale verstrekkingskosten geschiedt en dat er geen nodeloos beperkende voorwaarden aan de hergebruiker worden gesteld. Enkele voorbeelden van beperkende voorwaarden zijn: het stellen van een tijdslimiet in gebruik, verplichte registratie voor gebruik en het stellen van een beperking in de hoeveelheid data die mag worden opgevraagd.  Bron- of naamsvermelding en een vergoeding (alleen in uitgezonderde gevallen) zijn voorwaarden die zijn toegestaan.

16216064837_eb8314c87c_k

Symposium Actieve Openbaarheid

Kunnen we daar ook ‘nee’ tegen zeggen? Zijn er uitzonderingen mogelijk?
Er zijn niet veel uitzonderingen. Er kan ‘ nee’ gezegd worden tegen hergebruik als het gaat om informatie die niet openbaar  is of niet openbaar kan of mag worden gemaakt. Verder kunnen musea, bibliotheken en archieven zelf beslissen of ze hergebruik toestaan. Deze  discretionaire bevoegdheid hebben andere instellingen niet. Hergebruik kan bijvoorbeeld ook, met name in de culturele sector, worden geweigerd als de staat van het document dat niet toelaat, als het document te kwetsbaar is om gedigitaliseerd te worden.

Wat heeft deze richtlijn hergebruik en de implementatie ervan in de wet met Open Data te maken?
Het wetsvoorstel verplicht niet tot actief ter beschikking stellen van informatie als Open Data. Het uitgangspunt van de richtlijn is het ter beschikking stellen op verzoek, in plaats van actieve verstrekking. Wel worden met deze richtlijn belangrijke randvoorwaarden vastgelegd voor Open Data. Bijvoorbeeld welke voorwaarden je mag stellen bij hergebruik en of je een vergoeding mag vragen.

Als ik vragen heb of nog meer wil weten, waar kan ik dan terecht?
Op 18 juni (9.30-12.00 uur) in Zwolle en op 22 juni (14.00-16.30 uur) in Utrecht worden door het ministerie van Binnenlandse Zaken en Europa Decentraal informatiebijeenkomsten gehouden over de EU richtlijn hergebruik van overheidsinformatie, de implementatie ervan in de Nederlandse wet en de gevolgen die dit heeft voor Nederlandse overheidsorganisaties. Je kunt je aanmelden voor deze bijeenkomsten. Kun je daar niet bij zijn, of heb je nu al een specifieke vraag? Stuur ons dan een mail, dan zorgen we dat je een antwoord op je vraag krijgt of brengen we je in contact met de personen van het ministerie van Binnenlandse Zaken die je meer kunnen vertellen.


Foto’s: Sebastiaan ter burg CC BY-SA