Wat doet de overheid, hoe doet ze dat en waarom eigenlijk? In Nederland heeft iedereen recht op informatie die antwoord geeft op deze vragen. Op die manier kan de samenleving de overheid controleren en meepraten over beleid. Deze maand staat in het teken van ‘betekenisvolle openbaarmaking’. Nieuwsgierig? Begin met onderstaande video.
Video Betekenisvolle openbaarmaking
Wat doet de overheid?
Hoe doet ze dat?
En waarom eigenlijk?
In Nederland heeft iedereen recht op informatie die antwoord geeft op die vragen.
Op die manier kan de samenleving de overheid controleren en meepraten over beleid.
Maar hoe bepaal je welke informatie belangrijk is om openbaar te maken?
Veel is geregeld in de Wet open overheid, maar we verwachten ook van overheidsorganisaties dat ze zelf nadenken over openbaarmaking.
Neem de grote onderwerpen die de samenleving raken.
Door het openbaar maken van de juiste informatie kunnen we vragen daarover wegnemen.
Maar ook dingen die gewoon goed gaan verdienen een podium.
Let wel, een journalist heeft vaak een andere informatiebehoefte dan een burger.
Houd daar rekening mee.
Bedenk of informatie relevant is voor jouw doelgroep en of die aansluit bij hun behoefte.
En bied de informatie aan op een manier die begrijpelijk, toegankelijk en herbruikbaar is.
Dit noemen we betekenisvolle openbaarmaking.
De komende vier weken helpen we je op gang met een stappenplan, een afwegingskader en andere handige tools.
Dus volgende week verder.
Tot Woensdag ZO-dag.
Prachtig jongens, kan ik er eentje bekijken?
Heel cool!
Aan de slag
Bekijk allereerst bovenstaande video en download de video van de trainers over betekenisvolle openbaarmaking voor jouw organisatie. Voor welke uitdagingen staan we met elkaar?
Download en lees dit bestuurdersbericht, zodat je weet wat de insteek is van deze maand.
Zoek je inspiratie? Lees dan op je gemak onderstaande interviews terug. Ideaal voor onderweg naar huis:
- Interview met Sarah Vlootman en Rolien van den Raadt uit Publiek Denken (oktober 2025)
- Interview met Jolein Baidenmann en Ronne de Bruin uit Od-magazine (juni 2025)
Wil je op je eigen onderwerp aan de slag met ‘betekenisvolle openbaarmaking’? Maak dan gebruik van het stappenplan betekenisvolle openbaarmaking met het bijbehorende afwegingskader en invulformulier. Met dit formulier doorloop je niet alleen de verschillende stappen, maar leg je ook vast hoe je tot een bepaald besluit bent gekomen. Zo krijg je meer inzicht in het proces én creëer je een duidelijke onderbouwing van gemaakte keuzes. Aan de hand van een afwegingskader kun jij je team stap voor stap meenemen
Neem het stappenplan en het invulformulier daarom alvast goed door. In week 3 ga je hier samen met het team actief mee aan de slag. Binnenkort volgt er een korte explainer. Volgende week delen we het onderliggende rapport voor extra verdieping.
Vorige week maakte je kennis met waarom betekenisvolle openbaarmaking belangrijk is. Tijd om de volgende stap te zetten en je verder te verdiepen.
Met de e-learning 'Schrijven voor openbaarheid' (ongeveer 1 uur) van het Leerhuis vergroot je je kennis en leer je hoe je informatie helder en toegankelijk maakt.
Voor jou als leidinggevende
Volg de e-learning 'Actieve openbaarmaking voor leidinggevenden' (ongeveer 1 uur) en ontdek wat jouw rol als leidinggevende is bij actieve openbaarmaking, en welke dilemma’s en kansen daarbij komen kijken.
Verdieping
Vorige week deelden we het stappenplan betekenisvolle openbaarmaking. Het rapport 'Aan de slag met de inspanningsverplichting' biedt achtergrondinformatie en instrumenten om dit beter te begrijpen en toe te passen. Zo krijg je beter inzicht in welke informatie je actief openbaar maakt en op welke manier.
De magic mok
Afgelopen tijd heb je kennisgemaakt met waarom actieve openbaarmaking belangrijk is en hoe je dit doet. We deelden het stappenplan en het invulformulier. Deze week ga je hiermee aan de slag met je team om samen te bepalen welke informatie jullie actief openbaar (kunnen) maken.
Plan een overleg van ongeveer een uur met je team en kies één concreet onderwerp of type informatie om mee te starten. Doorloop het stappenplan samen en gebruik het invulformulier om jullie afwegingen vast te leggen. Zo maak je keuzes expliciet en transparant. Gebruik het formulier later ook om terug te kijken: werkt dit zoals verwacht en wat kunnen jullie verbeteren?
Loop je daarbij tegen dilemma’s aan, bijvoorbeeld wanneer openbaarheid schuurt met andere belangen in de inhoud, het proces of de samenwerking? Dan kun je ervoor kiezen om een dilemmagesprek te organiseren. Gebruik de handleiding en het werkblad om hierover in gesprek te gaan met je team.
Eerst even de basis op orde?
Voor medewerkers is er een e-learning Actieve openbaarmaking (circa 1 uur). Je krijgt daarmee inzicht in wat actieve openbaarmaking is, wat er van je verwacht wordt en welke rol je daarin hebt.
Om intern aandacht te besteden aan het onderwerp openbaarmaking, vind je hier een voorbeeldartikel voor op het intranet, foto’s om posts mee te maken en narrowcasting slides in verschillende formats voor op de interne tv schermen bij jou op kantoor.
Ga je aan de slag met je team? Zet je boodschap extra kracht bij met een fysiek middel. Ter inspiratie bij dit onderwerp bijvoorbeeld de magic mok, waarbij de boodschap zichtbaar wordt zodra er een warme drank in wordt geschonken.
Afgelopen maand heb je stilgestaan bij openbaarmaking en wat dit vraagt in de praktijk. Je hebt verkend waar mogelijk de informatiebehoefte ligt, welke documenten je openbaar kunt maken en misschien wel samen met jouw team het gesprek gevoerd over keuzes en dilemma’s die daarbij komen kijken. Dit is een goed moment om kort terug te kijken: wat neem je mee, wat betekent dit voor jouw rol en waar kun je zelf het verschil maken? Gebruik deze reflectiekaart om je inzichten scherp te krijgen en te vertalen naar concreet gedrag.
Loop je tegen vragen of uitdagingen aan rondom openbaarmaking? Of wil je meer weten over hoe je actieve openbaarmaking werkbaar maakt in de praktijk? Volg dan op donderdag 4 juni van 15.30 tot 16.00 uur de webinar Sturen op openbaarmaking: van verplichting naar werkbare praktijk.
Ronne de Bruin en Ines Prakke werken bij het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan (actieve) openbaarmaking. In hun werk vertalen zij beleid naar de praktijk en houden zij zich bezig met de vraag hoe openbaarmaking werkbaar en waardevol wordt voor organisaties en de samenleving. Zij gaan hierop in en delen hun inzichten, afwegingen en ervaringen, zodat jij er direct mee verder kunt in je eigen werk. Tijdens deze editie van U vraagt, wij draaien staan jullie vragen centraal. Geen standaard presentatie, maar een interactieve sessie vol praktijkervaringen, inzichten en oplossingen waar je direct mee verder kunt. Meld je er nu voor aan!