Een open overheid vraagt om meer dan goede afspraken en systemen. Het vraagt ook om gedrag. Om medewerkers die informatie zorgvuldig opslaan, bewust omgaan met openbaarmaking en elkaar helpen om open en transparant te werken.
Met het rijksbrede campagneconcept ZO – Zorgvuldig & Open – brengen we verschillende initiatieven en deelcampagnes rond deze gedragsverandering bij elkaar. Zo ontstaat één herkenbaar verhaal over zorgvuldig en open werken, dat organisaties kunnen vertalen naar hun eigen praktijk.
Waarom ZO?
Onderzoek laat zien dat Rijksmedewerkers een open overheid belangrijk vinden en steeds beter weten hoe zij met overheidsinformatie moeten omgaan. Maar weten en willen leiden nog niet altijd tot daadwerkelijk ander gedrag.
Daarom richt ZO zich niet alleen op bewustwording, maar vooral op de stap van weten naar doen.
Met ZO willen we het gesprek over een open overheid stimuleren en medewerkers helpen om Zorgvuldig & Open werken onderdeel te maken van hun dagelijkse werk. Waarom is dat belangrijk? Wat betekent het voor jouw werk? Wat maakt het soms lastig? En vooral: wat kun je vandaag al anders doen?
Eén concept, verschillende campagnes
Gedragsverandering vindt niet in één keer plaats. Daarom is ZO geen eenmalige campagne, maar een rijksbreed koepelconcept waarbinnen verschillende campagnes en interventies kunnen worden ontwikkeld.
Alle campagnes werken vanuit dezelfde strategische principes en een herkenbare visuele stijl. Daardoor versterken de verschillende activiteiten elkaar en ontstaat over langere tijd herkenning.
Tegelijkertijd biedt het concept ruimte voor maatwerk. Ministeries en uitvoeringsorganisaties kunnen eigen accenten leggen en aansluiten bij onderwerpen, doelgroepen en gedragsvraagstukken die binnen hun organisatie spelen.
Campagnes binnen ZO
Binnen het ZO-concept zijn inmiddels verschillende campagnes ontwikkeld.
Introductiecampagne
Met de invoering van de nieuwe ambtseed op 1 januari 2025 is de introductiecampagne van ZO gestart. Collega's vertellen daarin waarom zij het belangrijk vinden om Zorgvuldig & Open te werken.
De campagne maakt het onderwerp persoonlijk en herkenbaar en vormt daarmee een eerste stap in het gesprek over wat een open overheid van medewerkers vraagt.
Woensdag ZO-dag
In 2026 richt ZO zich specifiek op leidinggevenden. Zij hebben een belangrijke voorbeeldrol en kunnen medewerkers helpen om nieuwe werkwijzen daadwerkelijk onderdeel te maken van het dagelijkse werk.
Met de Woensdag ZO-dag krijgen leidinggevenden gedurende meerdere weken praktische informatie, oefeningen en hulpmiddelen rond onderwerpen als e-mailarchivering, Samen Slim Opslaan, Betekenisvolle Openbaarmaking en gedragsverandering.
Door regelmatig aandacht aan deze onderwerpen te besteden, helpt Woensdag ZO-dag om van afspraken steeds meer gewoontes te maken.
E-mailarchivering
Naast Woensdag ZO-dag is specifiek aandacht besteed aan e-mailarchivering. Hiervoor is een toolbox ontwikkeld waarmee overheidsorganisaties en medewerkers praktisch aan de slag kunnen met het herkennen, bewaren en archiveren van relevante e-mails.
Zo wordt een abstract onderwerp vertaald naar concreet gedrag in de dagelijkse praktijk.
Wat leren we van de campagnes?
De ontwikkeling van ZO is gebaseerd op onderzoek naar houding en gedrag binnen het Rijk. Ook tijdens en na campagnes kijken we naar het gebruik van middelen, bereik en waar mogelijk naar veranderingen in kennis, houding en gedrag.
De ervaringen tot nu toe laten zien dat alleen informeren niet voldoende is. Medewerkers moeten niet alleen weten wat er van hen wordt verwacht, maar ook begrijpen waarom dat belangrijk is en ervaren hoe zij het gewenste gedrag in hun dagelijkse werk kunnen toepassen.
Daarom combineren de ZO-campagnes bewustwording met praktische hulpmiddelen, herhaling en het gesprek binnen teams. De inzichten uit onderzoek en evaluaties gebruiken we om bestaande interventies verder te verbeteren en nieuwe campagnes te ontwikkelen.
Zo groeit ZO stap voor stap mee met wat medewerkers en organisaties nodig hebben om Zorgvuldig & Open werken makkelijker en vanzelfsprekender te maken.
Zelf aan de slag met ZO
Wil je binnen jouw ministerie of organisatie aandacht besteden aan Zorgvuldig & Open werken? Dan hoef je niet vanaf nul te beginnen. Het ZO-concept is zo ontwikkeld dat organisaties er zelf mee aan de slag kunnen en tegelijkertijd de herkenbaarheid van de rijksbrede campagne behouden.
We hebben hiervoor verschillende hulpmiddelen en bestanden beschikbaar:
Eerste Hulp Bij Zorgvuldig & Open Werken
Waar begin je als je zelf met ZO aan de slag wilt? De handleiding voor communicatieprofessionals helpt je van vraagstuk naar campagne. Je bepaalt onder andere welk gedrag je wilt stimuleren, wie je wilt bereiken, welke middelen daarbij passen en hoe je de campagne binnen je organisatie kunt inzetten en evalueren.
Bekijk hier de handleiding voor communicatieprofessionals.
Stijlgids ZO
In de stijlgids vind je de richtlijnen voor de visuele identiteit van ZO. Van het gebruik van het projecticoon en typografie tot kleuren en de opmaak van communicatiemiddelen. Zo zorg je ervoor dat jouw campagne herkenbaar aansluit bij ZO.
Bekijk hier de stijlgids ZO.
Open bestanden en templates
Liever direct aan de slag? Er zijn verschillende open bestanden beschikbaar die je kunt aanpassen aan jouw eigen campagne of organisatie. Denk aan posters, banners, factsheets, presentaties en andere communicatiemiddelen.
Er zijn twee varianten:
- Rijksvarianten – voor organisaties die communiceren binnen de Rijkshuisstijl en de herkenbare ZO-projectstijl willen gebruiken.
- Whitelabelvarianten – voor organisaties die de aanpak en middelen van ZO willen gebruiken binnen hun eigen visuele identiteit.
Hieronder vindt je open bestanden per campagnemaand:
- Open bestanden Introductie Woensdag ZO-dag
- Open bestanden E-mailarchivering I
- Open bestanden Samen Slim Opslaan
- Open bestandenn Openbaarmaking
- Open bestanden E-mailarchivering II
- Open bestanden Gedragsverandering
Zo kun je gebruikmaken van wat er al is ontwikkeld, zonder alles opnieuw te hoeven bedenken. Je kiest wat bij jouw organisatie en opgave past, past de middelen waar nodig aan en bouwt voort op de kennis en ervaring die binnen ZO is opgedaan.
Ondersteuning nodig?
Kom je er niet helemaal uit? Of wil je advies over hoe je ZO het beste binnen jouw organisatie kunt inzetten? Publiquest helpt je graag bij het gebruik van het campagneconcept, de beschikbare middelen of de vertaling naar jouw eigen organisatie en communicatievraagstuk.
Neem contact op via zo@publiquest.nl. Samen kijken we wat nodig is om met ZO aan de slag te gaan.
Tijdlijn ZO-koepelconcept
- Onboarding en offboarding toolkits worden opgeleverd.
- Campagne voor leidinggevenden gaat van start met als boodschap ze te wijzen op hun voorbeeldrol en op hun verantwoordelijkheid naar het team. We bouwen automatisme in via de Woensdag ZO-dag en om rekening te houden met het drukke schema van leidinggevenden bieden we de hulpmiddelen in overzichtelijke stukjes aan.
- E-mailcampagne voor overheidsmedewerkers gaat van start met het beschikbaar stellen van een toolbox met alle ingrediënten om e-mail goed te gaan archiveren.
- Flitspanel toont aan dat Rijksmedewerkers steeds beter weten waar ze informatie kunnen vinden en hoe ze ermee om moeten gaan. Leidinggevenden zijn beter gaan sturen op het omgaan met overheidsinformatie. Maar er is zeker nog ruimte voor verbetering.
- Verschillende organisaties haken aan
- De nieuwe ambtseed gaat in, de introductiecampagne start waarin collega’s vertellen waarom zij een open overheid zo belangrijk vinden en de ZO-introductietoolkit is beschikbaar.
- Flitspanel toont aan dat het goed zit met de houding maar dat handelen achter blijft.
- De ZO-basistoolkit is beschikbaar.
- In samenwerking met de departementen ontwikkeling van het rijksbrede ZO-koepelconcept (Zorgvuldig & Open) als eerste stap in het stimuleren van gedragsverandering bij alle medewerkers rondom zorgvuldig en open werken met overheidsinformatie.