Expertisepunt Open Overheid

Aansprakelijkheid en Open Data

Tegen deze achtergrond identificeert het onderzoek een drietal mogelijke casus’ op grond waarvan de overheid aansprakelijk zou kunnen zijn:

a. aansprakelijkheid voor schade ontstaan door onjuiste of onvolledige informatie;
b. aansprakelijkheid voor schade ontstaan door inbreuk op een intellectueel eigendoms- of privacyrecht;
c. aansprakelijkheid voor schade ontstaan door schending van een reputatie.

a. aansprakelijkheid voor schade ontstaan door onjuiste of onvolledige informatie
In het geval dat een burger gerechtvaardigd heeft vertrouwd op onjuiste of onvolledige informatie die de overheid heeft vrijgegeven en deze burger op grond daarvan heeft gehandeld en daardoor schade heeft geleden, kan sprake zijn van een schending van de zorgvuldigheidsnorm die artikel 6:162 BW oplegt. Het rapport constateert dat deze aansprakelijkheid kan worden voorkomen indien de overheid voldoende voorzorgsmaatregelen neemt. Het rapport maakt hierbij een voorzichtig onderscheid tussen gerichte en ongerichte informatie. Bij gerichte informatie wordt informatie gegeven aan groepen burgers, waarbij de situaties en behoeftes van hen bij de overheid duidelijk en kenbaar zijn. Deze informatie wekt daardoor eerder vertrouwen op, en door de gerichtheid zijn voorzorgsmaatregelen makkelijker te treffen. Hebben gebruikers hierop vertrouwd en mochten zij in redelijkheid op deze informatie afgaan, dan kan dit leiden tot aansprakelijkheid. Bij ongerichte informatie wordt, aldus de onderzoekers, informatie in het algemeen aan een grote groep burgers verstrekt, waardoor het gebruiksdoel minder makkelijker voorzienbaar is, en voorzorgsmaatregelen moeilijker te nemen zijn. Bovendien mag niet alleen van de overheid, maar ook van de burger verwacht worden dat deze voorzorgsmaatregelen neemt ter voorkoming van schade.

b1. aansprakelijkheid voor schade ontstaan door inbreuk op privacyrecht
Het verstrekken van informatie kan ook tot aansprakelijkheid leiden wanneer dit een inbreuk op de privacy van een burger vormt. Het onderzoek constateert dat er een inherente spanning zit tussen de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp) – die immers bepaalt dat persoonsgegevens niet worden verstrekt, tenzij het geen inbreuk maakt op de persoonlijke levenssfeer – en de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) die juist een openbaarmakingsverplichting oplegt. Niettemin is de bescherming van de persoonlijke levenssfeer een expliciete weigeringsgrond in de Wob, zodat een afwegingskader bestaat. Dat betekent, aldus de onderzoekers, dat als de belangenafweging onder de Wob gemaakt is (en deze positief uitvalt), de verstrekking geen inbreuk kan maken.

b2. aansprakelijkheid voor schade ontstaan door inbreuk op een intellectueel eigendomsrecht
Verstrekt de overheid informatie waarop een auteurs- of databankenrecht van een derde rust, dan kan ook sprake zijn van onrechtmatig handelen. Indien deze rechten bij een derde berusten, zal de overheid namelijk in beginsel eerst toestemming van hem moeten hebben verkregen.. Zolang de overheid het auteursrecht of databankenrecht op de informatie houdt, zal geen aansprakelijkheid kunnen ontstaan bij het verstrekken van deze informatie.

c. aansprakelijkheid voor schade ontstaan door schending van een reputatie
Het onderzoek kijkt ook nog naar de casus waarbij de overheid informatie vrijgeeft waardoor een burger reputatieschade kan oplopen (waaronder het rapport ook vat informatie die de concurrentiepositie van een bedrijf kan schaden). Waar het om juiste informatie gaat – onjuiste kwam hierboven al aan de orde – zal de overheid op grond van de Wob weer een belangenafweging moeten maken, waarbij ze nagaat of de informatie die zij openbaar maakt, kan leiden tot een onevenredige bevoordeling of benadeling van de betrokken personen. Ook hier concluderen de onderzoekers dat de voorafgaande belangenafweging ertoe zou moeten leiden dat geen aansprakelijkheid uit onrechtmatig handelen zal ontstaan.

Stroomschema
Onderstaand stroomschema geeft een snel inzicht in de kansen op aansprakelijkheid. De detailschema’s waar naar verwezen wordt zijn opgenomen in het onderzoek naar Open Data en aansprakelijkheid

Met name het ontsluiten van gebrekkige data zal aan de hand zijn bij het beschikbaar stellen van Open Data. Hiertoe worden 2 veiligheidskleppen genoemd in het onderzoek, het goed beschrijven van de Open Data met metadata en het toepassen van een proclaimer.

Voor een uitvoerige toelichting op de risico’s van aansprakelijkheid wordt verwezen naar het rapport “Aansprakelijkheid en Open Data Van Erik Engerd naar J.J. de Bom” Open-Data-en-Aansprakelijkheid